Yazar: Zumulaiti ABDUWALI

ÖMÜR KISA, SEVGİ SONSUZ: BİR GÖNÜLDE GÜZEL İZ BIRAKABİLMEK

Neden küçücük meseleleri büyütüyor, haklı çıkmak uğruna sevdiklerimizi kaybediyor, birkaç kelime yüzünden günlerce birbirimizle konuşmuyoruz? Neden bir insanın gözyaşına sebep olabiliyor, sonra da hiçbir şey olmamış gibi hayatımıza devam edebiliyoruz?

Oysa hepimiz aynı gerçeğin içindeyiz: Bu dünyaya misafir olarak geldik ve hiçbirimiz burada sonsuza kadar kalmayacağız.

Bir gün hepimizin sesi susacak. Bir gün soframızdaki yerimiz boş kalacak. Bir gün bizi seven insanlar fotoğraflarımıza bakıp iç çekecek. Belki de arkamızdan, "Keşke ona bir kez daha sarılsaydım, keşke kalbini kırmasaydım, keşke sevgimi daha çok gösterebilseydim." diyecekler.

İşte o gün, ne kadar zengin olduğumuzun, kaç kişiyi alt ettiğimizin, kaç tartışmayı kazandığımızın hiçbir önemi kalmayacak. Belki de geriye yalnızca bir insanın yüreğine dokunup dokunmadığımız, bir gönlü alıp almadığımız, bir acıyı hafifletip hafifletmediğimiz kalacak.

Çünkü insanın gerçek zenginliği, biriktirdiği mallar değil; kalplerde bıraktığı güzelliktir.

Gelin, birbirimizi kırmak yerine birbirimize sarılalım.

Birbirimizi yargılamak yerine anlamaya çalışalım. Bir insanın hatasını gördüğümüzde onu ezmek yerine elinden tutalım. Gururumuz yüzünden söyleyemediğimiz "Seni seviyorum" sözünü bugün söyleyelim. Özür dilememiz gerekiyorsa özür dileyelim. Affedebiliyorsak affedelim.

Çünkü bazen bir özür, yıllardır kapalı duran bir kapıyı açar; bazen bir tebessüm, bir insanı karanlığın içinden çıkarır.

Unutmayalım ki herkesin içinde görünmeyen bir mücadele var. Gülen bir yüzün ardında gözyaşları, suskun bir insanın içinde fırtınalar olabilir. Bu yüzden kimsenin yükünü ağırlaştırmayalım. Dünya zaten yeterince zor; hiç değilse birbirimizin yarasına tuz değil, merhem olalım.

Sevgi göstermek için özel bir gün beklemeyelim. Bir gönül almak için bayramı, birini aramak için kötü bir haberi, birine değer vermek için onu kaybetmeyi beklemeyelim.

Çünkü hayat, yalnızca aldıklarımızla değil, verdiklerimizle güzelleşir.

Birine verdiğimiz sevgi eksilmez. Paylaştığımız iyilik tükenmez. Bir insanın yüzünde oluşturduğumuz tebessüm, bazen kendi kalbimize dönen en güzel duadır.

Belki de bu dünyadaki en büyük başarı, herkesten üstün olmak değil; bir insanın hayatında iyilikle hatırlanan biri olabilmektir.

Öyleyse gelin, şu kısacık ömrümüzü kinle, nefretle, kıskançlıkla ve kırgınlıklarla tüketmeyelim. Her sabaha yeni bir başlangıç olarak bakalım. Sevdiklerimizin kıymetini onlar yanımızdayken bilelim. Birbirimize daha çok zaman ayıralım, daha çok dua edelim, daha çok sarılalım.

Zira zaman geçiyor... Ömür tükeniyor... Ve hiçbirimiz yarına çıkacağımızın garantisine sahip değiliz.

Belki de bugün, birinin hayatını güzelleştirmek için önümüzdeki son fırsattır.

Allah'ım, kalplerimizi sevgiyle doldur. Dilimizi kırıcı sözlerden, gönlümüzü kibirden, hayatımızı kin ve nefretten uzak tut. Bize birbirimizi incitmeden yaşamayı, hatalarımızı affetmeyi, sevdiklerimizin kıymetini zamanında bilmeyi nasip et. Ardımızda kırılmış kalpler değil, güzel hatıralar ve hayırla anılan bir isim bırakalım.

Ve unutmayalım:

Bu dünya hepimizin yalnızca kısa bir misafirliği ise, neden birbirimize cehennemi yaşatalım? Gelin, birbirimizin hayatında bir parça huzur, bir damla umut ve kocaman bir sevgi olalım.

Çünkü ömür kısa...

Zaman emanet...

Dünya geçici...

Ama bir gönülde bıraktığımız iyilik, belki de bu hayattan geriye kalan en güzel izdir.

Bugünü kırarak değil, sarılarak yaşayalım. Sevgiyi saklayarak değil, paylaşarak çoğaltalım. Çünkü bu hayat, almakla değil; sevgiyle vermekle güzeldir.

Bir sabah düşledim Gazze’deki çocuklara
Güneş doğsun istedim korkusuz gözlerine
Kuşlar konsun yeniden o kırılmış dallara
Bebekler doysun yine anne ninnilerine 

Oysa şafak sökmeden karanlıkta kaldı gün
Ve çocuklar oyunsuz ne bir toy ne bir düğün
Duvarlar sustu birden, sokaklar öksüz kaldı
Ve gökyüzü unuttu maviliğini bugün

Hangi düş sığar şimdi küçücük mezarlara
Hangi ninni ses olur her yanı sara sara
Bir anne evladının kokusunu ararken
Hangi söz tesellidir kalpteki yaralara

Ben o çocuk gözlerde şafak söksün istedim
Her gülüşe bir ömür bahar çöksün istedim
Toprağa düşenlere kutlu yüce şehadet
Kevser’den ırmak ırmak şerbet döksün istedim

Bir cebinde sapan, taş; bir cebinde oyuncak
Düşünde okul yolu ve uçurtma uçurmak
Ne bilsin ki çocuklar bu kirli savaşları
Yine de hayalleri yeni bir dünya kurmak

Acılar çocuklarda mahzun solgun gülüşler
Hangi yürek dayanır, ah bu boyun büküşler
Bir lokma ekmek için çırpınan yürekleri
Neden kana bulanır, neden sahipsiz düşler

Gazze gecelerinde yıldızlar parlar şimdi
Her yıldız bir çocuk, boştur sokaklar şimdi
Toprak örter bedeni, örtemez hakikati
Hakikat ki koynunda sonsuzluk saklar şimdi

Yığıldı çocukların gönlünde onca kırık
Zulüm karanlığının sabahı olsun artık
Çocukların gözleri şafakların muştusu
Yok olsun bu bombalar yok olsun bu karanlık

Elbet o güller açar yıkılmış bahçelerde
Ve bülbüller özgürce öter özgür seherde
Sönmüş ocaklar tüter, zulüm de elbet biter
Çocuklar bayram eder yarınlarda her yerde

Brüksel’de tarihi siyasi karar: CHP Belçika Birliği, oybirliğiyle YENİ Parti çatısı altında yoluna devam ediyor

Yaklaşık 200 üyenin katıldığı Olağanüstü Genel Kurul’da isim değişikliği kararı alındı, 28 maddelik yeni tüzük ele alındı ve Derya Bulduk başkanlığındaki yönetimin yeni dönemine onay verildi.

Haber ve analiz: Kadir Duran — Bruxelles Korner

BRÜKSEL, 26 Ekim 2026 — Belçika’daki Türk siyasi diasporasında önemli bir değişim yaşandı. Uzun yıllardır Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Belçika Birliği adı altında faaliyetlerini sürdüren Union belge de Solidarité du CHP – CHP Belçika Birliği ASBL, 25 Ekim 2026 Pazar günü Brüksel’de gerçekleştirdiği Olağanüstü Genel Kurul toplantısında YENİ Parti çatısı altında yoluna devam etme kararı aldı.

Yaklaşık 200 üyenin katıldığı bildirilen toplantıda, derneğin yeni adı, kurumsal yapısı, faaliyet amaçları ve gelecekteki yönetim modeli ele alındı. Organizasyon tarafından aktarılan bilgilere göre, YENİ Parti’ye geçiş ve isim değişikliği oybirliğiyle kabul edildi.

Genel Kurul’da yeni tüzük tanıtılırken Derya Bulduk başkanlığındaki yönetimin devamına da onay verildiği belirtildi.

Toplantı, Türkiye’de yaşanan siyasi yeniden yapılanmanın Avrupa’daki Türk toplumuna doğrudan yansıması bakımından dikkat çekti. Yerel basın da 25 Ekim’deki isim değişikliği kararını haberleştirdi.

Türkiye’de başlayan siyasi değişim Brüksel’e uzandı

24 Temmuz 2026 tarihinde Özgür Özel öncülüğünde YENİ Parti’nin kurulması, Türk siyasetinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

CHP’de yaşanan kurultay ve yargı süreçleri sonrasında Özgür Özel ve kendisiyle birlikte hareket eden 91 milletvekili partiden ayrılarak YENİ Parti’nin kuruluş sürecinde yer aldı. Özgür Özel, yeni siyasi oluşumun genel başkanlığına seçildi.

Türkiye’deki bu siyasi ayrışma, Avrupa’daki parti bağlantılı derneklerde de yeni bir yön belirleme ihtiyacı doğurdu.

Belçika’da faaliyet gösteren CHP Belçika Birliği, 10 Ekim’de yayımladığı genel kurul çağrısında, YENİ Parti’den alınan yetki belgesi doğrultusunda geleceğini üyelerinin ortak iradesiyle belirleyeceğini duyurmuştu.

25 Ekim’de gerçekleştirilen Olağanüstü Genel Kurul, bu karar sürecinin son aşamasını oluşturdu.

Yaklaşık 200 üye aynı salonda: Karar üyelerin iradesine bırakıldı

Brüksel’in Schaerbeek belediyesi sınırları içerisindeki Avenue Rogier 29 adresinde düzenlenen toplantıya, organizasyonun verdiği bilgiye göre yaklaşık 200 üye katıldı.

Genel Kurul, derneğin yalnızca siyasi aidiyetini değil, Belçika hukukuna tabi kurumsal yapısını da yeniden değerlendirdi.

Üyelere CHP ile mevcut kurumsal ilişkilerin durumu, YENİ Parti’nin yetkilendirmesi, isim değişikliği, tüzük düzenlemeleri ve yeni dönem faaliyetleri hakkında bilgi verildi.

Yapılan görüşmelerin ardından birlik yönetiminin önerileri oylamaya sunuldu. Aktarılan sonuçlara göre, YENİ Parti çatısı altında faaliyetlerin devam ettirilmesine ilişkin karar oybirliğiyle kabul edildi.

Derneğin yeni adı: Union de Yeni Parti Belgique – Yeni Parti Belçika Birliği

Genel Kurul’un birinci temel kararı, derneğin resmî unvanının değiştirilmesine ilişkin oldu.

Eski unvan:

Union belge de Solidarité du CHP – CHP Belçika Birliği ASBL

Yeni unvan:

Union de Yeni Parti Belgique (UYPB) – Yeni Parti Belçika Birliği (YPBB)

Bu değişikliğin en önemli hukuki özelliği, yeni bir tüzel kişilik oluşturulmadan mevcut derneğin faaliyetlerini sürdürmesidir.

Dolayısıyla derneğin Belçika’daki 0535.571.840 işletme numarası ve tüzel kişiliği değişmeyecek; mevcut dernek, yeni ismi ve değiştirilmiş statüleriyle faaliyetlerine devam edecektir.

Bu tercih, kurumsal devamlılık bakımından önem taşıyor. Derneğin geçmişten gelen hukuki hakları, yükümlülükleri ve ilişkileri, geçerli mevzuat çerçevesinde aynı tüzel kişilik içerisinde varlığını sürdürecek.

Yeni tüzük: 28 maddelik kapsamlı yeniden yapılanma

Toplantının en önemli gündemlerinden bir diğeri, Belçika Şirketler ve Dernekler Kanunu’na (Code des sociétés et des associations – CSA) uyumlu yeni tüzüğün değerlendirilmesiydi.

Genel Kurul’a sunulan 28 maddelik koordineli tüzük metni, derneğin amaçları, üyelik hakları, yönetim organları ve karar alma mekanizmalarında değişiklikler öngörüyor.

Yeni düzenlemeler çerçevesinde derneğin faaliyetleri yalnızca siyasi dayanışmayla sınırlandırılmayacak. Sosyal, kültürel, toplumsal ve yurttaşlık alanlarındaki çalışmalar da faaliyet kapsamı içerisinde yer alacak.

Özellikle yeni tüzüğün 3 ve 4. maddeleri, derneğin karşılıksız amacı (but désintéressé) ve faaliyet konusuna ilişkin yeniden düzenlemeler içeriyor.

Bu kapsamda YENİ Parti ile dayanışma, toplumsal faaliyetler, kültürel etkinlikler, yurttaşlık çalışmaları, bilgilendirme ve yayıncılık gibi faaliyetlerin derneğin amaçları içerisinde tanımlanması öngörülüyor.

Yönetim modeli: İki yıllık görev süresi ve doğrudan seçim

Yeni tüzükte yönetsel işleyişe ilişkin düzenlemeler de önemli bir yer tutuyor.

Sunulan metin, dernek başkanının ve yöneticilerin iki yıllık görev süreleri için doğrudan seçilmesini öngörüyor.

Bunun yanında üye kategorileri, üyeliğe kabul şartları, üyelikten çıkarma prosedürleri, günlük yönetim ve derneğin dış temsil yetkileri yeniden düzenleniyor.

Tüzükte ayrıca iki farklı denetim mekanizmasına yer veriliyor: Denetim Kurulu (Conseil de contrôle) ve Disiplin Kurulu (Conseil de discipline).

Derneğin üçüncü kişilere karşı temsili konusunda ise yönetim kurulunun kolektif temsil yetkisine ek olarak iki yöneticinin birlikte hareket etmesi esasının getirilmesi öngörülüyor.

Bu düzenlemelerin amacı, derneğin karar alma mekanizmalarını daha açık kurallara bağlamak ve kurumsal işleyişini Belçika mevzuatıyla uyumlu hâle getirmek olarak değerlendirilebilir.

Derya Bulduk başkanlığında yeni dönem

Genel Kurul’da ele alınan siyasi ve kurumsal dönüşümün yönetim boyutunda Derya Bulduk ve ekibi yer aldı.

Organizasyonun aktardığı bilgilere göre, Bulduk başkanlığındaki yönetimin yeni dönemde faaliyetlerini sürdürmesi üyeler tarafından onaylandı.

Yeni dönemde yönetimin öncelikli sorumlulukları arasında alınan genel kurul kararlarının uygulanması, yeni statülerin yürürlüğe konulması, resmî kayıtların güncellenmesi ve derneğin yeni çalışma programının hazırlanması bulunuyor.

Hukuki süreç: Belçika’daki resmî kayıtlar güncellenecek

Genel Kurul gündeminin önemli bir başka maddesi de yeni düzenlemelerin yasal formalitelerinin tamamlanmasıydı.

Bu kapsamda yönetim, gerekli belgelerin yetkili mercilere sunulması, kanunen yayımlanması gereken kararların Belçika Resmî Gazetesi eklerinde (Annexes du Moniteur belge) yayımlanması ve Banque-Carrefour des Entreprises (BCE/KBO) kayıtlarının güncellenmesi için yetkilendirilmeye davet edildi.

Derneğin resmî merkez adresi ise şu şekilde yer aldı:

Avenue Rogier 29, rez-de-chaussée, 1030 Schaerbeek, Belgique.

Belçika’daki CHP ve YENİ Parti ayrışması: İki farklı siyasi yol

Bu yeniden yapılanma, Belçika’daki Türkiye kökenli siyasi çevrelerin geleceği açısından yeni bir tablo ortaya çıkarıyor.

Bir yandan mevcut tüzel kişiliğini koruyarak YENİ Parti ile yoluna devam etme kararı alan dernek bulunurken, diğer yandan CHP adı altında örgütlenmeyi sürdürmek isteyen farklı bir grubun varlığı yerel basına yansımış durumda.

25 Ekim toplantısında bu ayrışmaya ilişkin tartışmaların yaşandığı da haberleştirildi.

Burada hukuken ve siyaseten önemli bir ayrım bulunuyor: Genel Kurul’un aldığı karar, toplantıyı gerçekleştiren derneğin kurumsal tercihidir. Bu karar, Belçika’daki bütün CHP kökenli üyelerin veya tüm Türk diasporasının aynı siyasi tercihte bulunduğu anlamına gelmez.

Dolayısıyla yeni dönemde hem siyasi temsil hem de derneklerin kurumsal meşruiyeti ve faaliyet alanları açısından gelişmelerin dikkatle izlenmesi gerekiyor.

Bruxelles Korner analizi: Bir isim değişikliğinden daha fazlası

25 Ekim 2026 tarihinde Brüksel’de alınan kararın üç temel boyutu bulunuyor.

Birincisi, siyasi aidiyetin yeniden tanımlanmasıdır. Türkiye’de yaşanan parti içi ayrışmalar ve yeni siyasi oluşumların ortaya çıkışı, Avrupa’daki ilgili derneklerin de siyasi bağlarını yeniden değerlendirmesine neden oluyor.

İkincisi, kurumsal ve hukuki devamlılıktır. Genel Kurul’a sunulan model, mevcut derneği tasfiye etmeden aynı tüzel kişilik altında yeni isim, yeni amaçlar ve değiştirilmiş tüzükle faaliyetlerin sürdürülmesini hedefliyor.

Üçüncüsü ise diaspora siyasetinin dönüşümüdür. Türkiye’deki gelişmeler, Belçika’da yaşayan Türkiye kökenli vatandaşların örgütlenme biçimleri üzerinde etkili olmaya devam ediyor. Özellikle Brüksel gibi Avrupa kurumlarının merkezinde bulunan bir şehirde siyasi örgütlenmeler, Türkiye ile Avrupa arasındaki toplumsal ve siyasi bağların bir parçasını oluşturuyor.

Bununla birlikte, bir derneğin siyasi dayanışma faaliyetleri ile Belçika hukukundaki karşılıksız amacı arasındaki ilişkinin açık ve hukuka uygun biçimde tanımlanması da büyük önem taşıyor.

Sonuç: Brüksel’de yeni bir sayfa

25 Ekim 2026 Pazar günü gerçekleştirilen Olağanüstü Genel Kurul, CHP Belçika Birliği adıyla faaliyet gösteren derneğin kurumsal tarihinde önemli bir dönüm noktası oluşturdu.

Üyelerinin katılımıyla YENİ Parti çatısı altında devam etme kararı alan birlik, yeni adı, yeniden düzenlenen tüzüğü ve Derya Bulduk başkanlığındaki yönetimiyle yeni dönemin hazırlıklarına başladı.

Bu sürecin uzun vadeli etkileri, yeni yapılanmanın faaliyetleri, üyelerle ilişkileri ve Belçika’daki resmî tescil ve ilan işlemlerinin tamamlanmasıyla daha net görülecek.

Brüksel’de yaşanan gelişme, Türkiye’deki siyasi değişimlerin Avrupa diasporasındaki etkilerini ortaya koyan güncel örneklerden biri olarak kayıtlara geçti.

NOT: Toplam 197 üyeden 177’sinin katılımıyla gerçekleştirilen genel kurulda, vekâletler de katılım hesabına dâhil edildi. Oylama sonucunda 173 kabul, 3 ret ve 1 çekimser oy kullanıldı.

Kadir Duran Bruxelles Korner — Brüksel, 26 Ekim 2026

« Décision politique majeure à Bruxelles : l’Union belge du CHP rejoint le YENİ Parti avec 173 voix favorables sur 177 »

Décision politique majeure à Bruxelles : l’Union belge du CHP rejoint à l’unanimité le YENİ Parti

Réunis en Assemblée générale extraordinaire le dimanche 25 octobre 2026, près de 200 membres ont approuvé le changement de dénomination de leur association, examiné une refonte statutaire de 28 articles et confirmé la poursuite des activités sous la présidence de Derya Bulduk.

Par Kadir Duran — Bruxelles Korner

BRUXELLES, le 26 octobre 2026 — Un changement majeur vient de se produire au sein de la diaspora politique turque en Belgique. L’association Union belge de Solidarité du CHP – CHP Belçika Birliği ASBL, qui menait depuis de nombreuses années ses activités sous la bannière du Parti républicain du peuple (CHP), a décidé, lors de son Assemblée générale extraordinaire organisée le dimanche 25 octobre 2026 à Bruxelles, de poursuivre son engagement au sein du YENİ Parti.

Selon les informations communiquées par les organisateurs, près de 200 membres ont participé à cette réunion consacrée à l’avenir de l’association, à sa nouvelle dénomination, à ses objectifs, à son organisation institutionnelle et à son fonctionnement.

Le changement de nom et l’orientation vers le YENİ Parti auraient été approuvés à l’unanimité.

L’Assemblée générale a également examiné un nouveau texte statutaire et confirmé, selon les informations transmises, la poursuite des activités de l’équipe dirigeante présidée par Derya Bulduk.

Cette réunion illustre les répercussions directes des recompositions politiques intervenues en Turquie sur les organisations de la diaspora turque en Europe.

Une recomposition politique née en Turquie et prolongée à Bruxelles

La création du YENİ Parti, le 24 juillet 2026, sous l’impulsion d’Özgür Özel, a ouvert une nouvelle séquence dans la vie politique turque.

À la suite des procédures judiciaires et des controverses entourant les congrès du CHP, Özgür Özel et 91 députés qui lui étaient favorables ont quitté leur formation politique pour participer à la constitution du YENİ Parti.

Özgür Özel a ensuite pris la présidence de cette nouvelle formation.

Cette séparation politique a également placé les associations européennes historiquement proches du CHP devant un choix institutionnel et politique : conserver leur affiliation précédente ou accompagner le nouveau mouvement.

En Belgique, l’Union belge de Solidarité du CHP avait annoncé, dans sa convocation à l’Assemblée générale publiée le 10 octobre, son intention de soumettre cette question à la volonté collective de ses membres, dans le cadre d’une autorisation délivrée par le YENİ Parti.

L’Assemblée générale extraordinaire du 25 octobre constituait ainsi une étape déterminante de ce processus.

Près de 200 membres réunis : une décision soumise à la volonté collective

La réunion s’est tenue dans les locaux de l’association, situés avenue Rogier 29, à Schaerbeek, dans la Région de Bruxelles-Capitale.

Selon les organisateurs, près de 200 membres ont participé à cette séance extraordinaire.

Les discussions ont porté non seulement sur l’orientation politique de l’organisation, mais également sur son identité juridique et institutionnelle en Belgique.

Les participants ont été informés de l’évolution des relations avec le CHP, de l’autorisation accordée par le YENİ Parti, du projet de changement de dénomination et des modifications statutaires proposées.

Au terme des échanges, les propositions de la direction ont été soumises au vote.

D’après les résultats communiqués, la décision de poursuivre les activités de l’association dans le cadre du YENİ Parti a été adoptée à l’unanimité.

Cette décision traduit la volonté exprimée par les membres ayant participé au processus de maintenir leur engagement politique et associatif dans une nouvelle structure de référence.

Une nouvelle dénomination officielle : Union de Yeni Parti Belgique

La première résolution majeure de l’Assemblée générale concernait la modification de la dénomination officielle de l’association.

Ancienne dénomination :

Union belge de Solidarité du CHP – CHP Belçika Birliği ASBL

Nouvelle dénomination :

Union de Yeni Parti Belgique (UYPB) – Yeni Parti Belçika Birliği (YPBB)

La particularité juridique de cette transformation réside dans le maintien de la personnalité morale existante.

En effet, il ne s’agit pas de créer une nouvelle ASBL, mais de modifier les statuts et la dénomination de l’association actuelle.

L’organisation conservera donc son numéro d’entreprise belge 0535.571.840, ainsi que la continuité de sa personnalité juridique.

Cette décision est importante sur le plan institutionnel. Les droits, obligations et relations juridiques de l’association continueront à relever de la même entité, conformément à la législation belge applicable.

La modification de la dénomination ne constitue donc pas, en elle-même, une dissolution ou une liquidation.

Une refonte statutaire de 28 articles pour adapter l’association à sa nouvelle orientation

L’un des autres points essentiels de l’ordre du jour concernait la présentation et l’examen de nouveaux statuts coordonnés, composés de 28 articles.

Cette réforme vise à mettre le fonctionnement de l’association en conformité avec le Code belge des sociétés et des associations (CSA), tout en adaptant son objet social et ses organes de gouvernance à sa nouvelle orientation.

Le texte soumis à l’Assemblée générale prévoit notamment une modification du but désintéressé et de l’objet de l’association.

Les articles 3 et 4 intègrent notamment la solidarité avec le YENİ Parti ainsi que des activités associatives, sociales, culturelles, civiques, d’information et de publication.

L’association entend ainsi inscrire ses activités dans un cadre plus large que la seule solidarité politique, en intégrant différentes formes d’action collective, culturelle et citoyenne.

Le projet statutaire prévoit également de nouvelles règles relatives à l’admission et à l’exclusion des membres, aux différentes catégories d’adhérents, aux compétences des organes dirigeants et aux procédures internes.

La réforme comprend aussi des dispositions concernant la comptabilité, la dissolution éventuelle de l’association et les règles de fonctionnement institutionnel.

Sur le plan juridique, les modifications du but désintéressé et de l’objet doivent respecter les conditions de quorum et la majorité qualifiée prévues par le CSA. Le projet de résolution prévoyait, à cet égard, une majorité d’au moins quatre cinquièmes des voix exprimées.

Les autres modifications statutaires sont soumises aux règles de majorité qui leur sont applicables.

Une nouvelle organisation interne : mandats de deux ans et élection directe

Le projet de statuts apporte également des précisions importantes concernant le mode de désignation des responsables associatifs.

Il prévoit notamment l’élection directe du président et des administrateurs pour une durée de deux ans.

Les dispositions proposées redéfinissent également les pouvoirs des différents organes et les modalités selon lesquelles l’association peut être valablement représentée auprès des tiers.

Le texte prévoit ainsi une représentation conjointe par deux administrateurs, sans préjudice de la représentation collégiale du conseil d’administration.

La gestion journalière fait également l’objet de dispositions spécifiques.

Deux organes complémentaires sont prévus dans l’architecture institutionnelle :

* Le Conseil de contrôle (Conseil de contrôle / Denetim Kurulu), destiné à exercer les missions de vérification et de contrôle définies par les statuts.

* Le Conseil de discipline (Conseil de discipline / Disiplin Kurulu), chargé des compétences disciplinaires prévues par les dispositions statutaires.

Cette organisation vise à clarifier les responsabilités internes et à formaliser davantage les mécanismes de décision et de contrôle.

Derya Bulduk à la tête d’une nouvelle étape institutionnelle

Derya Bulduk, qui préside l’association, a occupé une place centrale dans cette transition politique et institutionnelle.

Selon les informations communiquées, l’Assemblée générale a confirmé la poursuite des activités de l’équipe dirigeante sous sa présidence.

La nouvelle étape institutionnelle implique désormais la mise en œuvre des résolutions, la finalisation du texte statutaire et la préparation des démarches administratives nécessaires.

La direction aura également pour mission d’organiser les futures activités de l’association dans le cadre de sa nouvelle dénomination et de ses objectifs révisés.

La distinction entre une confirmation de mandat et une nouvelle élection devra toutefois être précisée dans le procès-verbal définitif de l’Assemblée générale.

Les formalités juridiques : publication au Moniteur belge et actualisation de la BCE

La modification de la dénomination et des statuts implique également l’accomplissement de plusieurs formalités administratives en Belgique.

L’ordre du jour prévoit de donner mandat pour le dépôt des actes nécessaires, la publication des décisions concernées aux annexes du Moniteur belge et l’actualisation des informations enregistrées auprès de la Banque-Carrefour des Entreprises (BCE/KBO).

Le siège de l’association figure dans le projet de statuts à l’adresse suivante :

Avenue Rogier 29, rez-de-chaussée, 1030 Schaerbeek, Belgique.

La rédaction définitive devra correspondre exactement aux informations officielles du siège.

Il convient de distinguer la décision adoptée par l’Assemblée générale des formalités légales qui permettent de publier et de rendre opposables aux tiers les changements concernés.

La continuité de la personne morale reste toutefois l’un des principes fondamentaux de cette transformation.

Entre CHP et YENİ Parti : deux orientations politiques au sein de la diaspora turque de Belgique

Cette réorganisation ouvre également une nouvelle période pour les milieux politiques turcs établis en Belgique.

D’un côté, l’association historiquement connue sous le nom de CHP Belçika Birliği a décidé de poursuivre ses activités dans le cadre du YENİ Parti, tout en conservant sa personnalité juridique.

De l’autre, des initiatives visant à maintenir une organisation sous la dénomination CHP en Belgique ont également été évoquées dans la presse locale.

Les conséquences de cette séparation dépassent donc la seule question du nom d’une association.

Elles soulèvent également des interrogations sur la représentation des militants, les affiliations politiques, l’organisation des activités et la coexistence de différentes structures issues d’une histoire politique commune.

Une distinction demeure néanmoins fondamentale : la décision de l’Assemblée générale engage l’association concernée selon ses règles statutaires et légales. Elle ne signifie pas que l’ensemble des sympathisants ou anciens membres du CHP résidant en Belgique ont adopté la même orientation politique.

Cette précision est essentielle pour comprendre les enjeux institutionnels et éviter toute confusion concernant la représentation de la diaspora turque.

Bruxelles Korner | Analyse : bien davantage qu’un changement de nom

La décision prise à Bruxelles le 25 octobre 2026 présente trois dimensions principales.

La première est politique. Les recompositions intervenues au sein de la vie politique turque produisent désormais des effets directs sur les organisations européennes historiquement liées aux partis politiques de Turquie.

Les choix effectués par ces associations illustrent la manière dont les liens politiques transnationaux se maintiennent et se transforment au-delà des frontières nationales.

La deuxième dimension est juridique et institutionnelle. Le modèle retenu consiste à préserver la personne morale existante tout en modifiant sa dénomination, ses objectifs et son cadre de gouvernance.

Ce mécanisme permet d’assurer une continuité organisationnelle sans procéder à la dissolution de l’association.

La troisième dimension concerne l’évolution de l’engagement politique de la diaspora. Les citoyens originaires de Turquie établis en Belgique continuent de participer, directement ou indirectement, aux débats politiques concernant leur pays d’origine.

À Bruxelles, siège de nombreuses institutions européennes, ces organisations participent également à une vie associative et citoyenne qui s’inscrit dans un environnement politique et juridique belge.

La question de leur fonctionnement, de leur autonomie et de leur conformité aux règles applicables aux ASBL demeure donc essentielle.

En particulier, les activités de solidarité politique doivent être formulées et exercées dans le respect du but désintéressé de l’association et des obligations prévues par la législation belge.

Conclusion : une nouvelle page s’ouvre à Bruxelles

L’Assemblée générale extraordinaire du dimanche 25 octobre 2026 marque une étape importante dans l’histoire de l’association jusque-là connue sous le nom d’Union belge de Solidarité du CHP.

En décidant de poursuivre ses activités sous la dénomination Union de Yeni Parti Belgique – Yeni Parti Belçika Birliği, les membres ayant participé à cette assemblée ont exprimé leur volonté d’accompagner la nouvelle orientation politique liée à Özgür Özel.

La transformation engagée concerne à la fois l’identité politique de l’organisation, son cadre statutaire et son mode de gouvernance.

Sous la présidence de Derya Bulduk, l’association entre désormais dans une phase de mise en œuvre des décisions adoptées et de finalisation des procédures légales.

Les effets à long terme de cette réorganisation dépendront de ses futures activités, de l’évolution de ses relations avec les membres et de l’achèvement des formalités officielles en Belgique.

Le 25 octobre 2026 restera ainsi une date marquante dans la réorganisation de cette structure politique et associative de la diaspora turque à Bruxelles.

⸻

Précision importante : 173 voix favorables sur 177 participants, une large majorité pour le YENİ Parti

Selon les résultats publiés le 25 octobre 2026

l’Assemblée générale extraordinaire de l’Union belge de Solidarité du CHP a enregistré une participation de 177 membres, présents ou représentés par procuration, sur un total de 197 membres.

Le scrutin consacré à la poursuite des activités de l’association sous la bannière du YENİ Parti a donné les résultats suivants :

* 173 voix favorables

* 3 voix contre

* 1 abstention

Ces résultats correspondent à 97,74 % de votes favorables parmi les 177 suffrages exprimés ou comptabilisés, soit une très large majorité, sans toutefois constituer une unanimité.

Le taux de participation, procurations comprises, atteint 89,85 % des membres.

