TÜRK EDEBİYATINDA KERBELA 2

TÜRK EDEBİYATINDA KERBELA 

Kerbela; üzüntü gam, bela, belalı yer, kahramanlık makamı anlamındadır. Kerbela, Hicri 10 Muharrem, Miladi 10 Ekim 680’de 73 canın zalimler tarafından hunharca şehit edildiği yerin adıdır. Âşıkların matem günü olarak anılan Kerbela, İslam’ın önemli kırılma noktalarından biri olarak tarihte yer almıştır.

Türk Edebiyatında Kerbela matemini ve Ehl-i Beyt sevgisini işleyen şiirlere; muharremiye, maktel, firkatname, taziyetname, mersiye, ağıt ve sagu denilmektedir. Kerbela hadisesi; Maktel-i Hüseyin, Vaka-yi Kerbela, Kitab-ı Kerbela, Kerbela-name, Dastan-ı Kerbela ve Muharrem-name adlarıyla kitaplara başlık olmuştur.
Kerbela Olayı, Türk Edebiyatında 1362’de Kastamonulu Şazi tarafından Dasitan-ı  Maktel-i Hüseyin adiyle ilk defa yazılmıştır. Türk halk ve divan edebiyatında pek çok şair ve yazar tarafından ele alınan bu konu, günümüzde de işlenmektedir. Kerbela, sadece edebiyatta değil, sanatın pek çok alanında konu olarak seçilmektedir.
Barış ve esenlik manasında bulunan İslam, maalesef gözünü hırs, intikam, kin, nefret bürümüş, iktidar zalimleri tarafından kana bulanmıştır. Türk edebiyatında mazmun, halk dilinde kalıp olarak yer bulan Hüseyin masumiyetin, Yezit ise zalimliğin sembolü olmuştur.
Kerbela, zulme biat etmek değil başkaldırmaktır. Kerbela, ihanete karşı sonu ölüm de olsa bağlılık göstermenin yeridir. Kerbela, aç ve susuz bırakılmaktır.
Türklerin müslüman olmadan önce cereyan eden Kerbela olayı, Müslüman olduktan sonra milletimizi derinden etkilemiştir. Mazlum ve masum olanların yanında yer almayı her zaman önde tutan atalarımız, bu olayda da Hz. Hüseyin’den yana davranışını göstermişlerdir. Türk milleti, ‘’İnsan sevdikleriyle beraberdir.’’ ilkesi uyarınca Ehl-i Beyt sevgisini izhar etmişlerdir.
Bu cümleden olarak Divan Edebiyatımızın büyük şairi Fuzuli;
’’ Benem Fâris ol Türk-i hancer-güzâr
Ki Behrâm’a tîgümdür âyîne-dâr’’ ( Ben, hançerle vuran Türk, Fâris’im; kılıcımla, Behrâm’a bile yokluğu gösterebilirim.) diyerek  Hadikatü’s-Süeda (Erenler Bahçesi) adlı eserini yazmıştır. Eser, öğretici bir özellik taşımakla beraber  Fuzuli bu kitabını yetkin şiir anlayışına uygun olarak yazmıştır. Bu eser, 10 Muharrem’in anma günlerinde okunmuş, gözyaşlarıyla dinlenmiştir. Eserde yer yer Türk yas tutma geleneğine temas edilmiştir. Keza ağıt yakmadan esinlenerek ağıtlar söylenmiştir.
Fuzuli, Erenler Bahçesi eserinde Kerbela’yı şöyle tanımlar :
‘’Sehl sanman Kerbela kavgasın ey ehl-i hıred
Arsa-i bi-dad ü meydan-ı beladır Kerbela
Sorsalar kim kangı menzildir mesa’ib mecmaı
Ün verir kasr-ı felek Kerbela’dur Kerbela’’
(Ey akıl erleri, Kerbela Savaşının basit olduğunu sanmayın. Kerbela, adaletsizlik alanı, bela meydanıdır. Musibetlerin toplandığı yer neresidir diye sorsalar, feleğin köşkünden ‘Kerbela’dır Kerbela’ sesi gelir.)
