ATATÜRK’ÜN İMZALARI

ATATÜRK’ÜN İMZALARI[1]

Prof. Dr. Hilmi ÖZDEN[2]

İki İmza Arasındaki Benzerlik Diğer Islak İmzalardan Daha Belirgindir ve “K” Harflerinin Ön Alt Uçları Arkaya Doğru Kıvrılmıştır

            Özet

            Atatürk’ün çok bilinen bir imzası 2024 yılından itibaren Ressam Ethem Çalışkan’ın vefatından sonra ailesinin iddiası ile kaligrafik olarak babalarına ait olduğu gündemi ile meşgul edilmiştir. Bu konuda Cengiz Özakıncı Kanal B televizyonunda gerekli bilimsel cevabı vermiştir. Atatürk, soyadı kanunundan sonra dostlarına verdiği soyadlarından bazısında GMK başlıklı Cumhurbaşkanlığı kâğıtları üzerinde değişik ıslak imzalar kullanmıştır.

            Cumhurbaşkanı olarak sürekli ıslak imza atamayacağı için de standart bir imza kaşesi yaptırmıştır. Kaşedeki imzası İnönü (Türk) Ansiklopedisinde bulunmaktadır. Fakat ıslak imzalarını kullandığı kaşe öncesi ve sonrası fonksiyonel anatomi gerçeklere göre imza farklılığı devam etmiştir. Çocukluk arkadaşı ve Başyaveri Salih Beye verdiği “Bozok” soyadı imzalı GMK başlıklı kâğıttaki imzası ile vefatından kısa süre önce vasiyetindeki ıslak imza “K” harflerinin çizgileri itibari ile birbirine benzemektedir.

            Bu araştırmada Atatürk’ün imzasına hem bir anatomist olarak bakılmış hem de bu konudaki tartışmaların kamuoyunda enerji kaybına neden olacağı hatırlatılmak istenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Atatürk’ün Islak İmzası, Atatürk’ün Kaşesi, Dostlarına Verdiği İmzaları, Vasiyetindeki İmzası, Cengiz Özakıncı, İmzanın Anatomisi, Cemal Işıksel, Ethem Çalışkan

GİRİŞ

Geçtiğimiz 2024 yılında tartışılan konulardan biri Atatürk'ün Soyadı Kanunu'ndan (26 Kasım 1934) sonra kullandığı imzası ile ilgilidir. Özellikle Ressam Etem Çalışkan’ın ailesinin iddiaları Atatürk'ün çok tanınan ve bilinen bir imzasını adeta spekülasyon/kurgu haline getirmiştir. Fakat bu spekülasyonlara/kurgulara Cengiz Özakıncı, Levent Yıldız’la hazırladığı Kanal B televizyonunda Tarihin Bilinmeyen Yüzü programında Etem Çalışkan’ın Oğlu Raci Çalışkan’ın tüm iddialarına cevap vermiş ve iddiaları çürütmüştür.  Çünkü Etem Çalışkan’ın Oğlu Raci Çalışkan’ın iddiaları hiçbir bilimsel gerçeğe dayanmadan sadece babasının çizmiş olduğu bir resmin üstündeki imzanın kaligrafik olarak babasına ait olduğu savıdır. Hâlbuki o bahsi geçen imza daha önce Atatürk (1935) tarafından atılmış hem de Atatürk'ün fotoğrafçısı Cemal Işıksel (1965) tarafından kullanılmıştır. Fakat Raci Çalışkan bu imzanın babasına ait olduğunu iddia etmekle kalmamış İngiltere’den bir müzayede evinin 1,5 milyon dolarlık teklifi üzerine bu imzayı eşyalarında kullanan insanları mahkemeye vermeye başlamıştır. Hâlbuki Atatürk araştırmalarıyla tanınan Cengiz Özakıncı tarafından imza hadisesi tüm boyutlarıyla Kanal B TV’de açıklanmıştır[3].