Source : Avrupa TV, 25 octobre 2026

Belgique : une écrasante majorité des membres approuve le passage au YENİ Parti

Kadir Duran — Bruxelles Korner

Bruxelles, le 26 octobre 2026

Hilmi Özden[1]

Cuma namazlarının kılınabilmesi için her ne kadar Fıkıh âlimlerinde farklı görüşleri olmasına rağmen Hanefi fıkhına göre devlet başkanının izin şartı öngörülmüştür.  Böylece fıkıh âlimlerinden bazılarında işgal altındaki İslam topraklarında Cuma namazı kılınamayacağı görüşü hâkim olmuştur. Tarihsel olarak İslam ülkelerinde Osmanlı dâhil Cuma namazları kılınmıştır. Fakat Türkiye Cumhuriyetinin Cuma namazlarına getirdiği çok önemli katkılar bulunmaktadır.

Bunlardan birincisi “Müslümanlar, Yahudileri taklit ederek kadınlara Cuma namazını farz yapmamışlardı. Yahudilikte kadın toplu cemaat ibadetlerine alınmazdı. Hatta Cuma köylülere de farz değildi. Cumayı köylülere farz yapan kişi Atatürk olmuştur. “Din İşleri Yüksek Kurulu” 1933 yılının 16 Nisan tarihinde toplanmış ve 190 sayılı kararı ile cumanın köylere farz olduğunu ilan etmiştir. Böyle olunca da başka câmilerde ve köylerde de Cuma namazı kılınması zorunlu yapılmıştır[2]”.

İkinci katkısı ise Cuma hutbelerinin anlaşılması için Atatürk Diyanet İşleri Başkanlığına Türkçe Hutbeler hazırlatmıştır.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 7 Şubat 1923 tarihinde Zağanos Paşa Camii'nde yaptığı konuşmasında hutbelerin Türkçe olması hakkındaki düşünceleri şunlardır:

“Efendiler! Hutbe demek halka hitap etmek, yani söz söylemek demektir. Hutbenin manası budur. Hutbe denildiği zaman bundan birtakım manalar ve mefhumlar çıkarılmamalıdır. Hutbeyi irat eden hatiptir. Yani söz söyleyen demektir. Biliyoruz ki, Hazreti Peygamber zaman-ı saadetlerinde hutbeyi kendileri verirlerdi[3]. Gerek Peygamber Efendimiz gerekse Raşit halifelerin hutbelerini okuyacak olursanız görürsünüz ki, gerek peygamberin gerekse Hulefayı Raşidin'in söylediği şeyler, o günün meseleleridir. O günün askeri, idarî, malî, siyasî ve içtimai konularıdır. İslâm ümmeti çoğalıp, İslâm memleketleri genişlemeye başlayınca, Cenab-ı Peygamber ve Hulefa-yı Raşidin'in hutbeyi her yerde bizzat kendilerinin irad etmelerine imkân olmadığından halka söylemek istedikleri şeyleri bildirmeye birtakım zevatı memur etmişlerdir. Bunlar herhalde ileri gelenlerin en birtakım büyüğü idi.

Onlar cami-i şerifte ve meydanlarda ortaya çıkar, halkı aydınlatmak ve doğru yolu göstermek için ne söylemek gerekiyorsa söylerlerdi. Bu tarzın devam edebilmesi için bir şart lâzımdı. O da milletin reisi olan zatın halka doğruları söylemesi ve halkı aydınlatması; halkı, umumî ahvalden haberdar etmek son derece ehemmiyetlidir. Çünkü her şey açık söylendiği zaman halkın dimağı faaliyet halinde bulunacak, iyi şeyleri yapacak ve milletin zararına olan şeyleri reddederek, şunun veya bunun arkasından gitmeyecektir...

Hutbeden maksat, halkın aydınlatılması ve doğru yolun gösterilmesidir. Başka şey değildir. Yüz, iki yüz, hatta bin sene evvelki hutbeleri okumak, insanları cehl ve gaflet içinde bırakmak demektir. Hutbeyi okuyanın her halde halkın kullandığı dili kullanması lâzımdır. Geçen sene T.B.M.M'de irad ettiğim bir nutukta demiştim ki: 'Minberler halkın dimağları, vicdanları için bir feyz membaı, bir nur membaı olmuştur. Böyle olabilmesi için minberlerde aksedecek sözlerin bilinmesi ve anlaşılması, fenni ve ilmi hakikatlere uygun olması lazımdır. Hatiplerin siyasî, içtimaî ve medenî ahvali her gün takip etmeleri zaruridir. Bunlar bilinmediği takdirde halka yanlış telkinler verilmiş olur. Binaenaleyh hutbeler tamamen Türkçe ve zamanın icaplarına uygun olmalıdır. Ve olacaktır.[4]

            Atatürk’ün Minberler Hakkındaki Sözleri

Minberler Halkın Ruhanî Feyiz Yerleridir

(Üçüncü Toplanma Yılını Açarken - 1 Mart 1922)

Umuru Şeriye Vekâletimizin bir senelik mesaisini kemali ehemmiyetle tetkik ettim. Muhassalayı şayân-ı takdir buldum. Teşekkür ve tebrik ederim. Umur-u şeriye'nin temşiyeti hakkında nokta-i nazar serdine esasen mahal yoktur. Çünkü bu husus Kur'an'ın nasları ile hâsıldır. Yalnız varidi hatır olan bir noktayı söylemeden geçmeyeceğim:

Efendiler! Camilerin mukaddes minberleri halkın ruhanî, ahlâkî gıdalarına en âli, en feyiz membalardır. Binaenaleyh camilerin ve mescitlerin minberlerinden halkı tenvir ve irşat edecek kıymetli hutbelerin muhteviyatına halkça ittila imkânını temin, Şeriye Vekâleti celilesinin mühim bir vazifesidir. (Şiddetli alkışlar, bravo sadaları) Minberlerden halkın anlaya-bileceği lisanla ruh ve dimağa hitap olunmakla Müslümanların vücudu ve dimağı canlanır, imanı kuvvetlenir, kalbi cesaret bulur. Fakat buna nazaran huteba-i kiramın haiz olmaları lâzım gelen ilmi vasıflar, özel liyakatler ve ahvali âleme vukuf haiz-i ehemmiyettir[5]. (Camilerin mukaddes minberleri halkın ruhi, ahlaki gıdalarına en yüksek, en verimli kaynaklardır. Minberlerden halkın anlayabileceği dille ruh ve beyne seslenilmekle Müslümanların vücudu canlanır beyni temizlenir, imanı kuvvetlenir, kalbi cesaret bulur. Fakat buna karşılık hutbe okuyanların taşımaları gereken bilimsel özellikler, özel yeterlilik ve dünya durumunu anlayıp bilme, önemlidir[6]).  Bütün vaiz ve hatiplerin bu ümniyeye hâdim olacak surette yetiştirilmesine Şeriye Vekâletinin önem vereceğini ümit ederim. Evkaf mesailine gelince: Malûmdur ki evkaf, memleketimizin mühim bir servetini teşkil eder. Bu servetten millet ve memleketi hakkıyla istifade edebilmek için Şeriye Vekâletiyle beraber bütün vekil heyetlerinin ve hatta Meclisi âlinin bu hususu ehemmiyetle tetkik ile bu büyük müessesenin harâbiden vikayesini ve memlekete faydalı bir hale gelmesini temenni eylerim. Efendiler! Evkafın hikmet-i mevzuu nazar-ı dikkate alınınca, bunun dini müesseseler ile beraber hizmet ve sosyal yardımlaşmayı sağladığı tahakkuk eder[7]”

Emine Şeyma Usta “ Atatürk'ün Hazırlattığı Türkçe Hutbelerin” önsözünde o hutbelerin bulunuşu ile ilgili şu çarpıcı bilgileri vermektedir:

“1987 yılında Süleymaniye Kütüphanesi'nde araştırma yaparken Arapça, Farsça, Osmanlıca çevirilerde zaman zaman zorlanıyordum. Kütüphane müdürü Muammer Ülker Hocam devamlı olarak bana yardım etmekte ve yol göstermekteydi. Bir gün beni yanına çağırdı ve “Yavrum, sen çok zorlanıyorsun.” dedi. “Seni büyük bir hocamıza göndereceğim. Onun sizi tam manasıyla yetiştireceğine inanıyorum.” Beni, Süleymaniye Kütüphanesi'nde uzun yıllar görev yaptıktan sonra emekli olmuş Selahattin Alpay Hoca'ya gönderdi. Rahmetli Hocam Selahattin Alpay, bana her gün saatlerce ders vermeyi kabul etmişti. Bir gün, ders arası, hocamla sohbet ederken bana bir generalin oğlu olduğunu ve babasının Atatürk'ün silah arkadaşı ve sağ kolu olduğunu söyleyince kendisine:

-Hocam, siz Atatürk'ü tanıdınız mı, diye sordum. Hocamın yüz ifadesi değişti. Gözyaşlarıyla tebessümü birbirine karıştı ve söze şöyle devam etti:

-Yavrum, o benim manevi babamdı. Hatta beni okutmayı, yetiştirmeyi o üstlendi. Hocama devamlı Atatürk ile ilgili sorular soruyordum, sorular bitmek bilmiyordu. Bir gün de hocama:

-Atatürk'ün dine bakışı nasıldır, diye sordum. Yüz ifadesi yine aynı hali aldı. Yerinden kalkıp kütüphanesinden bana elinizdeki bu kitabı verdi. Dedi ki:

-Kızım, ben anlatmasına anlatayım da sen bu kitabı günümüz Türkçesine çevir; senin gibi milyonlarca vatandaşımızın, milletimizin bunları iyi bilmediğine inanıyorum. Sen bu eseri çevir, o zaman Atatürk'ün dine bakışını benim anlatmamdan çok daha iyi anlayacaksın.

Heyecanla eseri aldım ve o günün İstanbul Müftülüğü Daire Başkanı Dr. Abdülaziz Hocama götürdüm. Abdülaziz Hoca, fıkıhçıydı. Bana uzun yıllar emek vermişti. Çalışmaya başladığım her eseri ona danışıyordum. Bana yol gösteriyordu. Değerli Hocam Abdülaziz Bey, böyle bir çalışmadan kendisinin de haberi olmadığını söyledi ve Selahattin Alpay Hocam gibi, o da çevirmemi emretti. Çevirme sırasında bana yardım etti[8].

Hutbelerin Hazırlanışı

1927 yılında Diyanet İşleri Reisliğine ilk atanan Rıfat Börekçi Hoca, Atatürk'ün beğendiği, saygı duyduğu bir ilim adamıydı. Atatürk kendisiyle sık sık vatan hakkında, din hakkında müzakere ederdi. Rahmetli Hocam Selahattin Alpay'ın bana aktardığına göre Atatürk bir gün Rıfat Börekçi Hoca'ya şöyle der:

-Hocam! Camilerimizde okunan hutbelerden milletimiz tam aydınlanıyor mu? Senden istediğim, ayetlere dayanan bir hutbe kitabının hazırlanması. Çünkü bizim dilimiz Türkçedir. Okunan hutbeler de siz daha iyi bilirisiniz ki Arapça aktarılmaktadır. Milletimiz bu yüce İslam dinini çok iyi anlamamaktadır. İyi anlaşılması için açık bir Türkçe ile vatandaşımıza seslenilmesini istiyorum. Bu büyük milletin diniyle, kültürüyle daha iyi büyüyeceğine inanıyorum. Yalnız dinimiz bilginin ışığında, müspet ilimler yolunda ele alınmazsa vatanımız ve milletimiz için bir felakettir.

Rıfat Börekçi ise şöyle demiştir:

-Paşam! Tespitinizin çok büyük ve çok önemli olduğuna inanıyorum. Nelere değinmemiz gerektiğine bu çalışmayla birlikte karar verelim. Ve bu hutbeler böylece hazırlanmıştır[9].

Eserin 1927 Tarihli Baskısının Önsözü

“Dinimizin farz kıldığı ibadetler incelenince, görülür ki, Halik’a ibadet etme ve boyun eğme, yaratılmışlara şefkat ve eşitlik gibi ahlaki kurallar ve manevi değerlerden başka, bir milletin olgunlaşması ile ilgili birtakım toplumsal esasları da içermektedir. Cemaatle kılınan namazların yalnız kılınan namazlar üzerine olan erdemi ve üstünlüğü, haftada bir defa cemaatle cuma namazının farz olması, Müslümanlığın yalnız ferdî değil, aynı zamanda sosyal bir din olduğunu da gösterir. Müslümanlıkta cemaatin, cumanın pek büyük önemi vardır.

Beş vakit namazı cemaatle kılmak vacip derecesinde olduğu gibi, cuma namazı da farzdır. Cuma namazının farz oluşu:

“Ey iman edenler! Cuma günü namaza çağırıldığı (ezan okunduğu) zaman, hemen Allah'ı anmaya koşun ve alışverişi bırakın (Cum'a, 62/9).” âyet-i kerimesiyle sabittir. Bu âyet-i kerime gereğince her Müslümanın cuma ezanı okunduktan sonra işini gücünü terk ederek cami-i şerife koşması farzdır. Özrü yok iken cuma namazını terk edenler hakkında çok şiddetli korkutma vardır:

“Ey imân edenler! Cuma günü namaza çağırıldığı (ezan okunduğu) zaman, hemen Allah'ı anmaya koşun ve alışverişi bırakın (Cum'a, 62/9).” âyet-i kerimesindeki “zikrullah” (Allah'ın anılmasını), fıkıh âlimlerinin ve Kur'ân'ı hakkıyla tefsir eden âlimlerin çoğuna göre hem hutbeyi, hem de cuma namazını kapsar. Namaz, zikrullahı kapsadığı gibi hutbe de zikrullahı içerir. Bu yönüyle ikisine de "zikir" denmiştir. Bundan dolayı cuma namazı nasıl farz ise cuma hutbesi de öylece farzdır. Farz olan hutbe okunmadıkça namaz düzgün değildir.

Hutbenin esasları ve kuralları şunlardır:

* Öğle vakti girdikten sonra ve cuma namazından evvel okunmak,

* "Elhamdülillah" cümlesiyle başlamak,

*Ulu ve Yüce Zat hazretlerini ilahlığına layık biçimde yüceltmek[10],

-*Vahdaniyet-i bâri (mükemmel birliğe) ve hazret Peygamber in Risalet’inin doğruluğuna şehadet eylemek,

*Resul-i Ekrem Efendimiz hazretlerine salât ü selam.

* Takva ile vasiyet,

* Öğüt ve nasihat.

Hutbeyi ikiye ayırıp birinci hutbede ayet-i kerime okumak,

* İkincisinde Allah'a hamd ve Resulüne salát ü selamdan sonra Müslümanlara dua etmektir.

Hutbelerin pek uzun olmaması da lazımdır. Aleyhissalatü ve's-selam efendimiz durumun gereğine göre hutbe söylerdi. Bununla beraber bütün hutbeleri ortalama bir halde bulunurdu. Hatta bir hadis-i şerifinde:

“Bir adamın namazı uzatması ve hutbeyi kısa okuması zekâsının, dini hükümleri bildiğinin delilidir. Buna göre, namazı uzatınız, hutbeyi kısa yapınız.” buyurmuştur.

Sözün özü, bu hususta Efendimiz'in yaptıkları gibi, hikmet ve maksada göre hareket olunur. Hutbe; duruma, zamana, sebep ve olaylara göre bazen kısa bazen de bir dereceye kadar uzun olabilir.

Buraya kadar vermiş olduğumuz açıklamadan anlaşılacağı üzere hutbeler de zikrullahı (Allah'ı anmayı) içeren bir ibadettir. Bununla beraber hutbeler İslâm ehlinin, Müslüman cemaatin gözünün açılmasına vesile olacak öğütleri de içerecektir. Hutbede bir de öğüt kısmı bulunacak ve öğüt kısmında durumun gereklerine göre, halka, dünyada ve ahrette muhtaç oldukları şeyler açıklanacak, hükümler ve İslami yollar kendilerine anlatılacaktır. O halde hutbeler hangi lisan ile okunmalıdır ki esaslarına ve kurallarına uyulmuş ve bununla beraber dine uygunluğundaki hikmet de belirmiş olsun!

Hutbenin tamamen Arapça okunması, hutbelerdeki öğütlerden yararlanmak isteyen; ama Arapça bilmeyen Müslümanların bu bir dindara yakışır emelinin gerçekleşmesine imkân vermemektedir[11]. Ondan dolayı hem İslam’ın yüce mezheplerine ve gün boyu Müslümanların arasında geçen uygulama birlikteliklerine muhalefet etmemek, hem de temenni edilen gayeyi elde edebilmek için hutbelerin zikrullah, salat ve selam gibi kuralları içeren kısmı dini lisan olan Arapça ile yerine getirilerek hutbe kuralları tamamlandıktan sonra öğüt kısmının memleketimizde Türkçe okunması, daha doğrusu okunan ayet-ı kerimeler ve hadis-i şeriflerin mealleri Türkçe izah edilmesi uygun görülmüş ve fakat her hatip bu yolda hutbe düzenleme gücünde olamayacağından dolayı hatiplerimize bir rehber olmak üzere dinin kabul ettiği halleri toplamış olarak elli kadar hutbe örneği düzenlenmiştir. Ümit ederiz ki milletimiz bu tarzdaki hutbelerden faydalanacaktır. Herhalde yardım ve doğruluk yalnız Cenab-ı Allah'tandır.

17 Şubat sene 927

Diyanet İşleri Reisi Rifat[12]

Rıfat Börekçinin öncülüğünde her cuma için hazırlanan hutbelerden iki örnek vermek gerekirse: 

HUTBE-9

Namazın Geçerli Hikmeti

Hamd, namaz kılmayı mutluluğun işaretlerinden kılan namazı güzelce yerine getiren için kat kat iyilikler ihsan eden ve gafillere bir delil kılan Allah'adır. Şehadet ederim ki, Allah'tan başka ilah yoktur, O ortağı olmayan tektir, kullarının açığa çıkardıklarını ve gizlediklerini bilendir. Ve Muhammed Efendimiz, sünnet ve farzın esaslarını dikkate almayanlardan yüz çeviren, Allah'ın resulü olduğuna şehadet ederim. O'nun âline ve dinin önderleri olan ashabına salát olsun.

Allah'ın kulları! Allah'tan sakının ve ona itaat edin. "Muhakkak Allah sakınanlar ile beraberdir ve işte onlar muhsinlerdir (Nahl, 16/128)."

Allah Teâlâ yüce kitabında şöyle buyurmuştur:"(Resûlüm!) Sana vahyedilen Kitab'ı oku ve namaz kıl. Muhakkak ki, namaz, hayāsızlıktan ve kötülükten alıkoyar. Allah'ı anmak elbette (ibadetlerin) en büyüğüdür. Allah yap-tıklarınızı bilir (Ankebût, 29/45)."

Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem buyuruyor ki: "Beş vakit namaz, aralarındaki sakındırılmış büyük günahlara keffarettir."

Ey cemaat-i müslimin!

Bilmiş olun ki bu dünyada her fenalık Allah'ı unutmaktan doğar. Her türlü kötülük hep Cenab-ı Hakk'ı düşünmemekten ileri gelir. Allah'ını unutandan korkulur. Çünkü öylesinden her şey umulur. İnsanoğlu bir kere Mevla'sını unutmasın; yoksa bir daha onun önüne geçilmez. Sonra artık o kendi keyfinden, kendi çıkarından başka bir şey düşünmez. Canı ne isterse onu yapar. Gönlü neyi arzu ederse onu elde etmeye bakar. Hak gözetmez, hukuk gözetmez. Başkalarının kârını, zararını hatırına bile getirmez[13]. Fırsat bulunca, kabahati meydan çıkmayacağını aklı kesince yapacağını yapar. Elinden gelende asla kusur etmez.

İşte insanların bu hale gelmemesi için herkese Allah'ını unutturmamak, herkesin gönlüne âdeta bir bekçi koymak lazımdır. Bu da olsa olsa ancak namazla olabilir. Çünkü namaz insanı fenalığa bırakmaz. Namaz insana Mevla'sını unutturmaz. Namaz insanı çeker, çevirir. Biraz düşündürüp kendine getirir. Namaz insanı Hakk'ın divanına sokar. Daha doğrusu her zaman Allah'ın huzurunda bulunduğunu adamın zihnine koyar. Yirmi dört saatte hiç olmazsa beş kere dünya işlerini bir tarafa bırakıp Allah divanına durmak az şey değildir.

Böylece daima Mevla'sını unutmayanı kimse asla bir fenalık yapamaz. Öylesine dünyanın hazineleri bırakılsa mümkün değil bir hıyanet edemez. Çünkü o daima huzurda bulunuyor. O daima kendini Allah'la görüyor. Artık böyle olan, bir kere bu mertebeyi bulan kimse âlemin malına, canına, ırzına, namusuna hiç göz diker mi? Hiç öyle fena şeylere tenezzül eder mi? Hiç öyle adilikleri kendine yakıştırır mı?

Gördünüz mü ey cemaat namazın büyüklüğünü? Bu din tevekkeli mi insanlara bunu bildiriyor? Boşu boşuna mı Cenab-ı Hak bize namaz kılın buyuruyor? Namazın ne olduğunu bilmeyenler, işin zevkine iyice varmayanlar, namazı sade yatıp kalkmaktan ibaret zannederler. Bilmezler ki namaz adamı meleklere döndürür. Namaz insanı Mevla'sıyla birlikte bulundurur. Dünyada bundan daha büyük ibadet olmaz. Dünyada bundan daha büyük gönül sefası bulunmaz.

İşte siz de namazı böyle bilin. Siz de namazın zevkine böyle varın. Müezzin "Allahü ekber!" der demez hemen kendinize gelin. Elinizi, eteğinizi dünyadan çekin. O sırada iş, uyku, soğuk, sıcak demeyin. Hemen namaza kalkın. Hiç namazınızı geçirmemeye gayret edin. Hem de namaza çok önem verin. Öyle baştan savma namaz kılmayın. Kalbinizi seccadede bırakıp aklınızı fikrinizi orada burada gezdirmeyin. Sade vücudunuza değil, gönlünüze de namaz kıldırın[14]. Gönülsüz kılınan namazdan fayda çıkmaz. Öyle namaz adamı Allah huzuruna sokmaz.

Bir insan böyle kırk yıl namaz kılsa ne gönlü yumuşar, ne ahlakı düzelir, ne de ruhu bir zevk duyar. Bunun için ne yaptığınızı biler kimin divanına varmak istediğinizi düşünerek namaza durun. Eğer böyle yaparsanız, namazı böyle kılarsanız hiç şüphe etmeyin ki gökleri aşar, melekleri geçersiniz. Hiç olmazsa bir lahzacık Allah ile olup kendinizi unutursunuz. İşte bu da sizin miracınızdır. Ne mutlu namazı böyle bilip böyle kılanlara. Ne kadar yazık ki Rahman'a secde etmeyip Mevla'sını unutanlara.

Dikkat edin sözün en güzeli ve düzeni en derin olanı, Melik, Aziz ve Allâm olan Allah'ın kelâmıdır. Allah Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyurduğu gibi: "Kur'ân okunduğunda onu dinleyin ve susun. Umulur ki size merhamet edilir. (A'raf, 7/204)

Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım. Rahmân Rahîm olan Allah'ın adıyla.

"Namazlara ve orta namaza dikkat edin. Allah'a saygı ve bağlılık için namaz kılın (Bakara, 2/238)[15]."

HUTBE-10

Namaz ve Hikmeti

Hamd, namazı dinin direği kılan ve onu bütün sorumlu Müslümanlara farz kılan Allah'adır. Şehadet ederiz ki, yüce ihsanlar sahibi Allah'tan başka ilah yoktur. Ve yine şehadet ederiz ki onun kulu ve iyiliğin hası Resûlüdür. Ey Allah'ım ona, âline, arkadaşlarına, ona tâbi olan ve onu sevenlere salât ve selâm eyle.

Ey Allah'ın kulları! Sizlere Allah'tan sakının ve ona itaat edin. "Muhakkak Allah sakınanlar ile beraberdir ve işte onlar muhsinlerdir (Nahl, 16/128)."

Allah Teâlâ yüce kitabında şöyle buyurmuştur "(Resûlum!) Sana vahyedilen Kitab'ı oku ve namaz kıl. Muhakkak ki, namaz, hayâsızlıktan ve kötülükten alıkoyar. Allah'ı anmak elbette (ibadetlerin) en büyüğüdür. Allah yaptıklarınızı bilir (Ankebut, 29/45)." ve Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem buyuruyor ki: "Allah Teâlâ beş vakit namazı farz kılmıştır. Kim güzelce abdest alır, vaktini gözeterek namazını kılarsa, rükü'larını Allah'a karşı derin bir saygı içinde tamamlarsa, Allah o kimseyi affeder. Bunu yapmayana ise Allah'ın bir ahdi yoktur. Dilerse onu affeder, dilerse onu cezalandırır."

Ey cemaat-i müslimin!

Şanı yüce Allah hazretleri Kur'an-ı Kerim'inde namazın büyüklüğüne, faydalarına işaret için buyuruyor ki:

-Ey şanlı Resul'üm! Sana vahyolunan kitabı, açık seçik izah eden Kur'ân'ın delili ayetlerini oku, namazı usul ve kurallarıyla eda et. Şüphe yok ki namaz, büyük günahlardan, Allah'ın razı olmadıklarından yasaklar, şeriatça, akılca çirkin ve reddedilmiş olan şeylere son verir[16]. Daima Allah'ı hatırlamak elbette pek büyüktür. Şanı yüce Allah sizin ne yaptığınızı, nasıl ibadetlerde bulunduğunuzu bilir. Ve amellerinize göre mükâfat verir.

Bir mümin riya ve ikiyüzlülükten temiz, usuller ve esasların toplamış bir halde gerçek olgunlukla ve ihlás ile namaza devam ederse kalbinde zikrullahın nurları parlamaya başlar. Kalbinde Allah korkusu tecelli eder. Kendisinde birçok yüksek duygular oluşur. Böyle bir mümin, ululuk sahibi Mabud'a isyan edemez. Böyle bir mümin birtakım yasaklanmış şeylere, ahlak dışı durumlara yönelmez. Namazın bolluk ve bereketi onun için bir saadet rehberi olur. Onu Hak yoluna, fazilet sahasına götürür. Bunun için namaz, Allah'ı anmaktır. En büyük bir ibadettir.

Resul-i ekrem sallallahü aleyhi ve sellem efendimiz buyuruyor ki: "Allahü teâlâ hazretleri beş vakit namazı farz kılmıştır. Bir kimse güzelce, şeraiti dairesinde abdest alır, vaktinde kılar, usul ve esaslarına uyar, rükû ve secdelerini tamamlarsa huşu ve tevazu içinde edâ eylerse Cenab-ı Hak o mümini affıyla şereflendirir. Bir kimse böyle yapmazsa, bu kutsal görevi layıkıyla edaya çalışmazsa onun için Cenab-ı Hakk'ın sözü, ilahi vaadi yoktur. Cenab-ı Hak dilerse onu affeder. Dilerse ona azap eder.

Din kardeşlerim! Namazın ne yüce, ne büyük bir ibadet olduğunda hiç şüphe yoktur. Öyle ise namazlarımıza dikkat edelim. Bu kutsal vazifemizi usul ve esaslarıyla, huşu ve tevazu ile yerine getirmeye çalışalım. Mabudumuzun hesapsız lütuflarına, nimetlerine nail oluyoruz. Bunların karşılığında şükretmemiz lazım gelmez mi? İşte namaz, şükrün bütün türlerini toplayan bir ibadettir. Eğer biz namaz kılmaz isek, eğer biz kıldığımız namazların şartlarına ve farzlarına uymazsak nimete nankörlükte bulunmuş oluruz. Cenab-ı Hak cümlemizi namazın şartlarını gerektiği biçimde yerine getirmeyi başarabilen günahkâr olmayanlar zümresine dâhil etsin[17].

Dikkat edin sözün en güzeli ve düzeni en derin olanı, Melik, Aziz ve Allâm olan Allah'ın kelâmıdır. Allah Tebareke ve Teala söyle buyurduğu gibi: "Kur'an okunduğunda onu dinleyin ve susun. Umulur ki ki size merhamet edilir. (A'raf. 7/204)

Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım. Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla. "Namaz, müminler üzerine vakitleri belli bir faradır (Nisâ, 4/103[18])

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün namaz ve cuma namazı ile ilgili uygulamalarını/ düşüncelerini hatıralarda da bulmak mümkündür Bunlardan biri de Tamburi Kemal Beyin anısıdır:

“1916 Ocak ayında Edirne’ye tayin edilmiştim. Albay Mustafa Kemal’de Edirne’de imiş.

Soğuk bir kış günü cuma namazı için hazırlık yaptıktan sonra biraz erken Üç Şerefeli Cami’ye gittim. Cami avlusu cuma için hareketlenmiş, cemaat camiye girmeye başlamıştı.

İçimde camiye girip Kuran okumak arzusu uyandı.

Doğruca müezzin mahfilinde yer almış bulunan müezzinlere yaklaşarak hâfız olduğumu ve Kuran okumak istediğimi söyleyerek izin istedim. “Bir subay, hem de hafız” diyerek çok sevindiler ve: – “Tabii lütfedersiniz, buyurunuz, okuyunuz efendim” dediler.

Mahfile çıktım aralarında yer açtılar. Oturdum ve Kuran okumaya başladım.

Kısa zamanda da cami lebalep doldu. Cemaat huşû içinde sessizce beni dinliyordu.

Cuma saati geldi, ezan okundu ve ilk sünnet kılındı. Müezzin başı iç ezanı da benim okumamı işaret etti. Bu teklifi kabul ettim. Bütün vücudumu dinî bir heyecan sarmıştı.

Hicaz makamında müessir bir ezan okudum. Namaz bittikten sonra cemaatin büyük ilgi ve sevgi gösterisi arasında kalmışken bir er bana yaklaşarak:

– “Efendim, kumandanım sizi istiyor” deyince “Eyvah resmî elbise ile ezan okuduğum için usule aykırı bir iş yaptık” galiba diye endişe ve korkuya kapıldım.

Maiyeti ile avluda bekleyen kumandana yaklaştım.

Bu Anafartalar’da savaşın akışını değiştiren dâhi, efsane kumandan Albay Mustafa Kemal idi. Heyecanım bir kat daha arttı. Ne ile karşılaşacağımı bilemiyordum…

Bana: – “Oğlum terbiye görmüş güzel bir sesin var. Okuduğun ezanı çok beğendim ve duygulandım. Seni tebrik ederim” deyince biraz rahatladım.

– “İsmin?” – “Kemal Efendim” – “Adaşmışız. Hangi kıtada bulunuyorsun?”

– “Efendim, 16. Telgraf Bölüğü’nün hesap memuru olarak tayin edildim.”

Yaverine: – “İsmini ve kıtasını yaz” dedi, sonra bana dönerek: – “Oğlum!

Edirne’de kaldığımız süre içinde ben cuma namazına hangi camiye gidersem sen de o camiye gelecek iç ezanı okuyacaksın.” – “Baş üstüne efendim” diyerek kumandanı selâmladım. Sonra Mustafa Kemal maiyetiyle beraber camiden uzaklaştı.

Hafta içinde yaveri Ali Rıza Bey beni arayarak Mustafa Kemal’in cuma namazı için Selimiye Camii’ne gideceğini ve benim de orada hazır bulunmamı Kur’an ve ezan okumamı, ayrıca durumun cami görevlilerine de bildirildiğini söyledi.

Cuma günü erkenden hazırlık yaptım. Selimiye Camii’ne gittim.

Müezzinbaşıya kendimi tanıttım. Bilgisi olduğunu, istediğim zaman Kur’an okumaya başlayabileceğimi söyledi. Manen de okumaya hazırdım. Cuma vakti girinceye kadar Kuran okudum. Sesime hâkim ve rahattım.

Caminin iç mekânının güzellik ve ihtişamı, cemaatin kalabalık oluşu da beni coşturdu, okuyuşuma heyecanıma tesir etti. Duyduğum zevk ve huzuru anlatamam.

İç ezanı da aynı hal içinde aşkla okudum. Namaz çıkışı etrafımı saran meraklı, takdir ve hayranlıklarını ifade eden cemaat arasından yine avluda maiyetiyle beni bekleyen Mustafa Kemal’e selâm verdim. Elini uzattı, hemen elini öptüm. Bana: – “Oğlum! Bugün yine bizi yaktın. Gelecek haftaya hangi camiye gidersem sen de oraya geleceksin[19].”

Kaynaklar

Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, I-III, AKD ve TYK Atatürk Araştırma Merkezi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1997.

Emine Şeyma Usta, Atatürk'ün Hazırlattığı Türkçe Hutbeler, Hoşgörü Yayınları, İstanbul, 2010.

Haydar Baş, Hoş Geldin Atatürk, İcmal Yayıncılık, İstanbul,   2017.

Muhiddin Serin, Türk hat üstadları: Kemal Batanay,  Denizler Kitapevi,  İstanbul, 2006.

Muhiddin Serin, Türk hat üstadları 3 : Kemal Batanay, bestekâr, tambûrî, hattat, hâfız, İstanbul Ticaret Odası, İstanbul, 2010.

Mustafa Özata, Tanburi Kemal Batanay’ın Unutamadığı Mustafa Kemal Anısı, 7. 10. 2023. Yayla Haber.

Niyazi Kahveci, Çağdaş Düşünme Üzerine Dersler, Doğu Kitabevi, İstanbul, 2020.

