C-130 KAZASI VE OLASILIKLAR

C-130 KAZASI VE OLASILIKLAR

Tonyukuk BORAN

Maalesef 11 Kasım günü Türk Hava Kuvvetlerine ait bir C-130 uçağımız düştü. MSB'nin belirtiğine göre uçakta 20 kişi bulunmakta idi. Şehitlerimize Allah'tan rahmet ve artık Türk Milletine emanet olan ailelerine sabırlar diliyoruz.

Düşüşe ait görüntülerde, uçağın havada bütünlüğünü kaybettiği açık olarak görülmektedir. Bu şekilde bir düşmeye neden olabilecek olaylar; başka bir hava aracı ile çarpışma, arıza nedeni ile uçağın bütünlüğün kaybetmesi, gövde içerisinden kaynaklanan bir patlama veya vurulması olarak sıralanabilir.

Radar izleri, diğer hava aracının da zarar görmesi nedeni ile acil iniş veya onun da düşmesi gibi sonuçları doğuracağından dolayı başka bir hava aracı ile çarpışma ihtimali elenebilmektedir.

Uçağın teknik nedenlerden dolayı yapısal bütünlüğünü kaybetmesi de ihtimal dâhilindedir. 10 Temmuz 2017 yılında ABD Deniz Piyade Kolordusuna ait bir KC-130T (C-130H uçağının tanker modelidir.) uçağın düşmesi neticesinde 16 kişi yaşamını yitirmiştir. Yapılan araştırma neticesinde kazanın, uçak pervanesinin kırılması sonucunda gövdenin yapısal bütünlüğünü kaybetmesi sonucunda düştüğü açıklanmıştır. Olayın ana nedeninin ise bakım prosedürlerinin tam olarak uygulanmaması sonucunda pervanedeki hasarın tespit edilememiş olmasıdır. 2017 yılında gerçekleşen kazanın nedenlerinin tüm C-130 kullanıcıları ile paylaşılması ABD tarafından standart yapılan bir uygulamadır. Ayrıca rapora ilişkin bilgilere açık kaynaklardan da ulaşılabilmektedir. Türk Hava Kuvvetleri'nin F-4 gibi yüksek manevra kapasitesine sahip bir savaş uçağını dahi emniyetle uçurması hata analizleri ve düzeltici işlemler konusunda etkinliğini göstermektedir. 

Bir diğer olasılık ise uçağın taşıdığı malzemeden kaynaklı bir patlamadır. Patlama sadece patlayıcılar ile değil aynı zamanda basınçlı tüpler nedeni ile de olabilmektedir. Örnek vermek gerekirse malzeme özelliğinden dolayı yüksek basınçlı nitrojen içeren arızalı bir malzemenin uçak içerisinde patlaması ciddi sonuçlara yol açabilecektir. Hele ki bir de kabin basıncında bir kayıp olması durumu ile eşzamanlı gerçekleşirse sonuçlar çok daha ağır olacaktır. Patlayıcı malzemelerin yolcu ile beraber taşınması yasak olması, basınçlı malzemelerin de katı hava taşımacılık kurallarına bağlı olmasının nedeni bu potansiyel tehlikedir.

Son olasılık ise uçağı bir füze ile düşürülme ihtimalidir. Füze ile vurulma durumunda füzenin radar izi, füzeye ait parçaların tespiti ve uçak parçalarında bulunacak patlayıcı izleri ile füzenin ateşlendiği yer tahmini, füze tipinin belirlenmesine imkan sağlayacaktır. Şayet bir füze saldırısı neticesinde uçağımız düştü ise bu füzenin ısı güdümlü (IR) olma ihtimali düşüktür. Uçaktan atıldığında atan uçağın çok yakın olma gerekliliği, omuzdan atılan füzelerin patlayıcı miktarı nedeni ile C-130 gibi uçakların tek füze ile düşürülme ihtimali düşüktür. Bundan dolayı radar güdümlü bir füzeler ön plana çıkmaktadır. Bu füzeler daha büyük boyutta ve daha fazla patlayıcı içermektedir. Radar güdümlü bir füzenin kullanılması ise failin tespitini kolaylaştıracak ve doğrudan bir ülke ile ilişkilendirilebilecektir. Böyle bir saldırının kime ne menfaat sağlayacağının ortaya konması ise isabetli tahminde bulunmayı sağlayacaktır

İsrail, sosyal medyada ilk şüpheli görülen ülke olarak ortaya çıkmıştır. İsrail ile Türkiye ilişkilerinin kötü olduğu açıktır. İsrail'in böyle bir saldırıda bulunması coğrafi olarak imkânsızdır. Ayrıca bu saldırının İsrail'in Azerbaycan ile ilişkilerine zarar vereceği de unutulmamalıdır. Şayet Türkiye'ye yönelik bir saldırı yapacaksa başka alanlarda farklı şekilde gerçekleştirmesi daha mantıklı olacaktır.

Ermenistan; işgal altında yıllarca tutuğu Karabağ'da büyük bir yenilgi alarak çıkması ve Türkiye'nin Azerbaycan'a desteği gerekçe olarak gösterilebilecektir. Ancak Paşinyan'ın yürütmeye çalıştığı politikalar ile bu eylem çelişmektedir. Ancak Ermenistan'ın Paşinyan karşıtı bir grup tarafından gerçekleştirilebilme ihtimali küçük de olsa mevcuttur. Uçağın Ermenistan sınırından yaklaşık 75 km mesafede olması, ayrıca Ermenistan'ın yerden havaya füze sistemleri dikkate alındığında teknik olarak mümkündür. Ancak Türkiye'ye karşı saldırganlık Ermenistan'a ağır zararlar vereceğinden dolayı mantıklı görülmemektedir.

Coğrafi olarak diğer şüpheli ise Rusya'dır. 24 Aralık 2024 günü Rus hava savunma sistemleri Bakü'den Grozni'ye giden Boeing 737 uçağını yanlışlıkla vurduğunu kabul etmiştir. Uçağımızın Gürcistan hava sahasında olması, rutin ticari hava rotalarını kullanması nedenleri ile yanlışlıkla vurma seçeneği ihtimal dışında kalmaktadır. Şara'nın Trump ile Beyaz Saray'da görüşme zamanına uyması ve Suriye'nin ABD yörüngesine girdiği haberleri ile beraber değerlendirildiğinde Türkiye'yi cezalandırma amacıyla bir eylem olduğu değerlendirilebilecektir. Ancak bu eylemin ciddi sonular doğuracağı da Rus Devleti tarafından hesaplanmış olmalıdır. Zira eylemin Rusya tarafından yapılması durumunda ABD tarafından Rusya'ya karşı kullanılabilecektir. Türkiye'de birçok ülkeden daha yüksek olan ABD karşıtlığını Rus karşıtlığına çevirmek, Ukrayna Savaşı'ndaki Türkiye’nin tutumunu değiştirebilmek için uygun bir araç olacaktır. Ayrıca birçok alanda kamuoyunun fazla tepki vermeksizin gerçekleştirebileceği eylemeler ile kıyaslandığında bu ihtimal de mantıklı gelmemektedir.

Sonuç olarak; 20 şehit verdiğimiz olayda birçok olasılık bulunmakla beraber kaza kırım incelemesi neticesinde tüm gerçekler kanıtları ile ortaya çıkacaktır. C-130 uçaklarının kaza siciline baktığımızda ise 2500 adet üretimi ve savaşta kendini kanıtlaması nedeni ile sınıfının en güvenilir uçaklarından olduğu açıktır. Ancak havacılıkta küçük bir unutkanlığın dahi ciddi sonuçları olabilmektedir.