İngiltere’den 1,5 Milyon Dolarlık Teklif

(https://www.youtube.com/watch?v=WcsHDaDcaqg)

Ethem Çalışkan Şöleni

(https://www.youtube.com/watch?v=WcsHDaDcaqg)

İddianın kendine dayanak yaptığı ve delil olarak gösterdiği İnönü Ansiklopedisi’ndeki (daha sonra Türk Ansiklopedisi) Atatürk'ün imza kaşesinin görüntüleridir. Cumhuriyet Arşivlerindeki Kararnameler gibi tüm resmî belgelerde de Atatürk’ün kaşe imzası bulunmaktadır. Başka türlüsü de düşünülmemelidir. Fakat Atatürk imza kaşesini kullandığı dönemlerde bile zaman zaman dostlarına ıslak imza ile birtakım belgeler imzalamakta ve hediye etmekteydi. Bunun en çok bilineni Cumhurbaşkanlık makamına ait GMK (Gazi Mustafa Kemal) başlıklı evraktaki Atatürk'ün yaveri Salih Bozok’a vermiş olduğu “Bozok” (30 Ocak 1935) soyadı ile ilgili belgedir.

Türkiye'de Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934 tarihinde kabul edilmiş, 2 Temmuz 1934 tarihinde Resmî Gazetede yayımlanmış ve Kanunun Yürürlüğe Giriş Tarihi Kanun metni gereği, vatandaşların ve kurumların hazırlık yapabilmesi için 6 aylık bir geçiş süresi tanınmış ve kanun resmen 2 Ocak 1935 günü uygulanmaya başlamış ve süreç 1.5 yıl devam etmiştir (Dokuyan, 2016:147; Meydan, 2012, Cilt 4: 399).

Atatürk, bu Kanunun çıkmasının ardından 1934 yılı içinde yakın dostu ve başyaveri Salih Bey'e “Bozok” soyadını vermiştir. Kanunun resmen yürürlüğe girmesinin ardından ise Atatürk daha önce hediye ettiği bu soyadı “30.1.1935” tarihli özel başlıklı kâğıdı (Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal anlamındaki CMK kısaltmalı) imzalayarak “Bozok” soyadını bir hatıra ve tescil belgesi olarak Salih Bozok’a hediye etmiştir.

Salih Bozok

Salih Bozok, Atatürk’le kader çizgisi birleşen bir hayat süren dostudur. Kısa dönemler hariç ömürleri beraber geçti. Bozok, 1881 yılında Selanik’te doğdu. Bozok’un Atatürk’le üçüncü kuşaktan akrabalıkları bilinmektedir. Ayrıca Atatürk’ün mahalle ve okul çocukları arasında en çok görüştüklerinden biriydi. Aynı mahallede başlayan bu arkadaşlık daha sonra okul arkadaşlığıyla sürdü.  Şemsi Efendi İlkokulu’nda, Selanik Askeri Rüştiyesinde ve Manastır Askeri İdadisinde beraberlerdi. Bu okullarda Atatürk ve Nuri Bey’le arkadaşlıkları ilerledi. Daha sonra birlikte aynı yıl Mekteb-i Harbiye’yi bitirdiler. I. Dünya Savaşı’nın bitmesiyle Mustafa Kemal’le birlikte tekrar İstanbul’a döndü. Atatürk’ün ordu kumandanlığından istifa etmesi ve ona da askerlikten çekilmesi tavsiyesinde bulunması üzerine emekliliğini istedi. Bu zor günleri bir de Bekirağa Bölüğü’ne hapsedilmesi izledi. Divan-ı Harp’ten son anda kurtuldu. Atatürk Temsil Heyeti’yle Ankara’ya gelince Bozok’un da gelmesini emretti. Bozok’ta yeni doğacak çocuğunun doğumunu bile beklemeden Ankara’ya geçti ve çok sevdiği Atatürk’e kavuştu. 23 Nisan 1920’de BMM’nin açılmasıyla Atatürk meclis başkanı seçildi. Bozok’u da yaverliğine aldı. Bu sayede her an Atatürk’ün yakınında bulunarak, yakın tarihimizin önemli olaylarına yakından şahitlik etti. Salih Bozok, Millî Mücadele başlarında ortaya çıkan Yozgat İsyanı’nın bastırılmasında görev aldı. Sakarya, Büyük Taarruz Muharebelerinde Atatürk’ün yanından ayrılmadı. Millî Mücadele boyunca başyaverlik hizmetini sürdürdü. Ağustos 1922’de Büyük Taarruz öncesi Atatürk’le Akşehir’e gitti. Büyük Taarruz ve akabinde İzmir’in düşman işgalinden kurtarılışında Atatürk’ün yanındaydı. Kısacası Yaveri Salih Bozok, Atatürk’e o denli bağlıydı ki onun ölümü üzerine kalbine kurşun sıkarak intihara teşebbüs etti. Ancak hemen hastaneye kaldırılarak kurtarıldı[4].