Turan Bozkurt, Atatürk'ün İslam’a Hizmetleri, Halk Kitabevi, İstanbul, 2023.

Dr. Abdullah BUKSUR. 19.10.2026

Yüzyıllar boyunca aynı kökten beslenen ancak coğrafi, siyasi ve ideolojik sınırlarla birbirine mesafeli kılınan Türk dünyası, bugün sosyokültürel anlamda kabuğunu kırıyor. Sovyetler Birliği’n dağılmasının ardından bağımsızlıklarını ilan eden Türk cumhuriyetleri, ilk çeyrek asırda kendi yerel kimliklerini ve devletleşme süreçlerini ön plana çıkardılar. Ancak küreselleşen dünya düzeni, yükselen bölgesel riskler ve jeopolitik kırılmalar, bu devletleri kaçınılmaz olarak daha büyük bir çatının altında, Türk Devletleri Nahçivan’da  kardeşlik şemsiyesinde buluşturdu.
Bugün liderlerin attığı siyasi ve ekonomik adımların arkasında, aslında geleceğe yön verecek çok daha köklü ve sosyolojik bir dönüşüm yaşanıyor. Yaşananlar kolektif bellek ve ortak hafıza sürecinin inşasıdır.

Almatı’da Atılan Tarihi İmzalar

Bu entegrasyonun en somut ve kurumsal adımı, geçtiğimiz günlerde Kazakistan’ın Almatı kentinde atıldı. Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan, Özbekistan ve Kırgızistan gibi kardeş ülkelerin ulusal bilim akademileri bir araya gelerek devasa bir Akademik Konsorsiyum kurdu.
Bu konsorsiyum sıradan bir iş birliği protokolünün çok ötesindedir. Artık üye ülkelerin arşivlerindeki paha biçilemez el yazmaları dijital ortamda birleştirilecek, ortak arkeolojik kazılar yapılacak ve en önemlisi tarihe "tek bir pencereden" bakılmasını sağlayacak ortak bilimsel zemin kurulacak. Bu hamle, Türk dünyasının kendi tarihini oryantalist, Batı veya Rus merkezli anlatılardan sıyırarak, kendi gözüyle ve sosyolojik gerçekliğiyle yeniden yazması anlamına geliyor.

Hunlardan Ortak Türk Tarihi 

Kültürel birleşmenin en hayati ayağını ise eğitim sosyolojisi oluşturuyor. Türk Akademisi tarafından titizlikle hazırlanan ve Hunlardan Göktürklere, Karahanlılardan ortak kültürel mirasa kadar uzanan "Ortak Türk Tarihi" ders kitabı, üye ülkelerde seçmeli ders olarak okullarda okutulmaya başlandı.
Bir toplumun geleceğini inşa etmenin yolu, çocuklarının zihnine neyi koyduğunuzla ilgilidir. Bakü'deki, Astana'daki ve Ankara'daki bir ortaokul öğrencisinin aynı kahramanları öğrenmesi, aynı destanlarla heyecanlanması ve aynı tarihsel kırılmaları hissetmesi, önümüzdeki 20 yıl içinde "ulus-ötesi" organik bir toplumsal bağın doğmasını sağlayacaktır. Bugün sınıflarda yan yana duran bu sayfalar; yarın ortak pazarın, ortak savunma vizyonunun ve tam kurumsal entegrasyonun psikolojik altyapısını oluşturmaktadır.

Sınırlar ve Geleceğin Meşruiyeti

Elbette bu süreç dikensiz bir gül bahçesi değil. Sosyolojik olarak bakıldığında, her ülkenin Sovyet sonrası süreçte benimsediği Türk kavramına mikro-milliyetçi refleksler ve yerel kahraman algıları zaman zaman anlatı uyuşmazlıklarına savaş açabiliyor denilebilir. Ancak Almatı'da kurulan bilimsel ortaklık, bu tür pürüzlerin rasyonel ve akademik diyalogla aşılacağını açıkça ortaya koyuyor. Eş zamanlı olarak yürütülen Ortak Türk Alfabesi çalışmaları da bu tarih birliğinin en büyük taşıyıcısı olacaktır.

Tarih çalışması yapmak, sadece geçmişle övünmek değildir. Türk devletlerinin ortak tarih yazımı çabası, geleceğin sosyopolitik birlikteliğinin meşruiyet zeminini hazırlama sürecidir. Ekonomik anlaşmalar iptal edilebilir, siyasi ittifaklar konjonktüre göre değişebilir; ancak nesillerin zihnine kazınmış ortak bir kimlik ve kader birliği asla silinemez. Türkistan- Türkün hafızasına bu mühür coğrafyasının kalbinde yükselen bu yeni kültürel blok, sadece Türk dünyasının değil, tüm bölgenin ve dünyanın istikrarı ve barışı için en büyük sosyolojik güvencelerden biri olmaya aday olduğunu gösterdi.

Son zamanlarda sokaklarda birçok kavga, isyan ve olay görüyoruz. Paris, Brüksel savaş alanı gibi görünüyor. Sokağa çıkma yasakları, sert tepkiler...

İnsanlar neden bu kadar öfkeli? Neden bazıları şiddete başvuruyor? Bu soruların cevabını bulmak için sadece bugüne değil, geçmişe de bakmamız gerekiyor.

Özellikle Afrika'daki bazı ülkeler yıllarca sömürgecilik ve baskı altında yaşadı. Bu kolay kolay insanların unutacağı bir şey değil. Örneğin Kongo, Belçika tarafından uzun yıllar sömürüldü. Halkı büyük acılar çekti, ülkenin zenginlikleri kullanıldı ve insanlar çok ağır şartlarda yaşamak zorunda kaldı. Elleri kesildi, beyazlardan hamile kalan kadınların çocukları annelerinden alındı. 

Böyle bir geçmişin etkileri bir anda yok olmaz. Yaşanan acılar, yoksulluk ve adaletsizlik sonraki nesilleri illa ki etkiliyor. İnsanlar geçmişte yaşananları unutsa bile, bunun sonuçları toplumda devam etmekte.

Elbette bu, şiddeti haklı çıkarmak anlamına gelmez. Kimse başkalarına zarar verme veya sokaklarda olay çıkarma hakkına sahip değildir. Ancak insanların neden bu kadar öfkeli olduğunu anlamaya çalışmak da önemlidir. Çünkü bir sorunu çözmek istiyorsak, sadece sonuçlarına değil, nedenlerine de bakmalıyız.

Bir de savaşlardan kaçan insanlar var. Bu insanlar çoğu zaman kendi ülkelerini isteyerek terk etmiyor. Evlerini, ailelerini ve hayatlarını geride bırakmak zorunda kalıyorlar. Çünkü ülkelerinde savaş var, bombalar patlıyor ve hayatları tehlikede. Silahları satan ülkelere sığınmak zorunda kalabiliyorlar.

Peki, burada büyük bir çelişki yok mu?

Bazı Avrupa ülkeleri savaştan kaçan insanlara kapılarını açıyor. Ancak aynı zamanda bu ülkeler, dünyanın başka yerlerindeki savaşlarda kullanılan silahları da satabiliyor. Yani insanlar bir yandan savaştan kaçarken, diğer yandan bu savaşların devam etmesine katkıda bulunabilecek bir silah ticareti de sürüyor.

İşte burada kendimize şu soruyu sormalıyız: Savaştan kaçan insanlara yardım ederken, savaşların devam etmesine katkıda bulunan politikaları da destekliyorsak, bu ne kadar doğru?

Dünyada yaşanan her şeyden tamamen bağımsız olduğumuzu düşünemeyiz. Geçmişte yapılanlar, bugün aldığımız kararlar ve ekonomik çıkarlarımız başka ülkelerde yaşayan insanların hayatlarını etkilediğini unutmamalıyız.

Her insan kendi davranışından sorumludur. Bir insanın geçmişi veya geldiği ülke, şiddeti haklı çıkarmaz. Kurallara uymak ve başkalarına saygı göstermek herkes için önemlidir.

Ama sadece insanları suçlayarak da hiçbir şeyi çözemeyiz. İnsanlara fırsat vermek, eğitim imkânı sunmak, onları toplumun bir parçası olarak görmek ve geçmişte yaşanan adaletsizlikleri anlamak da gerekir. İlk fırsatta onları ayrımcılığa maruz bırakınca, her sorunda suçlu onlar olursa sorgusuz sualsiz, ilk onları vuran sorunlarda tepkinin de oradan geleceğini bilmek gerek. Kaybedecek daha fazla bir şeyi kalmayan insanlar için olaylara karışmak daha kolay.

Burda bir insanın neden öfkeli olduğunu anlamaya çalışmak, onun yaptıklarını onaylamak değildir.

Gerçek çözüm, hem şiddete karşı durmak hem de insanları bu noktaya getiren nedenleri anlamaktır.

Sonuçta, sadece öfkeyi cezalandırıp onun nedenlerini görmezden gelirsek sorun ortadan kalkmaz. Belki bir süre sessizlik olur ama asıl sorun çözülmediği için ilk fırsatta yeniden ortaya çıkar.

Daha adil bir dünya istiyorsak, sadece insanların bugün ne yaptığına değil, onları bu noktaya getiren geçmişe ve bugünkü şartlara da bakmalıyız. 

Çünkü adaletsizlikle mücadele etmeden kalıcı bir barış kuramayız.

Nerkiz Sahin

Dr. Mehmet Arslan

İnsanlık tarihi, bir bakıma üretme biçimlerinin ve bu üretimin sağladığı zenginliğin kimler arasında paylaşılacağının tarihidir. Buhar makinesinden elektrikli üretim bantlarına, bilgisayarlardan yapay zekâya uzanan teknolojik dönüşümler, yalnızca insanın çalışma biçimini değil, toplumların sınıfsal yapısını, ekonomik ilişkilerini ve iktidar dengelerini de değiştirmiştir. Ancak tarihin önümüze koyduğu temel soru hâlâ geçerlidir: İnsanlığın üretim gücü arttıkça refah da herkes için artıyor mu?

 18.yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de başlayan Sanayi Devrimi, bu sorunun tarihsel köklerini anlamak için önemli bir örnektir. Buhar gücü, mekanik dokuma tezgâhları ve fabrikalaşma, üretim kapasitesini daha önce görülmemiş ölçüde artırdı. Fakat makinelerin üretime girmesi, ortaya çıkan zenginliğin toplumun bütün kesimlerine aynı anda ve aynı oranda ulaşması anlamına gelmedi. Fabrika sahipleri üretim araçları üzerindeki mülkiyetleri sayesinde büyüyen ekonomiden kazanç sağlarken, işçiler uzun çalışma saatleri, düşük ücretler ve güvencesiz koşullarla mücadele etti. Kadınların ve çocukların sanayi üretiminde ağır koşullarda çalıştırılması, teknolojik ilerlemenin toplumsal bedelini gösteren örnekler arasındaydı.

Ekonomi tarihi araştırmaları, İngiltere'de Sanayi Devrimi'nin ilk dönemlerinde üretim artışının çalışanların yaşam koşullarına aynı hızla yansımadığını ortaya koyuyor. Ekonomik büyüme ile ücret artışı arasındaki mesafe, teknolojik gelişmenin tek başına toplumsal refahı garanti etmediğini gösteriyor.  Tarih burada önemli bir ayrıntıyı hatırlatıyor: Teknoloji, toplumsal ilişkilerden bağımsız değildir. Aynı makine, üretimi kolaylaştıran bir araç olabileceği gibi işçinin emeği üzerindeki denetimi artıran bir mekanizmaya da dönüşebilir. Sonucu belirleyen, teknolojinin varlığından çok, onun kimlerin kontrolünde olduğu ve sağladığı kazancın nasıl bölüşüldüğüdür.

Sanayi Devrimi'nin ardından elektrik, otomasyon ve bilgisayar teknolojileri yeni üretim biçimleri yarattı. Ulaşım hızlandı, haberleşme kolaylaştı, tıp alanında önemli ilerlemeler kaydedildi. Bir zamanlar yalnızca belirli toplumsal kesimlerin erişebildiği bazı imkânlar geniş kitlelere yayıldı. Dolayısıyla teknolojik ilerlemeyi yalnızca eşitsizliğin kaynağı olarak değerlendirmek de eksik olur. Teknoloji, doğru toplumsal koşullarda, insanların yaşam kalitesini yükselten ve fırsatlara erişimini kolaylaştıran güçlü bir araçtır. Bugün ise yeni bir dönüşümün eşiğindeyiz: Yapay zekâ çağı. Makineler artık yalnızca fiziksel emeğin bazı görevlerini değil, metin yazma, veri işleme, çeviri ve analiz gibi zihinsel faaliyetlerin belirli bölümlerini de gerçekleştirebiliyor. Bu gelişme, eğitimden ekonomiye, gazetecilikten kamu yönetimine kadar pek çok alanı yeniden şekillendiriyor.

Uluslararası Çalışma Örgütünün 2025 tarihli araştırmasına göre, dünya genelindeki çalışanların yaklaşık dörtte biri, üretken yapay zekâdan belirli ölçülerde etkilenebilecek mesleklerde bulunuyor. Araştırma, çoğu durumda mesleklerin bütünüyle ortadan kalkmasından ziyade yapılan işlerin dönüşmesinin beklendiğini belirtiyor. Fakat bu dönüşümün fırsatları herkese eşit ölçüde açık değil. Gelişmiş teknolojilere, nitelikli eğitime, dijital altyapıya ve sermayeye erişebilenler yeni imkânlardan daha fazla yararlanabilir. Buna karşılık bu kaynaklara erişimi sınırlı olan çalışanlar ve ülkeler, değişen iş gücü piyasasına uyum sağlamakta zorlanabilir. Nitekim  Ekim 2026 itibarıyla uluslararası ekonomi gündeminde yapay zekânın gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki ekonomik farkları derinleştirme ihtimali de tartışılıyor.

Burada mesele yalnızca bazı mesleklerin ortadan kalkması değildir. Asıl mesele, teknolojinin sağladığı verimlilik artışının kimlere gelir, zaman ve özgürlük olarak geri döneceğidir. Yapay zekâ sayesinde bir şirket daha az zamanda daha fazla üretim yapabiliyorsa, bu kazanç çalışanların ücretlerine, çalışma saatlerine ve yaşam koşullarına da yansıyacak mı? Yoksa ortaya çıkan ekonomik değer, ağırlıklı olarak teknolojiye ve sermayeye sahip olanların elinde mi toplanacak? Bu soruların cevabı yalnızca mühendislerin veya ekonomistlerin vereceği teknik kararlarda saklı değildir. Eğitim politikaları, çalışanların hakları, rekabet koşulları, vergilendirme ve kamusal yatırımlar da belirleyici olacaktır. Teknolojik dönüşümün sonuçları, toplumların bu değişime nasıl hazırlandığıyla yakından ilişkilidir.

Tarih açısından asıl dikkat çekici nokta, geçmişle bugün arasındaki benzerlik kadar aradaki farktır. Sanayi Devrimi döneminde makinelerin yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan toplumsal sorunlara karşı sendikalar, işçi hareketleri, sosyal mevzuat ve kamusal eğitim zaman içinde gelişti. Bu değişimler bir anda gerçekleşmedi; uzun mücadeleler, tartışmalar ve siyasi kararlar sonucunda ortaya çıktı. Bugün de yapay zekânın getirdiği dönüşümün sonuçları, kendiliğinden adil bir düzene dönüşmeyecektir.

Elbette tarih kendisini birebir tekrarlamaz. Buhar makinesi ile yapay zekâ aynı teknoloji değildir; 19. yüzyılın toplumsal yapısıyla bugünün küresel ekonomisi arasında önemli farklar vardır. Ancak iki dönemin ortak sorusu aynıdır: Üretim kapasitesindeki artış, toplumsal refaha hangi şartlarda dönüşür? Belki de teknolojik ilerlemeyi değerlendirirken yalnızca ne kadar hızlı üretim yaptığımıza, ne kadar gelişmiş makineler kullandığımıza veya ne kadar büyük ekonomik değer yarattığımıza bakmamalıyız. Üretilen zenginliğin ne kadarının toplumun farklı kesimlerine ulaştığını, eğitim ve sağlık imkânlarının ne ölçüde genişlediğini, çalışanların yaşam koşullarının iyileşip iyileşmediğini de sormalıyız. Çünkü tarihin bize gösterdiği gerçek şudur: İlerleme, yalnızca yeni araçlar üretmek değildir; o araçların insan hayatını nasıl değiştirdiğiyle anlam kazanır.

Yapay zekâ çağında önümüzde duran tercih de budur. Teknolojik devrimler eşitsizliği kaçınılmaz olarak artırmaz; fakat onu kendiliğinden de ortadan kaldırmaz. Bunun için teknolojik kapasitenin yanında toplumsal sorumluluğa, fırsat eşitliğine ve adil paylaşım mekanizmalarına ihtiyaç vardır.

İnsanlık makinelerini her geçen yüzyılda daha güçlü hâle getiriyor. Asıl tarihsel sınav ise bu gücü daha adil bir toplum kurmak için kullanıp kullanamayacağımızdır.

UZM. ZUMULAİTİ ABDUWAILİ

Bazen bir insan, hiç farkında olmadan başka bir insanın hayatına yeniden umut olur.

Dünyada bazı şeyler vardır; insan bazen söylemek ister ama kelimeler boğazında düğümlenir. Bazı duygular ise insanın içinde sessizce büyür ve bir gün mutlaka dile gelmek ister.

Bugün benim içimden de böyle bir duygu geldi. Uzun zamandır düşündüğüm, gözlemlediğim ve kendime sorduğum bazı soruların ardından, artık bunları yazmak istiyorum.

Ben bu dünyada hâlâ kanatsız meleklerin olduğuna inananlardanım. Belki de hayatın telaşı içinde böyle insanları fark etmekte zorlanıyoruz. Oysa bazen bir insanın davranışları, sözlerinden çok daha fazlasını anlatır.

Başkasına uzattığı bir el, karşılık beklemeden yaptığı bir iyilik, ailesine gösterdiği sevgi veya mazlumun yanında duruşu, onun nasıl bir insan olduğunu anlamaya yeter.

Ben de son zamanlarda böyle bir insanı daha yakından tanıma fırsatı buldum: Bir akademisyen hocamızı.

Daha önce kendisini tanıyor, biliyor ama belki de yeterince dikkat etmiyordum. İnsan bazen çevresindeki güzellikleri fark etmek için zamana ihtiyaç duyuyor. Son zamanlarda hocamızın insanlara yaklaşımını, ailesine olan sevgisini, yaşadığı topluma karşı sorumluluğunu ve insanlarla kurduğu samimi ilişkileri daha yakından gözlemlemeye başladım.

Beni en çok etkileyen özelliklerinden biri, insanlara karşı gösterdiği içtenlik oldu. Günümüzde birçok insan mazlumların, ihtiyaç sahiplerinin ve mağdurların yanında olduğunu söyler. Fakat söylemek başka, bunu hayatının bir parçası hâline getirmek bambaşka bir şeydir. Ben, bu hocamızın sözlerinin davranışlarına yansıdığını gördüm.

Özellikle maddi imkânları kısıtlı, ihtiyaç sahibi ve zor durumda olan öğrencilere karşılık beklemeden yardım ettiğini öğrendiğimde çok düşündüm. Kendi kendime, “Bir insan bunu neden yapar? Hiçbir karşılık beklemeden, kimse görmese bile neden başka insanların hayatına dokunur?” diye sordum.

Belki de cevabı çok basitti: Çünkü o, insanlığın ne demek olduğunu unutmamış bir insandı.

Ancak beni derinden etkileyen yalnızca başkalarına yaptığı iyilikler değildi. Onun aile hayatına, evladına duyduğu sevgiye ve bir baba olarak gösterdiği sabra da tanıklık ettim. Ailesinde özel gereksinimli bir evladının olduğunu öğrendim. Bir baba ile evladı arasındaki sevgi bağını, sabrı ve şefkati gördüğümde içimde tarif etmekte zorlandığım duygular oluştu.

O an içimden ağlamak geldi.

Bu gözyaşları üzüntüden değildi. İnsana duyduğum saygıdan, hayranlıktan ve insanlığın hâlâ güzel bir yüzünün olduğuna yeniden şahit olmaktan kaynaklanıyordu. Bir babanın evladına gösterdiği sevgiyi, sabrı ve fedakârlığı görmek bana çok şey düşündürdü. İnsan bazen başkasının hayatına bakarken kendi hayatını da yeniden sorguluyor.

Ben de kendi payıma düşeni aldım. Çünkü göçmenlik hayatı insana bazen kendisini unutturabiliyor. Yeni bir ülke, yeni bir dil, yeni bir çevre ve bitmeyen mücadeleler... İnsan bir süre sonra yalnızca hayatta kalmaya, ayakta durmaya ve günlük sorunlarını çözmeye çalışıyor. Bu koşuşturmanın içinde kim olduğunu, neler yapabileceğini ve aslında içinde ne kadar güç taşıdığını unutabiliyor.

Ben de zamanla kendimi unutmuşum.

Fakat bazı insanlar hayatımıza yalnızca kendi hikâyeleriyle girmezler; bize kendimizi de yeniden hatırlatırlar. Bir akademisyen hocamızın insanlara yaklaşımını, ailesine olan sevgisini, evladına gösterdiği sabrı ve ihtiyaç sahibi insanlara karşı duyarlılığını gördükçe ben de kendime yeniden dönmeye başladım.

Adeta yeniden ayağa kalkıyorum.

Belki de onun bana dokunan en büyük iyiliği budur. Bana doğrudan bir şey vermesinden daha önemlisi, içimde unuttuğum duyguları ve gücü yeniden hatırlatmaktır.

İnsanın içinde hâlâ umut olduğunu, iyiliğin hâlâ mümkün olduğunu ve bir insanın başka insanların hayatına dokunabileceğini yeniden hissettirdi.

Bu yazıyı bir övgü olsun diye yazmıyorum. Bir insanı kusursuz göstermek ya da onu başkalarından üstün tutmak da istemiyorum. Yalnızca gördüğüm, hissettiğim ve bende iz bırakan bir güzelliği paylaşmak istiyorum.

Çünkü güzel insanların hikâyeleri de anlatılmalı.

İyilik yapan insanların iyilikleri görünür olmalı. Evlatlarına sevgiyle sarılan babaların, ihtiyaç sahibi öğrencilerin elinden tutan insanların ve mazlumun yanında duranların hikâyeleri unutulmamalı. Çünkü bazen bir insanın yaptığı iyilik, hiç tanımadığı başka bir insana bile umut olabilir.

Bugün bir akademisyen hocamıza gönülden teşekkür etmek istiyorum.

Belki kendisi benim içimde nelerin değiştiğini hiçbir zaman tam olarak bilemeyecek. Belki de bu yazının benim için ne ifade ettiğini tahmin edemeyecek. Ama ben yine de söylemek istiyorum:

Sizi tanımak, insanlığın güzel taraflarını yeniden hatırlamama vesile oldu.

İnsanlara olan yaklaşımınızdan, ailenize duyduğunuz sevgiden, evladınıza gösterdiğiniz sabırdan ve ihtiyaç sahibi insanlara uzattığınız karşılıksız yardım elinden çok şey öğrendim.

Bazen dünyada kanatsız meleklerin olmadığını düşünürüz.

Oysa belki de vardırlar. Sadece kanatları görünmez.

Ben kendi hayatımda böyle bir insana rastladığıma inanıyorum. Onun hayatına tanıklık etmek bana yalnızca başka bir insanı takdir etmeyi değil, kendimi yeniden bulmayı da öğretti.

Teşekkür ederim hocam.

İnsanlığınız, sabrınız, sevginiz ve başkalarının hayatına dokunan güzel yüreğiniz için...

Belki bu yazı sizin için küçük bir teşekkürdür. Ama benim için, uzun zamandır içimde taşıdığım büyük bir saygının ve minnetin ifadesidir.

İyi ki hâlâ iyiliğiyle örnek olan insanlar var. İyi ki onların hikâyeleri, başkalarının yüreğine umut olabiliyor.

UZM. ZUMULAİTİ ABDUWAILİ

One of them is playing now: The Windmills of Your Mind. Months later, it came back to me, almost like a miracle. The song is about thoughts going round and round in your head. The endless confusion of a mind caught in the blades of its own windmill, spinning in circles, searching for a way out.

As I wonder what this song has to do with anything, another melody slips in: “Parçalandım...” (“I fell apart...”). Candan Erçetin, who turns the broken map of our inner world into a song, seems to be asking: What are we really looking for all our lives? Someone like ourselves, or a saviour who can piece us back together and fill the bottomless void inside us with a single touch?

But perhaps the real question is this: Do we even know who we are, to know what we want that emptiness to become?

Psychology calls it the “shadow of the unconscious”. It’s everywhere these days. The other half of ourselves we refuse to accept, the part we push into dark corners. The things we passionately seek in others, or flee from in fear and hatred. Perhaps these are all reflections of ourselves, hitting a wall, sometimes crashing straight into it. Not "perhaps," actually. Experience seems to tell us that is exactly how it is. But the emptiness inside us may not be a lack at all. It may simply be the self we have yet to meet, or have kept at a distance until now.

And expecting one person to fill that emptiness, shed light on our shadow and make us whole... It may sound beautiful under the name of love, but it is a great injustice to the soul.

What about running away? Could we lose ourselves in other cities, with other people? Then Sezen Aksu’s words come back to us: “If your troubles are bigger than the world, changing your surroundings won’t help.” Because wherever you go, you take that crackling radio inside your head and the shadow in your suitcase with you. That great burden within you remains unchanged until you face yourself. Until you find a way out...

Rilke says it too:

Whoever has no home now will build one no more.
Whoever is alone now will remain so for a long time,
will stay awake, read, write long letters,
and wander restlessly back and forth
along the tree-lined avenues, as the leaves drift.

The restlessness, the feeling of being homeless, comes not from failing to find a roof outside, but from being unable to settle into oneself.

Like peeling an onion, each layer releases a fresh scent. It is a journey that seems to take us back to the same place, one in which we keep describing ourselves in the same words, yet each layer brings us a little closer to that tiny core at the centre. Even if it makes us cry...

But what happens when we get there?

Is life just a collection of discarded layers surrounding that tiny, naked core? That fresh scent that stings our eyes every time? Or is it about realising, when we finally reach that core, that there are no more layers to peel, and nowhere left to go but into ourselves?

What was it the song said? Those windmills turning inside our minds, circles connecting to circles, the endless revolutions...

Although we often say, “My life flashed before my eyes like a film,” it isn’t one continuous, seamless piece, but a series of fragments stitched together.

And sometimes we are raindrops that shatter against a barren stone; sometimes we seep into a hidden crack in the earth and merge with underground waters. Just when we think we have disappeared, we evaporate in the sun, become new clouds in the embrace of the sky, and breathe again in another form.

Perhaps the point is not to find ourselves once and for all, but to discover something we didn’t know about ourselves each time we turn like a windmill. To give way to the seeds reaching for light within us, to the flowers waiting to bloom.

Let’s end with Tanju Okan: “A wind blew from the distant past. My childhood...”

Or perhaps, let’s begin!

Stay with love.

DR. MEHMET ARSLAN

Bir ülkenin mali krizi ne zaman siyasi krize dönüşür? Fransa bu soruyu ilk kez 1789'da sormadı. Fakat Fransız tarihinin son iki buçuk yüzyılı, devletin para bulma biçimi ile toplumdan aldığı siyasi destek arasındaki ilişkinin ne kadar kırılgan olabileceğini defalarca gösterdi. Bugün Paris'in karşı karşıya olduğu borç sorunu da bu uzun tarihin yeni bir halkası.

Fransa bugün yeniden aynı kelimelerin etrafında dönüyor: borç, bütçe, vergi, faiz, tasarruf, reform ve siyasi uzlaşma. Haziran 2026 sonunda Fransız kamu borcu 3,596 trilyon avroya ulaşarak GSYH'nin yüzde 119'una çıktı. Bu, yalnızca Cumhuriyet tarihinin değil, İkinci Dünya Savaşı sonrasından beri görülen en yüksek borç oranı. Eylül sonunda Fransız devletinin on yıllık tahvil faizinin yüzde 4,9'lara yaklaşması, Fransa ile Almanya arasındaki faiz farkının 2011'den beri görülmeyen seviyelere çıkması ve euronun 5 Ekim'de 17 ayın en düşük seviyesine gerilemesi, meselenin artık yalnızca Paris'in bütçe hesaplarından ibaret olmadığını gösteriyor.  Fakat Fransa'nın bugün yaşadığı mali sıkıntıyı anlamak için Paris'in bugünkü bütçe tablolarına bakmak yetmez. Fransa'nın devlet maliyesinin tarihine bakmak gerekir. Çünkü Fransa, tarihte devletin para ihtiyacı ile siyasi meşruiyet arasındaki bağın en dramatik biçimde ortaya çıktığı ülkelerden biridir. Ve bunun başlangıç noktası, kaçınılmaz olarak 1789'dur.

Bastille’den Önce Hazine Vardı

Fransız Devrimi anlatılırken çoğu zaman Bastille'in 14 Temmuz 1789'da düşüşüyle başlanır.Oysa devrimden çok önce Versailles'da başka bir kriz yaşanıyordu: para krizi.

XVI. Louis 1774'te tahta çıktığında Fransa zaten ciddi mali sorunlarla karşı karşıyaydı. Yedi Yıl Savaşı'nın bıraktığı yük, kraliyet harcamaları, vergi sisteminin yapısal sorunları ve devletin borçlanma ihtiyacı hazinenin üzerindeki baskıyı artırmıştı. Üstelik Fransa kısa süre sonra İngiltere'ye karşı Amerikan Bağımsızlık Savaşı'na müdahil oldu. Amerikan kolonilerine verilen askeri ve mali destek, Fransa'nın İngiltere'ye karşı stratejik hesapları bakımından anlamlıydı; fakat kraliyet maliyesine yeni bir yük getirdi. Versailles'ın kendi tarih anlatısında da Amerikan bağımsızlık mücadelesine verilen desteğin Fransız monarşisinin ekonomik güçlüklerini ağırlaştırdığı ve 1789'daki çöküşü hızlandıran faktörlerden biri olduğu belirtiliyor. Burada tarihin ironilerinden biri ortaya çıkar: Fransa, Amerika'nın bağımsızlığına yardım ederek İngiltere'yi zayıflatmak istedi; fakat bu savaşın maliyeti Fransa'daki eski rejimin kendi dayanıklılığını zayıflattı.Bu, yalnızca bir bütçe açığı değildi. Çünkü Ancien Régime'in en büyük problemi, devletin daha fazla vergi toplamak istemesi değil, bunu siyasal olarak yapabilme kapasitesinin sınırlı olmasıydı. Fransa'da vergi sistemi karmaşıktı. Soyluların ve ruhban sınıfının çeşitli mali ayrıcalıkları bulunuyordu. Devletin daha geniş bir vergi tabanına ulaşabilmesi için reform gerekiyordu. Fakat reform, doğrudan doğruya ayrıcalıklı sınıfların çıkarlarına dokunuyordu. Böylece ortaya bir kısır döngü çıktı: Devletin paraya ihtiyacı vardı. Daha fazla vergi gerekiyordu. Ama vergi reformu siyasi direnç yaratıyordu.

Siyasi direnç reformu engelliyordu. Reform yapılamayınca devlet daha fazla borçlanıyordu. 1789'a giden yolun önemli taşlarından biri buydu.

Turgot’dan Necker’e: Reform Neden Yapılamadı?

XVI. Louis'nin mali reform girişimleri, bugün bize tanıdık gelebilecek bir başka soruyu da gösteriyor: Bir devlet krizden çıkmak için reform yapmaya çalıştığında, reformun kendisi krizi büyütebilir mi?