Fuzuli, kitabın son kısmını Kerbelâ Şehîdi’ne Ağıt başlıklı şiiriyle  bağlar. Bu ağıttan bir bölüm aşağıdadır:
Mâh-ı Muharrem oldı şafakdan çıkup hilâl
Kılmış azâ töküp kad-ı ham birle eşk-i al
Evlâd-ı Mustafâ’ya meded kılmamış Fırât
Giçürmesün mi yerlere anı bu infi’âl
Çokdur hikâyet-i elem-i Şâh-ı Kerbelâ
Elbette çok hikâyet olur mucîb-i melâl
Fehm eylesen gam-ı şühedâ şerhin itmege
(Muharrem ayı geldi de, güneş battıktan sonra, hilâl görünüp yas tuttu; boynunu bükerek kanlı gözyaşı döktü. Fırat ırmağı, Hazret-i Muhammed Mustafâ’nın çocuklarına yardımcı olmadı; bu kızgınlık, bu öfke, onu yere göçürmesin mi?
Sıkıntı verici hikayeler, elbette çoktur; bu bakımdan Kerbelâ Şâhı Hüseyin’in hikayesi de uzundur. Şehîdlerin halini anlatmak istersen, Kerbelâ’daki her yeşillik parçası dile gelir de, yardımcı olur. Zaman şehidler için yas töreninin yenilenmesini sağladı; sen de elden geldiğince, ağla ey gönül!)
Yazımızı şehitlerimize rahmet dileyerek Keçecizade İzzet Molla’dan bir beyitle bitirelim:
‘’Dideden su yerine kan akacak dem geldi
Kerbela günleridir ağla Muharrem geldi’’ Ahmet Urfalı
[03:41, 21/06/2026] Ahmet urfali: KERBELA…SU…BİR HÜZNÜN HİKAYESİ…. 
‘’Su hayattır.’’ diye başlanır söze. Su hayrı yaptıranlar , ‘’Su gibi aziz olanlardır.’’ Dedem Korkut, suya övgüler dizer:
 ‘’ Çağnam çağnam kayalardan çıkan su
Büyük büyük ağaç gemileri oynatan su
Hasan ile Hüseyin''in hasreti su
Bağ ile bostanın ziyneti su
Ayşe ile Fatma''nın nikâhı su
Şahbaz atlar içtiği su
Ak koyunlar gelip çevresinde yattığı su.’’
      “Biz her şeyi sudan yarattık (Enbiya-30)”. Allah kelamındadır suyun sırrı. Su, Zemzem’dir, bebeğin ağzına ilk damlatılan ve son nefesinde insanlara verilen. Hacıların en kıymetli armağanıdır Zemzem. Dünyanın dört bir yanına götürülür bu kutsal su. Ayakta, kıbleye dönerek besmeleyle içilir.
   Eski edebiyatımızda su ekmekle birlikte kullanılır. Cömertliğin sembolüdür. Eskiler kendilerine su verildiğinde bardağı iade ederken suyu veren kişiye “Su gibi aziz olasın” derlerdi. Aziz; yüce, kıymetli, mukaddes demektir.
    Fuzulî, Hz. Peygamber’e duyduğu derin saygı ve sevgiyi ’’Su Kasidesi’ nde  dile getirmiştir:
‘’Hak-i pâyine yetem der ömürlerdir muttasıl
Başını taştan taşa vurup gezer âvâre su
Zerre zerre hâk-i dergâhına ister sala yol
Dönmez ol dergâhtan ger ola pâre pâre su ‘’
   Mevlana, suyla ağacı mukayese eder: “Mana ve suret diyelim ki, su ile ağaca benzer. Su ve ağaç hakikatte birbirinden ayrı şeylerdir, aralarında bir benzerlik de yoktur. Fakat ne susuz ağaç olur, ne de su bir ağaca hulûl etmedikçe meyve haline gelir. Demek ki ağaç suretse su da manadır. Mana hangi ağaca nüfuz ve hulûl ederse o ağaçta yeşermeler görülür ve meyveler belirir. Suyun ağaçta zuhuru meyve olduğu gibi, mananın bir vücutta zuhuru da hayat olur, kudret olur, ilim irfan olur ve kişi büyük hakikate bu irfan yoluyla varır.”