 Buna rağmen bazı araştırmacıların Salih Bozok’un soyadını Aralık 1934’de almasını Atatürk’ün vermiş olduğu belgenin gerçek olmadığını düşünmelerine bir anlam vermek mümkün değildir. Sırdaşı ve başyaveri Salih Bozok Atatürk’ün çocukluk ve silah arkadaşıdır. Atatürk’ün vefatında canına kıymak isteyebilecek bir Atatürk sevgisinin de sahibidir. Bu belge üzerine şüphe gölgeleri düşürmek Salih Bozok gibi bir vatanperveri zan altında bırakmak demektir. Atatürk ilerde görüleceği gibi dostlarına farklı zamanlarda vermiş olduğu soyadlarıyla ıslak imzalı hatıra niteliğindeki belgeleriyle onların ailelerini onurlandırmıştır.

            İnönü Ansiklopedisinde Atatürk'ün imzaları olarak verilen örnekler ise çeşitli yıllarda Atatürk'ün imzalarını ve son olarak da kaşe olarak yaptırdığı imzayı içermektedir. İnönü Ansiklopedisinde Salih Bozok’a verdiği imza yoktur. Fakat bu Atatürk’ün günümüzde çok tutunan ve bilinen imzasının olmadığı anlamına gelmemelidir. Birtakım gazeteler ve internet siteleri sürekli olarak İnönü Ansiklopedisini kaynak göstermektedir. Atatürk'ün ıslak imza ile bizzat kendi eliyle atıp dostlarına bıraktığı belgeler göz ardı edilmiştir. Raci Çalışkan’ın davranışlarının neler ifade ettiğini Cengiz Özakıncı’nın programlarından Türk milletinin duyarlı her ferdinin mutlaka görmesi gerekmektedir.

            Anatomi Açısından İmza

            İnsan anatomisi ve fizyolojisinin bilinmesi imza atılırken Merkezi Sinir Sisteminin (MSS) konumunun ve kullanılan kasların işlevlerinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.  İmza veya otomobil kullanma gibi otomatik süreçler beyinde başlangıçta motor korteks (beyin kabuğu-gri cevher) tarafından dikkatlice hesaplanır daha sonra alışkanlıkların ve otomatik hareketlerin değerlendirildiği bazal ganglionlar (beyaz cevher içindeki gri cevher alanları) devreye girer böylece prefrontal (beynin ön kısmı) ve primer motor korteks yükü azaltılır. Beyincik ise hareketlerin ince ayarını ve akışını sağlamaktadır. Başlangıçta sürekli dikkatini vererek ve düşünerek araba kullanan, müzik aleti çalan ve imza atan bir kişi otomatik olarak hareketlerini yapar hale gelir. Bu durum klasik anatomi, fizyoloji ve nöroloji kitaplarında piramidal sistemin ekstrapiramidal sisteme görevin aktarımı olarak kabul edilmiştir. Böylece bir hareketi ilk kez başlatma veya bilinçli olarak yapma görevinin piramidal sistemde, o hareketi otomatikleştirme ve ince ayarını yapma görevinin ise ekstrapiramidal sistemde olduğunu ifade eder.

Bu şekilde beyin ve kaslar koordineli olarak hiç düşünmeden öğrenilmiş hareketi kusursuz yapar. MSS kontrolüyle kasların uyumlu hareketi sonucu elin hareketi ile imza işlemi gerçekleşir. Artık bu beceriden sorumlu korteks (beyin kabuğu) alanında beyin plastisitesi (nöroplastisite) gelişmiştir. Hareketlerin yeterli tekrarıyla bilinçli çaba gerektirmeden nöronlar arası sinaptik bağlantılar artmış ve korteksin bilinçli tekrarına gerek kalmamıştır. Bazal ganglionlar ve beyincik büyük oranda görevi devralmıştır. (Erzurumlu, Şengül, Ulupınar, 2019; Özden Ders Notları).