1774'te maliye genel denetçiliğine getirilen Anne Robert Jacques Turgot, devlet harcamalarını kısmaya, ekonomik engelleri azaltmaya ve mali yapıyı düzeltmeye çalıştı. Fakat özellikle tahıl piyasasına ilişkin düzenlemeler ve kötü hasatların yarattığı fiyat artışları toplumsal tepkiyi artırdı. Turgot görevden ayrılmak zorunda kaldı. Ardından Jacques Necker geldi. Necker'in hikâyesi özellikle ilginçtir. Çünkü maliye teknokratı olarak başlayan kariyeri, kısa sürede siyasi meşruiyet meselesine dönüştü. Harcamaları kısmaya ve devlet hesaplarını daha görünür hale getirmeye çalıştı. Ancak 1781'de yayımladığı Compte rendu au roi ile kraliyet maliyesini kamuoyuna anlatması, finans yönetimini ilk kez geniş bir siyasi tartışmanın konusu haline getiren önemli adımlardan biri oldu. Necker daha sonra yeniden göreve çağrıldı ve 1789'da États généraux'nun toplanması sürecinde merkezi bir rol oynadı. 5 Mayıs 1789'da Versailles'da États généraux toplandığında, gündemin merkezinde mali kriz vardı. Versailles kayıtlarına göre toplantının arkasındaki temel nedenlerden biri ciddi mali ve siyasi durumdu; maliye bakanı Necker, açılışta bütçe açığını 56 milyon olarak ortaya koymuştu.  Ama burada tarih bir anda yön değiştirdi. Çünkü mali meseleyi çözmek için çağrılan toplantı, Fransa'da egemenliğin kime ait olduğu sorusuna dönüştü.Üçüncü sınıfın temsilcileri, ruhban ve soylularla ayrı ayrı oy kullanmak yerine temsilcilerin kişi başına oy kullanmasını istiyordu. 17 Haziran'da kendilerini Ulusal Meclis ilan ettiler. 20 Haziran'da Tenis Kortu Yemini geldi. Başlangıçta mesele devletin gelirleriydi. Sonunda mesele devletin kendisi oldu. 1789'un asıl dersi: Borç tek başına devrim yaratmaz Burada tarihçilerin özellikle dikkat etmesi gereken bir ayrım var. Fransız Devrimi'ni “devlet borçlandı ve devrim oldu” şeklinde anlatmak yanlıştır. Mali kriz gerekli koşullardan biri olabilir; fakat tek başına yeterli değildir. 1789 Fransa'sında ekonomik sıkıntılar, toplumsal eşitsizlik, siyasal temsil problemi, Aydınlanma düşüncesi, kötü hasatlar, gıda fiyatları ve monarşinin meşruiyetindeki aşınma birbirine eklenmişti. Mali kriz bu unsurların hepsini tek başına yaratmadı. Fakat onları aynı siyasi sahnede buluşturdu. İşte Fransa'nın bugünkü borç tartışması açısından tarihin önemli dersi burada yatıyor. Devlet borcu, kendi başına rejim değiştiren sihirli bir rakam değildir. Asıl mesele, toplumun devletin aldığı kararları ne ölçüde meşru kabul ettiğidir. 1789'da mali reform ihtiyacı, temsil ve ayrıcalık tartışmasına bağlandığı anda sistemin sınırlarını zorlamaya başladı. Devrimden sonra borç ortadan kalkmadı İşin daha ilginç tarafı şu: Fransız Devrimi'nin eski mali düzeni yıkması, Fransa'nın borç problemini ortadan kaldırmadı. Devrim sonrasında devlet yeni bir ekonomik ve mali düzen kurmak zorunda kaldı. Kilise mülklerine el konulması, assignat adı verilen kağıt paranın kullanılması ve savaşların maliyeti yeni sorunlar yarattı. 1790'larda savaşlar genişledikçe maliye ile devletin güvenliği arasındaki bağ daha da güçlendi. Ardından Napolyon geldi. Napolyon döneminde Fransa, modern devlet maliyesinin bazı temel kurumlarını kalıcılaştırdı. 1800'de Banque de France'ın kuruluşu, 1807'de Cour des comptes'un oluşturulması ve daha merkezi bir mali yönetim anlayışının gelişmesi, devrim sonrasında devlet kapasitesinin yeniden inşasının parçalarıydı. Napolyon'un Avrupa savaşları ise başka bir tarihsel gerçeği gösterdi: Güçlü bir devlet de çok pahalıdır. Ordular, savaşlar, idare ve imparatorluk projeleri sürekli kaynak gerektiriyordu. Böylece Fransa tarihinde borç ile devlet kapasitesi arasındaki ilişki yeni bir biçim aldı. Ancien Régime'de devlet reform yapmak için borçlanıyordu. Devrim sonrasında devlet, savaşmak ve yeni düzeni kurmak için kaynak arıyordu.Modern Fransa'da ise devlet, sosyal güvenlikten sağlığa, emeklilikten savunmaya kadar çok daha geniş bir alandaki yükümlülüklerini finanse etmek zorunda. Devlet büyüdükçe maliyenin siyaseti de büyüdü.

1870: Fransa bir kez daha yenilginin faturasını ödüyor

Fransa'nın mali tarihinde 1870-1871 Fransa-Prusya Savaşı da önemli bir dönüm noktasıdır. Napolyon III'ün İkinci İmparatorluğu'nun yenilgisi, yalnızca rejimin sonunu getirmedi. Fransa ağır bir savaş tazminatı ödemek zorunda kaldı. Fakat burada ilginç bir gelişme yaşandı. Fransa, savaşın ardından kısa sürede büyük miktarda devlet tahvili ihraç ederek finansal piyasalardan kaynak sağladı. 1871-1873 dönemindeki borçlanma, modern Fransız devletinin finansal piyasalarla kurduğu ilişkinin gücünü de gösterdi. Yani borç her zaman devletin zayıflığının işareti değildir. Bazen güçlü devletler borçlanabilir çünkü piyasa onların gelecekte ödeme yapacağına inanır. Asıl mesele, güvenin devam edip etmemesidir. Bu nokta bizi doğrudan 2026'ya getiriyor. Bugün yatırımcıların Fransa'ya borç vermeyi tamamen reddettiği bir durum yok. Fransa hâlâ büyük ve likit bir devlet tahvili piyasasına sahip. Fakat borçlanmanın maliyeti yükseliyor. Dolayısıyla mesele “Fransa borç bulabiliyor mu?” değil.

 Fransa, borcunu giderek daha pahalı koşullarda çevirmek zorunda kalmadan bu sistemi sürdürebilecek mi?

Birinci Dünya Savaşı ve borcun yeni çağı

Birinci Dünya Savaşı, Avrupa devletlerinin mali yapısını altüst etti. Savaşın finansmanı için devletler daha önce görülmemiş ölçekte borçlandı. Fransa da savaşın maliyetini büyük ölçüde borçlanarak karşıladı. Savaş sonrası dönemde Almanya'dan alınması beklenen savaş tazminatları, Fransız maliyesinin hesaplarında önemli bir yer tuttu. Ancak Almanya'nın ödeme kapasitesi ve tazminatların tahsil edilmesi meselesi, 1920'lerde Avrupa'nın mali ve siyasi krizleriyle iç içe geçti.Sonra 1929 geldi. Büyük Buhran, ardından İkinci Dünya Savaşı. Fransa'nın borç tarihi bir kez daha savaşın gölgesine girdi. İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda kamu borcu GSYH'nin üç katını aşmıştı. Bugünkü yüzde 119 oranıyla karşılaştırıldığında bu çok daha yüksek bir düzeydir. Fakat savaş sonrası Fransa'nın borç oranının hızla düşmesinin çok önemli bir nedeni vardı: yüksek enflasyon, güçlü ekonomik büyüme ve yeniden yapılanma. Cour des comptes'un tarihsel verileri, 1945 sonrasında yüksek enflasyon ve ekonomik büyümenin borç/GSYH oranını hızla aşağı çektiğini; savaş sonrası dönemde oranının giderek düşerek Trente Glorieuses'ın sonunda yaklaşık yüzde 15 civarına kadar indiğini gösteriyor. Bu dönem, bugünün Fransa'sı açısından belki de en önemli tarihsel karşılaştırmayı sunuyor.

Çünkü Fransa daha önce de çok yüksek borç taşıdı.Ve borçtan çıkışın yolu her zaman kemer sıkma olmadı. 1945 sonrasında Fransa'nın işine yarayan şey, olağanüstü büyüme, enflasyon ve yeniden yapılanmaydı.Bugün ise Fransa'nın büyüme potansiyeli çok daha düşük. Dolayısıyla geçmişte işe yarayan reçeteyi bugüne aynen taşımak mümkün değil.

1974: Hikâyenin bugünkü bölümü burada başlıyor

Bugünkü Fransız borç hikâyesinin asıl uzun dönemli başlangıç noktalarından biri ise 1973-1974 petrol krizidir.Savaş sonrası “Trente Glorieuses” dönemi sona ererken ekonomik büyüme yavaşladı. Fransa'nın sosyal devlet modeli ise küçülmedi. Tam tersine emeklilik, sağlık, sosyal transferler ve kamu hizmetleri devlet bütçesinde kalıcı yükler oluşturdu. Böylece savaş sonrası dönemin temel denklemi değişti. Eskiden: yüksek büyüme, artan gelirler,  güçlü devlet - düşük borç denklemi çalışıyordu.1970'lerden sonra: daha düşük büyüme,  yüksek kamu harcamaları, kronik açık- artan borç denklemi giderek belirginleşti. Fransa'nın kamu borcu 1974'te GSYH'nin yaklaşık yüzde 14,5'i düzeyindeyken 1990'larda yüzde 40'lara, 2000'lerin sonunda çok daha yüksek seviyelere çıktı; 2020'de pandemi sırasında yüzde 100 eşiğini geçti. 2026'nın ikinci çeyreğinde ise yüzde 119'a ulaştı.  Burada dikkat çekici olan, tek bir hükümetin veya tek bir ekonomik kararın bu tabloyu yaratmamış olmasıdır. Bu, yarım yüzyıla yayılan birikimli bir süreçtir. Ve bu nedenle bugünkü Fransız borç krizini yalnızca Macron döneminin veya yalnızca bugünkü hükümetin politikalarıyla açıklamak da tarihsel olarak eksik kalır. Bugün Paris'te yaşanan tartışma aslında iki yüzyıllık bir tartışmanın yeni biçimi 5 Ekim 2026'da Fransız hükümeti 2027 bütçesini parlamentonun önüne getirirken temel hedef kamu açığını azaltmak. Fakat bunun için vergileri artırmak, bazı vergi istisnalarını azaltmak, emeklilik ve sağlık harcamalarında tasarrufa gitmek gerekiyor. Hükümetin hazırladığı bütçede kamu borcunun 2027'de GSYH'nin yüzde 121,7'sine çıkması bekleniyor. Tam burada tarih yeniden karşımıza çıkıyor.1789'da soru şuydu: “Vergi yükünü kim taşıyacak?” 2026'da soru farklı bir biçimde yine aynı: “Borç yükünü kim taşıyacak?” 1789'da ayrıcalıklı sınıfların vergi reformuna direnci büyük bir siyasi soruna dönüşmüştü. Bugün ise demokratik bir cumhuriyette, yükün emekliler, çalışanlar, şirketler, orta sınıf veya gelecek kuşaklar arasında nasıl dağıtılacağı tartışılıyor. İki toplum birbirinden çok farklı. İki rejim birbirinden çok farklı. Fakat maliyenin siyasete sorduğu soru şaşırtıcı biçimde benzer: Fedakârlık nasıl paylaşılacak ve bu paylaşım hangi siyasi meşruiyetle yapılacak?

Fransa 1789 değil. Ama 1789'un bir dersi hâlâ geçerli Burada dikkatli olmak gerekiyor.

Bugün Fransa'nın yeni bir Fransız Devrimi'nin eşiğinde olduğunu söylemek tarihsel analiz değil, manşet üretmektir. Fransa'nın demokratik kurumları var. Euro Bölgesi'nin parçası. Modern bir vergi sistemi ve gelişmiş bir sosyal devlet yapısı var. Devlet tahvilleri için hâlâ güçlü bir finansal piyasa bulunuyor. Üstelik bugünkü borç krizi, 1789'daki gibi devletin iflasın eşiğine gelmesinden ibaret değil. Fakat tarihin değeri zaten geleceği birebir tahmin etmek değildir. Tarih bize krizlerin nasıl derinleşebileceğini gösterir. Fransız Devrimi'nin en önemli mali dersi belki de şudur: Bir devletin mali kapasitesi ile siyasi meşruiyeti birbirinden ayrı düşünülemez.Devlet gelir toplamak zorundadır.Harcamak zorundadır. Borçlanmak zorundadır. Fakat bunların her biri toplumun “adil” bulduğu sınırlar içinde kalmak zorundadır. O sınır aşıldığında ekonomik mesele siyasi meseleye dönüşür. 1789'da bu dönüşüm monarşinin çöküşüne kadar gitti. Bugün böyle bir sonuçtan söz etmek için hiçbir tarihsel gerekçe yok. Fakat Fransa'nın önündeki sınav yine de son derece ciddi: Borcu azaltırken sosyal barışı, sosyal devleti ve siyasi güveni aynı anda koruyabilecek mi? Çünkü borcun matematiği acımasızdır. Faiz yükselirse devlet daha fazla ödeme yapar. Daha fazla faiz ödemesi daha az eğitim, sağlık, yatırım veya savunma harcaması anlamına gelebilir. Daha az kamu harcaması siyasi tepki yaratabilir. Daha fazla vergi ise başka bir toplumsal tepki doğurabilir. Ve böylece ekonomi yeniden siyasete döner.

Fransa’nın asıl borcu

Belki de bu nedenle Fransa'nın bugünkü hikâyesine yalnızca bir borç hikâyesi olarak bakmamak gerekir. 1789'dan 2026'ya kadar Fransa'nın tarihinde tekrar tekrar karşımıza çıkan mesele, devletin ne kadar harcama yaptığı değil yalnızca. Devletin toplumdan aldığı kaynak karşılığında nasıl bir siyasal ve toplumsal sözleşme kurduğu. Ancien Régime bu sözleşmeyi sürdüremedi. Devrim yeni bir sözleşme kurdu. Napolyon merkezi devleti yeniden inşa etti. Yüzyılın cumhuriyetleri modern vergi ve finans sistemlerini geliştirdi.İki dünya savaşı devletin mali kapasitesini olağanüstü büyüttü. 1945 sonrası refah devleti bu kapasiteyi toplumun sosyal haklarıyla birleştirdi. 1970'lerden sonra ise büyümenin yavaşlaması bu modelin finansmanını giderek daha zor hale getirdi.Şimdi Fransa yeniden aynı tarihsel kavşağın başka bir versiyonunda duruyor. Bu kez Versailles'ın aynaları yok. Bastille'in surları yok. Giyotin yok. Ama masanın üzerinde yine aynı şey var: Devletin hesabı. Ve hesabın arkasında daha zor bir soru: Bu hesabı kim ödeyecek? Fransa'nın geleceğini belki de borcun 3,6 trilyon avroya ulaşması değil, bu soruya vereceği cevap belirleyecek. Çünkü tarihin bize gösterdiği gibi, devletlerin en büyük mali krizleri bazen hazinenin boşalmasıyla değil, toplumun devletin kendisinden istediği fedakârlığa artık inanmadığı anda başlar. Fransa bugün 1789'a dönmüyor. Ama 1789'un gölgesinde, tarihin çok eski bir sorusunu yeniden tartışıyor: Devlet ne kadar borçlanabilir? Belki daha önemli soru ise şu: Bir toplum, geleceği adına ne kadar borcu miras kabul edebilir?

Ben bir Uygur Türkü olarak, Türklüğümü yaşatabilmek ve kimliğime sahip çıkabilmek için neleri geride bıraktığımı çok iyi biliyorum.

İnsan bazen uğruna mücadele ettiği şeylerin, başkalarının hayatında ne kadar sıradan görüldüğünü fark edince derin bir hüzün yaşıyor.

Ey Türkiye’de yaşayan Türk kardeşim!

Memleketinin, ana dilinin, bayrağının ve özgürce yaşayabildiğin hayatının kıymetini bil.

Çünkü senin her gün içinde yaşadığın, bazen şikâyet ettiğin o topraklar, bizim hasretini çektiğimiz bir yuvadır. Bizim özlemle baktığımız, uğruna nice fedakârlıkların yapıldığı büyük bir değerdir.

Unutma; insanın vatanı sadece üzerinde yaşadığı toprak değildir. Vatan, aynı zamanda dili, kültürü, kimliği ve kalbinin ait olduğu yerdir.

Sizler sahip olduklarınızın kıymetini bilin ki, bizim kaybettiklerimiz de bir gün yeniden kazanılabilsin.

Bir Uygur Türkü’nün Almanya’dan Türkiye’ye gönülden seslenişi budur.

Saygı görmek istiyorsan, önce saygı göster

Herkes saygı görmek ister.

Ancak bazen unuttuğumuz çok basit bir gerçek vardır: Başkalarından beklediğimiz saygıyı, önce biz göstermeliyiz.

İnsanları küçümsemeden dinlemek, farklı düşüncelere tahammül etmek, kimsenin kalbini kırmamaya çalışmak ve herkesin kendi hayatına, kendi düşüncesine ve kendi seçimlerine sahip olduğunu kabul etmek büyük bir erdemdir.

Çünkü saygı yalnızca güzel sözler söylemek değildir.

Saygı, karşındaki insanın da en az senin kadar değerli olduğunu bilmektir.

Kimse senin gibi düşünmek zorunda değildir. Sen de kimse gibi olmak zorunda değilsin.

Farklılıklarımız olabilir. Düşüncelerimiz, inançlarımız, hayat anlayışlarımız birbirinden ayrılabilir. Ama bu farklılıklar birbirimize karşı sevgimizi ve saygımızı azaltmamalıdır.

Unutma:

Saygı görmek istiyorsan, önce saygı göster.

Çünkü insan, dünyaya ne verirse çoğu zaman karşılığında onu bulur.

İnanç sözde değil, davranışta görünür

Tevrat yaşatmayı, İncil sevmeyi, Zebur dürüst olmayı, Kur’an ise okumayı, düşünmeyi ve insanı doğruya yönelmeyi öğütler.

Ama bugün birçok insan dinini diliyle taşıyor, hayatıyla değil.

“Ben dindarım” demek kolaydır.

Asıl mesele dürüst olmak, kul hakkı yememek, merhamet etmek, adaletli davranmak ve insanı incitmemektir.

Çünkü insanın inancı, söylediği sözlerden çok davranışlarında görünür.

Dini anlatmak kolaydır.

Dinin öğrettiği insan olmak ise zordur.

Belki de kendimize sormamız gereken asıl soru şudur:

“Ben ne kadar dindarım?” değil;
“İnandığım din beni ne kadar iyi bir insan yaptı?”

Vatanın kıymetini bilmek, insana saygı göstermek ve inancını davranışlarına taşımak…

Belki de bütün mesele budur.

Zümrüt
 

Dr. Bülent Güven Siyaset Bilimci

Cumartesi 3 Ekim 2026 13:31

Fotoğraf: AA

ABD ve Avrupa'da, aslında 1990'lı yıllarda başlayan ancak son 10 yıl içinde giderek yoğunlaşan aşırı sağ ve zaman zaman aşırı sol popülist partilerin yükselişine tanıklık ediyoruz. Bu partilerin ve Donald Trump gibi popülist liderlerin yükselişini farklı sosyoekonomik tezlerle sosyal bilimciler açıklamaya çalışmaktadır. Bu tezler, sürece dair büyük ölçüde açıklayıcı veriler sunmaktadır.

Ancak sosyoekonomik gerekçelerin yanı sıra, Batı dünyasını krize sürükleyen ve liyakatsiz kişilerin seçilmesinin önünü açan bir diğer önemli etken de toplumdaki geniş kesimlerin gelir dağılımındaki adaletsizlikten duydukları rahatsızlık nedeniyle sisteme ve bu sistemin temsilcisi olan elitlere karşı duydukları öfkedir.

Bu kesimler, sistemi cezalandırmak amacıyla söz konusu parti ve kişilere oy vermektedir. Burada temel motivasyon, seçilen popülist aktörlerin daha iyi yöneteceğine dair bir inançtan ziyade mevcut elitleri ve sistemi cezalandırma arzusudur. Bu şekilde biriken öfke ve kırgınlık dışa vurulmaktadır.

Türkiye açısından konu ele alındığında, sembolik olarak Fatma Betül Sayan Kaya üzerinden gündeme gelen fon krizi, yalnızca elitlere ve sisteme yönelik bir tepki olmanın ötesinde, AK Parti'nin temsil ettiğini iddia ettiği muhafazakâr ve dinî değerlere yönelik bir tepkinin de oluşmasına yol açmış olabilir.

Başkanlık sistemine geçişle birlikte sistemin başlıca temsilcisi AK Parti haline gelmiştir. Dolayısıyla tepki duyulan elitler de büyük ölçüde muhafazakâr camia içinden gelen ve AK Parti'de makam sahibi olan kişiler olarak görülmektedir. Bu nedenle oluşan tepki, zamanla doğrudan AK Parti'ye ve temsil ettiği çevrelere yönelmiş durumdadır.

Yaklaşık 24 yıldır Türkiye'yi yöneten AK Parti'ye karşı, uzun iktidar süresinin getirdiği yıpranmışlık ve geçmişte karşı karşıya geldiği güç odakları nedeniyle toplumun geniş kesimlerinde zaten belirli bir tepki bulunmaktadır. Buna rağmen AK Parti ve Cumhurbaşkanı Erdoğan, izledikleri strateji sayesinde seçimlerde gerekli çoğunluğu elde etmeyi başarmıştır.

Ancak son yaşanan olaylar sonrasında, söz konusu tepkinin AK Parti'nin kendi tabanından gelme ihtimali oldukça yüksektir. Eğer AK Parti bu süreci inandırıcı bir şekilde yönetemezse, bu tepkinin hızla büyümesi kaçınılmaz olabilir.

Nitekim son dört-beş yıldır AK Parti camiasında bu tür rahatsızlıkların arttığı gözlemlenmektedir. Cumhurbaşkanı Erdoğan'a duyulan güven ve bağlılık nedeniyle bu eleştiriler çoğunlukla açık şekilde dile getirilmemiştir. Sosyal medyada zaman zaman bu konulara dair eleştiriler görülse de bunlar genellikle sınırlı çevrelerde ve temkinli bir şekilde ifade edilmiştir.

Bu duruma örnek olarak, geçmişte AK Parti'nin yurt dışı teşkilatlarında üst düzey görev almış bir kişinin, birlikte çalıştığı bir milletvekiline atfen yaptığı sosyal medya paylaşımı dikkat çekmektedir. Söz konusu paylaşım, sahadaki rahatsızlığın tonunu ve içeriğini göstermesi açısından çarpıcıdır:

Okuyan kendi muhasebesini yapar, üzerine düşeni alan alır, almayan da kendi payına düşeni bilir.

On binlerce avro maaş alıp STK başkanlığı yapmak, milletvekili olmak; eşinizi danışman yapıp maaşa bağlamak, ticaretinizi Türkiye'den Almanya'ya, Azerbaycan'dan Londra'ya kadar büyütmek…

Çocuklarınıza referans olup, adamı olmayan çocukların giremediği işlere yerleştirmek. Ailece VIP yaşamak, sülalece makamın sunduğu tüm imkânlardan faydalanmak…

Bunların hiçbiri tek kimsenin gözüne batmazdı.

Kimse dönüp bunları sorgulamaz, diline dolamazdı.

Eğer gönüllü olarak omuz veren insanların hakkını ve emeğini çiğnemeseydiniz.

"Dava arkadaşımız" deyip insanları samimiyetinize inandırmasaydınız; onların ihlasını, dava aşkını kendi hesaplarınıza sermaye yapmasaydınız.

Gece gündüz hizmet ettirip, sonunda bu emeği kendi emelleriniz için harcamasaydınız.

Yetkilerinizi davanın ve teşkilatın menfaati için değil de şahsi çıkarlarınıza göre kullanmasaydınız.

"Şu kişi başkan olursa tahakküm kuramam",

"Bu kişi liyakatli ama benimle uyumlu değil"

gibi hesaplarla karar vermeseydiniz.

Gönüllü emek vermiş insanların hakkını, emeğini, itibarını ve onurunu harcamasaydınız.

Her adımda sadece kendinizi düşünmeseydiniz.

Makamın ve yetkinin gücünü; davanın, teşkilatın ve ortak idealin kazanımı için kullansaydınız.

İhlasla, hak ve adaletle görevinizi yapsaydınız, insanların hakkını çiğneyip bir de üstüne maddi manevi zararlara sokmasaydınız, bugün kimse ne kazandığınızı konuşurdu ne de ticaretinizi.

Aksine, herkes çıkıp şunu söylerdi:

Sonuna kadar helal olsun.

Ama öyle yapmadınız.

Burada dile getirilen iddiaların doğruluğu ayrı bir tartışma konusudur. Ancak eski tabirle "şüyuu vukuundan beter" denildiği gibi, bu tür algıların oluşmuş olması dahi başlı başına önemlidir. Nitekim AK Parti tabanında bazı milletvekilleri ve belediye başkanlarına yönelik benzer kanaatlerin oluştuğu görülmektedir. Fatma Betül olayıyla birlikte bu algının daha görünür hale geldiği söylenebilir.

Eğer bu öfke ve rahatsızlık giderilemezse, Türkiye'nin önümüzdeki yıllarda ciddi siyasi ve toplumsal dalgalanmalarla karşı karşıya kalma ihtimali bulunmaktadır. Türkiye'nin bulunduğu coğrafyanın hassasiyeti de dikkate alındığında, iç siyasi istikrarın korunması daha da kritik hale gelmektedir.

Bu nedenle söz konusu iddiaların şeffaf ve inandırıcı bir şekilde ele alınması, hukukun etkin biçimde işletilmesi ve adaletin tereddüde yer bırakmayacak şekilde sağlanması büyük önem taşımaktadır. Bu süreç yalnızca iletişim yönetimiyle aşılabilecek bir mesele değildir. Uzun süreli iktidarın getirdiği yıpranmışlık da dikkate alındığında, güvenin yeniden tesis edilmesi ancak somut ve ikna edici adımlarla mümkün olabilir.

Bu işin cezasını Cumhurbaşkanı Erdoğan kesmezse, toplum acı bir şekilde keser. AK Parti içinde Fatma Betül gibi insanlardan arınma da bu işin bir parçası olmalıdır. Fatma Betül Sayan bir örnektir. AK Parti camiasını içerden bilen herkes, bu tür örneklerin epey yaygın olduğunu da bilir. Taban giderse, tavan çöker.

Kitap Biriktirmenin Psikolojisi ve İş Yerinde Bilgiyi Saklamanın Bedeli

Gece yarısı telefonda gezinirken bir program başlığına takıldım: Kitap sahip olmak için mi okunur, hakikati paylaşmak için mi? Soruyu okur okumaz gözüm çalışma odamdaki rafa kaydı. Orada kapağını henüz açmadığım en az on kitap duruyor. Bir kısmını kongre dönüşlerinde aldım, bir kısmını da "şimdi almazsam bir daha bulamam" telaşıyla. Utanmam mı gerekiyor, bilmiyorum. Japonlar bu hâle "tsundoku" diyor: Kitabı alıp okumadan üst üste yığmak. Bir davranışın başka bir dilde kendine ait bir kelimesi varsa, o davranış yalnızca bize ait değildir.

Tüketici psikolojisinin önemli isimlerinden Russell Belk, 1988'de yayımladığı çalışmasında sahip olduğumuz nesnelerin "genişletilmiş benliğimizin" parçası hâline geldiğini ileri sürer. Kitap bu açıdan diğer eşyalardan ayrılır. Rafa bir kitap koyduğumuzda aslında "ben böyle düşünen, bunları merak eden biriyim" demiş oluruz. Kahneman, Knetsch ve Thaler'in 1990'daki ünlü kupa deneyi de işin başka bir boyutunu gösterir. Katılımcılar ellerine verilen sıradan bir kupaya, o kupaya sahip olmayanlara göre belirgin biçimde daha yüksek fiyat biçmiştir. Adına sahiplik etkisi denen bu eğilim, hiç okumadığımız bir kitabı bağışlamanın neden bu kadar zor geldiğini de kısmen açıklar.

Biriktirmeyi hemen mahkûm etmek de haksızlık olur. Umberto Eco'nun on binlerce kitaplık kütüphanesinden söz eden Nassim Taleb, okunmamış kitapları "antikütüphane" olarak adlandırır ve onları bilmediklerimizin haritası sayar. Bu fikrin bilimsel bir karşılığı da var. Sikora, Evans ve Kelley'nin 2019'da yayımlanan araştırması, 31 ülkeden yaklaşık 160 bin yetişkinin verisini inceler ve ergenlik yıllarını kitaplarla dolu bir evde geçirenlerin yetişkinlikte okuryazarlık, sayısal beceri ve teknoloji kullanımında daha iyi durumda olduğunu ortaya koyar. Yani raf, sessiz bir öğretmen gibi çalışabiliyor.

Asıl mesele, meslek alanım olan endüstri ve örgüt psikolojisine uzandığında daha da ilginç bir hâl alıyor. Pierce, Kostova ve Dirks 2001'de "psikolojik sahiplenme" kavramını örgüt literatürüne kazandırdı. Çalışanlar, yasal olarak kendilerine ait olmayan projelere, fikirlere, hatta bir masaya bile "benim" duygusu geliştirebiliyor. Van Dyne ve Pierce'ın 2004 tarihli çalışması bu duygunun örgütsel bağlılık, iş tatmini ve gönüllü katkı davranışlarıyla ilişkili olduğunu gösteriyor. Buraya kadar her şey yolunda görünüyor.

Madalyonun öbür yüzünü ise Brown, Lawrence ve Robinson 2005'te "örgütsel bölgesellik" başlığıyla tartıştı. Sahiplendiğimiz şeyin etrafına duvar örme eğilimimiz iş yerinde de sürüyor. Connelly ve arkadaşlarının 2012'deki araştırması bu duvarın en sinsi biçimini adlandırdı: bilgi saklama. Soruyu geçiştirmek, bilmiyormuş gibi yapmak ya da "bunu paylaşmam yasak" diyerek kendini haklı çıkarmak, bu davranışın gündelik kılıkları. Peng'in 2013 tarihli çalışması ise bilgiye yönelik psikolojik sahiplenme arttıkça saklama eğiliminin de arttığını buldu. Rafı dolu ama kimseye kitap vermeyen okurla toplantıda kritik bilgiyi cebinde tutan çalışan, aynı kökten besleniyor olabilir.

Bu yüzden bence soru biriktirip biriktirmemek değil, biriktirdiğimizi dolaşıma sokup sokmadığımız. Erich Fromm "Sahip Olmak ya da Olmak" kitabında bu ayrımı yıllar önce yapmıştı: Sahip olma kipinde bilgi bir mülktür, olma kipinde ise bir yaşantı. Adam Grant'in iş dünyası üzerine gözlemleri de ilk bakışta şaşırtıcı bir tablo çiziyor. Cömert davrananlar hem başarı sıralamasının en altında hem de en üstünde yer alabiliyor. Farkı, verirken kendini tüketmemeyi bilmek belirliyor.

Yöneticilere düşen pay da burada başlıyor. "Benim projem" duygusunu bastırmaya çalışmak yerine onu "bizim bilgimiz" duygusuyla dengeleyen bir kültür kurmak mümkün. Bilgiyi paylaşanı görünür kılmak, soruyu soranı değil saklayanı sorgulayan bir ortam yaratmak, rafları kilitli kütüphanelerden daha verimli bir iş yeri demek.

Bu yazıyı bitirirken rafa yeniden baktım. O on kitaptan birini bu hafta bir öğrencime vereceğim. Belki okur, belki o da rafına koyar. Ama en azından bir kitap, bir süreliğine yalnızca benim olmaktan çıkacak.

Doç. Dr. Yeşim Sırakaya

Endüstri ve Örgüt Psikolojisi Uzmanı

Julien Moinil affirme qu’un député bruxellois lui aurait demandé d’aider à libérer un détenu. Depuis, le Parlement s’agite, les partis réclament des explications et le MR veut renforcer les sanctions. Mais avant de chercher le coupable, une question élémentaire mérite d’être posée : que savons-nous exactement de cet appel ?

Bruxelles Korner — Kadir Duran | 2 octobre 2026

En Belgique, nous avons parfois un talent particulier : transformer une anecdote en affaire d’État, puis consacrer tellement d’énergie au « poisson » du jour que les problèmes structurels disparaissent momentanément de l’écran radar.

L’affaire qui agite actuellement le Parlement bruxellois en offre une illustration intéressante.

Tout commence par une déclaration du procureur du Roi de Bruxelles, Julien Moinil. Lors d’une soirée consacrée à la sécurité, organisée par Le Soir, le magistrat raconte qu’un député bruxellois l’aurait appelé à propos d’une personne incarcérée.

Selon son récit, l’élu lui aurait demandé s’il pouvait aider cette connaissance à sortir de prison. Moinil explique avoir éconduit son interlocuteur. L’identité du parlementaire n’est pas révélée. Bruzz

Et voilà Bruxelles partie à la recherche du « député mystère ».

Une affirmation devenue presque immédiatement un fait établi

Il faut pourtant revenir à la base du métier journalistique.

Ce qui est publiquement établi aujourd’hui, c’est que Julien Moinil affirme avoir reçu cet appel.

Cette nuance est fondamentale.

Les informations publiques consultées ne permettent pas au lecteur de vérifier indépendamment l’identité de l’appelant. Aucun relevé téléphonique, message ou autre élément matériel permettant d’identifier publiquement le parlementaire n’a été produit.

Cela ne signifie absolument pas que Moinil invente cette histoire.

Un élément institutionnel vient d'ailleurs étayer le sérieux avec lequel il l'a traitée : le parquet indique que l'incident avait été évoqué au sein de la commission de déontologie du Parlement. BX1

Mais une démocratie sérieuse doit distinguer le témoignage d’une autorité de la démonstration publique des faits qu’elle rapporte.

Et c'est précisément cette distinction qui semble avoir rapidement disparu du débat.

Avant « qui est le député ? », demandons : que s’est-il exactement passé ?

La première réaction politique a essentiellement consisté à demander un nom.

