AB-KIBRIS-TÜRK DEVLETLERİ ARASINDAKİ GELİŞMELER

AB-KIBRIS-TÜRK DEVLETLERİ ARASINDAKİ GELİŞMELER

Avrupa Birliği ile Orta Asya Devletleri (Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve Türkmenistan) aralarındaki ilişkilerin 30. Yılı münasebeti ile 03 Nisan 2025 tarihinde Özbekistan’ın Semerkant şehrinde yeni bir stratejik ortaklık kurarak kutladı. Bu stratejik ortaklık; kapsamında; 12 milyar Avroluk bir yardım paketi de açıklandı. Yeni paket ulaştırma (3 milyar euro), kritik hammaddeler (2,5 milyar euro), su, enerji ve iklim (6,4 milyar euro) ile dijital bağlantı alanlarındaki projeleri finanse etmek maksadı ile kullanılacağı açıklandı. Orta Asya Dünya manganez rezervinin % 38,6’sına, kromun % 30’una, kurşunun % 20 sine titanyumun ise % 8.7’sine sahip olduğu ayrıca belirtilmektedir.[1].

Bu anlaşmayı şaşkınlıkla karşılayanlar olmakla beraber, AB ile Türk Cumhuriyetleri arasında bir gelişmenin yaşanacağına dair ilk emareler Kıbrıs Rum Kesimi ile Türk Devletleri arasındaki diplomatik gelişmeler ile ortaya çıkmıştır. Bu gelişmeler:

1.              Öncelikle 20 Aralık 2024 tarihinde Özbekistan Roma Büyükelçisi Kıbrıs Rum Kesimi büyükelçisi olarak kabul almıştır.[2]

2.              Kazakistan’ın Kıbrıs Rum Kesimi’nde elçilik açması ve Kazakistan diplomatının açıklamaları [3] dikkat çekmiştir.

3.              Türkmenistan büyükelçisinin 31 Mart 2025 tarihinde Kıbrıs Rum Kesimi Cumhurbaşkanınca kabul edilmiştir.[4]

   Bu haberleri takip edenler için 03 Nisan 2025 tarihindeki zirvede yapılan açıklamalar sürpriz olmamıştır.

AB’nin yatırım alanları dikkate alındığında;

1. AB ile Çin arasında Asya kara/demiryolu bağlantısına önem verdiği,
2. Kendi ekonomilerine ve planlaması yapılan silahlanma çabaları için hammadde arayışında olduğu değerlendirmesi kolaylıkla yapılabilecektir.

Ancak bu faaliyetin ABD tarafından Çin ile bir ortaklık olarak algılanması durumunda AB-ABD ilişkilerinde gerilim yaratma potansiyelini de dikkate almak gerekmektedir.

Rusya ise eski Sovyet Cumhuriyetlerini arka bahçesi olarak gördüğü ve AB ile gergin politik ilişkiler beraber dikkate alındığında bu durumdan hoşnut olmayacağı ve gücü nispetinde tedbirler alacağı açıktır.

Ülkemiz açısından bu durum değerlendirildiğinde:

1. Avurpa-Rusya arasındaki gerginlik ve AB tarafından Rusya’nın tehdit olarak görüldüğü açıklamalardan yola çıkarak; Avrupa-Orta Asya kara/demiryolu güzergahının ülkemizden üzerinden sağlanacağı,
2. Türk Devletleri Teşkilatı’nda gözlemci üye olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ve Türkiye’nin hassasiyetlerinin dikkate alınmadan Kıbrıs Rum Kesimine yönelik diplomat görevlendirmelerinin ülkemizin Türk Devletleri üzerinde etkinliğinin azaldığı ve yatırımlar vasıtasıyla AB’nin Türk Devletleri üzerinde nüfuzunun artacağı,
3. Türk Devletler Teşkilatının etkinliğini kaybedeceği öngörülmektedir.

Krizler, hazırlıklı ve öngörülü olanlar için fırsat olmaktadır. Dünya dengelerinin 2. Dünya Savaşından itibaren bu kadar çabuk değiştiği, krizlerin  peş peşe geldiği bir ortamda iç politik mevzuları tartışırken gelecekte ülkemiz açısından geri dönüşü yüksek maliyetlere neden olacak oluşumları engellemek önemlidir.