Doç. Dr. Ünal Ayrancı kimdir? Emirdağ’ın Sarıhüyük’ünden akademiye uzanan bir hayat

Köy okulunda öğretmensiz geçen yıllardan tıp fakültesine, Siirt’te sağlık yöneticiliğinden aile hekimliği doçentliğine uzanan Doç. Dr. Ünal Ayrancı’nın yaşam öyküsü, aynı zamanda Emirdağ’ın eğitim, göç, sivil toplum ve toplumsal dayanışma tarihinden kesitler taşıyor.

BRUXELLES KORNER / KADİR DURAN

Emirdağ’ın yalnızca Avrupa’ya verdiği göçle değil, Anadolu’nun zor şartlarından çıkarak bilim, sağlık, kültür ve sivil toplum alanlarında yetiştirdiği insanlarla da okunması gerekiyor. Bu isimlerden biri de Doç. Dr. Ünal Ayrancı.

1968 yılında Afyonkarahisar’ın Emirdağ ilçesine bağlı Davulga-Sarıhüyük Mezrası’nda dünyaya gelen Ayrancı’nın hayat hikâyesi, imkânların son derece sınırlı olduğu bir köy ortamından başlayarak tıp dünyasına ve akademik kariyere uzanıyor. Kendi anlatımına göre çocukluk yıllarında köyünde yol, elektrik ve iletişim altyapısının bulunmadığı, farklı sınıflardaki öğrencilerin aynı derslikte eğitim gördüğü ve öğretmenlerin uzun süre köyde kalamadığı şartlarda ilkokulu tamamladı.

Öğretmensiz köy okulundan tıp fakültesine

Ayrancı’nın eğitim serüveninde aile desteği, özellikle annesinin eğitim konusundaki kararlılığı belirleyici oldu.

Ortaokul eğitiminin bir bölümünü Afyonkarahisar’da sürdüren Ayrancı, daha sonra Eskişehir’e geçti. Eskişehir’de Emek Ortaokulu’nu tamamladıktan sonra Atatürk Lisesi’ne kaydoldu.

Lise yıllarında hedefini açık biçimde tıp eğitimi üzerine kurdu. Üniversite sınavı sonucunda Tıp Fakültesi’ni kazanması, Sarıhüyük’te başlayan hayatının yönünü değiştiren temel dönüm noktalarından biri oldu.

Onun hikâyesinde dikkat çeken unsur yalnız akademik başarı değil; başlangıç noktasındaki eğitim eşitsizliği ile ulaştığı akademik seviye arasındaki mesafe.

Bir dönem ilkokulun dördüncü ve beşinci sınıflarında düzenli öğretmene dahi erişemeyen bir öğrencinin yıllar sonra tıp doktoru ve doçent olması, özellikle kırsal Anadolu’nun eğitim tarihine bakıldığında sembolik bir anlam taşıyor.

Avrupa ile gençlik yıllarında tanıştı

Ünal Ayrancı’nın düşünsel dünyasının şekillenmesinde üniversite yıllarında gerçekleştirdiği Avrupa seyahatleri de önemli rol oynadı.

Uluslararası gençlik organizasyonları aracılığıyla Hollanda, İngiltere ve Almanya gibi ülkelerde bulundu. Hollanda’nın Texel bölgesindeki çalışma kampı, İngiltere’deki deneyimleri ve Stuttgart’ta yabancı düşmanlığı üzerine düzenlenen uluslararası toplantıya katılması, Avrupa’daki sosyal yapı ve çalışma kültürüyle erken yaşta temas kurmasını sağladı.

Bu deneyimler onun yalnız tıp alanıyla sınırlı kalmayan; toplum, siyaset, sivil toplum ve Avrupa-Türkiye ilişkilerine dönük ilgisinin gelişmesinde de etkili oldu.

Hekimliğin ilk yılları: Siirt ve sağlık yöneticiliği

Tıp fakültesinden mezun olduktan sonra Ayrancı’nın ilk ataması Siirt’in Pervari ilçesine bağlı Doğanca Sağlık Ocağı’na yapıldı.

Ancak bölgedeki güvenlik şartları nedeniyle sağlık ocağının faaliyet gösterememesi üzerine Siirt İl Sağlık Müdürlüğü bünyesine geçti ve kısa süre içinde İl Sağlık Müdür Yardımcılığı görevine getirildi.

Ardından dönemin Siirt Valisi Mehmet Süer tarafından Siirt Sağlık Müdürü olarak görevlendirildiği, Ayrancı’nın kendi özgeçmiş anlatımında yer alıyor.

