22 Mayıs 1967: Brüksel’in cehennemi gördüğü gün

22 Mayıs 1967: Brüksel’in cehennemi gördüğü gün Belçika’nın savaş sonrası en büyük sivil felaketi Kadir Duran – Bruxelles Korner 22 Mayıs 1967’de Brüksel dehşete sürüklendi. Dakikalar içerisinde, Belçika’nın başkentinin kalbindeki Rue Neuve üzerinde bulunan ünlü “À l’Innovation” mağazası ölüm kapanına dönüştü. Alevler binayı sardı, zehirli dumanlar katlara yayıldı, çıkış yolları ulaşılamaz hale geldi. Yüzlerce müşteri, çalışan ve aile, kaçışı neredeyse imkânsız olan bir yangının içinde mahsur kaldı. Resmî bilanço korkunçtu: 251 ölü, 62 yaralı. Bu felaket, bugün hâlâ Belçika tarihinin barış dönemindeki en ölümcül yangını olarak kabul edilmektedir. ⸻ Brüksel’in kalbinde bir Belçika kurumu O dönemde “À l’Innovation” sıradan bir mağaza değildi. Burası modern Brüksel’in, savaş sonrası ekonomik büyümenin ve yükselen Belçika orta sınıfının sembollerinden biriydi. Ülkenin en yoğun ticaret caddelerinden biri olan Rue Neuve üzerinde bulunan mağaza her gün binlerce insanı ağırlıyordu. XIX. yüzyılın sonunda Bernheim-Meyer ailesi tarafından kurulan bina, ilk olarak ünlü mimar Victor Horta tarafından tasarlanmış, daha sonra yıllar içinde genişletilip dönüştürülmüştü. Facianın yaşandığı gün mağazada ayrıca “Amerikan Haftaları” adlı büyük bir ticari etkinlik düzenleniyordu. Amerikan ürünleri ve yaşam tarzı öne çıkarılıyordu. Dünya ise Vietnam Savaşı’nın gölgesinde son derece gergin bir dönemden geçiyordu. ⸻ Kâbusun başlangıcı Yangın saat 13.30’dan kısa süre önce çocuk reyonuna yakın bir depoda başladı. Siyah duman ilk olarak bir çalışan tarafından fark edildi. İç müdahale ekipleri yangını kontrol altına almaya çalıştı ancak alevler inanılmaz bir hızla yayıldı. Kısa süre içinde bina dev bir fırına dönüştü. Mağazada ciddi yapısal eksiklikler bulunuyordu: * sprinkler sisteminin olmaması, * yetersiz acil çıkış işaretleri, * yüksek derecede yanıcı malzemeler, * baca etkisi yaratan merdiven boşlukları ve atriumlar, * bazı çıkışların kapalı ya da erişilemez durumda olması. Tanıklar adeta kıyamet sahneleri anlattı: * üst katlarda mahsur kalan müşteriler, * birbirinden kopan aileler, * alevlerden kurtulmak için kendilerini boşluğa bırakan insanlar. Bu görüntüler kısa sürede tüm dünyaya yayıldı. ⸻ Şok içindeki Belçika Brüksel itfaiyesi saatler boyunca son derece zor koşullarda yangınla mücadele etti. 150’den fazla itfaiyeci seferber edildi. Tüm ülke felaketi radyo ve televizyondan canlı takip etti. Pek çok Belçikalı için bu olay, ülkenin ilk büyük modern medya travması oldu. Kral Baudouin ile Kraliçe Fabiola, birkaç gün sonra Koekelberg Bazilikası’nda düzenlenen ulusal cenaze törenine katıldı. Ülkede ulusal yas ilan edildi. Haftalar boyunca aileler kayıp yakınlarını aradı. Çok sayıda ceset ise kimlik tespiti yapılamayacak kadar ağır hasar görmüştü. ⸻ Sabotaj şüphesi Çok geçmeden tüm Belçika aynı soruyu sormaya başladı: Bu bir kaza mıydı… yoksa bir saldırı mı? Yangından birkaç gün önce aşırı sol gruplar, Vietnam Savaşı bağlamında Amerikan emperyalizmini protesto ederek “Amerikan Haftaları” etkinliğine karşı eylemler düzenlemişti. Hatta 19 Mayıs 1967’de mağazaya yönelik bir bomba ihbarı yapılmıştı. Bu nedenle sabotaj ihtimali uzun süre kamuoyunda ve basında tartışıldı. Ancak yıllar süren soruşturmaya ve binlerce ifadeye rağmen hiçbir zaman kesin bir kanıt bulunamadı. Soruşturma 1970 yılında takipsizlik kararıyla sonuçlandı. Bugün bile olayın üzerindeki sır perdesi tamamen kalkmış değil. ⸻ Belçika’yı değiştiren felaket Innovation faciası, Belçika’daki güvenlik standartlarını kökten değiştirdi. 1967 sonrasında: * büyük binalarda yangın güvenlik sistemleri zorunlu hale getirildi, * tahliye standartları güçlendirildi, * büyük mağazalarda sprinkler sistemleri mecburi oldu, * Brüksel itfaiyesi yeniden yapılandırıldı ve profesyonelleştirildi. Bu yangın aynı zamanda psikolojik bir kırılma yarattı. Belçika toplumu; kontrolsüz kentleşmenin, yetersiz güvenlikli ticari mimarinin ve kitlesel felaketlere hazırlıksız olmanın ne kadar büyük bir tehdit olduğunu acı şekilde gördü. ⸻ Brüksel’de hâlâ yaşayan bir hafıza Aradan yaklaşık altmış yıl geçmiş olmasına rağmen Innovation yangını Belçika’nın kolektif hafızasında hâlâ canlılığını koruyor. Birçok Brükselli için bu olay, dönemin “Belçika’nın 11 Eylül’ü” olarak görülüyor; insanların haberi aldıkları anı unutamadıkları tarihi bir travma. Her yıl Evere’deki anıt önünde kurbanlar anılıyor. Ancak rakamların ötesinde Innovation faciası, her şeyden önce dev bir insanlık dramının sembolü olarak hafızalarda yer ediyor: sadece işe gitmiş çalışanlar, alışveriş yapan anneler, reyonlarda bulunan çocuklar, ve bir daha asla evlerine dönemeyen aileler… 22 Mayıs 1967’de Brüksel yalnızca bir mağaza kaybetmedi. Masumiyetinin bir kısmını da kaybetti.