Zakia Khattabi, cheffe du groupe Ecolo, a considéré que les déclarations du procureur faisaient peser un soupçon sur l’ensemble des parlementaires bruxellois. Elle a demandé que, si Moinil ne souhaitait pas identifier l'élu concerné, il puisse au moins disculper explicitement les groupes qui ne le seraient pas. BX1

Bernard Clerfayt (DéFI) a également demandé que l'identité soit révélée ou communiquée à la commission de déontologie. Bruzz

Cette réaction est compréhensible.

Mais elle saute une étape.

Avant de chercher qui a téléphoné, il faudrait établir précisément ce qui a été dit.

Était-ce littéralement une demande de libération ?

Une demande d'information concernant la situation d'un détenu ?

Une tentative d'intervention ?

Dans quelles circonstances l'appel a-t-il eu lieu ?

Existe-t-il une trace de cet échange ?

Comment l'identité et la qualité de parlementaire de l'interlocuteur ont-elles été établies ?

Ces questions ne mettent pas en cause la parole du procureur.

Elles constituent simplement le minimum attendu lorsqu'une déclaration publique commence à produire des conséquences politiques.

Le parquet apporte ensuite une précision considérable

Car un élément essentiel est arrivé après l'emballement.

Le parquet de Bruxelles a indiqué que les faits décrits ne constituent pas une infraction pénale dans le chef du parlementaire, puisqu'aucune promesse, offre ou avantage n'aurait accompagné la demande.

Aucun dossier pénal n'a donc été ouvert.

Le problème identifié par le parquet est déontologique, notamment au regard de la séparation des pouvoirs. BX1

Voilà une distinction essentielle.

Cela ne rend pas le comportement acceptable s'il s'est produit exactement comme décrit.

Un élu n'a évidemment pas à intervenir auprès d'un magistrat pour obtenir un traitement particulier au bénéfice d'une connaissance.

Mais entre une faute déontologique potentielle et une affaire pénale, il existe une différence que le débat public devrait conserver.

Et le Parlement s’embrase

L'affaire aurait pu en rester à un rappel clair des règles.

Elle s'est progressivement transformée en dossier parlementaire.

Les chefs de groupe se sont réunis. L'hypothèse d'une audition de Moinil a été évoquée avant d'être abandonnée. Le président du Parlement a finalement décidé de rappeler aux élus les règles relatives à la séparation des pouvoirs. BX1

Puis le MR a voulu aller plus loin.

Ce vendredi 2 octobre, les libéraux ont demandé que le règlement du Parlement soit modifié en urgence afin de permettre des sanctions lorsqu'une violation grave de la séparation des pouvoirs est établie.

La demande d'urgence a été largement rejetée.

Aucun autre groupe ne l'a soutenue ; Groen et la N-VA se sont abstenus. La proposition pourra poursuivre son parcours parlementaire ordinaire. BX1

Et c'est ici que l'histoire devient politiquement révélatrice.

Une urgence… pour un événement qui daterait de 2025 ?

Fouad Ahidar a soulevé une question particulièrement simple lors du débat :

les faits remonteraient à 2025.

Pourquoi faut-il alors modifier le règlement parlementaire dans l'urgence en octobre 2026 ?

D'autres élus ont également contesté la méthode. Alain Deneef (Les Engagés) a rejeté l'idée de modifier précipitamment le règlement ; Jonathan de Patoul (DéFI) a appelé à ne pas transformer une question sérieuse en spectacle politique. BX1

Le débat devient alors presque plus intéressant que l'incident initial.

Car il révèle un mécanisme classique de la vie politique contemporaine :

une anecdote devient polémique, la polémique devient crise, la crise appelle une réaction immédiate et la réaction immédiate devient elle-même l'information.

Pendant ce temps, la question initiale reste largement inchangée.

Le paradoxe Moinil

Il existe d'ailleurs une ironie assez remarquable dans cette affaire.

Le parquet lui-même a regretté que cette polémique ait éclipsé le véritable sujet que Julien Moinil voulait mettre sur la table lors de son intervention : le manque de moyens consacrés à la protection de la jeunesse.

Le parquet indiquait notamment qu'au 24 septembre, 281 mineurs francophones en conflit avec la loi attendaient une place dans une institution fermée. Bruzz

Voilà peut-être le plus beau résumé de cette séquence.

Moinil intervient pour parler notamment d'un problème structurel concernant des centaines de jeunes.

Il raconte une anecdote concernant un parlementaire.

Et quelle partie de son intervention monopolise finalement la politique et les médias ?

L'anecdote.

Le poisson a mangé le sujet.

Le « poisson » belge

Ce mécanisme mérite d'être interrogé bien au-delà de cette affaire.

Il est beaucoup plus facile politiquement de demander :

« Qui est le député ? »

que de répondre à :

« Pourquoi 281 mineurs attendent-ils une place dans une institution fermée ? »

Il est plus spectaculaire de rechercher un parlementaire mystérieux que de discuter pendant trois heures du financement de la justice.

Plus facile de réclamer une sanction que d'expliquer les difficultés budgétaires de Bruxelles.

Plus médiatique d'organiser une bataille parlementaire autour d'un appel téléphonique que de débattre de sécurité, de narcotrafic, de logement, de pauvreté ou du fonctionnement quotidien des institutions.

Cela ne signifie pas que l'éthique parlementaire soit secondaire.

Elle est essentielle.

La séparation des pouvoirs n'est pas une décoration constitutionnelle. Si un élu tente effectivement d'utiliser son mandat pour obtenir un traitement privilégié d'une connaissance détenue, le Parlement doit pouvoir examiner la question dans le cadre approprié.

Mais une démocratie mature devrait être capable de faire deux choses simultanément :

traiter sérieusement une question déontologique et conserver le sens des proportions.

Et si le vrai problème était précisément le brouillard ?

Il reste enfin une question inconfortable.

Aujourd'hui, le parlementaire n'est pas publiquement identifié.

La totalité des élus se retrouve donc indirectement placée sous le soupçon.

C'est précisément ce qu'a dénoncé Zakia Khattabi. BX1

Et cette situation n'est satisfaisante pour personne.

Pas pour le Parlement.

Pas pour le procureur.

Pas pour le député éventuellement concerné.

Et surtout pas pour le citoyen.

Soit les institutions disposent des éléments nécessaires pour traiter cette affaire dans le cadre déontologique prévu, et elles doivent le faire correctement.

Soit les éléments ne permettent pas d'aller plus loin, et il faut alors éviter de transformer durablement une anecdote en chasse au député mystère.

Bruxelles Korner : revenons aux faits

Nous ne savons pas publiquement qui est le parlementaire.

Nous ne disposons pas publiquement des éléments matériels permettant de vérifier nous-mêmes l'appel.

Nous savons que Julien Moinil affirme avoir reçu cette sollicitation.

Nous savons que l'incident a été porté dans le cadre déontologique.

Nous savons également que le parquet considère que les faits décrits ne constituent pas une infraction pénale dans le chef du député.

Et nous savons désormais que cette affaire a suffisamment occupé le Parlement pour provoquer réunions, demandes d'explications et proposition de modification urgente du règlement. BX1

Alors peut-être faudrait-il retourner la question.

Le véritable scandale bruxellois est-il cet appel téléphonique ?

Ou est-ce notre extraordinaire capacité collective à consacrer plusieurs jours à un député dont personne ne connaît publiquement le nom, pendant que les problèmes documentés, chiffrés et parfaitement identifiés de Bruxelles continuent d'attendre ?

L'éthique politique mérite mieux que le spectacle.

Et les problèmes de Bruxelles méritent mieux que le poisson du jour.

Et une dernière question : était-ce vraiment un parlementaire ?

Il reste une question étonnamment peu posée dans cette affaire.

Comment l’identité de l’appelant a-t-elle été authentifiée ?

Julien Moinil affirme avoir été contacté par un député bruxellois. Rien ne permet, sur la base des informations rendues publiques à ce jour, de mettre en doute sa parole. Mais rien ne permet non plus au public de connaître les modalités par lesquelles l’identité de l’interlocuteur aurait été établie.

S’agissait-il d’un numéro personnel déjà connu du procureur ? L’appelant était-il une personne qu’il connaissait et dont il reconnaissait la voix ? Y a-t-il eu des échanges écrits avant ou après l’appel ? L’identité a-t-elle été vérifiée autrement ?

Car lorsqu’on ne dispose que d’une voix au téléphone, l’identité déclarée par un interlocuteur n’est pas, à elle seule, une preuve d’identité.

Il faut même envisager, parmi les hypothèses théoriques, celle d’une usurpation d’identité. Les techniques actuelles permettent en outre d’usurper un numéro de téléphone (spoofing) et rendent certaines manipulations vocales techniquement possibles. Cela ne signifie nullement que ce soit ce qui s’est produit ici. Aucun élément public que nous avons identifié ne permet de l’affirmer.

Mais précisément : avant qu’une déclaration entraîne une chasse au « député mystère », des demandes de sanctions et même une tentative de modification urgente du règlement parlementaire, il paraît légitime de savoir comment un préalable aussi fondamental a été établi :

Sommes-nous certains que l’interlocuteur était bien le parlementaire qu’il prétendait être ?

Si Moinil connaissait personnellement cet élu, reconnaissait sa voix, disposait de son numéro et que d’autres éléments confirmaient l’échange, la question peut être rapidement évacuée.

Mais si l’identification reposait essentiellement sur ce que l’appelant disait être, alors la prudence devrait précéder les conclusions.

Ce n’est pas accuser le procureur de s’être trompé. Ce n’est pas davantage innocenter un parlementaire dont nous ignorons jusqu’au nom.

C’est appliquer une règle élémentaire qui devrait précisément gouverner une affaire impliquant la justice :

avant de chercher un coupable, établissons les faits ; avant de juger les faits, authentifions les personnes.

Et peut-être est-ce finalement la question la plus simple de toute cette histoire :

Qui a téléphoné à Julien Moinil — et comment savons-nous avec certitude que cette personne était réellement un député bruxellois ?

Voilà une question qui mérite au moins autant d’attention que la recherche frénétique de son nom.

Amr Yehia

Ambassador of Tajikistan to Egypt Parviz Mirzazada said Egypt was the first country to officially recognize Tajikistan's independence on 1 January 1992, describing the historic step as the cornerstone of the longstanding friendship and growing ties between the two countries.

The Ambassador said in his remarks  during the reception hosted by the Embassy in Cairo on the occasion of the 35th anniversary of the independence of the Republic of Tajikistan, which falls on September 9, 1991, that the two countries share deep commonalities represented in ancient history, rich culture and convergent positions on regional and international issues, affirming that Egypt occupies an important place in Tajikistan's foreign policy as a pivotal state in the Middle East and Africa. The ceremony was attended by a number of ambassadors, members of the diplomatic corps, representatives of Egyptian institutions, scholars and university professors, prominent experts and politicians, senior journalists and representatives of Egyptian media.

The Ambassador confirmed that diplomatic relations between the two countries were officially established on April 1, 1993, and that the official visits of President Emomali Rahmon to Egypt in February 2007 and March 2022, as well as his participation in the COP27 climate conference in Sharm El-Sheikh, played an important role in developing bilateral relations.

He referred to the visit of the Tajik President to Cairo University in March 2022 and his address to faculty and students, where the Scientific and Educational Council of the University awarded him an honorary doctorate in recognition of his contributions to strengthening friendly and cooperative relations between the two countries and expanding scientific, humanitarian and cultural ties, especially global initiatives in the field of water and climate.

He explained that there is great potential for cooperation between the two countries, especially in the sectors of pharmaceutical industry, energy, construction, tourism, museums, scientific research and education, noting that the two countries have similar positions and continuously support each other in international forums.

The Ambassador called on Egyptian businessmen and investors to benefit from the opportunities available in Tajikistan, which has five free economic zones, huge water and energy resources, rich underground resources of minerals and precious stones, beautiful nature and a suitable climate for cultivating high-quality vegetables and fruits, in addition to a stable and safe environment for investment. He affirmed that Tajikistan and Egypt can cooperate in implementing projects in the fields of light industries, food, pharmaceuticals, minerals, chemicals and production of building materials through the introduction of modern technologies and full processing of local raw materials.

He pointed out that the Embassy of Tajikistan in Cairo carries out intensive diplomatic and cultural activity and maintains constant communication with scholars, journalists, universities and scientific and research centers in an effort to introduce Tajikistan to Egypt and bring the two peoples closer.

In this context, he revealed that the Embassy, in cooperation, published Tajikistan magazine in Arabic for the first time in Egypt in 2025, and also published in cooperation with the Dialogue Center for Political and Media Studies two magazines titled Tajikistan and Glaciers and Tajikistan and the Fourth International Water Conference in 2026. Also, in 2026, on the occasion of the 35th anniversary of independence, two books in Arabic were published in Egypt titled Tajikistan, Cradle of History and Civilization and the book Beyond the River: Myths, Lines and World Heritage in Tajikistan.

Mirzazada explained that since declaring its independence, Tajikistan has proceeded as an independent state pursuing its own policy, respecting universal human values and protecting its national interests, and has transformed in a short historical period into a developing, progressive and active state in the region and the world, thanks to the wise policy of the Founder of Peace and National Unity, Leader of the Nation, President of the Republic of Tajikistan Emomali Rahmon and with the support of the people and the international community.

He added that the world has witnessed in recent decades growing interest in issues of international cooperation and sustainable development as two pillars for achieving security and stability, and Tajikistan has emerged as an active state in international forums with a vision based on enhancing partnership and contributing to addressing regional and global issues, especially water, energy and climate change issues.

He pointed out that Tajikistan has made water diplomacy a major axis  in its foreign policy and has put forward many international initiatives that have received the support of the United Nations, until it has become known globally as a leading state in this field. So far, eight international initiatives of Tajikistan have been adopted under special resolutions of the United Nations General Assembly, the latest of which was on June 25, 2026.

Mirzazada noted that Tajikistan's foreign policy is a multi-faceted and balanced policy based on protecting national interests and respecting the rights and interests of partners. It is currently recognized by 120 countries and has established diplomatic relations with 186 countries. It is also a full member of all influential international and regional organizations and a party to more than 170 international agreements.

The Ambassador concluded his remarks saying: We hope that relations between the two friendly countries, Tajikistan and Egypt, will expand in all fields in the future in a way that serves the interests of both sides.

Amr Yehia

Nabil Fahmy, Secretary-General of the League of Arab States, expressed his sincere congratulations to the Kingdom of Morocco, King, government and people, on the occasion of the successful legislative elections held in the Kingdom, expressing his appreciation for what they reflected in terms of keenness to continue enhancing participation in public life.

The Secretary-General also congratulated Ms. Fatima Zahra Mansouri on the confidence bestowed upon her by His Majesty King Mohammed VI with her appointment as Head of Government and tasking her with forming the new government, in accordance with the constitutional provisions of the Kingdom.

Fahmy wished Ms. Mansouri success in carrying out her duties and responsibilities and in serving the interests of the Kingdom of Morocco and achieving the aspirations of the Moroccan people, affirming that her assumption of the head of government, as the first woman to hold this position in the history of the Kingdom, represents a prominent milestone in the journey of Moroccan and Arab women, and reflects the advanced and active presence they have achieved in public life and in positions of responsibility and decision-making, and the increasing role they play in contributing to the process of development and national building.

The Secretary-General expressed his aspiration to continue cooperation and coordination with the new Moroccan government in a way that enhances joint Arab action and serves Arab interests, wishing the Kingdom of Morocco and its people further progress, development and prosperity.

By Dr. Glenn Agung Hole, Institutional Economist

Kazakhstan’s eight-place rise to 73rd in the Global Innovation Index 2026 deserves attention in Brussels. It suggests progress in an economy whose importance to Europe is growing. Yet the development question behind the ranking is more demanding: how much of the knowledge and investment entering Kazakhstan becomes a lasting capability within its own firms?

WIPO identifies Kazakhstan as the strongest climber in Central and Southern Asia this year. Its methodology also requires caution when comparing annual rankings, which reflect changes in data availability as well as economic performance. The improvement is encouraging evidence, but cannot by itself establish that the economy has undergone a structural transformation.

For an institutional economist, the decisive issue is what happens between acquiring resources and putting them to productive use. A foreign investor can install advanced equipment. A university can train engineers. A public agency can finance a technology programme. Whether these activities reinforce one another depends on arrangements that are often less visible than the investment announcement: enforceable contracts, credible commercial incentives and organisations able to sustain cooperation when individual leaders change.

I use institutional capital to describe this accumulated ability to coordinate economic activity and retain the knowledge it generates. It develops through repeated cooperation under rules that participants can trust. Where those relationships function, an investment can produce learning across a supplier network. Where they remain fragile, the same investment may generate substantial output while leaving relatively little expertise outside the investor’s own operations.

This distinction matters for Kazakhstan because international integration can take very different forms. A transport corridor creates access to markets, but access becomes more valuable when domestic firms can meet the standards those markets demand. Imported technology raises productive potential, but its wider contribution depends on local employees learning to adapt it and suppliers acquiring the competence to support it. Economic diversification requires these changes inside businesses, over years.

Europe has a direct interest in that process. During President Kassym-Jomart Tokayev’s Brussels visit on 23 June, EU and Kazakh leaders reaffirmed cooperation in critical raw materials, energy and transport, alongside digitalisation and emerging technologies. They also welcomed expanding research and educational cooperation. This gives the partnership a basis for connecting industrial investment with the institutions through which knowledge circulates.

The commercial incentives deserve close attention. A European company may have sound reasons to use established international suppliers rather than develop unfamiliar local ones. A Kazakh university may reward academic publication more clearly than sustained collaboration with industry. A young firm may struggle to finance the certification needed to secure its first export contract. Each decision can be rational for the organisation concerned while collectively limiting the development of domestic capabilities.

Policy should address these specific obstacles. Supplier development is more credible when it includes technical assistance and a realistic route to becoming competitive. Joint research needs agreements on intellectual property and access to facilities before a project begins. Public procurement can provide an initial customer for emerging technology, provided selection remains transparent and contracts do not shelter firms indefinitely from competition. The objective is to make learning commercially viable.

Universities have a particularly important role here. Their contribution extends beyond supplying graduates or signing cooperation agreements. Long-term work with firms allows researchers to understand production problems and helps businesses identify knowledge they could use. That requires time, funding arrangements and professional recognition for academics who undertake such work. A partnership that exists only on paper adds little to an economy’s capacity to innovate.

Finance must also match the stage of development. Venture capital can support some technology businesses, but many industrial suppliers need patient credit, equipment finance or funding for applied development. Treating every innovation problem as a shortage of startup investment risks overlooking established firms that could improve productivity through relatively modest technological changes. Innovation policy should reach those businesses too.

There is a corresponding obligation to evaluate public support honestly. Programmes need evidence of additional private investment, successful commercial application and stronger firm-level capabilities. Political visibility is a poor guide to economic value. Authorities must be able to revise schemes that disappoint and end support where dependence replaces learning. Predictable rules and room for new entrants help keep industrial development from becoming a mechanism for protecting incumbents.

For the EU, this approach would also strengthen the practical meaning of a strategic partnership. European companies benefit when local suppliers become more reliable and technically capable. Kazakhstan gains a broader productive base and greater ability to negotiate future economic relationships. Such mutual benefits depend on the design of individual projects, including their training commitments and research relationships; they will not follow automatically from the volume of investment.

Kazakhstan’s next phase should therefore be judged through changes observable inside its economy. Can a domestic supplier win more demanding contracts? Can a university partnership yield a technology that a firm actually uses? Can a growing business secure finance without relying on personal access to decision-makers? Answers to those questions would tell us far more about the durability of progress than another movement in a league table.

The rise to 73rd provides a useful moment to ask them. Kazakhstan has an opportunity to use its expanding international relationships to deepen domestic competence. Europe can contribute by making that ambition a practical part of its cooperation. The lasting achievement would be an economy in which firms can keep learning and competing after the first investment project has ended.

Sources

WIPO — Global Innovation Index 2026
https://www.wipo.int/web-publications-preview/global-innovation-index-2026/en/gii-2026-results.html

European Council — Joint statement, 23 June 2026
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/06/23/strengthening-the-strategic-partnership-between-the-european-union-and-kazakhstan/

26/09 tarihinde Anvers Moda Müzesi’nde, Türk kadınlarımızın emeğiyle hazırlanan birbirinden güzel kreasyonları görmek mümkündü. Grubumuzdaki her kadın, kendisine yakın olan bir veya birden fazla erkeğin kıyafetini alarak, o parçaları yepyeni ve muhteşem eserlere dönüştürdü.
Babadan, eşten, oğuldan, damattan, dayıdan, amcadan, arkadaştan… Hayatımızda yeri olan erkeklerden alınan kıyafetler, kadınların ellerinde yeniden şekillendi ve bir defileye dönüştü.

MoMu’nun kapılarını bizlere açmasıyla moda dünyasına ikinci kez adım attık. Geçtiğimiz yıl “4 Mevsim” temasıyla dört ana kıyafet üzerinde çalışmıştık. Bu yıl ise çıtayı biraz daha yükselterek, her katılımcının kendi eserini hazırlamasını istedik.

Ben de sahnemizde yer alan arkadaşım Ülkü Dursun için özel bir kıyafet tasarladım.

Ülkü Dursun’un sahnesine özel bir kıyafet tasarlarken, onun sahne hayatına dokunan bir parçayı kullanmak istedim. Bunun için Brüksel’in renkli ve sevilen isimlerinden Ali Bağseven’in meşhur kırmızı ceketini bu proje için aldık ve onu yepyeni bir sahne kıyafetine dönüştürdük.

 Bir de kravat alıp tasarıma dahil ederek büstiyere farklı bir boyut kazandırdık. Birkaç dokunuşla, geri dönüşümlü bir proje olan çalışmamız göz alıcı bir esere dönüştü.

Siyah ve kırmızı, sahnelerin vazgeçilmez ikilisi. Biz de siyah dantelin zarafetini kırmızı kadifenin güçlü görüntüsüyle buluşturarak ortaya daha çarpıcı bir tasarım çıkardık.

Sağ olsun Ali abi bizi kırmadı ve kendi ceketini projemiz için bağışladı.

Aslında ilk fikrim Sazz&Jazz’da bulunan kırmızı sahne perdelerinden bir parça almaktı. Ülkü’nün ilk sahnelerinden birine ait olan bu mekândan bir parça alarak, o perdelerin kumaşından ona özel bir sahne kıyafeti hazırlamayı düşünmüştüm.

Bir konser için oraya gittiğimde bu fikrimi Ali abiyle paylaştım ve perdeden biraz kumaş alıp alamayacağımı sordum.

“Perdelerden asla olmaz. Sahneye dokunmam, dokundurmam.” dedi.

Sonra ne yapmak istediğimi sordu. Sahne perdesinden kırmızı bir ceket dikmeyi hedeflediğimi söylediğimde ise hiç beklemediğim bir teklif yaptı:

Kendi ceketini bu proje için verebileceğini söyledi.

Böylece yepyeni bir fikir doğdu…

Müzeyi gezerken, geçmişte yapılmış tablolarda resmedilen kadınlar aklıma geldi. Çoğu mutfakta, oturma odasında, evin içinde kaybolmuştu. Kıyafetleri perdelerle, duvar kâğıtlarıyla ve evin içindeki kumaşlarla bütünleşmişti.

Kadın, adeta bulunduğu mekânın bir parçası hâline gelmişti.

Geçmişte kadınlar yıllarca bu şekilde görünmez olmuşlardı.

Bugüne baktığımızda ise kadınlar mutfaktan çıkmıştı, evet. Ancak bu kez de kendilerini erkeklerin dünyasında kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyaydılar.

Kadın olduklarını unutarak, kendi kimliklerini geri plana atarak yine görünmez oluyorlardı.

İşte projemizin asıl hikâyesi de burada şekillenmeye başladı.

2026 MoMu projemizde kadınlardan, hayatlarındaki erkeklere ait kıyafetleri alıp kendileri için yeni bir kıyafet tasarlamalarını istedik.

Buradaki amacımız erkeği yok saymak değildi.

Tam tersine…

Hayatımızdaki erkeklerin izlerini, anılarını ve bize bıraktıkları değerleri koruyarak, onların kıyafetlerini kadın kimliğimizle yeniden yorumlamaktı.

Babadan yadigâr bir gömlek, eşten alınan bir kravat, oğlun artık küçük gelen bir pantolonu, bir amcanın ceketi ya da bir arkadaşın kıyafeti…

Her birinin bir hikâyesi, bir anısı vardı.

Biz o anıları çöpe atmak yerine, kadınların ellerinde yeniden hayat bulmasını istedik.

Türk motifleri ve el işleri de bu hikâyenin olmazsa olmazlarındandı. Çünkü onlar da yavaş yavaş hayatımızdan uzaklaşıyor, kaybolmaya yüz tutuyordu.

Geleneksel kıyafetlerden ilham alarak; motifleri, el işlerini ve geçmişten gelen dokuları modern tasarımlarla buluşturduk. Eski kıyafetleri dönüştürdük, anıları yeniden yorumladık ve her parçaya yeni bir hayat verdik.

Kadınlarımız hem ürettiler, hem eğlendiler, hem de kendi yaratıcılıklarını keşfettiler.

Belki de bu projenin en güzel tarafı buydu.

Bir erkeğin kıyafetinden yola çıkıp bir kadının kendi hikâyesini anlatması…

Geçmişin izlerini silmeden, onları geleceğe taşıyarak…

Erkeği yok saymadan ama kadını da görünmez kılmadan…

Çünkü biz bu projeyle yalnızca kıyafetleri dönüştürmedik.

Anıları dönüştürdük, gelenekleri yeniden yaşattık ve kadınların kendi hikâyelerini kendi elleriyle yazabileceklerini bir kez daha gösterdik.

Ve bazen moda tam olarak budur.

Geçmişten bir parça alıp, ona kendi ruhunu katmak ve geleceğe bambaşka bir hikâye olarak taşımak. 
Gecede kendim için de damadın gömleğinden bir kreasyon hazırladım. 
Kadınlarımızın bir defile ile açılışı yaptığı gecenin sunuculuğunu ben de kendi tasarımımla yapmış oldum.

Nerkiz Şahin

AKADEMİSYEN ve AKADEMİSYEN ADAYLARININ YAŞADIĞI ZORLUKLAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Bir zamanlar filozof Bacon’un söylediği o ünlü “Bilgi Güçtür” sözü modern dünyada yankı uyandırmış, ilerlemenin itici gücü olarak temel bir felsefi yapı taşı olmuştur. Peki günümüzde bilgi halen güç müdür? Yoksa sadece araçsallaşmış, derinliğini yitirmiş, bir tüketim nesnesi haline mi dönüşmüştür? Dijital ağlarda bilgi kirliliği içerisinde hakiki bilgi anlamını yitirirken gerçek bilgi sahibi entelektüeller nerededir?

İşte tam bu minvalde sosyoloji profesörü, akademisyen Frank Furedi’nin Türkçeye kazandırılan ufuk açıcı eseri “Nereye Gitti Bu Entellektüeller?” isimli kitabı bu soruların cevabını bulmamızda yardımcı olabilir.

Furedi, günümüz dünyasını "bayağı zihinler diyarı" olarak tanımlıyor. Furedi bu kavramsallaştırmasıyla hakiki anlamda bilginin ve onu üreten entelektüellerin “seviyesizleşme” pozisyonuna indirgendiğini ortaya koyuyor.

Yazara göre artık bilginin derinliği ve hakikati bir şey ifade etmiyor. Sağladığı pratik yani işlevsel fayda önem arz ediyor. Buna mütevellit bilgi adeta sindirimi kolay porsiyonlarla sunulan “bilgimsi şeylere”, bir nevi “hap bilgilere” dönüşüyor.

“Düşünmek” bir angaryaya dönüştüğü gibi gerçekten düşünüp sorgulayabilen üretken beyinler layık olmadıkları konumlarda hayatlarını idame ettirmeye devam etmek zorunda kalıyor.

Kurumsal Konformizm ve Liyakatin Gittikçe Aşınması

Furedi, kitabında Zygmunt Bauman’ın çarpıcı bir tespitine yer vermiştir. Baumann, postmodernizmin sonuçlarından birinin entelektüelin rolünde yaşanan temel dönüşümün ileri düzeyde devam ettiğini belirtmektedir. Buna göre, entelektüellik artık yasa koyucu değil, yorumcudur. Artık postmodern yorumsal olarak entelektüeller, iletişimi kolaylaştırma yoluna girmiş gözükmektedirler. Bu rolleri gereğince bir geleneğin içinde üretilmiş olan bir görüşün başka bir geleneği kapsamlı olarak anlamak için bilgi sistemi içerisinde tercümanlık sağlarlar.

Bu durumun kurumsal konformizm, liyakat ilkesinin zedelenmesiyle doğrudan ilişkili olduğu söylenebilir. Gerçek bilgi sahibi olanlar, ömrünü kütüphanelerde geçirmiş, kuramsal bilgiye kafa yormuş, analiz sentez becerisi yüksek akademik insanlardır.  Ne yazık ki akademik, bilgi gücüne sahip bu insanlar hak ettikleri görevlere getirilmemektedir. Liyakata uygun görevlendirmelerin yapılmaması günümüzün en büyük yaralarından biridir.

Derinlemesine analiz yapan, meselelerin kökenine inen, fikir üreten, çözüm üreten, eserler ortaya koyan nitelikli beyinler adeta bir kenara itilmektedir. Hâlbuki bir milletin geleceği, parlatılmış sıradanlıklarda değil, o toplumun yüksek nitelikli zihinlerinin rehberliğinde saklıdır. Liyakatsizliğin yarattığı en acı sonuçlardan biri, akademik anlamda son derece üretken ve çalışkan beyinlerin, milletini uluslararası platformlarda en iyi şekilde temsil edebilecek, ayrıca ülkesini ileriye götürebilecek nitelikli insanların akademi dışında kalmasıdır. Yüksek donanımlı pek çok birey ağır ekonomik koşullar altında hayatını idame ettirebilmek için niteliklerinin çok altında, eğitim seviyeleriyle tamamen alakasız mesleklerde çalışmak zorunda bırakılmaktadır. Vizyon, misyon sahibi, okuyan, araştıran, fikir üreten, ülkesi için bir şeyler üretmek isteyen akademik, bilimsel kişiliklerin sırf arkasında belli bir güç olmadığı için laboratuvarlardan ve kürsülerden uzaklaştırılması oldukça üzücü ve haksız bir eylemdir.  

Akla Yatırım Yapmanın Önemini Kavramak

Her ne kadar zorlu bir süreç olan akademik ve entelektüel üretimin kalitesinde içsel motivasyon büyük önem taşısa da dışarıdan da gerekli desteğin sağlanması önemlidir. Çalışma ortamı ne kadar ergonomik, huzur dolu ve sakin olursa nitelikli, akademik üretim de o kadar fazlalaşır ve doğru orantılı olarak ülkeye fayda sağlar.

Bugün maalesef pek çok değerli akademisyen ve araştırmacı, kendilerini bilimsel çalışmalara tam layıkıyla verememekte, anlamsız bürokratik evrak işleriyle, saçma angaryalarla, hiyerarşik baskılarla boğuşmak zorunda kalmaktadır. Hele bazı kadrosuz akademik insanlar vardır ki onlara ergonomik olmayan gürültülü ortamlar reva görülmüştür. Bu insanlar zorluklar içerisinde akademik üretim yapmaya çalışmaktadır.

Bilgi insanına ihtiyacı olan huzurlu çalışma alanı, araştırma imkânları, kütüphane ve laboratuvar destekleri sunulmalı; akademik üretim sağlayabilmesi için gerekli çalışma ortamları ve ekonomik imkânlar sağlanmalıdır.

Kitabının beşinci bölümünde Furedi, “Pohpolanma Kültürü”nde insanların kendilerini iyi hissetmelerini sağlamak için insanları onaylayan psikolojik sürece vurgu yapar. Ayrıca sıradanlık kutsanmaktadır. Niteliğin yerini nicelik almıştır. Herkesin anlamayacağı yüksek, nitelikli bir eser ve o eserin yazarı methedilmez de en çok okunan çok da nitelikli olmayan bir eser ve yazarı methedilir. Yine bu bölümde de “seviyesizleşme”nin yansımasını görmekteyiz. Akademide de bunun yansımaları görülebilmektedir.

Milli Bir Sorumluluk Olarak Emeğe Değer Vermek

Bilgi insanlarını kurumsal labirentlerde yalnızlaştırmamak, liyakat esasına dayalı idari ekosistemler inşa etmek ve onlara hak ettikleri saygınlığı iade etmek sadece idari bir reform değil, vicdani ve manevi bir zorunluluktur.

Vatan ve Millet Yolunda Emekler Boşa Gitmemeli

Ele alınan bu analizde temel motivasyon salt bir sosyolojik analiz ortaya koymak değildir. Asıl mesele bu topraklara ve o toprakların geleceğine inanmış akademik bireyler için vicdani ve kutsal bir sorumluluk sahibi olunması gerektiğini ortaya koymaktır. İnancımıza göre de ilim sahibinin rütbesi, her türlü dünyevi makamın üzerindedir. Çünkü karanlıkları aydınlatabilecek yegâne ışık, hakiki bilgi ve dolayısıyla hakiki bilgi sahipleridir. Gecesini gündüze katarak, kendi kişisel çıkarlarının ötesinde Hak için, vatanı, milleti ve insanlığın ortak refahı için çalışan çabalayan, katma değer üreten bu insanlara kıymet vermek, toplumsal bekanın en temel şartıdır. Bu ulvi duyguyla eserler üreten ilim yolcuları en büyük ödüllere, imkânlara, çalışma şartlarına kavuşturulmalı, kurumların baştacı hâline getirilmelidir.