Bu dönem, Ayrancı’nın yalnızca hekimlik değil, kamu sağlık yönetimi konusunda da tecrübe kazandığı yıllar oldu.

Sağlık ocaklarının işleyişi, personel dağılımı ve eczanelerin denetlenmesi gibi alanlarda düzenlemeler yapmaya çalıştığını anlatan Ayrancı’nın Siirt deneyimi, bürokrasi ve kamu yönetimi konusundaki görüşlerinin şekillenmesinde önemli bir aşamayı oluşturdu.

Aile hekimliğine yöneldi

Eskişehir’e dönüşünün ardından kariyerini Aile Hekimliği alanında sürdürmeye karar verdi.

1997 yılında İstanbul Şişli Etfal Hastanesi’nde Aile Hekimliği asistanlığına başlayan Ayrancı, yaklaşık beş ay sonra Ankara’ya yatay geçiş yaparak Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde uzmanlık eğitimine devam etti.

Uzmanlık sonrasında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Mediko Sosyal Merkezi’nde görev aldı ve burada bir dönem başhekimlik yaptı.

Bu dönemden itibaren akademik çalışmalara ağırlık verdi.

Kendi verdiği bilgilere göre yaklaşık beş yıl boyunca yoğun biçimde bilimsel yayın üreten Ayrancı, 2006 yılında doçentlik sınavını başarıyla tamamlayarak Aile Hekimliği Doçenti unvanını aldı.

Ayrancı, özgeçmişinde akademik çalışmalarının sayısının 92’si uluslararası olmak üzere toplam 213 yayına ulaştığını belirtiyor.

Bu rakamlar Ayrancı’nın kariyerinin yalnız saha hekimliğiyle sınırlı olmadığını, bilimsel araştırma ve yayıncılığın da mesleki yaşamında önemli bir yer tuttuğunu ortaya koyuyor.

Emirdağ için yalnız doktorluk yapmadı

Ünal Ayrancı’nın biyografisini farklılaştıran en önemli unsurlardan biri, hekimliğinin yanında Emirdağ’a yönelik uzun soluklu kültürel ve sosyal faaliyetleri.

Gençlik yıllarında Eskişehir’deki Emirdağlılarla ilgili çalışmalara katılan Ayrancı, zamanla kendi organizasyonlarını oluşturmaya başladı.

Bu sürecin önemli sonuçlarından biri Aziziye Dergisi oldu.

Emirdağ’ın tarihî adı olan “Aziziye” ismini taşıyan dergide Ayrancı sahip ve yazı işleri müdürü, Figen Emeksiz genel yayın yönetmeni, Mustafa Ertorun ise sosyal işler sorumlusu olarak görev üstlendi.

Derginin ilk çalışmalarının Eskişehir’de yalnızca birkaç metrekarelik küçük bir büroda başladığı anlatılıyor.

Ancak zaman içinde Aziziye yalnızca bir yayın olmaktan çıktı.

Emirdağ köylerinin tanıtılması, yerel sanatçılar, şairler ve başarılı Emirdağlıların kamuoyuna tanıtılması, kültür geceleri, konferanslar ve farklı sosyal projeler dergi çevresinde gelişen hareketin parçası haline geldi.

Aziziye Vakfı ve toplumsal dayanışma

Ayrancı ve arkadaşlarının girişimleri daha sonra Aziziye Sosyal Dayanışma Kültür ve Eğitim Vakfı’nın kurulmasına kadar uzandı.

Vakfın faaliyetleri arasında öğrencilere burs verilmesi, ihtiyaç sahiplerine yardım ve gıda desteği sağlanması gibi sosyal çalışmalar yer aldı.

Aziziye çevresindeki girişimler yayıncılıkla da sınırlı kalmadı.

1998 yılında Emirdağ konulu büyük bir şiir yarışması düzenlendi. Yine aynı dönemde Emirdağlı derneklerin bir federasyon çatısı altında birleşmesi düşüncesinin kamuoyunda tartışılmaya başlandığı, Ayrancı’nın özgeçmişinde özellikle vurgulanıyor.

Vakfın yayın faaliyetleri çerçevesinde kitaplar yayımlandı, Aziziye Aylık Gazete çıkarıldı ve 2000 yılında Emirdağ’daki işletmeleri bir araya getiren kapsamlı bir ticaret rehberi hazırlandı.

Emirdağ’dan Brüksel’e uzanan kültür köprüsü

Ünal Ayrancı’nın biyografisinin Belçika açısından ayrıca dikkat çekici bir bölümü bulunuyor.

