Bruxelles Korner
Derya Soysal
Bugün (12/02/2017) Türkmenistan bağımsızlığının 26ıncı yılında Türkmenler 3üncü defa sandık başına gidiyorlar.
Türkmenistan 27 ekim 1991 yılında 70 sene süren Sovyet sosyalist yönetiminden sonra bağımsızlığına kavuşarak demokrasi ve kapitalizm yönünde ilk adımlarını atmaya başladı. Günümüzde hızla gelişmekte olan Türkmenistan'da siyasi alanda da ciddi adımlar atıldı. Ülke birçok çok partili yönetim denemelerinden sonra 2012 yılında kesin olarak çok partili sisteme geçti ve yönetim biçimi açısından laik cumhuriyet oldu. Kısacası müzakereci kısım çoğunluk diyebiliriz. Günümüzde ülkede her hangi bir ateist, dindar veya milliyetçi parti veya siyasi grup yoktur. Günümüzde üç siyasi parti var ve tahminlere göre yine de Türkmenistan Demokrasi partisinin seçimleri kazanacağı yönünde. Çünkü Türkmenistanlılar çok partili yönetime alışkın değiller o yüzden yeni bir partiye güvenmek konusunda tedirginler. Ülke git gide gelişmekte olduğu için tecrübeli yöneticilerin yönetime devam etmelerinden yanalar.
Orta Asya ülkelerinden olan Türkmenistan güneyden İran, batıdan Hazar denizi, kuzeyden Kazakistan, kuzeydoğudan Özbekistan, güneydoğudan Afganistan'la çevrilidir.
Türkmenistan akarsu yönünden fakirdir. Etrek ırmağının bir bölümü Türkmenistan'ın içinde yer almaktadır. Tejen ve Murgap adlı akarsuları Karakum çölü içinde kaybolmaktadır. Amu Derya ırmağının çok az bir kısmı Türkmenistan sınırları içinde yer alır. Bunun dışında önemli bir akarsuyu yoktur. Ancak su ihtiyacının karşılanması için 1300 km uzunluğundaki Karakum kanalı yapılmıştır.
Türkmenistan ekonomisi büyük ölçüde doğal gaz satışına ve pamuk üretimine bağlıdır. Madencilik haricindeki sanayi azdır. Türkmenistan dünyanın en büyük dördüncü doğal gaz üreticisi durumundadır ve bu üretim nedeniyle ekonomik reforma temkinli bir yaklaşım vardır.
Ülke içinde doğal gaz ücretsiz dağıtılmaktadır. Doğal gaz çıkarımını ve dağıtımını bir tek devlet şirketi Türkmengaz yapmaktadır. Kazakistan, Rusya, Afganistan ve Pakistan'a uzanan doğal gaz boru hatları da mevcuttur ve Hazar Denizi'nden Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye aracılığıyla Avrupa'ya da doğal gaz boru hattı döşenmesi planlanmaktadır. Petrol ise ülkede çok ucuz fiyatlara satılmaktadır.
Ülkedeki en önemli turistik yerler Türkmenbaşı, Merv (Marı) ve Darvaza'dır (Cehennem Kapısı). Türkmenbaşı (Krasnovodsk) , limanından dolayı gelişen ticareti ve petrol rezervinin yanı sıra sahil turizmi için oldukça uygun bir kenttir. Merv ise 19. yüzyılda dönemin en güçlü Türkmen kabilesi olan Teke Türkmenleri'nin başkentliğini yaptığı için tarihi yerler mevcuttur.
İlk seçim, SSCBnin dağılmadan önce, Saparmurat Atayeviç Niyazov veya kendisine seçtiği soyadı ile Türkmenbaşı, 27 Ekim 1990 günü yapılan seçimlerde Türkmenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanlığına seçildi. Türkmenbaşı aslında kendine Atatürk imsini layık gördü fakat ona bu ünvan izin verilmedi, dolayısıyla Türkmenbaşı ünvanını seçti ve 27 Ekim 1991'de Türkmenistan Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını ilan ettikten sonra cumhurbaşkanlığı görevine devam etti. Rusların kurduğu Krasnovodsk, Hazar denizinin kıyısındaki liman şehire (Rusça: Kрасноводск) Türkmenbaşı adını verdi.
Saparmurat Niyazov 1940 yılında bir işçi ailesinin çocuğu olarak Aşkabat yakınlarındaki Gypjak kasabasında dünyaya geldi. Babası II. Dünya Savaşı'nda öldürüldü. Leningrad Teknik Üniversitesi'nden Enerji mühendisi unvanı ile mezun oldu. Bundan sonra Aşkabat yakınlarındaki Bezmein enerji tesislerinde çalıştı. Daha sonra Komünist Parti üyesi oldu. 1985 yılında Türkmenistan Milletvekilleri Konseyi Başkanlığı'na atandı. Daha sonra Türkmenistan Komünist Partisi'nin Merkez Komite I. Sekreterliği'ne seçildi. 13 Ocak 1990 tarihinde cumhuriyetin yüksek yargı organı olan Yüksek Sovyet başkanlığına atandı.
Türkmenistan dünyanın en büyük doğal gaz rezervlerinden birine sahiptir. Türkmenbaşı; halka su, doğal gaz ve elektriğin ücretsiz olarak dağıtılmasını sağladı. Türkmenbaşı, yapılan resmî açıklamaya göre, 21 Aralık 2006'da yerel
saatle 01:10'da (20:10 GMT) kalp krizinden öldü. Yerine, hâlâ iktidarda olan Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow seçildi.
Kurbankulu Melikkuliyeviç Berdimuhammedov; 1979 yılında Türkmen Devlet Tıp Enstitüsü'nün Diş Hekimliği Fakültesini bitirdi. Daha sonra Sağlık Bakanlığı'na bağlı kurumlarda çalıştı ve aynı zamanda Tıp enstitüsünde öğretim görevlisi olarak 1997 yılına kadar çalıştı. 14 Şubat 2007 gününde cumhurbaşkanı, yemin töreni sonrasında resmen görevine başlayarak Türkmenistan'ın ikinci devlet başkanı oldu. Görev süresi 5 yıldır. Berdimuhammedov; 26 Aralık meclis toplantısında 11 Şubat 2007 tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı seçimleri için aday gösterildi. Bu seçimlerde kendisiyle birlikte altı aday yarıştı. Berdimuhammedov, seçmenlerin % 99'unun oylamaya katıldığı seçimde oyların % 89,23'unu alarak kazandı. Aslında görevi yüzünden, anayasanın 60ıncı maddesine göre Devlet başkanlığına aday olamayan Berdimuhamedov, anayasaya küçük bir değişiklikle kendisini aday gösterdi ve devlet Başkanı seçildi. Ve 2012de 97,14% oy ile tekrar seçildi.
Mevcut partiler:
1. Demokratik Parti (Mevcut hükümet)
2. Telekeçiler (Ticaretçiler) Partisi
3. Tarım Partisi
Derya SOYSAL
Yorum Yazın