TANRI BAŞKA ALLAH BAŞKA MI⁉️

İnsanların inançlarını hangi kelimelerle ifade ettiklerinden hareketle onların inançlarını sorgulamak, hatta kullandıkları bir kelime yüzünden dinden çıktıklarını iddia etmek, her şeyden önce dilin, tarihin ve düşüncenin gerçekliğinden habersiz olmaktır. Ne yazık ki Tanrı kelimesini kullananların dinden çıkacağını söyleyecek kadar ileri gidenlere şahit oluyoruz. Üstelik bunu dinî bir hassasiyet gibi sunmaya çalışıyorlar. Oysa biraz dil, tarih ve din bilgisi olan herkes bilir ki Tanrı kelimesi, Türkçenin en eski ve köklü kelimelerinden biridir.

Tanrı kelimesi, eski Türkçedeki Tengri (Teŋri) kelimesinden gelir. Türklerin İslamiyet'le tanışmasından çok önce kullandıkları bu kelime, eski Türklerin inanç dünyasında yüce yaratıcıyı, göğü ve aşkın kudreti ifade etmiştir. Orhun Yazıtları'nda karşımıza çıkan bu kelimenin tarihî geçmişi, İslamiyet'in ortaya çıkışından yüzyıllar öncesine uzanır. Dolayısıyla bugün bir Türk'ün kendi dilinde Tanrı demesini dinî bir sapma gibi göstermek, Türkçenin tarihini ve Türk milletinin kültürel hafızasını yok saymaktan başka bir şey değildir.

Üstelik meseleye İslamiyet açısından bakıldığında da bu iddianın hiçbir tutarlı tarafı bulunmamaktadır. Müslümanlar Allah der, Türkçede Tanrı denir, Farsçada Hüdâ denir. Rabb kelimesi kullanılır; Mevlâ, Hakk, Yaratıcı ve Yaradan gibi ifadelerle de aynı yüce varlığa seslenilir. Bunların hepsi aynı dilin, aynı kültürün veya aynı tarihî geleneğin ürünü değildir. Fakat önemli olan kelimenin hangi dilden geldiği değil, hangi anlamda ve neyi ifade etmek üzere kullanıldığıdır.

Kaldı ki Allah'ın isimlerinin yalnızca doksan dokuzla sınırlı olduğunu söylemek de doğru değildir. Diyanet İşleri Başkanlığının Din İşleri Yüksek Kurulunun açıklamasında da Allah'ın isimlerinin doksan dokuzla sınırlı olmadığı açıkça belirtilmektedir. Doksan dokuz isim, meşhur bir hadis rivayetiyle ilişkilendirilen Esmâü'l-Hüsnâdır. Dolayısıyla bu doksan dokuz ismin dışında kalan Rabb, Mevlâ gibi ifadelerin kullanılmasında bir sakınca görmeyip Tanrı kelimesine karşı çıkmak, nasıl bir dil ve inanç tutarlılığıdır⁉️

Şimdi bir düşünelim: İngiliz Tanrı için God, Fransız Dieu, Alman Gott, Rus Бог (Bog) der. Bu milletlerin kendi dillerinde yaratıcıyı ifade etmek için kullandıkları kelimelere kimse itiraz etmezken, Türkçede Tanrı denilince neden birileri rahatsız olur❓️ İngiliz'in, Fransız'ın, Alman'ın veya Rus'un kendi dilinde kullandığı kelimeye saygı gösterip Türk'ün kendi tarihinden ve kültüründen gelen kelimesine karşı çıkmak nasıl açıklanabilir❓️ Bunun dinî hassasiyetle ilgisi nedir❓️ Bana kalırsa burada asıl mesele, bir kelimeden çok Türkçeye ve Türk kültürünün tarihî birikimine karşı takınılan tavırdır❗️

Eski Türklerin inanç dünyasını da doğru anlamak gerekir. Türklerin İslamiyet öncesindeki inanç sisteminde Gök Tengri inancı önemli bir yere sahiptir. Bu inancı, bugünkü dinî kavramlarla bütün ayrıntılarıyla aynılaştırmak elbette doğru olmaz. Eski Türk topluluklarının inançları ve uygulamaları tarih boyunca farklılık göstermiştir. Ancak Türklerin güneşe, aya, ateşe ve tabiattaki her unsura tapındıkları şeklindeki genellemeler de tarihî gerçekliği yansıtmaz. Güneşe, aya, ateşe veya tabiata kutsallık atfetmekle bunları yaratıcı kabul edip onlara tapınmak birbirinden farklı şeylerdir. Türklerin tabiatla kurdukları ilişkiyi, hayvanlara ve doğaya gösterdikleri saygıyı da bu ayrımı gözeterek değerlendirmek gerekir. Bir milletin inanç tarihini birkaç basit genellemeye indirgeyerek açıklamak, bilimsel yaklaşım değildir.

Asıl üzerinde durulması gereken, insanların inançlarını hangi kelimelerle ifade ettikleri değil, o inancın ahlaki ve düşünsel karşılığıdır. Bir insan Allah dediği hâlde haksızlık yapabilir, kul hakkı yiyebilir, yalan söyleyebilir, adaletsizlik yapabilir. Bir başkası Tanrı der ama dürüstlüğü, vicdanı, merhameti ve adaleti hayatının merkezine koyabilir. Şimdi hangisinin inancını yalnızca kullandığı kelimeden hareketle değerlendireceğiz❓️ Bir insanın kullandığı sözcük, onun ahlakını ve vicdanını ölçmeye yeter mi❓️

Unutmamak gerekir ki kelimeler, insanların düşüncelerini ifade etmek için kullandıkları araçlardır. Bir kelimenin hangi dilde doğduğu, hangi tarihî süreçlerden geçtiği elbette önemlidir; ancak o kelimeye yüklenen anlamı da göz ardı edemeyiz. Aynı yaratıcıya farklı dillerde farklı isimlerle seslenilmesi, farklı yaratıcıların bulunduğu anlamına gelmez. Aksi düşünce, insanlık tarihini ve dillerin çeşitliliğini anlamamak demektir.

Türkçe konuşan, Türk kültürünün tarihî mirasını taşıyan bir insanın Tanrı demesinden daha doğal ne olabilir❓️ Bir kelime yüzünden insanları inançsızlıkla suçlamak yerine, biraz tarih okumak, biraz dil öğrenmek ve biraz da düşünmek gerekmez mi❓️Benim itirazım Allah diyenlere değil, Tanrı diyenleri mahkûm etmeye çalışan anlayışadır. Çünkü mesele Allah mı, Tanrı mı, Hüdâ mı meselesi değildir. Mesele, insanın inancını ifade ettiği kelimeye saygı gösterip göstermemektir❗️

Biraz düşünelim: Yaratıcıyı hangi kelimeyle andığımızdan önce, onun adına hangi ahlakla yaşadığımızı sorgulamamız gerekmiyor mu⁉️