Aziziye çevresinde oluşturulan tiyatro topluluğunun hazırladığı “Çatallıköy” adlı oyun Emirdağ ve Eskişehir’in ardından Belçika’da da sahnelendi.

Özgeçmişe göre oyun Emirdağ’da iki, Eskişehir’de dört ve Belçika’da iki kez izleyici karşısına çıktı. Aynı dönemde Brüksel’de Emirdağ ve Yöresi Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği’nin — EYAD — kuruluş sürecinin şekillendiği belirtiliyor.

1997 yılında 33 kişilik tiyatro ekibinin Belçika’ya getirilmesi, Emirdağ ile Avrupa’daki Emirdağ diasporası arasında kültürel bağların güçlendirilmesine yönelik döneminin dikkat çekici girişimlerinden biri oldu.

Ekip Brüksel ve Gent’te sahne aldı. Organizasyonda Belçika’daki Emirdağlı sivil toplum kuruluşları ile Gent Türk Ocağı’nın da katkısı bulundu.

Bugün Belçika’da yaşayan geniş Emirdağ diasporası düşünüldüğünde, 1990’lı yıllardaki bu faaliyetler Türkiye’deki Emirdağlılarla Avrupa’daki hemşehri toplulukları arasındaki kurumsal ve kültürel ilişkilerin erken örnekleri arasında değerlendirilebilir.

Bilim, kültür ve sanatın kesiştiği bir profil

Ayrancı’nın ilgi alanları tıp ve akademiyle de sınırlı değil.

Özgeçmişine göre lise yıllarında başladığı karate çalışmalarını sürdüren Ayrancı siyah kuşak sahibi oldu ve 2008-2012 yılları arasında Türkiye Karate Federasyonu Karate İl Başkanlığı görevini yürüttü.

2014 yılında kamera önü oyunculuk eğitimi aldı.

2019 yılında ise bir müzik yarışmasında Türk Halk Müziği dalında birincilik elde etti.

Bu yönüyle Ayrancı’nın yaşam çizgisi, hekimlik ve akademinin yanında spor, müzik, yayıncılık ve sivil toplum faaliyetlerini de kapsayan çok yönlü bir profil ortaya koyuyor.

Bugün ne yapıyor?

Ayrancı’nın Bruxelles Korner’e ulaştırılan kapsamlı özgeçmişinde, Eskişehir’de Sağlık Bakanlığı’na bağlı Kurtuluş Aile Sağlığı Merkezi’nde aile hekimi olarak görev yaptığı belirtiliyor.

Akademik çalışmalarını da sürdüren Ayrancı, Aile Hekimliği alanında doçent unvanına sahip.

Sarıhüyük’ten çıkan bir Anadolu hikâyesi

Doç. Dr. Ünal Ayrancı’nın hayatını yalnızca klasik bir “başarı hikâyesi” olarak okumak eksik kalır.

Çünkü onun biyografisinde Türkiye’nin son yarım yüzyıllık sosyal dönüşümünün birçok izi bulunuyor:

Köylerdeki eğitim imkânsızlıkları, Anadolu’dan şehirlere yönelen eğitim hareketliliği, Avrupa’ya göç düşüncesi, üniversiteleşme, Güneydoğu’daki kamu hizmeti, sağlık sisteminin dönüşümü, hemşehri örgütlenmeleri, yerel basın, vakıf kültürü ve Avrupa’daki Emirdağ diasporası aynı hayat çizgisi içinde birleşiyor.

1968’de Emirdağ’ın Sarıhüyük Mezrası’ndaki tek sınıflı bir köy okulundan başlayan yolculuk; tıp doktorluğuna, sağlık yöneticiliğine, aile hekimliği uzmanlığına ve doçentliğe kadar uzandı.

Fakat Ayrancı’nın hikâyesinin Bruxelles Korner açısından belki de en dikkat çekici tarafı başka bir yerde yatıyor:

Mesleki yükselişinin yanında doğduğu bölgeyle bağını koparmaması ve Emirdağ’ın kültürel hafızasının, sivil toplumunun ve Avrupa’daki diasporasıyla ilişkilerinin gelişmesi için uzun yıllar boyunca faaliyet göstermesi.

Bu nedenle Doç. Dr. Ünal Ayrancı’nın biyografisi, yalnız bir hekimin değil; Emirdağ’dan çıkan ve bilim, sağlık, kültür ile sivil toplumu aynı yaşam çizgisinde buluşturan bir kuşağın hikâyesi olarak da okunabilir.

Kadir Duran
Bruxelles Korner