Kaslar açısından bakıldığında imza, MSS’nin kontrolü ile el, ön kol, kol ve omuz kaslarının karmaşık koordinasyonuyla gerçekleşen, grafomotor bir harekettir. Yani kalem veya benzeri bir çizim aracı kullanarak çizme, boyama ve el yazısı yazma gibi eylemleri gerçekleştirmeyi sağlayan ince motor beceriler ve görsel-motor koordinasyon sürecidir. Bunun için özetle elde başparmak tenar kaslar (başparmak tabanı kasları) ve işaret parmağı başta olmak üzere parmak kasları, lumbrikal ve interosseöz kaslar, hipotenar kaslar (serçe parmak tabanı kasları),  ön kolda flexor ve extensor kaslar, üst kol (M. biceps brachii/M. triceps brachii) ve omuz (M. deltoideus) kaslarıdır (Arıncı &Elhan, 2025; Özden Ders Notları). Konunun anatomik, fizyolojik ve nörolojik açıklaması daha da genişletilebilir. Fakat okuyucuyu daha fazla yormamak açısından kısaca bir kişinin imzasını her seferinde bir robot gibi aynıyla tekrar tekrar atması mümkün değildir. Islak imza her seferinde farklılıklar ve benzerlikler arz eder. Bunun sonucu bir belgedeki el yazısı ve imza tespiti, kâğıt ve mürekkebin kimyasal analizinden çok değişik aşamalara kadar bilirkişiler tarafından açıklanabilir.

Bu yazının amacı Cengiz Özakıncı’nın açtığı perspektif doğrultusunda Atatürk’ün İmzası olmadığı iddia edilen imzanın da Atatürk’e ait olduğunu ilgililere ve Aziz Türk Milletine hatırlatmaktır. Üstelik bu imza Atatürk’ün vefatından kısa bir süre önce el yazısı ile birlikte vasiyetine attığı ıslak imzaya da büyük bir benzerlik arz etmektedir.

            İDDİA

İddianın basına yansımasından bir örnek:

“Atatürk'ün imzasını kullanırken dikkat!

Atatürk’ün çok kullanılan imzası, aslında ona ait değil. Ressam ve kaligraf Etem Çalışkan’ın 1969’da yaptığı bir çizim. Çalışkan ailesi, imzayı tescilletti. Kâr amaçlı kullanımlardan telif talep ediyorlar. Tişörtten bardağa, kalemden dövmeye, otomobil camından rozete, flamaya, postere her yerde görmeye alışkın olduğumuz imza bugün 97 yaşında olan ressam ve kaligraf Etem Çalışkan’ın 1969’da Milliyet için yaptığı kaligrafik bir çalışma. Çalışkan gazetenin 10 Kasım özel sayısı için yaptığı Atatürk portresinin bir parçası olarak çizmiş. Bu kaligrafik çalışma her yerde kullanılmaya başlanıyor başlanmasına ama Etem Çalışkan'ın imzası da her yerden çıkarılıyor. Oğlu Raci Çalışkan yaklaşık iki yıl önce hukuki yollara başvuruyor. Ve bilirkişi raporlarına dayanılarak verilen mahkeme kararıyla “Atatürk’ün imzası” diye bilinen bir çizimin Etem Çalışkan’a ait “kaligra­fik eser” olduğu kayıt altına alınıyor (Esen Dolma, Haftalık Oksijen Gazetesi, sayı 199, 1-7 Kasım 2024)”

İDDİAYA CEVAP:

Atatürk farklı tarihlerde dostlarına kendi imzası ile hatıra imza belgeleri vermiştir. “Atatürk, 1934 tarihli Soyadı Kanunu'nu Dil Devrimi'nin güçlendiricisi olarak görmüştür. Bu birlikteliklerin Türkçe soyadı kullanmaya özendirmek ve yönlendirmek için önce kendisi ikinci ön adı Arapça "Kemal'i Türkçe "kale", "ordu" anlamına gelen "Kamal" biçiminde yazıp söylemiş, sonra kendisine Türkçe "Atatürk" soyadını almış, daha sonra da yakın çevredeki arkadaşlarına, dostlarına Türkçe soyadları yapabilmiştir. Örneğin Atatürk, TBMM Başkanı Köprülü Kâzım'a "Alp Kâzım" diye anılmasından dolayı "Özalp", Gerede olaylarında esir düşen Hüsrev'e "Gerede", Yozgat Ayaklanması'nın bastırılmasında görev alan yaveri Salih'e "Bozok", sert bir politikacı olan Recep'e "Peker", demiryolu yapımında çok başarılı olan Behiç'e "Erkin", İş Bankası'nın Celal Bayar'dan sonraki Genel Müdürü olan Muammer'e işinin eri olması nedeniyle "Eriş", İran Şahı Rıza Pehlevi'nin yaşına göre dinç bulduğu İzmir Valisi Kâzım'a "Dirik", Türk Ocakları Başkanlığı yapmış Hamdullah Suphi'ye, ilk adını anlamına uygun olarak "Tanrıöver", Urfa savunmasında büyük başarı gösteren Ali Saip'e "Ursavaş", pilot olmasını istediği manevi kızı Sabiha'ya "Gökçen", Dilci Agop Martayan'a "Dilaçar", 16 Mart 1920'de İstanbul'un işgalini telgrafıyla kendisine bildirilmiş olan Manastırlı Hamdi'ye "Onaltımart", 1919'dan beri hizmetinde bulunan Çavuş Ali'ye "Metin", ilk Türk antropoloğu Şevket Aziz Bey'e, yaptığı işe uygun olarak "Kansu", bir arkadaşının eşi Mahu Hanım'a "Aygen" soyadlarını vermiştir” (Meydan, 2012, Cilt 4: 399).

Atatürk’ün Dostlarına Hediye Ettiği Soyadı ve Islak İmza Örnekleri

(Meydan, 2012, Cilt 4: 400).

 Yukardaki ıslak imzalar birbirinden oldukça farklıdır. Bu fonksiyonel anatomi kurallarına göre gayet normaldir. Örneğin Behiç Erkin’e 8 Şubat 1935 tarihli belgedeki imzası daha sonra “K. Atatürk” kaşesinde de görülecek imzasının benzemektedir.

Atatürk’ün Behiç Erkin’e İmzalayıp Hediye Ettiği 8 Şubat 1935 Tarihli İmza Belgesi

(Meydan, 2012, Cilt 3:341)

Fakat Salih Bozok’a hediye ettiği 30 Ocak 1935 imzalı belgesinde ise bugün çok bilinen “Atatürk” soyadındaki “K” harfinin aşağı doğru kıvrılmış hali bulunmaktadır. Birtakım asılsız iddialarda soyadı kanunundan sonra (1934) Salih Beye verilen “Bozok” soyadı ile Atatürk imzalı belge (1935) arasındaki tarihî fark tutarsız görülmektedir. Hâlbuki Behiç Erkin’e verilen belge Salih Bozok’a verilenden daha geç tarih içermektedir.

Lütfen okuyucu cümlelerimi mazur görsün Atatürk nüfus dairesi görevi ifa etmemektedir. Tarihe not düşmekte dostlarına ve Türkçeye vefa göstermektedir. Kısaca Atatürk daha önce verdiği bir soyadı hatıra olması için daha sonra “Islak İmzayla” geleceğe belgelerle bırakmaktadır.

Atatürk’ün Salih Bozok’a İmzalayıp Hediye Ettiği 30 Ocak 1935 Tarihli İmza

(Bozok, 2003; Bozok, 2023: 49)

Diğer taraftan Etem Çalışkan’ın 1969’da hazırladığı bir çizimdeki kaligrafik imzanın Etem Çalışkan’ın ailesi Atatürk’e ait olmadığını söylemesi tüm tarihi belgeleri yok saymaları demektir. Çünkü Atatürk Salih Bozok’a imzalayarak verdiği ıslak imzalı belgede 1935 yılında bahsi geçen imzayı kullanmıştır.