Sonuç: Akademik Geleceği İnşa Etmek

Sonuç olarak, Frank Furedi’nin tespitleri oldukça yerindedir. Gerçek bilgi anlamını yitirmekte, bilim yolunda çabalayan entelektüel ve akademik insanlar değersizleştirilerek bir toplumun geleceği karanlığa sürüklenmektedir. Çözüm, geçmişin köklü liyakat ilkelerine, bilginin kutsallığına ve emeğin izzetine geri dönmekte saklıdır.

Eğer gerçek bilgiyi yeniden gerçek bir “güç” haline getirip gelecek nesillere aydınlık bir gelecek bırakmak istiyorsak, vatanına, milletine, kurumuna sadık, bu inançlı, Hak yolunda çalışan idealist akademik entelektüel bireyleri desteklemeli, onlara gereken ergonomik ve ekonomik imkânları sunmalıyız.

Unutulmamalıdır ki bu vatan ancak her şartta üretmeye devam eden, liyakat sahibi, ahlaklı ve donanımlı akademik bireylerin omuzlarında yükselebilir.

Kaynakça

Bacon, Francis, Religious Meditations, 1597,

https://archive.org/details/bim_early-english-books-1475-1640_essayes-religious-medit_bacon-francis-viscount_1597

Furedi F., Nereye Gitti Bu Entellektüeller?, Çevirmen: Koca, E.A., Avangard Yayınları, 2010

Doktorant Nil GÜREL, İletişim Bilimleri ve Sağlık Yönetimi Bilim Uzmanı

Bağımsız Akademisyen Araştırmacı Yazar

Chronique de Kadir Duran — Bruxelles Korner

Pendant des décennies, la Belgique s’est félicitée d’avoir inventé une digue politique contre l’extrême droite : le cordon sanitaire.

On ne gouverne pas avec elle. On ne conclut pas d’accord politique avec elle. On l’isole institutionnellement.

Très bien.

Mais pendant que nous surveillions soigneusement la porte d’entrée, les idées sont peut-être passées par la fenêtre.

Car le véritable bouleversement politique belge n’est pas seulement la progression électorale du Vlaams Belang. Il est ailleurs : dans la transformation progressive de ce que la société considère comme politiquement acceptable.

Des propositions qui auraient provoqué un scandale il y a quinze ou vingt ans sont aujourd’hui discutées comme de simples instruments de gestion publique.

Limiter les allocations de chômage dans le temps.

Renforcer les contrôles sur les malades de longue durée.

Durcir l’accès à la nationalité ou élargir les possibilités de déchéance.

Organiser, sous conditions judiciaires, des visites domiciliaires afin d’exécuter certaines décisions d’éloignement.

Mobiliser des militaires dans certaines opérations de sécurité.

Multiplier les contrôles administratifs.

Durcir la politique migratoire.

Fermer certains commerces la nuit au nom de l’ordre public.

Pris séparément, chacun de ces dossiers possède sa logique, son argumentaire et parfois ses garde-fous.

Mais la politique ne se juge pas uniquement mesure par mesure. Elle se juge aussi par accumulation.

Et c’est précisément là que commence le problème.

Toujours les mêmes qui doivent être « activés »

La Belgique de 2026 adore un mot : activation.

Il faut activer les chômeurs.

Activer les malades de longue durée lorsqu’un retour au travail est possible.

Activer les bénéficiaires d’allocations.

Activer les demandeurs d’emploi.

Contrôler les fraudeurs.

Responsabiliser les citoyens.

Le vocabulaire est remarquablement efficace.

Personne ne souhaite financer la fraude. Personne ne souhaite qu’une personne capable de travailler soit abandonnée pendant dix ans hors du marché du travail. Personne ne conteste la nécessité de réformer un système social lorsque sa soutenabilité est menacée.

Mais posons la question autrement.

Qui active-t-on le plus facilement ?

Celui qui possède un patrimoine financier considérable ?

Ou celui dont l’existence administrative entière est déjà visible dans les bases de données de l’État : salarié, chômeur, malade, pensionné, allocataire, indépendant ?

C’est toujours plus facile de contrôler celui que l’administration connaît déjà.

L’austérité possède une étrange géographie sociale

On nous explique que la Belgique doit économiser.

C’est probablement vrai : la trajectoire des finances publiques constitue un problème sérieux.

Mais un déficit budgétaire ne répond jamais à la question politique essentielle :

Qui doit payer ?

La Belgique reste un pays prospère, mais cette prospérité est très inégalement répartie.

Les données de la Banque nationale montrent qu’environ 55 % du patrimoine net des ménages est détenu par les 10 % les plus riches.

Voilà le chiffre qui devrait accompagner chaque débat sur l’austérité.

Car lorsqu’on demande des efforts « à tout le monde », tout le monde ne commence pas au même endroit.

Cent euros supplémentaires de dépenses obligatoires ne représentent pas la même chose pour un ménage disposant de 2.500 euros par mois que pour quelqu’un disposant d’un patrimoine de plusieurs millions.

L’égalité devant l’effort peut produire une profonde inégalité devant ses conséquences.

Et le petit entrepreneur ?

Il existe également une caricature dangereuse : opposer systématiquement « travailleurs » et « entreprises ».

La réalité belge est beaucoup plus complexe.

Plus de 96 % des entreprises sont des micro-entreprises.

Le boulanger, le restaurateur, le consultant, le garagiste, le petit transporteur, le commerçant ou l’indépendant avec deux salariés ne sont pas des multinationales.

Eux aussi subissent l’énergie, les salaires, les loyers, les contrôles, les obligations administratives, les taux bancaires et les modifications fiscales.

Voilà pourquoi le véritable clivage contemporain n’est peut-être plus simplement travail contre capital.

Il passe aussi entre ceux qui disposent d’un patrimoine suffisant pour absorber les crises et ceux qui vivent essentiellement de leur travail, de leur petite entreprise ou de leur pension.

Et pendant ce temps, Bruxelles compte ses douilles

Il y a ensuite la sécurité.

On contrôle.

On ferme.

On verbalise.

On mobilise.

On organise des opérations intégrées.

Des militaires ont même participé en août à une vaste opération de contrôle à Bruxelles.

Mais le narcotrafic continue de constituer un problème majeur dans certains quartiers.

Et cette contradiction devient politiquement explosive.

Parce que le citoyen voit un État extraordinairement puissant lorsqu’il faut vérifier un document, une allocation, un commerce ou une situation administrative.

Puis il voit parfois ce même État beaucoup plus fragile face aux réseaux criminels organisés.

Un État sévère avec les administrés mais perçu comme impuissant face aux trafiquants fabrique lui-même de la défiance.

Et la défiance est le carburant préféré des partis antisystème et radicaux.

Le piège de l’immigration

Même phénomène avec l’immigration.

Pendant longtemps, certains partis traditionnels ont pensé qu’il suffisait de ne pas parler de certains sujets pour empêcher l’extrême droite de progresser.

Cela n’a pas fonctionné.

Aujourd’hui, le mouvement inverse apparaît : parler davantage d’expulsions, de nationalité, de clandestinité, de contrôles et de sécurité.

Mais un autre piège apparaît alors.

Lorsqu’un parti traditionnel reprend le vocabulaire ou les priorités d’un parti radical, l’électeur peut se demander :

Si le diagnostic original était finalement correct, pourquoi ne pas voter pour l’original ?

C’est l’un des grands paradoxes politiques européens.

Durcir son discours peut récupérer certains électeurs.

Mais cela peut également déplacer durablement la frontière du débat.

Le cordon sanitaire a peut-être gagné institutionnellement et perdu culturellement

Le Vlaams Belang reste largement exclu des coalitions gouvernementales.

Le cordon existe donc politiquement.

Mais le véritable cordon sanitaire n’était pas seulement une question de coalitions.

C’était également une frontière morale et politique déterminant ce qui était considéré comme acceptable.

Et cette frontière a bougé.

Cela ne signifie pas que toute politique migratoire restrictive soit d’extrême droite.

Cela ne signifie pas que lutter contre la fraude soit d’extrême droite.

Cela ne signifie pas que réformer le chômage soit d’extrême droite.

Ce serait intellectuellement paresseux.

Le phénomène intéressant est l’accumulation et la hiérarchisation des priorités.

Quand presque tout le débat politique tourne autour de la sanction, du contrôle, de l’activation, de l’expulsion, de la sécurité, de la responsabilité individuelle et des économies budgétaires, quelque chose change dans la conception même de l’État.

L’État-providence devient progressivement l’État-conditionnel.

Vous avez des droits.

Mais prouvez régulièrement que vous les méritez.

Et la gauche ?

C’est probablement la question la plus inconfortable.

Pendant que la droite se déplace, le centre se déplace également.

Et lorsque le centre bouge, la gauche doit choisir : résister, proposer un autre modèle ou accepter une partie du nouveau cadre afin de rester gouvernable.

C’est ainsi que certaines idées autrefois considérées comme radicales deviennent successivement controversées, discutables, négociables, puis normales.

Ce mécanisme possède un nom en sciences politiques : le déplacement de la fenêtre d’Overton, c’est-à-dire de l’espace des idées considérées comme politiquement acceptables.

Et lorsque cette fenêtre bouge, il n’est même plus nécessaire que l’extrême droite gouverne pour qu’elle influence le débat.

Voilà pourquoi le poisson se noie si facilement

Chaque réforme possède son dossier.

Chaque économie possède son tableau Excel.

Chaque contrôle possède sa justification.

Chaque restriction possède son exception.

Chaque ministre possède son argument.

Et chacun peut déclarer :

« Ce n’est qu’une mesure. »

Exact.

Mais mille mesures deviennent une politique.

Et une politique répétée pendant plusieurs années devient un modèle de société.

La vraie question n’est donc pas de savoir si la Belgique est devenue « d’extrême droite ». Une telle formule serait trop simpliste.

La question est beaucoup plus dérangeante :

Jusqu’où le centre politique belge s’est-il déplacé vers des thèmes et des instruments autrefois situés beaucoup plus à droite ?

Le cordon sanitaire est toujours debout.

Personne n’a officiellement ouvert la porte.

Mais pendant que nous regardions la porte, les idées sont passées dessous.

Et peut-être qu’un jour nous découvrirons le paradoxe ultime :

avoir réussi à empêcher l’extrême droite d’entrer au gouvernement…

tout en lui permettant de déplacer le gouvernement vers elle.

Kadir Duran

Bruxelles Korner

Brüksel'de yaşayan, yaşamış olan, yaşamak isteyen, akrabası olan veya sadece merak edenlerin okuyacağı kısa bir Brüksel özeti.

Kısa bir tarihi :

Brüksel'in tarihi Orta Çağ'a kadar uzanıyor. 1830'da Belçika'nın bağımsızlığından sonra başkent olan şehir, zaman içerisinde ülkenin siyasi, ekonomik ve uluslararası merkezlerinden biri haline geldi.

Bugünkü Brüksel Başkent Bölgesi ise 1989 yılında ayrı bir bölge olarak kuruldu.

Siyasi yapısı:

19 Belediyeden oluşan Başkent Brüksel Bölgesi'nin kendi Parlamentosu ve Hükümeti var.

Bölgesel yönetim; ulaşım, şehircilik, konut, çevre, kamu işleri, ekonomi ve yerel yönetimler ve iki yıldır vergi toplama gibi birçok alandan sorumlu.

Brüksel Parlamentosu 89 milletvekilinden oluşuyor: 72 Fransızca, 17 Hollandaca ( Flamanca) konuşan milletvekili.

Sosyolojik yapısı:

Brüksel, Belçika'nın ve Avrupa'nın en kozmopolit bölgelerinden biri.

1 Ocak 2026 itibarıyla Brüksel Başkent Bölgesi'nde 1.255.834 kişi yaşıyor.

Bölgede 183'ten fazla farklı milliyet ve yaklaşık 100 farklı dil bulunuyor.

Resmî diller Fransızca ve Hollandaca olsa da Brüksel'in günlük hayatında bu iki dilden çok daha fazlası konuşuluyor

Kurumlar:

Brüksel'de bölgesel Parlamento ve Hükümetin yanı sıra 19 belediye, belediyelere bağlı kurumlar ve polis bölgeleri bulunuyordu,artık tek emniyet bölgesi olarak birleşti.

AMA,

Brüksel'i Brüksel yapan başka bir özellik daha var:

Avrupa Birliği'nin önemli kurumları ve NATO'nun merkezi de burada.

Yani Brüksel sadece Belçika'nın başkenti değil, aynı zamanda Avrupa'nın ve dünyanın en önemli siyasi merkezlerinden birisi.

Ulaşım:

Brüksel'de ulaşım deyince metro, tramvay, otobüs ve tren akla geliyor.

Ancak özellikle son yıllarda Brüksel'de ulaşım konusu sadece “insanları bir yerden başka bir yere nasıl götürürüz?” sorusundan ibaret olmaktan çıktı.

Arabanın şehirdeki yeri, bisiklet, yayalar, toplu taşıma, otopark ve trafik Brüksel siyasetinin en çok tartışılan konularından biri haline geldi.

Ve,

GOOD MOVE :

Good Move'un hikâyesi aslında 2016'da, dönemin Brüksel Mobilite Bakanı Pascal Smet'in (Flaman sosyalist SP.A ) girişimiyle başladı.

Plan, farklı siyasi partilerin oluşturduğu Brüksel Hükümeti döneminde hazırlandı ve geniş bir istişare sürecinden geçti.

2019'da kamuoyu araştırması yapıldı; 8.000'den fazla kişi görüş bildirdi. Planın nihai hali ise 5 Mart 2020'de Brüksel Hükümeti tarafından onaylandı.

O tarihte Brüksel Hükümeti şu partilerden oluşuyordu:

Başbakan PS artı PS'in birde Devlet Bakanı vardı .

Ecolo 1 Bakan 1 Devlet Bakanı ( veya sekreteri)

Défi 1 Bakan

Groen 1 Bakan

Open Vld 1 Bakan

Vooruit (SP.A) 1 Devlet Bakanı

Gördüğünüz gibi özellikle bir çoğunuzun oy verdiği parti başkanlığında hayata geçirilmiş bir proje .

Ama Good Move sadece bir ulaşım planı değildi.

Trafiği azaltmak, transit trafiği mahallelerden uzaklaştırmak, yayalara ve bisikletlilere daha fazla alan açmak ve toplu taşımayı güçlendirmek gibi hedefleri olan bir projeydi.

Bu konuyu ilerki bir dönemde yine uzun uzun tartışma zamanımz olacak.

Brüksel aslında çok güzel bir şehir ama özellikle son 20 yılda yönetenlerin aldığı yanlış kararlar veya almadıkları doğru kararlar yüzünden maalesef adına yakışır bir dünya başkenti görünümünü vermiyor .

Aslında tertemiz çiçek gibi olması gereken bir şehir olmayı hakkediyor Brüksel .

Haftaya 2.bölümde Brüksel ile alakalı çok daha farklı konulara değineceğim .

Belçika'da güneşli bir hafta bizi bekliyor .

Sürprizlerle dolu bir hafta olsun .

Sait Köse

Brüksel, Pazar 27 Eylül 2027

Amr Yehia , Kuala Lumpur

- A gateway for Malaysia and ASEAN to North Africa and the Mediterranean
- The pavilion is a launching pad for Libyan friends into the Asian halal economy
-  Growing momentum in relations: bilateral trade reached RM1.03 billion in 2025

The Libya Pavilion was inaugurated today at the Malaysia International Halal Showcase MIHAS 2026, in a step aimed at building a direct trade corridor between the two countries and opening new markets for Malaysian and Libyan companies in North Africa and Southeast Asia.

Dato' Seri Reezal Merican Naina Merican, Chairman of the Malaysia External Trade Development Corporation (MATRADE), said during the inauguration of the pavilion at the Malaysia International Trade and Exhibition Centre (MITEC), that the Libyan pavilion does not represent just an exhibition space, but a strategic bridge.

He added: "It is a gateway for Malaysia and ASEAN to North Africa and the Mediterranean, and a launching pad for our Libyan friends into the Asian halal economy. By bringing Libya's growing private sector into Malaysia's halal ecosystem, with its certification, quality assurance and trade infrastructure, we can build supply chains strong enough to serve the entire Islamic world."

The Chairman of MATRADE revealed that the growing momentum in economic relations between Malaysia and Libya was reflected in trade figures, which reached RM1.03 billion in 2025, with a growth of 38.9% compared to the previous year.

He explained that Malaysia's exports to Libya during the first eight months of 2026 reached RM106.5 million, with an annual increase of 73.4%, including mainly machinery, equipment and spare parts, chemicals and chemical products, and palm oil and palm oil-based agricultural products.

He pointed out that this rapprochement is the fruit of the Export Acceleration Mission organized by MATRADE to Tripoli in May 2024 with the participation of 10 Malaysian companies, which resulted in business opportunities of about RM250 million, then Malaysia's participation in the Tripoli International Fair earlier this year, culminating in Libya's participation for the first time with a full national pavilion at MIHAS this year.

The Libyan Pavilion was organized in cooperation between the Tripoli Chamber of Commerce, Industry and Agriculture and the General Authority for Exhibitions and Conferences.

MIHAS this year is being held in its 22nd edition under the slogan "Shaping Trust and Driving Resilience," with the participation of about 1,700 exhibitors in 2,000 booths, targeting sales exceeding RM5 billion.

The Chairman of MATRADE said: "We chose this slogan because we face a lot of uncertainty, and we are affected by geopolitical tensions in West Asia and the disruption of global supply chains and maritime routes. In such an environment, what matters most is trusted friendship, and this is crucial, especially for small and medium-sized enterprises."

Reezal Merican confirmed that the global halal market is currently estimated at about USD 3.5 trillion according to the Global Islamic Economy Indicator, and is expected to rise sharply to nearly USD 10 trillion by 2030.

He added that Malaysia has maintained the number one position globally in the Islamic Economy Indicator for 12 consecutive years, but he stressed that leadership is not achieved in isolation.

He continued: "True leadership is achieved through integration with other countries, foremost Libya with its growing private sector. Together we can innovate flexible supply chains that serve the wider Islamic world," pointing to Malaysia's proposal to establish the ASEAN Halal Council in September 2027 as an institutional step to turn the idea into reality.

The opening ceremony was attended from the Libyan side by Eng. Essam Abdel Jalil Al-Aoul, Chairman of the General Authority for Exhibitions and Conferences and Head of the Libyan delegation, Dr. Hassan Taher Al-Kamil, Head of the Department of Private Sector Development and Investment at the Ministry of Economy and Trade, Anwar Abu Sitta, Chairman of the Tripoli Chamber of Commerce, Industry and Agriculture, and Haj Aziz Aouan, Chairman of the Libyan-Malaysian Joint Business Chamber.

From the Malaysian side, Prof. Dr. Effandi Saleh, Chairman of the Halal Development Corporation HDC, Tan Sri Abdul Rahman Mamat, Sharin Hamidun, President of the National Chamber of Commerce and Industry NCCIM, and Jai Shankar, Deputy CEO of MATRADE, participated.

For his part, Eng. Essam Abdel Jalil Al-Aoul, Chairman of the General Authority for Exhibitions and Conferences, said that this first participation of Libya in MIHAS 2026 will not be the last, expressing Tripoli's aspiration for a real strategic partnership with Kuala Lumpur.

Al-Aoul said: "We thank the Kingdom of Malaysia for all the facilitations and all those in charge of the MIHAS exhibition, and with us today is an integrated Libyan delegation. This is the first participation of Libya in MIHAS and, God willing, it will not be the last, and we look forward to a strategic and real cooperation with Malaysia."

The Libyan delegation conveyed the greetings of the Minister of Economy and Trade of the Government of National Unity and his full support for the Libyan participation, inviting Malaysian companies to participate in the next edition of the Tripoli International Fair 2027, one of the oldest fairs in Africa and the Middle East and North Africa.

Reezal Merican concluded the ceremony by announcing the official opening of the Libya Pavilion, saying: "I hope that all your meetings will be fruitful and that your participation in MIHAS will contribute to strengthening the partnership between Libya and Malaysia."

-Chairman Tourism Malaysia : Open skies policy, incentives for EgyptAir and Malaysia Airlines for direct KL-Cairo flights

- Visit Malaysia 2026 extended to 2027 with focus on experiential tourism beyond Twin Towers

Kuala Lumpur - Amr Yehia 

Speaking on the sidelines of MIHAS 2026, the world's largest halal trade show, which this year gathered 1,700 companies and 2,000 booths, from the Malaysia International Trade and Exhibition Centre MITEC, the Chairman of Tourism Malaysia Datuk Manoharan Periasamy unveiled his board's strategy to turn Egyptian and Middle Eastern visitors into long-stay, high-value tourists. said Malaysia's competitive advantage is no longer just its iconic Twin Towers, but its position as a safe, halal-friendly melting pot of Malay, Chinese and Indian cultures, offering gastronomic and nature-based experiences.

With Egypt now ranking as the top Middle East source market for Malaysia, the Chairman confirmed that establishing a direct Kuala Lumpur-Cairo link is a priority, backed by government incentives and an open skies policy.

What core attractions and niche sectors define Malaysia's competitive edge, and what initiatives are targeting Middle Eastern travellers?

Datuk Manoharan Periasamy: As you can see, 1,700 companies are participating in this halal exhibition, which shows the scale of our ecosystem.

On connectivity, we don't have any issues with the Middle East. From Dubai we have three flights a day with Emirates. Similarly Qatar Airways from Doha, Air Arabia from Sharjah, and Oman Air. And by the end of September, we will have Gulf Air connecting Bahrain to Malaysia.

So direct connectivity from Egypt to Kuala Lumpur is not there currently, but we have hundreds of flights connecting from various parts of the Middle East.

For us, the Middle East is very important because it is a very quality segment. The length of stay is longer than any other leisure segment — 10 to 12 days on average.

They choose Malaysia because it is a Muslim country. They feel at ease. The halal factor is always a plus point. They don't have to worry about eating out in hotels or restaurants. MIHAS shows that strength.

We are positioning Malaysia not only as a leisure destination but as a gastronomic destination. We have Malay, Chinese and Indian civilizations — the whole of Malaysia is a melting pot. Yes, we have restaurants specializing in Middle Eastern food, but we want to expose them to Malaysian food.

What we are highlighting during Visit Malaysia Campaign 2026, which we are extending to 2027, is experiential holidays. It is not enough with sightseeing. Maybe they came with their grandparents to see the Twin Towers. What we want for 2026 and 2027 is experience — let them indulge and experience the way of life in Malaysia.

Besides gastronomy, we are highlighting our homestay program, and beyond Kuala Lumpur, we are pushing Sabah and Sarawak for adventure, nature and diving.

How can Egypt and Malaysia build on strong diplomatic ties to launch joint tourism initiatives and a direct flight link?

Datuk Manoharan Periasamy: We have an open skies policy and we encourage new connections. We have very good relations with the Egyptian government and a cultural exchange program between both governments.

Direct links from Egypt are always welcome. We always encourage foreign airlines to have direct accessibility. Egypt used to fly to Malaysia via Mumbai about eight years ago, but it stopped perhaps due to economic reasons.

If you look at the number of tourists from the Middle East, Egypt is always the highest number coming to Malaysia. This is a plus point to encourage either Malaysia Airlines or EgyptAir to have direct links. Our airport authorities are always welcoming.

 Given both countries are hubs for cost-effective healthcare, what framework can be built for medical tourism?

Datuk Manoharan Periasamy: Egypt is very advanced in medical tourism. We have MHTC — Malaysia Healthcare Travel Council under the Ministry of Health. We want to promote our technologies and facilities and vice versa. I believe many Malaysians are also doing medical studies in Egypt. It is always collaborative — sending students and getting patients from Egypt for advanced treatment.
 How can MIHAS 2026 set global standards for halal tourism?

Datuk Manoharan Periasamy:MIHAS is in its 22nd year and participants are growing every year. Malaysia wants to position itself as a leading Muslim country for the halal platform. This year we have more than 2,000 booths and 1,700 companies.

Today not only Muslim nations are looking at halal food, more people are concerned about health and quality foods. It has become a good platform to exchange ideas. Companies can use Malaysia as a gateway to ASEAN — Indonesia, Philippines, Thailand — for halal products and halal certification, and tourism as well.

 What are the logistical challenges for two-way tourism?

Datuk Manoharan Periasamy:Direct connectivity always helps. All those countries with direct connectivity have higher numbers of travellers on both sides.

We are looking to establish more direct connectivity with Egypt. Airlines need to do feasibility studies — airlines cannot have one-way traffic. From a government perspective, we always facilitate and support. From the airport authority we have a lot of incentives, and from the ministry as well.

 How can cultural ties be leveraged for cultural diplomacy?

Datuk Manoharan Periasamy: We always welcome cultural initiatives from the Egyptian embassy or Ministry of Foreign Affairs. We have an office in Saudi Arabia in charge of the Middle East and North Africa. Right now we work with a Representative Marketing Office to enhance our presence in Egypt. Once we see the number is encouraging, definitely we will have our own office in Egypt.

In the coming months we have a lot of food and cultural programs planned, and we want to bring more agents and media from Egypt to explore Malaysia. And vice versa, Egypt is an excellent destination and a gateway to other parts of the Middle East.

Amr Yehia , from Kuala Lumpur 

Chairman of the Malaysia External Trade Development Corporation (MATRADE) Reezal Merican Naina Merican revealed that the 22nd Malaysia International Halal Showcase (MIHAS 2026) achieved unprecedented historic figures, surpassing its annual target.

This came during a special address he delivered before the international media delegation at the conclusion of the showcase.

Reezal Merican said in his remarks: "What means more is that MIHAS this year has managed to record again a few historical highs. I think our visitors will be surpassing 50,000 anytime. Because our model is business-to-business, B2B, quite naturally the number of visitors is pretty much confined to trade visitors. We are not conducting a trade expo with a B2C model. But an attendance of more than 50,000 is a remarkably high achievement for us."

The MATRADE Chairman revealed a pleasant surprise, saying: "More so to our pleasant surprise, as announced by Deputy Prime Minister Ahmad Zahid Hamidi yesterday, as of Wednesday and Thursday, the total sales generated either from INSP, either from exhibitions, either from WIEX, combined altogether was RM 5.1 billion."

He added: "But today that figure has climbed again. For three days as of now, it has not come to an end yet, because we have another one day today. It has been officially declared and announced that we have already reached RM 5.5 billion in total sales. This is an achievement. We set a target of RM 5 billion and we surpassed RM 5 billion, and I am quite optimistic."

He explained that this figure does not include the memoranda of understanding that have been signed, nor does it include sales generated through the new system powered by artificial intelligence.

He said: "Remember I told you about AI, AI-Agentic. For everyone who comes, they will be given an AI-Agentic. And this AI-Agentic is communicative with the other one in accordance with the appetite they have already listed down on that platform. So normally that AI will intelligently set their very own date of appointment, business matching, outside whatever has been pre-patterned, carefully curated, programmed and arranged by INSP, by MATRADE."

He added: "So that figure also has not been included. So if all those elements are to be included, I am quite optimistic we may reach RM 6 billion in 2026, making it the highest ever since the inception of MIHAS in 2004."

He concluded his speech by thanking the foreign media, expressing his appreciation for the attendance of 34 media houses coming from 19 countries: "I know it has been tireless work. A lot of you have been working day and night to find a story to tell about MIHAS and bring that story across all corners of the globe. Once again, thank you very much to all of the media, local and foreign, because of you, you bring the voice of MIHAS far, far beyond the boundaries and borders of Kuala Lumpur and Malaysia."

At the end of the meeting, the MATRADE Chairman recognized the international media delegation as part of the family of MIHAS, in appreciation of their vital role in conveying the success of the showcase to the world.

Amr Yehia , from Kuala Lumpur 

The 22nd Malaysia International Halal Showcase - MIHAS 2026, organized by the Malaysia External Trade Development Corporation - MATRADE under the umbrella of the Ministry of Investment, Trade and Industry - MITI, concluded this evening at the Malaysia International Trade and Exhibition Centre - MITEC in Kuala Lumpur, with a grand ceremony to present the MIHAS Awards for Halal Excellence, amid wide international attendance.

The ceremony witnessed high-level attendance led by the Chairman of MATRADE, YB Dato' Seri Reezal Merican Naina Merican, Tan Sri Shahrizat Abdul Jalil, Chairwoman of the Malaysian women's organization HAWA, Dato' Hazimah Zainuddin, Board Member, Dato' Indera Abu Bakar Yusof, Chief Executive Officer of MATRADE, Prof. Dr. Mohd Afendi bin Saleh, Head of the Halal Centre, and Haji Faiz Mohd Yusof, Senior Director of the Industrial Development Division at MITI, along with members of the Board, senior leadership of the corporation, the Grand Jury, representatives of ministries and government agencies, and a large gathering of local and international media.

The ceremony was held to honor the outstanding achievements of Malaysian companies and international industry leaders who have contributed to enhancing the position of the global Halal economy. The proceedings began with an artistic performance by the youth group Sabah Youngsters, who have represented Malaysia at international events in the United States, Vietnam, Singapore and South Korea.

This year's showcase is being held under the theme "Building Trust, Driving Resilience." Beyond its size and scale, it places stronger emphasis on trust, good governance and measurable outcomes, as a high-integrity platform where global buyers and exporters meet with full confidence.

This year's MIHAS Awards featured 5 categories. The first is the Excellence in Products and Services Award,  which honors companies in recognition of their outstanding commercial performance, product and service quality and market potential, including the product and services fields, in addition to the Rising Star Award for promising new companies capable of demonstrating growth potential. The second is the Innovation, Sustainability and Digitalization Award, which honors companies that integrate sustainability, Environmental, Social and Governance - ESG values and drive innovation and digitalization. The third is the Women in Export Award, newly introduced this year and dedicated to honoring women-owned companies.

In a gesture affirming the integrity of the awards and ensuring full transparency, all stages of adjudication were monitored under independent supervision, as stated by Mohamad Ridzuan Zakaria, representative of the independent firm appointed for the MIHAS Awards 2026. He noted that intensive auditing operations were carried out to verify each winner before announcement.

For his part, MATRADE Chairman Dato' Seri Reezal Merican Naina Merican said: "We are not merely celebrating achievements, but honoring the ambition, innovation and determination of the companies shaping the future of the global Halal industry. Over the past few days, MIHAS has brought together an exceptional community of exhibitors, buyers and investors from every corner of the world, and we have seen how ideas turned into opportunities and conversations into lasting partnerships."

He revealed that the International Sourcing Programme - INSP attracted nearly 1,000 buyers and sellers and organized 4,000 direct business-to-business meetings, in addition to the Knowledge Hub and the Women in Export Pavilion, noting that the exhibition was attended by 40,000 trade visitors from 58 countries until its closing day.

He disclosed that Malaysia's Halal exports reached RM 68.52 billion in 2025, while the government has set a target of RM 80 billion to contribute 11% of the Gross Domestic Product - GDP, affirming: "We will achieve the RM 80 billion target much earlier than 2030."

Hilmi Özden[1]

General Ali Fuat Cebesoy, “Sınıf Arkadaşım Atatürk” isimli hatıralarından Harbiye’den mezuniyetlerini şu satırlarla anlatmaktadır: 1904 yılı Aralık ayında Harp Akademisi'ni bitirdik. Kurmay Yüzbaşı olarak diploma aldık. Mustafa Kemal'in 11 Ocak 1905'te mezun olduğuna dair yazılan biyografiler doğru olmasa gerektir. Harp Akademisi'nin birinci sınıfında kırk üç kişiydik, yalnız on üç arkadaş, kurmay olma hakkını kazandık. Hatırımda yanlış kalmadıysa, üç yıllık ders notlarına göre, sıra şöyleydi: Birinci İhsan Cihangir (Birinci Dünya Savaşı sonlarında 6. İstiklal Savaşı'nda, Büyük Taarruz'dan kısa bir süre önce 1. Ordu Kumandanlığında bulunan General Ali İhsan Sâbis)., İkinci - Asım Kütahya (Genelkurmay İkinci Başkanlığından emekli Orgeneral Asım Gündüz)., Üçüncü - Tevfik Selanik (Mustafa Kemal'in ve benim en yakın arkadaşlarımızdan biri olan pek değerli bir kurmay subaydı. Genç yaşında Selanik'te vefat etti)., Dördüncü- Hayri Davutpaşa, (rahmetli, General)[2]., Beşinci- Mustafa Kemal Selanik (Atatürk)., Altıncı Mustafa İzzet Çanakkale (rahmetli emekli Albay)., Yedinci - Ali Şeydi Kavak (rahmetli Albay)., Sekizinci Ali Fuat Salacak (General Ali Fuat Cebesoy)., Dokuzuncu - Şevki Kıztaşı (rahmetli Binbaşı)., Onuncu - Süleyman Şevket İzmir (rahmetli Prag Sefiri)., -On Birinci - Sedat Üsküdar (rahmetli General)., On İkinci - Kemal Ohri., On Üçüncü - Müfit Kırşehir (Cumhuriyet döneminde Milletvekili Müfit Özdeş). Eğer derece son sınıfta alınan notlara göre olsaydı, Mustafa Kemal birinciydi. Ne önemi var? Okulda olmadı ama hayatta birinci, en birinci oldu[3]. Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver bu ifadeyi Ahmed Güner Sayar’la sohbetlerinde şu şekilde ifade etmektedir: 9. III.1979 günü TTE' de gerçekleşen sohbette, talebelere hitaben; “...İçinizde en yaşlı benim. Geçen yüzyıldan iki sene alacağım var. Yetiştiğim ve kendileriyle sohbette bulunduğum Millî Mücadele'nin üst rütbeden kuvvet komutanlarına sormuştum: “Kurtuluş Savaşı'ında neden Mustafa Kemal Paşa tek adamdı?” Bu soruma aldığım cevap aynı idi: “İkincisi yoktu[4].”

