Sağlık, para, adalet, otomobil ve emeklilik… 1 Eylül 2026’dan itibaren Belçikalılar için neler değişecek?

Yeni Ceza Kanunu, sosyal ödeneklerin endekslenmesi, Flaman Bölgesi’nde araç muayenesinin kolaylaştırılması, logopedi reformu, hareketsiz hesaplar ve inanç sembollerine yönelik yasak… Yeni dönem, birçok vatandaşın günlük yaşamını doğrudan etkileyecek.

Kadir Duran – Bruxelles Korner

Belçika’da 1 Eylül 2026 tarihinden itibaren birçok önemli düzenleme yürürlüğe girecek. Bu değişikliklerin bir kısmı aile bütçelerini doğrudan etkilerken, diğerleri adalet, sağlık, emeklilik, eğitim ve ulaşım alanlarındaki kuralları değiştirecek.

Teknik düzenlemelerin arkasında oldukça yoğun bir eylül gündemi bulunuyor. Ancak bütün kararlar aynı coğrafi kapsamda uygulanmayacak. Bazı düzenlemeler ülkenin tamamında geçerli olurken, bazıları yalnızca Flaman Bölgesi’ni veya Doğu Flandre’deki belirli okulları ilgilendirecek.

İşte 1 Eylül’den itibaren değişecek başlıca uygulamalar…

Belçika, 1867 tarihli Ceza Kanunu’na veda ediyor

En köklü kurumsal değişiklik, yeni Ceza Kanunu’nun yürürlüğe girmesi olacak.

Başlangıçta 8 Nisan 2026’da uygulanması planlanan reform; mahkemelere, savcılıklara, cezaevi idarelerine ve ilgili diğer kurumlara hazırlıklarını tamamlamaları için zaman tanımak amacıyla 1 Eylül’e ertelenmişti.

Bu reform, Belçika ceza hukukunun 150 yılı aşkın bir sürenin ardından gerçekleştirilen ilk kapsamlı yenilenmesi niteliğini taşıyor. Böylece Belçika, temelleri 1867 yılına dayanan Ceza Kanunu’nu geride bırakacak.

Sekiz seviyeli yeni ceza sistemi

Suçların geleneksel olarak “cürüm, suç ve kabahat” şeklinde sınıflandırılmasına dayanan sistemin yerini, sekiz seviyeden oluşan yeni bir ceza ölçeği alacak.

Hakaret ve iftira gibi fiilleri kapsayan birinci seviyede artık hapis cezası öngörülmeyecek. Yedinci ve sekizinci seviyeler ise en ağır suçlara ayrılacak.

Reformun temel amacı, ceza sistemini daha anlaşılır hâle getirmek ve yaptırımların işlenen fiilin ağırlığıyla daha orantılı olmasını sağlamak.

Hapis cezası son çare olacak

Yeni Ceza Kanunu, hapis cezasını “ultimum remedium”, yani başvurulacak son çare olarak kabul ediyor.

Kamu yararına çalışma, denetimli serbestlik, para cezası veya başka bir tedbirle aynı amaçlara ulaşılabiliyorsa hapis cezasına öncelik verilmemesi gerekecek. Buna rağmen hapis cezasına hükmeden hâkim, bu kararını gerekçelendirmek zorunda olacak.

Ancak bu yaklaşım, bütün cezaların hafifletileceği anlamına gelmiyor. Yeni Kanun; ağır şiddet eylemleri, terör suçları ve polis, doktor ya da öğretmen gibi toplumsal bir görev üstlenen kişilere karşı işlenen suçlar için daha ağır yaptırımlar öngörüyor.

Ekokırım özel bir suç olarak tanımlanıyor

Yeni suç tanımları arasında özellikle şunlar yer alıyor:

• Olağanüstü ağırlıktaki çevresel tahribatı kapsayan ekokırım;

• intihara teşvik;

• kadın cinayeti;

• aile içi cinayet;

• aile içi şiddetin ağırlaştırılmış bazı biçimleri.

1 Eylül’den önce işlenmiş ancak bu tarihten sonra yargılanacak fiillerde, sanığın lehine olan ceza kanununun uygulanması ilkesi geçerliliğini koruyacak. Dolayısıyla devam eden bütün dosyalar otomatik olarak daha ağır hükümlere tabi olmayacak.

Emekli maaşları ve sosyal ödenekler yüzde 2 artıyor

Haziran ayında merkezi endeks eşiğinin aşılması, çeşitli sosyal gelirlerin otomatik olarak yeniden düzenlenmesini beraberinde getiriyor.