            Atatürk’ün fotoğrafçısı Cemal Işıksel’de bu imzayı Etem Çalışkan’dan yıllar önce kullanmıştır: Demek oluyor ki Etem Çalışkan’ın ailesinin iddia ettiği kaligrafik çalışma özgün olarak Etem Çalışkan’a ait değildir imza bizzat Atatürk’e aittir. Etem Çalışkan ve Atatürk’ün fotoğrafçısı Cemal Işıksel de tartışmaya mahal bırakmayacak şekilde bu imzayı Atatürk’ün 1935 tarihli Salih Bozok’a imzaladığı “Bozok soyadı hediye belgesi”nden almışlardır. Cemal Işıksel “Atatürk Gazi Mustafa Kemal Fotoğraf Albümü”nün girişine 26.12.1965 tarihindeki   Ankara Fotoğraf Sergisindeki şu cümleleriyle başlamaktadır: “Atatürk hakkında, bugüne kadar çok şeyler yazıldı, çok şeyler anlatıldı. Ben de objektifimin gördüklerini sizlere getiriyorum. Bunların, tarihe ve gelecek kuşaklara, onu daha yakından tanıtmaya imkân vereceğine inancım var.  Çünkü  burada O, kendini anlatacak…” Foto Cemal Işıksel. Daha sonra sergilenen bu fotoğraflar 1969 yılında albüm şeklinde “Türk Tarih Kurumu” tarafından basılmıştır (Işıksel, 1969). 10 Kasım 1969 tarihinde de Cemal Işıksel tarafından Anıtkabir Müzesi’ne teslim edilmiştir:

Cemal Işıksel’in hazırladığı Atatürk Albümünün 1. ve 2. Sayfaları

(Işıksel, 1969)

İnönü Ansiklopedisi ise birçok internet sitesine kaynak teşkil etmiştir. Fakat diğer imzalarla birlikte soyadı kanunundan sonra “Atatürk’ün kaşesindeki imzanın olduğu sayfa” görülmektedir. Bu ise Atatürk’ün diğer ıslak imzaları olmadığı anlamına gelmemelidir. Sadece Atatürk değil her insanın değişik zamanlarda çok bariz değişiklikler olmamak üzere farklılıklar içeren imzalar atabildiği unutulmamalıdır. Islak imza ile kastedilen bir kişinin kalemle bir kâğıda doğrudan kendi imzasını atmasıdır. Kaşe ise sürekli imza kullanmak durumunda kalan genelde resmi makamlarda çalışanların tercih ettiği imza kullanmayı kolaylaştırma aracıdır. Eskiden kabul gören kaşenin yerini günümüzde elektronik imza almıştır. Bununla birlikte insanlar ıslak imzalarını da atmaktadır.

İnönü Ansiklopedisindeki Atatürk’ün İmzaları ve Mührünün Görüldüğü Sayfa

(Cilt IV, 1950:102)

Atatürk’ün 2 Şubat 1938 Tarihinde Bursa Merinos Fabrikasının Açılışında Hatıra Defterine Yazdığı Yazının Altındaki Islak İmzası

(Cengiz Özakıncı Kanal B)

Cemal Işıksel’in 18 Kasım 1966 Atatürk Fotoğraf Sergisi-Cumhuriyet Gazetesi

(Cengiz Özakıncı Kanal B)

Cemal Işıksel’in 1966 İstanbul Atatürk Fotoğraf Sergisi-Cumhuriyet Gazetesi

(Cengiz Özakıncı Kanal B)

Cemal Işıksel’in 10 Kasım 1969 günü Anıtkabir’e Hediye Ettiği Atatürk

Fotoğraf Albümünden

(Cengiz ÖZAKINCI Kanal B)

Etem Çalışkan’ın 10 Kasım 1969 Milliyet Gazetesindeki Çalışması

(Cemal Işıksel’in 1931 yılında çektiği Atatürk fotoğrafı ile 1965 yılında Cemal Işıksel’in Atatürk fotoğrafına monte ettiği Atatürk’ün özgün imzasının Etem Çalışkan tarafından birleştirilmiş kara kalem çalışması)

(Cengiz Özakıncı Kanal B)

Tablo: Konunun net bir şekilde anlaşılması için tarafımızdan kısaltılmış

Cengiz Özakıncı’nın tablosu

(Kanal B)

Atatürk vefatından kısa bir süre önce vasiyetini el yazısı ile imzalamış ve notere emanet etmiştir. Bu belgedeki imzası da ilginçtir ki kaşesindeki standart imzaya değil Salih Bozok’a hediye ettiği soyadı belgesindeki imzaya benzemektedir. Yani imzasındaki “K” harflerinin ön alt çizgileri arkaya doğru kıvrıktır:

Atatürk’ün El Yazısı ve Islak İmzası ile Vasiyeti

(Korkmaz, 1992: 245)

İki İmza Arasındaki Benzerlik Diğer Islak İmzalardan Daha Belirgindir ve “K” Harflerinin Ön Alt Uçları Arkaya Doğru Kıvrılmıştır

6 Ekim 1938

Bir perşembe günü... 6 Ekim 1938 Perşembe... Saat 11'den 10'a geçiyordu. Taptas Handaki İstanbul Altıncı Noterini, Atatürk çağırıyordu. Atatürk, verdiği esaslara göre bir vasiyetname düzenlemesini Genel Sekreteri Soyak'a buyurmuştu. Soyak, konu üzerinde bir hukukçuya danışmak gereksinmesini duyduğundan, Selâhattin Yargı ile buluştu. Vasiyetnamenin, Atatürk'ün el yazısıyla yazılıp kapalı bir zarf içinde notere vermesi biçimini uygun buldular.

El Yazısıyla Vasiyet

Medenî Kanun, vasiyetinin geçerli olması belli biçimlere bağlanmıştır. Bunlar, ya resmî bir memur (Sulh yargıcı, noter gibi) aracılığıyla yapılan resmî vasiyetname, ya vasiyetçinin sona kadar dek kendi el yazısıyla yazılması ve yine el yazısıyla yer, yıl, ay, gün yazılmak suretiyle tarihlemeye zorunluğu tutulduğu el yazısıyla vasiyetname, ya da yayınlanmış vasiyet biçimleridir.

Atatürk, vasiyetnamesinin içindekilerin gizli kalmasını dilediğinden bu üç tür vasiyetten el yazısıyla vasiyetname biçimi yeğinlenmişti. 5 Eylül 1938 Pazartesi sabahı da yasanın buyurduğu biçimde, el yazısıyla vasiyetini yazmıştı.

Atatürk, vasiyetinin tam bir ay yanında tuttuktan sonra, notere vermeyi yerinde görüyordu (Leventoğlu, 1968: 20).

Tutanak

Noter İsmail Kunter, Genel Sekreter Hasan Rıza Soyak, Profesör Doktor Neşet Ömer İrdelp, Atatürk'ün yanına çıkmadan önce şu tutanağı düzenlediler:

“Bugün 6 Teşrinievvel (Ekim) 1938 saat 11’i 10 geçerken, dairelerde faaliyet zamanı Atatürk'ün beni çağırdığını tebliğ ettiler. Saraya gittim. Huzurlarına çıktım. Orada Genel Sekreter Hasan Rıza Soyak ile Dr. Neşet Ömer İrdelp hazır olduğu halde Atatürk'ün üstünde kapalı ve mühürlü bir zarfı bana uzattı ve:

“- Bu benim vasiyetnamemdir. Size teslim ediyorum, kanunî icabatını icra edersiniz” dedi.

İşbu zaptı, huzurlarında tanzim ettim, altını hem Atatürk hem de hazır bulunan Hasan Rıza Soyak ile Dr. Neşet Ömer İrdelp benimle birlikte imza ettiler”. (Leventoğlu, 1968: 21)

SONUÇ

Cengiz Özakıncı’nın çalışması ve verdiğimiz örnekler ışığında Atatürk’ün imzası ile ilgili tüm gerçekler aydınlatılmıştır. Bu konunun sürekli kamuoyunu meşgul etmesi bilimsel ve tarihsel gerçeklere uygun düşmemektetir. Etem Çalışkan’ın ailesinin iddia ettiği gibi 1969 yılındaki resim çalışmasının üstündeki imza Etem Çalışkan’ın şahsının kaligrafik bir buluşu değildir. Cemal Işıksel (1965-1966) bunu Etem Çalışkan (1969)’dan üç yıl önce fotoğraflarında kullanmıştır. İmza tarihî kaynaklar ışığında Atatürk’e aittir. Bu hususun yeniden tartışma konusu yapılıp Türk Milletinin meşgul edilmemesi için metin içinde geçen kaynak eserlere başvurulabilir. Geniş bilgi için Cengiz Özakıncı’nın bu başlıktaki internet konuşmaları seyredilmelidir.