Mustafa Kemal, Harp Okulu ve Harp Akademisi öğrencilik yıllarından itibaren not defterlerine çeşitli konulardaki bilgileri kaydetmiş ve bu alışkanlığını 5'inci Ordudaki görevi esnasında da sürdürmüştür. Yüzbaşı Mustafa Kemal, "sunuf-ı selase (üç sınıf, piyade, süvari ve topçu)"de kurmay stajı yapmak üzere merkezi Şam'da bulunan 5'inci Ordu Komutanlığına bağlı 30'uncu Süvari Alayına tayin edilmiştir. Mustafa Kemal'in sınıf arkadaşı Kurmay Yüzbaşı Müfit (Özdeş) Şam'da bulunan 29'uncu Süvari Alayında, Ali Fuat (Cebesoy) ise Beyrut'taki Süvari Alayında görevlendirilmiştir. Ali Fuat Cebesoy'un yazdıklarına göre Mustafa Kemal, Müfit ve Ali Fuat istanbul'dan deniz yoluyla Beyrut'a gitmişler ve 5 Şubat 1905 tarihinde görev yerlerinde stajlarına başlamışlardır[5]."

Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal, Suriye'de (11 Ocak 1905-13 Ekim 1907) yaklaşık 3 yıla yakın (2 Yıl 8 ay) süren görevi esnasında ordunun yetersizliğini, bölgede vergi adaletsizliğini, ordunun başına buyruk hareketlerde bulunmasından dolayı halkın devlete olan güveninin sarsıldığını yakından görerek, isyanların asıl sebebini ayrıntılarıyla tespit etmiştir. Mustafa Kemal bu görevi esnasında Suriye ve Filistin coğrafyasını, bölge halkını, halkın devletten beklentilerini yakından tanıma ve öğrenme fırsatı bulmuştur. Onun burada edindiği tecrübeler, daha sonra Makedonya bölgesinde 3'üncü Ordu Komutanlığındaki görevi, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Filistin ve Suriye bölgesinde 7 nci Ordu Komutanlığı ve Yıldırım Ordular Grup Komutanlığı sırasında orduyu sevk ve idaresinde işine yarayacaktır[6].

Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal bu not defterine, 13 Temmuz 1905 tarihinden itibaren 15 Ağustos 1907 tarihine kadar olan süreçte 5'inci Ordu mıntıkasındaki gelişmeleri, günlük hayatta karşılaştığı olayları, görevle ilgili hususları, bölge halkının ve idarecilerin tutumlarını kaydetmiştir. Ayrıca not defterine Şam'da bulunduğu sürede okuduğu kitapların adlarını, bunlardan önemli gördüğü konuları ve ilgisini çeken kısımları kısa notlar halinde defterine yazmıştır. Defterde yer alan kimi şiir ve şarkı sözleri bir genç subay olarak onun duygularının dışa yansıması olarak değerlendirilebilir. Defterde bundan başka yaptığı harcamalarla ilgili kısa notlar ve bazı hesaplamalar da yer almaktadır[7].

Mustafa Kemal, Amerika Birleşik Devletleri'nin Kurucu Babalarından biri olan, Bağımsızlık Bildirgesi'nin hazırlayıcısı, bilim insanı, paratonerin keşfini yapan Benjamin Franklin (1706-1790)'in biyografisini ve bu keşfin nasıl gerçekleştiğini anlatan bir kitap okumuş, kitapta bahsi geçen ve Benjamin Franklin'in insanların uymasını istediği on üç erdemin neler olduğunu, not defterine[8] kaydetmiştir[9]:

Teşrîn-i evvel 1321 Cumartesi (11 Kasım 1905 Cumartesi)

Fahri nâmında birinin 1307’de yazmış olduğu “Benyamin Franklin” eserini okudum.

Eser-i mezkûr 79 sahîfeden ibâretdir. Paratonerin mûcidi olan Franklin'in tercüme-i halinden bahisdir.

Âdi (sıradan, tanınmamış) bir familyadan iken sa'y u gayret, sebat u ikdâm (sebatlı gayretli çalışmayla) sayesinde dünyanın perestiş-kârı (sevilen, hayran olunan) olmuşdur.

Franklin vâcib-ül-ittibâ'(uyulması gereken) olan fazaili (faziletler, erdemler) on üçe taksim ediyor:

“1- Riyâzet (Ölçülü olma[10]) - rahatsız olacak kadar yeme, sersemleşecek kadar içme (Tıka basa yeme; kendini kaybedecek kadar içme.)

2- Sükût (Sükünet) - Kendine ve sâir mukayyed olabilecek şeyler üzerine konuş, tenbel-ane olan sohbetlerden ictinab edin(Başkalarına ya da kendine faydası olmayacaksa konuşma; önemsiz konuşmalardan kaçın).

3- İntizâm (Düzen) - Her işin zamanı, her şeyin mevkii muayyen olsun( Her şeyin bir yeri olsun; işindeki her parçanın bir zamanı olsun).

4- Metanet (Azim) - Başladığın işi her türlü muşkilata müdafaa ederek sebat ve basîretle itmâm et( Yapman gerekeni yapmakta kararlı ol; azmettiğini hatasız gerçekleştir.).

5- Tasarruf (Tutumluluk )- Parayı kendinin ve sâirlerinin husül-i menafii yolunda sarf edilmek üzre iddihar et, zinhar müsrif olma(Başkalarına veya kendine faydası olmayacak hiçbir masraf yapma; yani hiçbir şeyi israf etme).

6- Sa'y (Çalışkanlık) - Tenbellikden ictinab et, daima lüzûmlu bir işle meşgul ol (Zaman kaybetme; her zaman faydalı bir şeyle meşgul ol ve gereksiz tüm eylemleri bırak).

7- İstikamet (Samimiyet) - Ne hayâlâta dal, ne yalancı ol. Hakikî ve ciddi düşün, düşündüğün gibi söyle(Asla kötülük düşünerek hareket etme; masum ve adilce düşün ve eğer konuşuyorsan, buna göre konuş).

8- Hakkaniyyet (Adalet) - Nefsine ve sairlerine musirr olabilecek şeylerle iştigal etme, kudretin yetdiği kadar hem-cinsine muâvenet ve müzaheretde bulun[11](İnsanları istismar ederek ya da üzerine düşen görevleri ihmal ederek onları incitme).

9- İ'tidal (Denetleme) - Her husûsda ifratdan ictinab et (Aşırılıklardan kaçın; hak ettiklerini düşünsen bile kırgınlıklardan kaçın).

10-Nezafet (Temizlik) - Vücûdunda, elbisende, evinde nezafete riayetde kusûr etme(Bedende, giysilerde veya yaşadığın yerde hiçbir pisliğe müsamaha gösterme).

11- Sükûn (Sakinlik)- Sademat-ı dehriyye (zamanın, devrin veya hayatın yıpratıcı vuruşları, sarsıntıları, dertleri ve felaketleri)den muztarib olma. Her ne üzerine olursa olsun istirahat-ı derûn (gönül huzuru, iç rahatlığı veya ruh dinginliğ)la icra-yı muhakeme (muhakeme yaparak uygula) et (Önemsiz şeylerden, sıklıkla yaşanan ya da kaçınılmaz olan kazalardan rahatsız olma).

12- İffet - Hiçbir husûsda nâmûsu unutma.

13- Tevazu (Alçakgönüllülük) – “......”[12]

Kur. Yzb. Mustafa Kemal tırnak içinde “ ……” gösterdiği Benjamin Franklin’in eserinde bulunan  “İsa’yı ve Sokrates’i kendine örnek al[13]” ifadesini Not Defterinde boş bırakmıştır.

            Kur. Yzb. Mustafa Kemal notlarına şu cümlelerle devam eder:

“Franklin neşriyyatında “Tenbel olan bir insan için vatandaşlarına yararlık gösterebilmek mümkün olamaz” diyor.

Bu büyük zat; duvarcılık, tornacılık, matbaacılık, muharrirlik, ediblik, diplomatlık kademelerinden sıra ile geçmişdir. Vashington en sevdiği dostu idi.

Paratonerin keşfi tecrübelerini en evvel uçurtmada yapmıştır. Şöyle ki çocuğunun uçurtmasını re'sine bir demir parça ilave ve ipini (kendir) ve bunun da ucunu ipekden yapıb fırtınalı havada şehrin haricine çıktı. Saikanın bu uçurtma üzerindeki te'siratı tedkik ve ta'mik fikrinin isabetini isbat etdi.

Kitabe-i seng-i mezarını kendisi yazıb bırakmışdır. “Şu mevzi-i tenhayi[14]de matbaacı 'Benyamin Franklin'in cesedi, evrakı koparılmış ve ser­name-i müzehhibi[15]  silinmiş fersûde[16]  bir kitab gibi kurtlara me'kel[17] olarak gunûde-i hak-i sükûn[18]dur. Hâl böyle ise de eser mahv u zail[19] olmayacakdır. Çünkü: Medfûn[20]un i'tikadınca[21] müellifin[22] -maksad-ı müellif-i kainat-[23]  dest-i ciyadet-peyvestiyle[24] alem-i cavidaniye[25]”[26].  (Mezar taşı yazısını kendisi yazıp bırakmıştır. “Şu ıssız, tenha, gözlerden uzak yerde matbaacı 'Benyamin Franklin'in cesedi, evrakı koparılmış ve sanatçının imzası silinmiş, eskimiş, yıpranmış bir kitap gibi kurtlara (solucanlara) yemek, besin olarak sessizlik toprağında uyumaktadır (huzur/sükûnet toprağına uzanmıştır). Hâl böyle ise de eser (kişi) tamamen yok olmuş, ortadan kalkmış, silinip gitmiş olmayacaktır. Çünkü: Mezarda yatan kişinin  inancına göre yazarın (Tanrı’nın) -kâinatın yazarının (yani yaratıcısının) amacı, gayesi/ muradı) onun iyilik, cömertlik maharet dolu ebedî âlemine (sonsuzluk dünyası/ âhiret) kişi kavuşacaktır”).

Kur. Yüz. Mustafa Kemal’in notları buraya kadar tutmuştur. Benjamin Franklin “Özyaşam Öyküsü”nde şu sözlerle devam etmektedir: Bütün bu erdemleri alışkanlık haline getirmek niyetinde olsam da, tamamını tek seferde hayatıma sokarak dikkatimi dağıtmayıp her seferinde bir tanesine odaklanmanın daha iyi olacağı kanaatine vardım. Bir tanesine iyice hâkim olduğum zaman, bir başkasına geçecektim ve bu şekilde on üçünü de tamamlayacaktım. Bazılarının önceden edinilmesi, başka birkaç tanesinin edinilmesini kolaylaştırabileceğinden, onları yukarıda belirttiğim şekilde, bu bakış açısıyla sıraladım. Önce ölçülü olmak geliyor, çünkü sürekli tetikte olunması, eski alışkanlıkların bitmek bilmeyen çekiciliğine ve daimi cazibenin gücüne karşı konulması gereken durumlarda bize lazım olan soğukkanlılığı ve berrak zihni ölçülülük sağlayacaktır. Ölçülü davranma alışkanlığını edinip hayata geçirince, sükûnet daha kolay gerçekleşecekti ve arzum, erdemler konusunda geliştikçe bilgimi de artırmak, konuşmalar sırasında dilimden ziyade kulaklarımı kullanmaya başlamaktı. Beni sadece küçük sohbetlere dâhil eden gevezelik, kelime oyunları ve şakalar yapma alışkanlığımı kırmak istiyordum ve bu sebeple sükûneti ikinci sıraya koydum. Bu ve sonraki erdem olan düzenin, projeme ve çalışmalarıma yoğunlaşmak için bana daha fazla zaman tanıyacağını umuyordum. Azim bir kez alışkanlık haline geldiğinde, sonraki tüm erdemleri elde etme çabalarımda beni diri tutacaktı; tutumluluk ve çalışkanlık, beni kalan borçlarımdan kurtaracak, refah ve bağımsızlık sağlayacak; samimiyet, adalet vb.'nin uygulanmasını daha kolay hâle getirecekti. O halde bunu, Pisagor[27]'un Altın Ayetler'indeki tavsiyesine uygun olarak tasavvur etmek, günlük olarak da sorgulamak gerekiyordu[28].

“Küçük bir kitapta her erdem için bir sayfa ayırdım. Her sayfaya kırmızı mürekkeple, haftanın her günü için bir tane olmak üzere toplam yedi sütun çizdim ve her sütuna o gün için bir harf yazdım. Bu sütunları on üç kırmızı çizgiyle kesip her satırın başlangıcına da erdemlerden birinin ilk harfini yazdım. Böylelikle günlük sorgulamamı yaparken, bir erdeme uygun davranmadığımı görürsem ilgili satıra karşılık gelen sütunu küçük bir siyah noktayla işaretleyebilecek, her hatayı oraya geçirebilecektim[29]” demektedir. Franklin bu sistemi uygulamaya çalışır.

Diğer taraftan alçakgönüllülük konusunda şu yazdıkları da önemlidir: “Erdemler listem ilk başta on iki erdemden oluşuyordu ama bir Quaker[30] arkadaşım nazikçe, genel itibariyle gururlu biri olarak görüldüğümü ve gururumun sohbette kendini sık sık gösterdiğini, herhangi bir noktayı tartışırken haklı olmakla yetinmediğimi, daha ziyade üste çıktığımı ve küstah davrandığımı söyledi. Birkaç örnek vererek de beni buna ikna etti. Elimden geldiğince bu kötü huydan ya da budalalıktan kurtulmak için çabalamaya karar verdim ve kelimeye geniş bir anlam vererek alçak gönüllülük'ü listeme ekledim. Bu erdemin hakikatini elde etmede pek başarılı olmakla övünemem, ama görünüşüyle ilgili epey bir şey elde ettim. Başkalarının duygularıyla her türlü çelişkiden ve kendi olumlu iddialarımdan kaçınmayı bir kural haline getirdim[31]”. Benjamin Franklin “Ahlâkî Kusursuzluğa Erişme Planı” olarak tespit ettiği erdemler hakkındaki düşüncesini şu cümlelerle özetlemektedir:  “Şu anda, bunu doğru bir şekilde yapanın ve iyi niteliklere sahip olanın, Tanrı'yı memnun etmekten ve başarıya ulaşmaktan geri kalamayacağını düşünüyorum”.

Franklin bu projeyi (Ahlâkî Kusursuzluğa Erişme Planı) bundan sonra üstleneceğim şekilde kafamda evirip çevirerek, koşullarım bana gerekli boş zamanı sağladığında, buna saygı duyarak aklıma gelen düşünceleri sayfalara döktüm dedikten sonra her inancın onaylayacağı şu cümlelerle düşüncelerini ifade eder: “Her şeyi yaratan tek bir Tanrı vardır”. “Dünyayı kendi takdiriyle yönetir”. “O'na hayranlık, dua ve şükranla tapınılması gerekir”. “Ama Tanrı katındaki en makbul hizmet, insana iyilik yapmaktır”. “Ruh ölümsüzdür”. “Ve Tanrı, elbette ki burada da, ahirette de fazileti mükâfatlandıracak ve kötülüğü cezalandıracaktır[32]”.

Genç olsun yaşlı olsun insanların; hayata katkı sağlamış âlimlerin, akademisyenlerin, mucitlerin, edebiyatçıların, gazetecilerin, siyasi yahut askeri liderlerin ve hangi meslekten olursa olsun daha birçok erdemli şahsiyetin özgeçmişlerden okumalar yapmaları suretiyle kendileri için aydınlatıcı yollar bulacakları çok açıktır. Atatürk’ün hayatı ve okuduğu eserler incelendiğinde bu özelliğin onda da etkilerinin görüldüğü anlaşılmaktadır. Tabii ki her insan için kişilik özellikleri ile tecrübenin önceliği unutulmamalıdır.

Kaynaklar

Ahmed Güner Sayar, A. Süheyl Ünver'le Sohbetler (7. ΧI. 1968-25. ΧII. 1985), Ötüken Yayınevi, İstanbul, 2021.

Atatürk’ün Not Defterleri X, Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, ATAREM, T. C. Genelkurmay Başkanlığı Ankara, 2009.

Benjamin Franklin, Özyaşam Öyküsü, Çevirmen: Derya Engin Nalıncı, Fihrist Yayınları, Ankara, 2026.

General Ali Fuat Cebesoy, Sınıf Arkadaşım Atatürk, İnkılâp Yayınevi, İstanbul, 2018.

Robert Lawrence Smith, A Quaker Book of Wisdom, ttps://cdn.bookey.app/files/pdf/book/en/a-quaker-book-of-wisdom.pdf.

On the evening of 12 September, I watched Unerasable! again at Cinemaximiliaan’s “Cinema Trottoir”. As the film’s executive producer, I had been part of its entire journey; from the first idea to the final images, from the editing room to the moment it met its audience. But that evening, the film seemed to be saying something else as well.

Unerasable! tells the story of a filmmaker who fled repression in Vietnam in 2018. After living undocumented in Thailand for years, he eventually comes to Europe. But instead of the freedom he expected, he encounters another set of walls: bureaucracy, uncertainty, loneliness, and the never-ending feeling of having no place to call home.

The title of the film already says it all: Unerasable!. Can a person’s name be erased? Their past? Their memory? Their identity?

In bureaucracy, a person can become nothing more than a number. In fact, most of us are tired of numbers. At school, on identity cards, in queues... But for a refugee, before they can tell their story, they first have to prove that they exist. And for that, they need a registration number. This is precisely where the film touches a nerve. It reminds us how easily a human being can be made to exist - and not exist - on paper.

But the film does not stop at telling the story of repression in Vietnam. The real question is this: when a person escapes from somewhere, do they really become free?

As the film follows someone fleeing an authoritarian system and arriving in the West, it does not take refuge in the simplistic story of “there was oppression there, and here there is freedom.” Instead, it confronts us with Europe’s own invisible borders. It makes us question the distance between the idea of freedom and actually being able to live it.

The director brings together archives, propaganda videos, images from the colonial past, and personal recordings. Starting from one person’s story, the film reveals mechanisms of repression that have existed in different forms throughout history. Yet it never turns into a political statement. This is where cinema finds its meaning. Because cinema, too, is a form of memory.

Isn’t recording an image also a way of saying, “You exist”?

You can hide a name. You can censor a story, or try to rewrite history. But once images have been recorded, erasing that memory is no longer so easy. Because cinema does not only show what happened; it also leaves a trace of what happened.

Cinema Trottoir invites us to follow that trace. Here, watching a film is not simply about looking at a screen. Its meaning comes from people coming together, sharing food, and listening to each other’s stories. And after the film, the conversations continue on the pavement outside.

Sometimes with a “This happened to me too”... Sometimes while humming the song Masum Değiliz (We Are Not Innocent)... Sometimes in the silence of someone who says nothing...

And the shadow within us quietly blends into the night.

Stay with love.

FILM INFORMATION

• Original Title: Unerasable!
• Year: 2026
• Running Time: 97 min.
• Genre: Documentary / Experimental / Biography
• Countries: Belgium / Thailand / Sweden
• Original Language: Vietnamese
• Production Company: Cinemaximiliaan, Brussels
• World Premiere: International Film Festival Rotterdam (IFFR) 2026 - Tiger Competition

CREDITS

• Director: Socrates Saint-Wulfstan Drakos (pseudonym used for security reasons)
• Written by: Socrates Saint-Wulfstan Drakos
• Producers: Yüksel Çilingir, Annabelle Van Nieuwenhuyse
• Executive Producer: Yüksel Çilingir
• Director of Photography: Socrates Saint-Wulfstan Drakos
• Editor: Socrates Saint-Wulfstan Drakos
• Additional Editor: Artem Kocharyan
• Sound Design: Socrates Saint-Wulfstan Drakos
• Music: Ruth Mareen and Porter Ellerman (Ear To The Earth), and Pol Mareen
• Animation: Hajar Mehrani
• Illustrations: Timo Schmeits
• Supported by: VAF (Flanders Audiovisual Fund), SABAM (Belgian Association of Authors, Composers and Publishers)

- Global halal economy valued at $3.5 trillion, projected to near $10 trillion by 2030: Global Islamic Economy Indicator

Amr Yehia, from Kuala Lumpur 

On the opening day of the 22nd Malaysia International Halal Showcase (MIHAS 2026), held in Kuala Lumpur from September 23 to 26, the world's largest halal trade fair — organized by the Malaysia External Trade Development Corporation (MATRADE) under the auspices of the Ministry of Investment, Trade and Industry (MITI) — is placing a special focus on the Middle East and Africa, while targeting sales exceeding RM 5 billion.

In his remarks during the press briefing  , YB Dato' Seri Reezal Merican Naina Merican - Chairman of Malaysia External Trade Development Corporation (MATRADE) , said that there is an expansion in the Egyptian-Malaysian partnership, that Egypt is a strategic partner,  there are capabilities for future expansion of the exhibition, adding that it is a potential host for the exhibition.

Reezal Merican thanked the Egyptian companies participating in MIHAS 2026, noting that an export acceleration mission was sent to Egypt in 2024.

He added that Egypt is one of the major markets for access, especially to the Middle East and North Africa region, highlighting Malaysia's field presence in Egypt and the unique geographical advantage of both countries.

Reezal Merican affirmed that MATRADE has an office in Cairo, adding that the Suez Canal connects East and West, which makes Egypt a strategic place, and a country to be reckoned with.

The Chairman of MATRADE acknowledged the current challenges in the region, including geopolitical conflicts in West Asia and disruptions at two vital choke points such as the Bab al-Mandab Strait and Hormuz.

He said: "Despite some challenges. Challenges of West Asia, the geopolitical conflict, although it is near Iran at almost a choke point, and we also do not forget the Red Sea, especially at Bab al-Mandab, these are other choke points, there has been a great deal of disruption in the maritime route in that area, but at the moment we are witnessing exponential growth in terms of trade between the two countries, and also for exports from Malaysia to Egypt. And we hope it will progress successfully in the coming years."

When asked about potential Malaysian investments in the Suez Canal industrial zone and whether MATRADE has promising plans there, he linked that to the global expansion strategy of the MIHAS exhibition itself.

Reezal Merican revealed that there are many requests to hold MIHAS outside Kuala Lumpur, a strategy he started during his tenure.

He explained: "Cairo may also be a suggested location, Cairo is a gateway to Africa, the next stop was Shanghai, and I will not rule out Cairo, Egypt is a large economic gateway through which we can also cover the African continent."

He continued: "There have been a lot of requests asking us to hold MIHAS outside Kuala Lumpur. We have done it twice, I brought MIHAS to Dubai. In conjunction with the Middle East Natural and Organic Expo, because Dubai is located right in the middle of the Middle East, and if you go to Dubai, it is just one flight away from any major city. And Dubai is known for hosting very prestigious expos."

He said: "We moved the exhibition to be closer to buyers who find it difficult to travel to Malaysia, from Chile and South America for example, citing the proverb 'If you cannot bring the mountain to Muhammad, bring Muhammad to the mountain'."

He stressed the transformation of Africa as a large market, noting that the continent has grown from 900 million people to 1.4 billion people across 54 countries, and that democratic transformation has made it more vibrant and promising.

On how African countries can benefit from the halal economy, Reezal Merican stressed that halal is much bigger than just food and beverages: "Currently we are exploring less than 1% of the halal economy, it is expanding and now stands at 3.5 trillion US dollars according to the Global Islamic Economy Indicator, and it is rising sharply. It is expected to reach nearly 10 trillion by 2030."

Reezal Merican affirmed that halal trade is not a religious ritual but traceability and sustainability, saying: "Halal does not really refer to a religious ritual of Islam as a religion. Halal represents cleanliness, halal represents health, halal represents authenticity, halal also represents traceability, halal also represents what we call sustainability, so if you choose a halal product, you are actually choosing a safe product."

He gave an example of New Zealand, a non-Muslim majority country where he said about 70% of its slaughterhouses are halal compliant because it is one of the largest producers of livestock and the majority of consumers globally are Muslims.

Regarding the MIHAS exhibition itself, Reezal Merican pointed to the scale and the traditional working mechanism before artificial intelligence: everything was done physically, we have 47 offices around the world, the second largest Malaysian government office operating on foreign soil, so using AI, all requests are pre-screened, handled carefully, and chosen carefully, so that when they come today to the exhibition, the chances of mismatch will be almost zero, now we introduce AI in MIHAS.

He added: "Everyone who comes here can download MIHAS AI, because they may not be able to cover everything, they can tell the system their desires, they will be accompanied by agents. They call it agentic AI, an agent for you, so they will say their desires, for example, I want palm oil. I want palm derivatives, I want cooking oil, so your AI will intelligently connect with the exhibitors' AI and other AIs, whoever the sellers are."

He added that the AI platform will be available 365 days a year for virtual communication 24 hours a day, translated into eight languages including English, Malay, Indonesian, Russian, French, Spanish and Mandarin Chinese, and uses "Salam AI" for translation. He also said he demanded the addition of African languages such as Wolof, Swahili, Yoruba and Hausa.

Regarding halal certificates, he stressed that the Malaysian halal standard of JAKIM is considered the gold standard, with a comprehensive process covering ingredients, packaging and logistics to avoid cross-contamination, and that JAKIM now cooperates with 94 certifying bodies.

Amr Yehia

The activities of the fourth edition of the international forum "Dialogue about Fakes " concluded yesterday in Moscow, with the participation of more than 2,000 experts and journalists from 80 countries, 
During the forum which was held at the National Centre of Russia , plenary session was held with titled "International Cooperation in the Information Sphere: From Individual Projects to Unified Cognitive Sovereignty."

In his opening remarks , Russian Foreign Minister Sergey Lavrov warned that modern technology allows any piece of news, even if unverified or clearly fake, to be disseminated to millions, if not billions of people, considering that Western officials are exploiting this environment to "derail the creation of a just multipolar world order."

He stressed that fake news has become a routine Western tool to undermine competitors, and that Western efforts to obfuscate and distort the truth reflect a fear of fair competition in almost all fields, whether through unilateral sanctions, tariffs, or diplomatic pressure in international organizations.

Lavrov stressed the lack of credibility of Western media narratives, by promoting without evidence the claim that Russian drones are operating over European Union territory, noting that such reports often later turn out to show that the drone was not Russian, or was Ukrainian, or its identity could not be determined.

Vladimir Tabak, President of the Global Fact-Checking Network (GFCN), officially announced the establishment of an international representative office of the network, to be headquartered in the Emirate of Dubai in the United Arab Emirates.

Tabak said: "We can now definitively announce the opening of our first international office in Dubai. While Russia is certainly the base for this project, because we position it as an international initiative, we wanted it to have an additional focal point for representatives of different countries, diverse media outlets, and various projects."

He added that the Dubai hub will expand opportunities for hosting global events and facilitating direct communication among industry participants.

The head of the network said that the cross-border nature of disinformation and the dangerous legal vacuum surrounding information conflicts require clear rules and regulations for the global information space.

He said: "For example, there are regulations prohibiting the use of certain types of weapons during warfare. Is there a single regulation that allows us to somehow govern the conduct of information wars? No."

As an example of unacceptable information influence operations that require international regulation and a definitive ban, Tabak cited the activities of fraudulent call centers used to coerce minors into committing crimes against themselves or others

Amr Yehia 

Nabil Fahmy Secretary-General of the League of Arab States, on Sunday, met with Tom Fletcher, UN Under-Secretary-General for Humanitarian Affairs and Emergency Relief Coordinator, at the start of his meetings during his participation in the high-level segment of the 81st session of the UN General Assembly in New York.

The Secretary-General listened to a presentation on the efforts undertaken by the United Nations in the humanitarian field, particularly those aimed at alleviating crises in various parts of the Arab region, foremost in the Gaza Strip, Sudan and Somalia.

Fahmy stressed the need for concerted efforts and for exerting utmost efforts to alleviate the deteriorating humanitarian conditions in various regions suffering from humanitarian crises, expressing the Arab League's readiness to engage and cooperate with the UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs and to support any effort that leads to improving humanitarian conditions in the region.

The two sides agreed that the coming period should witness further cooperation and coordination regarding dealing with the deteriorating humanitarian conditions in various parts of the Arab region.

Amr Yehia

The dangerous escalation witnessed in the region topped the talks held by Nabil Fahmy, Secretary-General of the League of Arab States, on Sunday, with United Nations Secretary-General António Guterres, at the outset of Fahmy's participation in the high-level segment of the 81st session of the UN General Assembly in New York.

The Arab League chief reviewed the repercussions of this escalation on the security and stability of the Arab region, and on international navigation, energy security and global trade. Fahmy affirmed the Arab League's solidarity with its member states in safeguarding their security, sovereignty and the safety of their vital installations, stressing that freedom of navigation in the Strait of Hormuz and the Red Sea is a firm principle in international law that must not be compromised under any pretext. The two sides agreed that containing the escalation requires serious international action that addresses its root causes and does not merely manage its effects.

The meeting also addressed the situation in the occupied Palestinian territories, foremost the humanitarian tragedy in the Gaza Strip and the escalating Israeli violations in the West Bank and occupied Jerusalem. The Secretary-General stressed the need to compel Israel to comply with international law and international humanitarian law, and that the broad international recognition of the State of Palestine necessitates a move to practical steps leading to ending the occupation and embodying an independent State on the 4 June 1967 borders with East Jerusalem as its capital. He affirmed that the Gaza Strip is an integral part of the occupied Palestinian territory and that any arrangements that separate it from the West Bank are rejected.

Both sides also reviewed developments in Syria, Lebanon, Yemen and Libya, as well as the grave situation in Sudan, which threatens further humanitarian deterioration. The two parties renewed their call for an immediate ceasefire and the opening of safe corridors for aid delivery to alleviate the suffering of the Sudanese people and halt the worsening humanitarian crisis.

The two sides also praised the solid partnership between the United Nations and the Arab League, considering it a model to be emulated in cooperation between international and regional organizations. They stressed the importance of continuing effective coordination between the two organizations on various regional and international files, in a way that contributes to achieving peace and stability in the Arab region and the world.

Relations with Egypt go beyond official diplomacy to close human and cultural ties

 Amr Yehia

The Chargé d'Affaires of the Mexican Embassy in Cairo, Héctor Agustín Ortega, affirmed the depth of the historical and popular relations uniting Egypt and Mexico, noting that the enduring friendship between the two countries does not stop at pride in their respective ancient history and civilization, but relies on a close partnership and ties currently being built and developed.

This came during a reception hosted by the Mexican Embassy in Cairo on the occasion of the 216th anniversary of the outbreak of the national independence revolution. The event was attended by senior Egyptian officials, heads and members of diplomatic missions accredited to Egypt, a select group of public figures, representatives of the Mexican community residing in Egypt, and senior press and media figures.

Ortega explained that the rapprochement between Cairo and Mexico City is not built solely within the halls of ministries and official offices, but relies fundamentally on human ties and direct communication between the two peoples. He highlighted the significant similarities in social values, chief among them warm hospitality, family solidarity, and pride in national identity as well as cultural and artistic heritage.

The Chargé d'Affaires added that celebrating this national occasion on Egyptian soil reflects the strength of the cultural and human bridges between the two countries despite geographical distance. He expressed his deep appreciation for the support and care extended to the diplomatic mission and the Mexican community in Egypt, highly valuing the efforts of community members in representing their country and portraying its cultural image, while looking forward to fostering further cultural and economic exchange initiatives in the upcoming period.

Georges-Louis Bouchez plus populaire en Flandre qu’en Wallonie, Vlaams Belang en tête, PTB en recul à Bruxelles : derrière les chiffres, l’échiquier politique belge se recompose sans se stabiliser.

Par Kadir Duran – Bruxelles Korner | Bruxelles

Le dernier Grand Baromètre Ipsos–Le Soir–RTL Info–Het Laatste Nieuws–VTM ne dessine pas une Belgique uniformément plus droitière. Il révèle plutôt trois dynamiques régionales différentes.

En Flandre, le Vlaams Belang atteint 27,8 % des intentions de vote et distance la N-VA, créditée de 23 %, tandis que les grands blocs constitués depuis les élections de 2024 restent globalement stables.