1 Eylül’den itibaren yüzde 2 oranındaki artış özellikle şu gelirleri kapsayacak:

• Emekli maaşları;

• işsizlik ödenekleri;

• iş göremezlik ödenekleri;

• bazı aile yardımları ve sosyal ödenekler;

• merkezi endekse bağlı diğer gelir ikame ödemeleri.

Kamu çalışanlarının maaşları da aynı doğrultuda yeniden düzenlenecek.

Bu endeksleme, yaşam maliyetlerindeki artışı kısmen telafi edecek. Ancak düzenleme gerçek anlamda bir satın alma gücü artışı oluşturmuyor. Temel amaç, enflasyon karşısında gelirlerin değerini mümkün olduğunca korumak.

Horeca sektöründe flexi-job ücreti yükseliyor

Horeca, yani otel, restoran ve kafe sektöründe flexi-job statüsüyle çalışanlara uygulanacak asgari saatlik brüt ücret 12,11 avroya yükselecek.

Bu tutara yüzde 7,67 oranında tatil ücreti eklenecek. Böylece toplam asgari saatlik ücret yaklaşık 13,04 avroya ulaşacak.

Düzenleme, sektörde ek iş yapan çalışanları ve otel, restoran, kafe işletmelerini doğrudan ilgilendirecek.

Hareketsiz varlıklar: 250 avronun altındaki tutarlar artık geri alınamayacak

Bir diğer önemli değişiklik, hareketsiz hâle gelen banka hesapları, sigorta sözleşmeleri ve diğer mali varlıklarla ilgili.

Bir banka hesabı, en az beş yıl boyunca herhangi bir işlem yapılmaması ve hesap sahibiyle hiçbir temas kurulmaması hâlinde hareketsiz hesap olarak kabul ediliyor. Bankanın normal şartlarda hesap sahibini veya mirasçılarını bulmaya çalışması gerekiyor. Bu girişimler sonuçsuz kalırsa para, Mevduat ve Emanet Sandığı’na aktarılıyor.

1 Eylül’den itibaren 250 avronun altındaki hareketsiz varlıklar, sahibinin kimliğinin tespit edilmesini sağlayacak bilgiler olmadan Mevduat ve Emanet Sandığı’na devredilecek. Böylece bu tutarlar artık geri talep edilemeyecek ve doğrudan Hazine’ye aktarılacak.

Devlete hemen intikal eden tutarlar için uygulanan sınır daha önce 60 avroydu. Başlangıçta 20 avro olarak belirlenen eşik, zaman içerisinde kademeli olarak yükseltilmişti.

Daha yüksek tutarları geri almak için beş yıllık süre

En az 250 avro değerindeki hareketsiz varlıklarda, hesap sahibi paranın Mevduat ve Emanet Sandığı’na aktarılmasının ardından beş yıl içinde iade talebinde bulunabilecek. Bu sürenin sonunda para kesin olarak Hazine’ye geçecek.

Söz konusu zamanaşımı süresi, program yasasıyla beş yıla indirilmeden önce otuz yıl olarak uygulanıyordu.

Hükümet, düzenlemeyi hesap sahiplerinin araştırılması ve küçük tutarların saklanmasının yol açtığı idari maliyetlerle gerekçelendiriyor. Ancak önlem önemli bir soruyu da beraberinde getiriyor: Devlet, yönetim masraflarını gerekçe göstererek bir vatandaşa ait parayı hangi noktaya kadar kalıcı biçimde geri alınamaz hâle getirebilir?

Belçika’da yaşayanlar, kendi adlarına kayıtlı olası hareketsiz varlıkları MyMinfin platformundaki “Ödemelerim ve iadelerim” bölümünden kontrol edebilir. Yeni sınır yürürlüğe girmeden önce bu kontrolün yapılması özellikle önem taşıyor.

Flaman Bölgesi’nde araç muayenesi daha seyrek yapılacak

Otomobil sahiplerini en fazla ilgilendiren değişiklik yalnızca Flaman Bölgesi’nde uygulanacak.

1 Eylül’den itibaren binek otomobiller, araç dört yaşına geldiğinde yapılan ilk muayenenin ardından, prensip olarak her yıl yerine iki yılda bir teknik muayeneye girecek.

Uzatılmış muayene süresi yalnızca aracın 1 Eylül veya sonrasında muayeneye sunulması ve mevcut muayene belgesinin geçerlilik süresinin 1 Eylül veya sonrasında dolması hâlinde uygulanacak. Süresi geçmiş bir muayeneyi bilerek ertelemek, araç sahibine yeni sistemden yararlanma hakkı vermeyecek.