Diğer taraftan bu imzasının tartışmaya açılmasının altında yatan neden Raci Çalışkan’ın babasına ait olmayan bir imzadan hak talep etmesidir. Hak talebi nedeni ise Cengiz Özakıncı’nın TV programında belgelerle anlattığına göre İngiltere’deki bir müzayede evinin 1,5 milyon dolarlık teklifidir. Türk Milleti Atatürk’ün her imzasını sevmektedir. Resmî mekânlarda, tablolarda ve kıymetli eşyaların üzerlerinde kullanılan bu imzasının bir İngiliz müzayede evinin isteğine terk edilebilme ihtimali Türk Devleti ve Türk Milletinin kabul edebileceği sıradan bir hadise değildir.  

Atatürk’ün “Kaşe İmzasına” birçok tarihî evrak ve arşiv belgelerinde rastlanılacaktır. Bilim insanları ise Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün daha önceki imzalarıyla, dostlarına hediye ettiği ve vasiyetindeki ıslak imzanın bilinçaltı mesajını kavramaya çalışarak onun zihin dünyasını anlamaya çalışmalıdır. İmza, zaman ve mekân ekseninde her insanın şahsi ve millî kimliğinin ipuçlarını vermektedir. Bu husustaki bir çalışmayı sahanın uzmanları ilerde umulur ki ortaya koyacaktır.

İmza atılma sürecinin diğer bilimsel yönü ise herhalde anatomistlere ve fizyologlara sorulması gerekir. Bunun için MSS (Beyin, bazal ganglionlar, beyincik, inen ve çıkan yollar, vd.) ile üst ekstremite (el, ön kol, kol, omuz) kasları ve sinirleri bilinmelidir.  Bu açıdan bir insanın hiçbir zaman ıslak imzası yüzde yüz biri birine benzememektedir. Atatürk’ün ıslak imzası da her insanın olduğu gibi farklılıklar arz eder. Bu durum tüm tıbbî verilere göre normaldir. Yaptırılan kaşenin kullanılması ise binlerce imza atması gereken bir Cumhurbaşkanı yahut yöneticiler için en tabii bir kolaylıktır.

Teşekkür: “Foto Cemal Işıksel, Atatürk Gazi Mustafa Kemal, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1969”.künyeli eserin temininde şahsıma yardımcı olan başta Murat Tin ve tüm Eskişehir Yediler Kültür Merkezi çalışanlarına teşekkür ederim.

KAYNAKLAR

Esen Dolma, Haftalık Oksijen Gazetesi, sayı 199, 1-7 Kasım 2024.

Hilmi Özden, Anatomi Ders Notları, Eskişehir.

Işıksel Foto Cemal, Atatürk Gazi Mustafa Kemal, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1969.

İnönü Ansiklopedisi, (Genel Sekreter: Agâh Sırrı Levend), Cilt IV, Millî Eğitim Bakanlığı, Ankara, 1950.

Kaplan Arıncı & Alaittin Elhan, Anatomi, Cilt 1, Güneş Kitapevi, Ankara, 2025.

Mazhar Leventoğlu, Atatürk’ün Vasiyeti, Bahar matbaası, İstanbul, 1968.

Mehmet S. Bozok, Seryaver Salih Bozok, İstanbul, 2023.

Reha Erzurumlu, Gülgün Şengül, Emel Ulupınar, Nöroanatomi, Güven Tıp Kitapevleri, Ankara, 2019.

Sabit Dokuyan, Soyadı Kanunu Ve Kanunun Uygulanma Süreci, Tarih İncelemeleri Dergisi, XXXI / 1, 2016, 129-166

Salih Bozok, Yaveri Atatürk’ü Anlatıyor, Yayına Hazırlayan: Can Dündar, Doğan Kitap, İstanbul, 2003.

Sinan Meydan, Akl-ı Kemal, Cilt 3-4, İnkılap yayınları, İstanbul, 2012.

Zeynep Korkmaz, Atatürk ve Türk Dili Belgeler, Türk Dil Kurumu, Ankara, 1992.

İnternet Kaynakları:

https://www.youtube.com/watch?v=WcsHDaDcaqg

https://www.youtube.com/watch?v=cQQhe6XDigs

https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/217/Salih-Bozok-(1881--1941)