Her Şey Normalleşirken, Biz Neleri Kaybediyoruz?

Her Şey Normalleşirken, Biz Neleri Kaybediyoruz?

Bazen etrafıma bakıyorum da kendime şu soruyu sormadan edemiyorum: Biz gerçekten değişen bir dünyada mı yaşıyoruz, yoksa yavaş yavaş kaybettiğimiz değerlerimizi fark etmeyecek kadar mı değiştik?

İnsan ilişkilerine bakıyorum; saygının yerini rahatlık, nezaketin yerini kabalık, mahremiyetin yerini teşhir, utanma duygusunun yerini ise neredeyse sınırsız bir umursamazlık almış gibi geliyor. Herkes konuşuyor ama kimse birbirini dinlemiyor. Herkes kendini ifade etmek istiyor ama başkasının sınırlarına saygı göstermeyi giderek unutuyor.

Beni asıl üzen, bütün bunların zamanla sıradanlaşması.

Bizim yetiştiğimiz yıllarda hayat belki bugünkü kadar kolay değildi. İmkânlarımız sınırlıydı, iletişim araçlarımız yok denecek kadar azdı. Ama insan ilişkilerinde görünmeyen, yazılı olmayan bazı kurallar vardı. Büyüklerin yanında konuşmamıza dikkat ederdik. Babamızın karşısında her sözü söylemezdik. Komşumuzun kapısından geçerken bile davranışlarımıza özen gösterirdik. Bir yanlış yaptığımızda yalnızca ailemize karşı değil, çevremize karşı da mahcup olacağımızı bilirdik.

Bazen babamızın bir bakışı yeterdi. Bazen annemizin sessizliği, yaptığımız yanlışın farkına varmamıza vesile olurdu.

Elbette o yılların da hataları, eksikleri ve haksızlıkları vardı. Her şeyi geçmişte bırakıp bugünü kötülemek gibi bir niyetim yok. Ancak geçmişin içinden bugüne taşımamız gereken çok önemli değerler olduğunu düşünüyorum.

Biz utanmayı bilirdik. Ama bu utanmak, insan olmaktan, düşüncelerini ifade etmekten veya hakkını aramaktan utanmak değildi. Başkasını incitmekten, bir büyüğe saygısızlık etmekten, birinin hakkına girmekten, yanlış bir davranışın arkasına saklanmaktan utanmaktı.

Bugün ise sanki bazı kavramların anlamı değiştirildi.

Saygılı olmak eziklik, ölçülü davranmak geri kalmışlık, mahremiyeti korumak özgüvensizlik, nezaket göstermek ise güçsüzlük gibi algılanabiliyor. İnsanlar her şeyi yapabilmeyi özgürlük, her şeyi söyleyebilmeyi cesaret sanıyor.

Oysa özgürlük, başkasının onurunu zedeleme hakkı değildir. Cesaret, karşındakini kırmak değildir. Güçlü olmak, insanları küçümsemek hiç değildir.

Bir başka düşündürücü mesele de çocuklarımıza bıraktığımız değerlerdir. Çocuklarımıza iyi bir eğitim, güzel kıyafetler, teknolojinin en yenisini ve rahat bir gelecek sunmak için çabalıyoruz. Peki onlara saygıyı, merhameti, vicdanı, sorumluluğu ve başkasının hakkına riayet etmeyi yeterince öğretebiliyor muyuz?

Çünkü çocuklar yalnızca söylediklerimizi değil, yaptıklarımızı da öğreniyor. Evde birbirine saygı göstermeyen yetişkinlerden saygılı çocuklar yetişmesini bekleyemeyiz. Başkasını küçümseyen, hakaret eden, her yanlışı normalleştiren bir ortamda büyüyen nesillere hangi değerleri miras bırakabiliriz?

Üstelik mesele yalnızca gençler de değil. Değerleri kaybetmek yaşla ilgili bir durum değil. Bazen en ağır saygısızlığı yapanlar, geçmişin güzelliklerinden söz eden yetişkinler olabiliyor. Bu yüzden önce kendimize bakmalıyız.

Benim özlediğim şey eski yılların yoksunlukları, korkuları veya katı kuralları değil. Özlediğim; insanların birbirini incitmeden konuşabildiği, komşunun komşuyu gözettiği, büyüğün küçüğe şefkat, küçüğün büyüğe saygı gösterdiği, bir insanın mahremiyetinin başkasının merakına kurban edilmediği günler.

Namus ve ar kavramlarını da yalnızca insanların giyimiyle, yaşam biçimiyle veya özel hayatıyla ölçmemeliyiz. Bence asıl namus, insanın karakterinde saklıdır. Verdiği sözde durmasında, kimsenin hakkını yememesinde, emanete sahip çıkmasında, güçsüzü ezmemesinde ve kimse görmediğinde de doğru olanı yapabilmesindedir.

Utanma duygusu da insanı küçülten değil, yanlış yaptığında kendisini sorgulatabilen bir vicdan meselesidir.

Bugün kendimize sormamız gereken çok önemli bir soru var: Her şeyin serbestleştiği, her davranışın bir bahaneyle savunulduğu, her yanlışın normalleştirildiği bir dünyada vicdanımızı nereye koyduk?

Toplum dediğimiz şey yalnızca aynı şehirde, aynı sokakta veya aynı ülkede yaşayan insanlardan oluşmaz. Toplum, birbirimize karşı taşıdığımız sorumluluklarla ayakta kalır. Bu sorumluluklar ortadan kalktığında geriye kalabalıklar kalır ama birliktelik duygusu kaybolur.

Ben hâlâ saygının modasının geçmediğine, sevginin eskimediğine, nezaketin zayıflık olmadığına ve insanın karakterinin sahip olduğu imkânlardan çok daha değerli olduğuna inanıyorum.

Belki dünyayı değiştiremeyiz. Belki herkese aynı değerleri benimsetemeyiz. Ama kendi evimizde, çocuklarımızda, ilişkilerimizde ve duruşumuzda bu değerleri yaşatabiliriz.

Çünkü bir toplumun çöküşü her zaman büyük olaylarla başlamaz. Bazen küçük bir saygısızlığın normal kabul edilmesiyle, bir başkasının acısına kayıtsız kalınmasıyla, yanlışın karşısında susulmasıyla başlar.

Ve belki de en tehlikelisi, bir zamanlar bizi rahatsız eden şeylere artık hiç şaşırmamamızdır.

Ben eski günlere dönmek istemiyorum. Ben, güzel değerlerin geleceğe taşındığı bir dünya istiyorum.

Daha özgür ama daha saygılı, daha modern ama daha vicdanlı, daha bilgili ama daha mütevazı bir toplum...

Çünkü insanı insan yapan şey, ne kadar çok şeye sahip olduğu değil; sahip olduklarının arasında insanlığından ne kadarını koruyabildiğidir.

Vesselam...

Fikriye Ayrancı Keper