Ağır kusurların giderilmesi için iki ay süre

Flaman Bölgesi’ndeki reform kapsamında başka kolaylıklar da getiriliyor:

• Çeki demiri takıldıktan sonra yapılan ayrı muayenenin kaldırılması;

• araç muayene merkezlerinde sigorta belgesi sunma zorunluluğuna son verilmesi;

• bazı idari eksikliklerde verilen üç aylık geçici muayene belgesinin kaldırılması;

• ağır kusurların giderilmesi ve aracın yeniden muayeneye sunulması için tanınan sürenin 15 günden iki aya çıkarılması.

Panelvanlar ve hafif ticari araçlar, 2026 ile 2028 yılları arasında aşamalı olarak iki yılda bir muayene sistemine geçecek. Taksiler, ambulanslar, otobüsler ve sürücü kursu araçları ise yıllık muayeneye tabi olmaya devam edecek.

Bu reform henüz Brüksel ve Valon Bölgesi’nde uygulanmayacak. Bununla birlikte sürücüler, araçları için geçerli kurallara uymak şartıyla başka bir bölgede bulunan muayene merkezini seçme hakkını koruyacak.

Çevrim içi logopedi belirli koşullarla geri ödenecek

Logopedi, yani dil ve konuşma terapisi hizmetlerinin geri ödeme kuralları 1 Eylül’den itibaren yenilenecek.

Logopedistler artık görüntülü görüşme yoluyla uzaktan seans düzenleyebilecek. Ancak hasta, yüz yüze görüşmeyi tercih etme hakkını koruyacak.

Tedavinin ilk seansı mutlaka fiziksel olarak gerçekleştirilecek. Değerlendirme, test ve grup seansları uzaktan yapılamayacak. Telefon görüşmeleri de kapsam dışında kalacak; yalnızca görüntülü görüşmelere izin verilecek.

Uygulamada çeşitli güvenlik koşulları bulunuyor:

• Dört yaşından küçük çocuklar için uzaktan seans yapılamayacak;

• bir onay kapsamında art arda en fazla on uzaktan seansa izin verilecek;

• görüntülü görüşmenin tercih edilme gerekçesi hastanın dosyasına yazılacak;

• hasta okuldayken veya hastanede yatarken uzaktan seans düzenlenemeyecek;

• teknik sorunlar nedeniyle ciddi şekilde aksayan görüşmeler ücretlendirilemeyecek.

Bu düzenleme, çevrim içi görüşmeyi zorunlu hâle getirmeden tedavinin devamlılığını sağlamayı ve gerçekleştirilemeyen randevuların sayısını azaltmayı amaçlıyor.

Bazı kanser hastalarına tedavi öncesi destek

Baş veya boyun kanseri bulunan hastalar, asıl tedavi başlamadan önce logopedi desteğinden yararlanabilecek.

Cerrahi müdahale veya radyoterapi öncesinde en fazla on önleyici seansa izin verilecek. Bu seanslar, geri ödenecek toplam 55 seanslık üst sınırın içinde yer alacak.

Amaç, hastayı tedavinin konuşma, yutkunma ve ağız fonksiyonları üzerindeki olası sonuçlarına hazırlamak ve operasyon sonrasında ihtiyaç duyulacak seans sayısını azaltmak.

Dudak veya damak yarığı bulunan çocuklar için işlemler kolaylaşıyor

Dudak, damak veya diş eti yarığı bulunan çocukların logopedi geri ödemelerinin uzatılması, basit bir bildirim yoluyla talep edilebilecek.

Böylece sağlık sigortası kurumunun danışman hekimine her defasında yeni ve eksiksiz bir başvuru dosyası sunmak gerekmeyecek.

Kronik konuşma bozukluğu bulunan ve en az on yaşında olan bazı hastalar için 60 dakikalık seanslar da geri ödeme kapsamına alınacak. Bu seanslar, daha yoğun terapi gerektiren durumlarla sınırlı olacak.

Doktor muayeneleri için yeni tarifeler

Doktor muayeneleri ve ev ziyaretleri dâhil olmak üzere çeşitli sağlık hizmetlerinde yeni INAMI tarifeleri 1 Eylül’de yürürlüğe girecek.

Hastanın ödeyeceği tutar; doktorun sözleşmeli olup olmamasına, muayenenin türüne, sağlık sigortasının geri ödeme oranına ve hastanın artırılmış geri ödeme hakkından yararlanıp yararlanmadığına göre değişecek.

Federal Emeklilik Servisi’nin 1765 numarası kaldırılıyor

Federal Emeklilik Servisi’nin ücretsiz 1765 numarası, 1 Eylül’den itibaren standart bir telefon numarasıyla değiştirilecek:

02 225 17 65

Yeni numaraya yapılan aramalar, telefon operatörünün uyguladığı tarifeye göre ücretlendirilebilecek.

