Lamartine ve Victor Hugo İslam hakkında yazarken

https://youtu.be/MLktAWgW7OA

XIX. yüzyıl Fransız edebiyatının Doğu’ya ve İslam dünyasına bakışı

İki büyük Fransız yazarın gözünden İslam, Osmanlı ve Doğu medeniyeti

Fransız romantizminin iki dev ismi olan Alphonse de Lamartine ve Victor Hugo, XIX. yüzyılda İslam dünyası ve Osmanlı İmparatorluğu hakkında dikkat çekici eserler kaleme aldı.

Bugün Avrupa’da İslam üzerine yapılan tartışmaların aksine, o dönemde bazı Fransız entelektüelleri Doğu’ya yalnızca siyasi bir rakip olarak değil; aynı zamanda büyük bir medeniyet, kültür ve maneviyat merkezi olarak bakıyordu.

Lamartine özellikle Hz. Muhammed hakkında yazdığı sözlerle dünya çapında tanınırken, Victor Hugo ise “Les Orientales” adlı eserinde Osmanlı ve Doğu dünyasını şiirsel bir dille anlattı.

Lamartine’in İslam’a Bakışı

Alphonse de Lamartine, 1832 yılında Osmanlı topraklarına ve Levant bölgesine seyahat etti.
Bu yolculuk onun düşünce dünyasını derinden etkiledi.

Daha sonra yayımladığı:

• Voyage en Orient (Doğu’ya Yolculuk)
• Histoire de la Turquie (Türkiye Tarihi)

isimli eserlerinde Osmanlı medeniyetine ve İslam’a geniş yer verdi.

Lamartine’in en ünlü sözlerinden biri şöyledir:

“Eğer bir insanın büyüklüğü; hedefinin büyüklüğü, kullandığı araçların küçüklüğü ve elde ettiği sonucun büyüklüğüyle ölçülüyorsa, modern tarihte Muhammed ile kıyaslanabilecek başka bir insan var mıdır?”

Lamartine burada Hz. Muhammed’i yalnızca dini bir lider olarak değil;

• filozof,
• yasa koyucu,
• devlet adamı,
• stratejist,
• medeniyet kurucusu

olarak tanımlıyordu.

Bu yaklaşım, XIX. yüzyıl Avrupa’sında oldukça sıra dışıydı.

Victor Hugo ve “Les Orientales”

Victor Hugo’nun İslam’a yaklaşımı Lamartine kadar doğrudan değildi.
Ancak Doğu ve Osmanlı dünyası onun eserlerinde önemli bir yer tuttu.

1829 yılında yayımladığı:

Les Orientales

isimli şiir kitabı, Fransız romantizminin en önemli eserlerinden biri kabul edilir.

Hugo bu eserinde:

• Osmanlı şehirlerini,
• Akdeniz’i,
• Balkanları,
• Doğu’nun atmosferini,
• savaşları,
• sarayları,
• camileri

şiirsel ve dramatik bir şekilde anlattı.

Ünlü ifadelerinden biri:

“Doğu! Doğu! İşte insanlığın büyük rüyası…”

Victor Hugo’nun Doğu’ya bakışı estetik ve şiirseldi.
Ancak aynı zamanda dönemin Avrupa siyasi bakış açısından da tamamen bağımsız değildi.

XIX. Yüzyılda Avrupa’nın Doğu Hayranlığı

Lamartine ve Hugo yalnız değildi.

O dönemde birçok Avrupalı sanatçı ve düşünür Doğu’dan etkilenmişti:

• Delacroix,
• Chateaubriand,
• Nerval,
• Flaubert,
• Pierre Loti

gibi isimler Osmanlı coğrafyasını ziyaret etti.

İstanbul, Kahire, Şam ve Kudüs;
Avrupa elitleri için hem egzotik hem de büyük medeniyet merkezleri olarak görülüyordu.

Unutulan Bir Avrupa Hafızası

Bugün Lamartine’in Hz. Muhammed hakkında yazdığı sözler sosyal medyada sıkça paylaşılmaktadır.
Fakat çoğu zaman bu sözlerin tarihi bağlamı bilinmemektedir.

Aslında bu eserler bize şunu gösteriyor:

XIX. yüzyılda Avrupa’nın bir bölümü, İslam dünyasına yalnızca çatışma perspektifiyle bakmıyordu.

Bazı Avrupalı entelektüeller:

• Osmanlı’yı büyük bir medeniyet,
• İslam’ı güçlü bir düşünce sistemi,
• Doğu’yu ise insanlık tarihinin merkezlerinden biri

olarak görüyordu.

Par Kadir Duran – Bruxelles Korner