  “Susayan suyu arar, Su da susayanı." Sözüyle bağlar su bahsini Mevlana.
   Medeniyetler su kenarlarında hayat bulmuş ve su ile şekillenmiştir. Saflık, sadelik, duruluk ve bilgelik sembolü olarak kabul edilmiştir. Ruh ve beden temizliğini su sağlamıştır.Çeşmeler, köprüler, sebiller, şadırvanlar, sarnıçlar, kuyular, hamamlar…suyun sanatsal eserleridir.
   Bilge Kağan Orhun; “Türk Milleti… Yerinden, suyundan ayrılmazsan iyilik göreceksin.” diyerek  su ve vatan sevgisinin önemini vurgulamıştır. Dede Korkut, elinde kopuzuyla ölümü Sirderya üzerine serdiği seccadede beklemiştir.  Batı Hun Hakanı Attila, Thies nehrinin değiştirilen yatağına gömülmüştür.
Bengi su ölümsüzlük suyudur. Bengi su; Âb-ı hayat, Hayat suyu ya da Dirilik suyu, birçok söylencede adı geçen, içen kişiye ölümsüzlük kazandırdığına inanılan efsanevî sudur. Farklı Türk diyeleklerinde Mengüsuv, Bengüsub olarak da söylenir. Bengi su içenlere ölümsüzlük ve gençlik sağlar. Hayat ağacının köklerinden çıkar. Bir ırmak veya dere şeklinde akar. Bazen köpük şeklinde gelir.Köroğlu destanında bir ırmaktan üç köpük şeklinde gelir. Bengi su; bilgeliği, kalıcı eserler bırakmayı, iyiliği simgeler. Uluğ Kayın’ın dibindeki bir çukurdan kaynaklanır. Başında bir bekçi ruh bulunur. İçenlere güç ve kuvvet verir. Hastaları iyileştirir. Ayrıca Bengi adlı bir halk oyunu da mevcuttur
   Mimar Sinan’ın her biri ayrı bir abide olan eserleri arasında, su yoları, su kemerleri ve şadırvanlar ayrı güzelliklere sahiptir. Su sesinin doyumsuz bir musiki gibi duyulduğu Türk evlerinden her an mutluluk şarkıları yükselmiştir.  Farabî ve İbn-i Sina, akıl ve ruh hastalarını musiki eşliğinde, su sesi ile tedavi tekniğini bulmuşlardır. Kuşluk, ikindi ve yatsı vakitlerinde icra edilen rast, saba, hicaz gibi değişik musiki makamlarına şiddeti ayarlanabilen fıskiyelerden açılan su sesi,  hastaların hem ruhuna hem de gönüllerine hitap ederek şifa vermişlerdir.
   Su; berekettir, rahmettir, nimetlerin bolluğudur, afet olmadığı sürece. Su toprakla buluşunca nice güzellikler fışkırır yeryüzünde. Kara bulutlardan berrak damlalar düşer. Her damla, çiçeklerin can suyudur.
    Arif olanlar, damlada deryayı görür. Ve her su, önce ırmağa, ardından da ummana kavuşmak ister. Bu durum bir olmaya, birlik olmaya koşmaktır.
    Su; güzelliktir, yeşilliktir.
    Su, Kerbela’da seraptır. Yezitleşen dünyada bütün insanlığa Hz. Hüseyince hoşgörü ve sevgi bakışıdır su. Hüzünlü zamanların kuruyan dudaklarında bir sevdanın adıdır su.

AHMET URFALI