Teknik bir değişiklik olarak sunulan bu karar, uygun bir telefon paketine sahip olmayan emekliler için ek maliyet oluşturabilir.

Ücretsiz ve kısa bir numaradan standart telefon hattına geçilmesi, yaşlıların ve dijital işlemlere yeterince aşina olmayan kişilerin kamu hizmetlerine erişimi açısından da soru işaretleri doğuruyor.

Doğu Flandre’deki dokuz il okulunda inanç sembolleri yasaklanıyor

Doğu Flandre’de eyalet idaresine bağlı dokuz okulda görünür dinî, felsefi veya siyasi sembollerin kullanılmasını yasaklayan genel bir düzenleme yürürlüğe girecek.

Yasak hem öğrencileri hem de okul personelini kapsayacak. Dolayısıyla düzenleme yalnızca başörtüsünü değil; kipa, görünür haç, ideolojik semboller ve siyasi parti rozetlerini de hedef alıyor.

Karar, Doğu Flandre İl Meclisi’nde önemli siyasi tartışmalara neden olmuştu.

N-VA, CD&V ve Vooruit arasındaki koalisyon anlaşmasında yer alan düzenleme, bazı Flaman sosyalist üyelerin çekimser kalması nedeniyle ilk oylamalarda yeterli çoğunluğu sağlayamamıştı. Kararın kabulü için N-VA ile Vlaams Belang’ın oylarına dayanan alternatif bir çoğunluğa ihtiyaç duyulmuştu.

Düzenlemenin daha önce uygulanmasına yönelik ilk girişim ise usul hatası nedeniyle Flaman İçişleri Bakanı Hilde Crevits tarafından iptal edilmişti.

Yasak yalnızca belirli okulları kapsıyor

Bu noktada genelleme yapmamak gerekiyor. Yasak, Doğu Flandre il yönetimine bağlı dokuz okulu kapsıyor. Belçika’daki veya Flaman Bölgesi’ndeki bütün okullarda geçerli olan genel bir yasak söz konusu değil.

Flaman resmî eğitim ağı GO!’da genel bir tarafsızlık ilkesi zaten uygulanıyor. Diğer eğitim ağlarında ise her kurucu makam veya okul, inanç sembolleri konusunda belirli bir karar serbestisine sahip.

Bu düzenlemenin kamu eğitiminde tarafsızlık, din özgürlüğü, ifade özgürlüğü ve eğitimden dışlanma riski arasındaki tartışmayı yeniden alevlendirmesi bekleniyor.

Modernleşme, tasarruf ve kısıtlamalar arasında yeni dönem

1 Eylül’de yürürlüğe girecek değişikliklerin tamamı aynı siyasi veya toplumsal mantığa dayanmıyor.

Logopedi reformu sağlık hizmetlerine erişimi genişletiyor ve görüntülü görüşmeyi bir terapi aracı olarak kabul ediyor. Emekli maaşları ile sosyal ödeneklerin endekslenmesi, gelirleri enflasyon karşısında korumayı amaçlıyor. Yeni Ceza Kanunu, 19. yüzyıldan miras kalan bir hukuk sistemini çağdaşlaştırıyor. Flaman Bölgesi’ndeki araç muayenesi reformu ise sürücülerin idari yükünü azaltmayı hedefliyor.

Buna karşılık bazı kararlar daha tartışmalı görünüyor.

Hareketsiz varlıklardaki sınırın 250 avroya çıkarılması, bazı vatandaşların kendi paralarını geri alma imkânını kesin olarak ortadan kaldırıyor. Federal Emeklilik Servisi’nin ücretsiz numarasının standart bir numarayla değiştirilmesi, kamu hizmetlerine erişimi zorlaştırabilir. Bazı il okullarında inanç sembollerinin yasaklanması ise kurumsal tarafsızlık ile bireysel özgürlükler arasındaki sınırı yeniden tartışmaya açıyor.

Bu nedenle 1 Eylül 2026, Belçika açısından sıradan bir yeni dönem başlangıcı olmayacak. Bu tarih; devletin modernleşmesi, bütçe tasarrufları, sosyal koruma ve vatandaşların temel hakları arasında kimi zaman kırılgan ve tartışmalı yeni bir dengenin başlangıcını oluşturacak.

Kaynaklar: SPF Justice, SPF Finances, INAMI, Flaman Hükümeti, Federal Emeklilik Servisi, Belga, Le Soir ve La Libre Belgique.