En Wallonie, le MR et Les Engagés reculent alors que le PS, le PTB et Ecolo retrouvent des forces. À Bruxelles aussi, malgré le recul du PTB, l’addition des formations de gauche demeure dominante.

Dans le classement des personnalités, Bart De Wever reste le dirigeant préféré des Flamands, tandis que Georges-Louis Bouchez apparaît plus apprécié au nord du pays que dans sa propre région.

Ces résultats pourraient donner l’impression d’un basculement uniforme vers la droite, principalement parce que le débat fédéral est dominé par les thèmes de la coalition au pouvoir et par la concurrence entre la N-VA et le Vlaams Belang.

La réalité électorale est plus complexe.

La droite impose incontestablement une grande partie de ses thèmes dans le débat public : responsabilité budgétaire, valorisation du travail, limitation des allocations, fermeté migratoire et sécuritaire, défense de l’entreprise, retour de l’autorité et relance du nucléaire.

Mais remporter la bataille de l’agenda ne signifie pas que la droite progresse partout dans les urnes. En Wallonie et à Bruxelles, les rapports de force restent favorables à la gauche.

La question centrale n’est donc plus seulement de savoir si la Belgique se déplace vers la droite. Il faut distinguer la droitisation des thèmes du débat de l’évolution réelle des intentions de vote.

En Flandre, il faut déterminer quelle droite profite de cette évolution : celle qui gouverne et assume les compromis, ou celle qui reste dans l’opposition et promet d’aller beaucoup plus loin.

En Wallonie et à Bruxelles, la question est différente : la mise en œuvre d’un agenda fédéral de droite semble, au contraire, remobiliser les électorats de gauche.

1. Popularité personnelle et intentions de vote : deux réalités différentes

La première précaution consiste à ne pas comparer directement deux indicateurs qui ne répondent pas à la même question.

Le classement des personnalités politiques demande aux personnes interrogées si elles souhaitent qu’un responsable joue un rôle important. Il mesure une forme de confiance, de visibilité ou de sympathie personnelle.

Les intentions de vote cherchent, elles, à savoir pour quel parti l’électeur voterait si des élections avaient lieu.

Un Flamand peut donc souhaiter que Bart De Wever conserve un rôle majeur tout en envisageant de voter pour le Vlaams Belang.

De la même manière, il peut apprécier Georges-Louis Bouchez pour sa fermeté, son franc-parler ou ses orientations économiques sans pouvoir voter directement pour le MR en Flandre.

En juin 2026, Bart De Wever atteignait 65 % d’opinions favorables auprès des Flamands. Il demeure aujourd’hui largement en tête avec 61 %.

Cette légère baisse ne remet pas en cause son leadership personnel. Elle montre cependant que la popularité du Premier ministre ne se transforme pas automatiquement en soutien à son parti.

Voilà le premier paradoxe du baromètre : Bart De Wever reste le roi de Flandre, mais la N-VA n’est plus la première force dans les intentions de vote.

2. Bouchez : plus facile à apprécier de loin qu’à soutenir de près

En Wallonie, Georges-Louis Bouchez ne se classe qu’en dixième position, avec 24 % d’opinions favorables, malgré une progression de trois places.

Il reste loin derrière Sophie Wilmès, toujours première à 56 %, Paul Magnette, Raoul Hedebouw et Maxime Prévot.

Bart De Wever lui-même recueille 34 % en Wallonie et devance ainsi le président du MR.

Cette faiblesse relative ne signifie pas que Bouchez est politiquement insignifiant. Elle révèle plutôt son caractère profondément polarisant.

En Wallonie, il incarne directement les choix du MR, les politiques de rigueur, la critique des syndicats et la volonté de réformer les allocations et le marché du travail.

Les conséquences sociales réelles ou supposées de ces politiques lui sont personnellement imputées.

En Flandre, son image est différente.

Une partie de l’opinion le perçoit comme un dirigeant francophone qui ose reprendre des positions largement installées dans le débat flamand :

• Maîtrise des dépenses publiques ;

• Récompense du travail ;

• Fermeté migratoire ;

• Défense du nucléaire ;

• Soutien aux entrepreneurs ;

• Rétablissement de l’autorité.

Il bénéficie aussi d’une forme de distance politique.

Il ne concurrence directement ni la N-VA ni le Vlaams Belang dans les urnes flamandes. Les électeurs du nord peuvent donc apprécier le personnage et son discours sans devoir assumer les choix du MR dans leur propre région.

Georges-Louis Bouchez devient ainsi, pour certains Flamands, la preuve qu’une droite francophone plus ferme est possible.

3. Pourquoi le Vlaams Belang dépasse-t-il la N-VA ?

La progression du Vlaams Belang ne peut pas être attribuée à un événement unique. Elle résulte de plusieurs dynamiques qui se renforcent mutuellement.

3.1. L’usure et les compromis du pouvoir

La N-VA dirige ou codirige plusieurs niveaux de pouvoir. Bart De Wever est Premier ministre et son parti occupe des ministères stratégiques.

Cette position lui donne la possibilité d’agir, mais elle l’oblige également à assumer les contraintes juridiques, européennes, budgétaires et institutionnelles.

Le Vlaams Belang reste dans une position beaucoup plus confortable.

Il peut réclamer des mesures plus radicales sans devoir immédiatement en démontrer la faisabilité.

Chaque compromis accepté par la N-VA peut être présenté comme une capitulation. Chaque retard devient une preuve d’impuissance. Chaque réforme limitée permet au Vlaams Belang d’affirmer que seul un changement de régime politique permettrait d’aller jusqu’au bout.

3.2. La centralité de l’immigration et de la sécurité

L’immigration irrégulière, les difficultés d’intégration, le narcotrafic, la criminalité organisée et les tensions observées dans certains quartiers occupent une place croissante dans le débat public.

Sur ces sujets, le Vlaams Belang bénéficie d’une antériorité politique : il les a placés au centre de son discours depuis des décennies.

Lorsque les autres partis durcissent leur position, ils peuvent réduire l’écart idéologique. Mais ils risquent aussi de confirmer que le Vlaams Belang avait identifié une préoccupation réelle.

Une partie de l’électorat choisit alors ce qu’elle considère comme « l’original » plutôt que des partis accusés d’avoir adopté tardivement les mêmes thèmes.

3.3. La normalisation progressive du parti

Le Vlaams Belang ne se présente plus uniquement comme un parti de colère.

Sous la direction de Tom Van Grieken, il a professionnalisé sa communication, modernisé son image et cherché à apparaître comme une force susceptible de gouverner.

Le cordon sanitaire continue de limiter ses possibilités d’accès au pouvoir.

Mais ce dispositif alimente aussi son discours victimaire : le parti affirme qu’une formation arrivée en tête pourrait encore être écartée malgré le soutien d’une part importante de la population.

3.4. L’insécurité économique convertie en vote identitaire

Le pouvoir d’achat, le logement, les pensions, la fiscalité et la qualité des services publics restent des inquiétudes profondément sociales.

Pourtant, le Vlaams Belang réussit à relier ces préoccupations à la migration, à la solidarité fédérale et à l’identité flamande.

Son message est simple : les citoyens travaillent et paient beaucoup, tandis que l’État fonctionnerait mal et distribuerait insuffisamment ses ressources à ceux qui contribuent.

Cette lecture réduit une réalité budgétaire complexe à une opposition entre ceux qui financent le système et ceux qui en bénéficient. Mais elle possède une efficacité électorale évidente.

4. Les politiques de droite ont-elles réellement été menées ?

Il est possible d’affirmer que plusieurs orientations ont été engagées et que leur vocabulaire s’est imposé dans le débat politique :

• Responsabilité budgétaire ;

• Valorisation du travail ;

• Limitation de certaines allocations ;

• Activation des demandeurs d’emploi ;

• Contrôle migratoire ;

• Renforcement de la sécurité ;

• Investissement dans la défense ;

• Soutien au nucléaire ;

• Discours favorable aux entreprises.

Il serait cependant prématuré d’affirmer que toutes ces politiques ont été pleinement réalisées ou qu’elles ont déjà produit les résultats annoncés.

Une réforme traverse plusieurs étapes : accord politique, rédaction juridique, adoption parlementaire, arrêtés d’exécution, mise en œuvre administrative et effets concrets sur la population.

Entre l’annonce et le résultat, plusieurs mois ou plusieurs années peuvent s’écouler.

Cette distinction est essentielle.

Un gouvernement peut avoir fixé une orientation sans être encore en mesure d’en présenter le bilan.

Les citoyens, eux, jugent moins les textes adoptés que leur expérience quotidienne :

Trouvent-ils un emploi plus facilement ? Leur salaire net augmente-t-il ? Les finances publiques s’améliorent-elles ? Le sentiment de sécurité progresse-t-il ? Les procédures migratoires deviennent-elles plus efficaces ? L’énergie est-elle plus abordable ?

Sans résultats visibles, le gouvernement risque de supporter le coût politique des réformes sans en recueillir les bénéfices.

5. Gagner la bataille des idées ne suffit pas

Le déplacement du débat vers la droite ne garantit pas la stabilité électorale des partis de droite. Il peut même renforcer leurs concurrents les plus radicaux.

En Flandre, la N-VA se trouve face à un paradoxe.

Lorsqu’elle impose ses thèmes — immigration, sécurité, travail, autonomie et rigueur budgétaire — elle peut démontrer sa capacité à gouverner. Mais elle légitime en même temps le terrain politique du Vlaams Belang.

Celui-ci peut toujours affirmer que les mesures sont trop lentes, insuffisantes ou bloquées par les compromis fédéraux et européens.

Si les politiques gouvernementales produisent des résultats concrets, la N-VA peut récupérer une partie de l’électorat tenté par le Vlaams Belang.

Si les résultats tardent ou restent invisibles, le Vlaams Belang peut transformer la déception en argument contre l’ensemble du système.

Le même mécanisme vaut pour le MR.

Une amélioration de l’emploi, du pouvoir d’achat et des finances publiques renforcerait sa crédibilité.

À l’inverse, si la population retient surtout la limitation des allocations, les économies budgétaires et les conflits sociaux, le parti risque d’assumer le coût social des réformes sans en obtenir la récompense électorale.

L’évolution des partis dépend donc de quatre facteurs principaux :

1. La crédibilité de celui qui porte le thème ;

2. L’efficacité réelle des mesures ;

3. La capacité à respecter les promesses malgré les coalitions ;

4. La perception générale de la sécurité économique, sociale et culturelle.

La droite gouvernementale peut ainsi gagner la bataille idéologique tout en perdant des électeurs au profit d’une droite de rupture.

6. Pourquoi le PTB recule-t-il à Bruxelles ?

Le recul du PTB à Bruxelles ne signifie pas la disparition de son électorat.

Il suggère plutôt une redistribution du vote de gauche dans une région politiquement bloquée et fortement fragmentée.

Le PS peut bénéficier d’un retour du vote utile.

Face aux difficultés budgétaires régionales et à l’absence prolongée d’une majorité stable, certains électeurs de gauche peuvent préférer un parti susceptible de participer à un gouvernement et d’influencer directement les décisions.

Le PTB exprime efficacement la colère, mais le PS conserve une expérience du pouvoir et de la négociation.

Le parti marxiste rencontre également une difficulté classique : plus il progresse, plus les électeurs lui demandent comment il gouvernerait, avec quels partenaires et selon quel financement.

Son refus des compromis protège sa cohérence idéologique, mais limite sa capacité à apparaître comme une solution immédiate au blocage bruxellois.

Bruxelles possède par ailleurs un paysage particulier.

Le PTB y affronte le PS, Ecolo, Vooruit, Groen, le MR, Les Engagés, des listes locales et plusieurs mouvements disposant d’ancrages communautaires ou communaux.

Son électorat potentiel est donc soumis à une concurrence beaucoup plus dispersée.

Enfin, l’échantillon bruxellois ne compte que 600 personnes.

Les mouvements de quelques points doivent être interprétés avec prudence : une baisse dans un seul baromètre ne constitue pas encore une rupture historique.

7. Le PVDA flamand pris entre la gauche sociale et la droite identitaire

En Flandre, le PVDA conserve une implantation militante et ouvrière dans plusieurs zones urbaines et industrielles.

Ses maisons médicales, son travail de terrain et son discours sur le pouvoir d’achat lui assurent une base plus solide qu’une simple vague protestataire.

Les chiffres invitent toutefois à parler de stabilité plutôt que de chute.

Le PVDA est crédité de 10 % en septembre 2026, contre 10,1 % en juin : cette différence de 0,1 point est insignifiante au regard de la marge d’erreur.

En revanche, comparé aux 8,2 % obtenus lors des élections de juin 2024, le parti conserve une progression de 1,8 point.

La poussée du Vlaams Belang n’a donc pas provoqué l’effacement de la gauche radicale flamande. Les deux mouvements peuvent progresser dans des segments différents de l’électorat populaire.

Mais il se retrouve pris entre plusieurs forces.

Vooruit tente de reconstruire une social-démocratie populaire et plus ferme. La N-VA attire les électeurs sensibles au travail, à la fiscalité et à l’autonomie flamande.

Le Vlaams Belang capte une partie des classes populaires en reliant les difficultés économiques aux questions identitaires et migratoires.

Le principal danger pour le PVDA n’est donc pas nécessairement l’effondrement.

C’est la perte d’électeurs qui partagent ses critiques sociales, mais qui accordent désormais davantage d’importance à la migration, à la sécurité et à l’identité qu’à la redistribution économique.

Cette évolution montre que la colère sociale n’appartient plus exclusivement à la gauche radicale.

Elle peut nourrir simultanément le PVDA, sur les salaires, les prix et la redistribution, et le Vlaams Belang, sur l’identité, la migration et la sécurité.

En Flandre, le clivage ne se réduit donc pas à une progression générale de la droite : il oppose également deux manières concurrentes de traduire le mécontentement populaire.

8. Trois Régions, trois dynamiques politiques

En Wallonie, la droite recule et la gauche reprend des forces

Le mouvement wallon contredit clairement l’idée d’une droitisation électorale uniforme.

Le MR et Les Engagés perdent du terrain, tandis que le PS, le PTB et Ecolo progressent ou retrouvent une capacité de mobilisation.

La popularité personnelle de Sophie Wilmès, toujours largement en tête, ne suffit donc pas à inverser la dynamique collective des partis.

Ce redressement de la gauche peut s’expliquer par une réaction aux réformes fédérales : limitation des allocations, économies budgétaires, politique des pensions, tensions avec les syndicats et perception d’une protection sociale fragilisée.

Plus le MR assume une ligne libérale offensive, plus il consolide son identité auprès de son noyau électoral, mais plus il offre au PS et au PTB un terrain favorable pour remobiliser les catégories qui craignent de supporter le coût des réformes.

La Wallonie ne rejette pas nécessairement toute exigence de responsabilité budgétaire ou de valorisation du travail.

Elle semble toutefois demander que ces objectifs restent compatibles avec la protection sociale et une répartition équitable des efforts.

Le débat wallon reste donc structuré par la question sociale beaucoup plus que par la concurrence nationaliste observée en Flandre.

En Flandre, les blocs restent stables malgré la progression du Vlaams Belang

En Flandre, la domination idéologique de la droite est difficilement contestable.

Ensemble, le Vlaams Belang et la N-VA atteignent 50,8 % des intentions de vote.

Mais la comparaison avec juin 2026 montre surtout une remarquable stabilité des blocs :

Le fait majeur est la nouvelle progression du Vlaams Belang, de 26,6 % à 27,8 %.

Par rapport aux élections de 2024, le parti gagne six points, tandis que la N-VA reste sous son résultat électoral de 25,6 %.

Il ne s’agit donc pas d’un bouleversement complet de l’échiquier flamand, mais d’un déplacement à l’intérieur du bloc nationaliste et de droite au profit de sa composante la plus radicale.

La gauche flamande ne disparaît pas pour autant.

Vooruit conserve son niveau électoral de 2024 et le PVDA reste au-dessus de son résultat de 2024.

L’évolution flamande est donc double : consolidation d’une majorité culturelle de droite et maintien d’un pôle de gauche qui représente toujours près d’un quart de l’électorat si l’on additionne Vooruit, le PVDA et Groen.

À Bruxelles, la gauche domine malgré la baisse du PTB

À Bruxelles, le recul du PTB ne doit pas être interprété comme un recul général de la gauche.

Une partie des électeurs semble se déplacer à l’intérieur du même camp, notamment vers le PS.

Si l’on additionne les différentes formations socialistes, écologistes et de gauche radicale, le bloc de gauche reste dominant dans les intentions de vote.

La capitale conserve néanmoins un paysage beaucoup plus fragmenté que les deux autres Régions.

Les clivages sociaux y croisent les réalités linguistiques, communales et démographiques.

La domination globale de la gauche ne débouche donc pas automatiquement sur une majorité politique cohérente ni sur une sortie rapide du blocage institutionnel.

Le pays connaît ainsi moins une droitisation nationale homogène qu’une polarisation régionale croissante.

La Flandre se structure autour de la concurrence entre nationalisme gouvernemental et nationalisme radical. La Wallonie connaît une remobilisation de la gauche face aux politiques socio-économiques fédérales.

Bruxelles reste majoritairement orientée à gauche, tout en demeurant profondément morcelée.

Conclusion : quelle droite récoltera les fruits du changement ?

Le principal enseignement du Grand Baromètre n’est pas uniquement la première place du Vlaams Belang.

Il réside dans le décalage entre l’agenda politique national, largement dominé par des thèmes de droite, et les dynamiques électorales régionales.

La droite consolide son hégémonie idéologique en Flandre, mais elle recule en Wallonie, tandis que la gauche reste dominante à Bruxelles.

Bart De Wever reste le dirigeant préféré des Flamands, mais il ne maîtrise plus entièrement la dynamique électorale qu’il a contribué à créer.

Georges-Louis Bouchez profite lui aussi de cette transformation : son discours est mieux accueilli en Flandre que dans sa propre région, où il assume directement le caractère conflictuel des réformes libérales.

On peut donc affirmer que les thèmes de la responsabilité budgétaire, du travail, de l’autorité, de la sécurité, du nucléaire et de l’entreprise structurent durablement l’agenda politique.

On ne peut pas encore affirmer que toutes les politiques correspondantes ont été intégralement appliquées ni qu’elles figeront la place des partis.

L’échiquier politique continue surtout de bouger à l’intérieur de chaque camp.

En Flandre, les grands blocs restent relativement stables, mais la droite gestionnaire de la N-VA affronte la droite de rupture du Vlaams Belang.

En Wallonie, le recul du MR et des Engagés s’accompagne d’une reprise collective du PS, du PTB et d’Ecolo.

À Bruxelles, la gauche domine globalement, même si aucun parti ne peut ordonner seul un paysage profondément morcelé.

La prochaine bataille ne portera donc pas seulement sur les idées. Elle portera sur les résultats.

Si les partis gouvernementaux améliorent concrètement l’emploi, les finances publiques, la sécurité et le pouvoir d’achat, ils pourront reconquérir les électeurs protestataires.

S’ils échouent ou si les bénéfices restent invisibles, les formations radicales pourront affirmer que les réformes n’ont été que des promesses inachevées.

La question déterminante devient alors double : en Flandre, la droite qui gouverne réussira-t-elle à contenir celle qui promet d’aller plus loin ? Et en Wallonie comme à Bruxelles, l’agenda fédéral de droite continuera-t-il à renforcer une gauche redevenue majoritaire dans les sondages ?

BRUXELLES KORNER — ANALYSE POLITIQUE

Kadir Duran | Bruxelles, 20 septembre 2026

Source : Grand Baromètre Ipsos–Le Soir–RTL Info–Het Laatste Nieuws–VTM, enquête en ligne menée du 8 au 15 septembre 2026. Marge d’erreur annoncée pour l’échantillon flamand : environ ±3,1 points. Les résultats doivent être lus comme une photographie de l’opinion et non comme une prévision électorale certaine.

NETEKİM ..80’ler (2. Bölüm)

12 Eylül 1980 sabahı radyolarımızı açtığımızda daha önce pek duymadığımız bir ses duyduk. Genelkurmay Başkanı Kenan Evren konuşuyordu.

Türk Silahlı Kuvvetleri Yönetime El Koydu...Netekim diye devam eden konuşmalar senelerce devam edecekti ( nitekim demez netekim derdi ).

TÜRKİYE

Türkiye 70’lerin siyasi ve sağ sol çatışmalarından sonra yeni ve bambaşka bir döneme giriyordu. 1974 Kıbrıs Harekatından sonra konan ambargolar ekonomiyi zor durumda bırakmıştı .

Askeri darbe ile Meclis feshedildi, siyasi faaliyetler durduruldu ve 1982 Anayasası’nın ardından 1983’te yeniden seçimlere gidildi.

1983 seçimlerinde Turgut Özal ve ANAP iktidara geldi.

Özal dönemiyle birlikte Türkiye ekonomide ve dış dünyayla ilişkilerinde önemli bir değişim sürecine girdi. 80’lerin Türkiye’sini Özal’dan ayrı düşünmek kolay değil.

Ama siyasette ilginç bir şey vardır:

İktidarların ilk yıllarındaki değişim heyecanı,pozitif ekonomik hamleler zamanla yerini iktidarın konforuna bırakabiliyor.

Netekimde öyle oldu ve Anap Türkiye siyasetinden kaybolup gitti.

80 darbesi silahlı sağ sol çatışmasına son vermişti ama 84'ten sonra ve günümüze kadar sürecek başka türlü terör olaylarının başlamasına engel olamamıştı .

BELÇİKA

Belçika’da ise başka bir dönüşüm yaşanıyordu.

Wilfried Martens’in 1979'da 1992ye tam 9 kez başbakanlık (Süleyman Demirel'i geçmiş )yaptığı yıllarda Belçika’nın devlet yapısı yeniden şekilleniyor, Brüksel’in bugünkü bölgesel yapısına giden süreç ilerliyordu.

1988-89 reformlarıyla Brüksel Bölgesi'nin kendi kurumları ve hükümeti oluşturuldu.

Kurulduğu ilk yıllarda Brüksel'in çevresini değiştiren yatırımlar yapan hükümet özellikle 2004'ten sonraki 20 yıllık PS Başbakanlığının maalesef şehrin gelişmine katkısı olmadığı gibi tüm bölgeyi paralize etti .

Burada yaşayan kimse bunun tersini söyleyemez.

80’ler Belçika’da iyiki sadece siyaset değildi.

1985: Liverpool -Juventus maçında yaşanan Heysel faciası.

1986: Meksika'da düzenlenen Dünya Kupasında Pfaff'lı Scifo'lu Belçika'nın Dünya dördüncülüğü.

1986: Sandra Kim 15 yaşında "J'aime la vie " parçasıyla Eurovision şarkı yarışması birinciliğini ülkemize kazandırıyordu .

1987: Eurovision bu sefer Belçika'ya geliyordu .

1986: Avrupa Bayrağı ,Avrupa Bayrağı Brüksel'deki Avrupa Toplulukları Komisyonu önünde göndere çekildi .

Hüzünlü ve mutlu anıları unutmamak lazım.

DÜNYA

1979 sonu–1980'ler: Sovyetler Birliği Afganistan’a müdahale etti. Savaş 80’ler boyunca devam etti ve Sovyet askerleri 1989’da Afganistan’dan tamamen çekildi. Aynı yıllar Gorbaçov'un gelişi,Perestroyka Glasnost derken Sovyetler Birliğinin silinmesi .

1980: Irak-İranSavaşı başladı. Yaklaşık sekiz yıl süren savaş, 1988’de ateşkesle sona erdi.Dünya İran -Irak savaşı der ama ben özellikle Irak-İran yazdıö çünkü savaşı birilerinin gazı ile başlatan Saddam Hüseyin'di ve sonunu hwpimiz biliyoruz .

1987: Filistin’de Birinci İntifada başladı. İşgal altındaki Filistin topraklarında başlayan bu süreç, Filistin meselesini yeniden dünyanın gündeminin merkezine taşıdı.Taşıdı ama sorun bi türkü hallolmadı .

1989: Berlin Duvarı yıkıldı. Doğu Avrupa’da komünist rejimler birbiri ardına değişmeye başladı.

1980–1990: Yugoslavya’da Tito’nun 1980’de ölümünün ardından siyasi ve ekonomik sorunlar giderek büyüdü veya büyütüldü.

Yugoslavya henüz 80’lerde dağılmamıştı; parçalanma 1991’de başladı.

Pozitif bakalım :

Müzik demişken...

80’ler sadece siyaset, savaşlar ve değişen dünyadan ibaret değildi. Michael Jackson’ın Billie Jean (1982), Beat It (1983) ve Thriller (1983) gibi şarkıları da sadece o yıllara değil bu güne kadar müzik hafızalarımıza damga vurmaya devam ediyor .

Bir tarafta Kenan Evren, Özal, Martens,PS, İran-Irak Savaşı, Yugoslavya...

Diğer tarafta Michael Jackson, Sandra Kim ve “J’aime la vie”...

İşte 80’ler biraz da böyle bir dönemdi. Hayat bir taraftan değişirken, müzik de bize eşlik ediyordu.

Bu iki Pazar boyunca 80’lere hem günlük hayatımız açısından, hem de bugünkü dünyamızı şekillendiren siyasi gelişmeler açısından biraz göz attık.

Tabii burada anlattıklarım 80’lerin tamamı değil. Yazıyı iki üç kez kısaltmak zorunda kaldım. Çünkü o yıllarda yaşananların hepsini buraya sığdırmak mümkün değil.

Umarım 80’lere birlikte yaptığımız bu kısa yolculuğu beğenmişsinizdir.

Ben yine de bir şeyi söyleyerek bitireyim:

Sandra Kim ne demişti:

J’aime la vie...

Hayatı seviyoruz.

Herkese seveceği bir Pazar diliyorum.

Sait Köse

Brüksel, 20 Eylül 2026

Europe’s AI Ambitions and the Foundations of Human Capability

Evidence from the EU, Norway and Kazakhstan raises a shared question: how do education, technological investment and institutions combine to build lasting capability?

By Dr Glenn Agung Hole
Institutional economist and Associate Professor, University of South-Eastern Norway

Europe’s competitiveness agenda connects innovation, industrial development, economic security and skills. The European Commission’s Competitiveness Compass identifies education, financing and coordination as components of that agenda. The educational foundations on which these ambitions depend are now receiving renewed scrutiny. [1]

Published on 8 September 2026, the OECD’s PISA 2025 results document further difficulties in reading and mathematics across many participating education systems. They provide evidence about the capabilities of a generation growing up alongside increasingly sophisticated digital technologies. [2]

Kazakhstan’s stated development agenda brings education, technological development, entrepreneurship and infrastructure into a connected discussion of national development. The question is how these connections are being articulated, and whether institutions can translate them into capabilities that endure beyond individual programmes.

Recent articles by Aida Haidar in The Astana Times and Birgit Rodvelt, reporting on Norway’s National Reading Centre, provide the starting point for this comparison. Haidar examines the coexistence of digital familiarity and weak foundational learning in Kazakhstan; Rodvelt reports concerns about reading endurance and critical reflection in Norway. [3, 4]

The question for the European debate is therefore one of institutional conversion: under what conditions do knowledge, technology and investment become lasting productive and strategic capability?

The comparison concerns how education, technology and economic development are connected in stated objectives and institutional arrangements. It does not evaluate the relative effectiveness of national reforms. PISA measures selected student skills; strategy documents describe ambitions and planned action. The relationship between them has to be investigated rather than assumed.

Europe: position is not trajectory

PISA assesses how 15-year-olds apply knowledge and skills in reading, mathematics and science. Its results describe selected educational outcomes, not a comprehensive measure of national competitiveness. The OECD average is also distinct from an EU average. [18]

The European results are far from uniform. Ireland and Estonia recorded reading scores of 500 and 499 respectively, compared with an OECD average of 461. Belgium scored 466, Germany 465 and France 456. The Netherlands recorded 441 in reading but 483 in mathematics, placing its reported averages on different sides of the respective OECD benchmarks. These are comparisons within subjects, not an assumption that scores in different subjects measure identical capabilities. [6]

A count of the published estimates shows that 15 of the EU’s 27 member states had reading scores numerically below the OECD average. Among the 26 with a reported 2022–2025 reading comparison, 25 had negative point estimates. These counts do not mean that every difference or change is statistically significant. Table 1 provides the full comparison. [5, 6]

Relative position and direction of travel are separate issues. Ireland and Estonia remained above the reported OECD reading average while their scores fell by 16 and 12 points respectively. Educational capability can therefore weaken even where a country retains a comparatively high position. [6]

The OECD attaches sampling cautions to results for the Netherlands and Norway. More generally, uncertainty, population coverage and the composition of comparison groups matter when interpreting differences. A small numerical gap is not automatically a meaningful educational distinction. [7]

The European agenda already recognises the links

The EU has not simply overlooked foundational learning. Presented in March 2025, the Commission’s Union of Skills connects human-capital development with competitiveness. Its accompanying Action Plan on Basic Skills and STEM Education Strategic Plan address foundational learning, scientific and technical education, and preparation for digital and clean-technology transitions. [8]

The basic-skills agenda also encompasses apprenticeships, teacher development, mentoring and cooperation among educational, cultural and community organisations. It therefore recognises that learning takes place through relationships between institutions, not only within an individual classroom. [9]

Responsibility is nevertheless distributed. EU member states organise their education systems and determine teaching content, while the Union supports and complements their activities. National PISA outcomes cannot simply be attributed to a single European education policy. [10]

For Brussels, the analytical issue is how shared economic objectives interact with national implementation and local professional capacity. Consider a manufacturing supply chain spanning several countries: new equipment addresses one requirement, while the ability of technicians, managers and suppliers to understand specifications and adapt production addresses another. Neither investment tells us, by itself, how the complete system will perform.

What Kazakhstan is attempting to connect

Kazakhstan’s recent initiatives offer a concrete example of these connections in an official development agenda. A presidential decree signed on 16 May 2026 places reading culture within the fields of culture, education and innovation. It links the agenda to human-capital development and calls for modernised libraries, wider literary access and a reading-culture concept for 2027–2031 explicitly situated within the development of artificial intelligence. [11]

At the AI Development Council meeting on 4 May, the official account connected universities and applied research with commercialisation, venture investment and computing infrastructure. It also discussed digital development in relation to industrial applications, energy and logistics. These were stated priorities and implementation requirements, not independently demonstrated results. [12]

Foundational learning and advanced technology appear within a connected account of economic development. The documents describe relationships between capabilities that can subsequently be investigated, rather than establishing that the relationships already function effectively.

Kazakhstan’s educational evidence makes that distinction indispensable. Only 36 per cent of students reached at least Level 2 proficiency in reading, compared with 69 per cent across the OECD. Meanwhile, 47 per cent reported using AI chatbots to support learning at least weekly. These aggregate findings show that widespread technological use can coexist with substantial foundational difficulties; they do not establish that AI caused those difficulties. [13]

Nor can an assessment conducted in 2025 demonstrate the effectiveness of measures adopted in 2026. The relevant comparison concerns the connection between stated objectives, institutional arrangements and subsequent outcomes. It does not support a claim that Kazakhstan has already resolved the problems facing its education system.

Norway: substantial resources, a steep reading decline

Norway adds a useful European comparison. It is outside the EU but participates in the single market through the European Economic Area. Its institutional experience is therefore relevant to the wider European discussion without being conflated with EU member-state results. [14]

The scale of Norway’s reading decline deserves particular attention. Its reported score fell from 477 in 2022 to 453 in 2025: a loss of 24 points, compared with 14 points across the OECD. The Norwegian decline was therefore 10 points larger than the published OECD change. These are changes in test-score points, not percentages. [5, 6]

The National Reading Centre reports the lowest reading performance recorded for Norway in PISA, with 41 per cent of boys and 27 per cent of girls among low performers. Its researchers also identify difficulties with sustained reading, reflection and comparing information across texts. [4] The OECD describes the 2025 results as extending the decline already observed between 2018 and 2022. [19]

The resource context makes this particularly striking. OECD expenditure data for 2022 record government spending of USD 19,797 per full-time-equivalent student from primary to post-secondary non-tertiary education, adjusted for purchasing power. [20] Substantial resources coexist with deteriorating measured reading proficiency. This does not establish why results declined; it makes the conversion of resources into learning a question that spending totals alone cannot answer.

The OECD’s sampling caution remains material: Norway excluded 10.4 per cent of its target population, compared with 7.3 per cent in 2022. High exclusion rates may bias performance estimates upwards. This limits the precision of comparisons and does not provide a simple correction to the reported scores. [7, 19]

A related institutional issue appears in the Office of the Auditor General’s investigation, published on 16 June 2026. It found insufficient information about the contribution of several measures to foundational learning. Despite extensive research, the education ministry also lacked information about how the measures worked together. This investigation preceded the publication of PISA 2025 and is not an evaluation of those new results. [15]

The presence of programmes, research and resources does not establish their combined effect. Norway’s audit examines implementation, whereas Kazakhstan’s cited decrees describe intended action. They illuminate different stages of development; they are not a matched evaluation of national effectiveness. [11, 12, 15] Norway’s higher measured proficiency than Kazakhstan’s therefore needs to be distinguished from the substantial decline in Norway’s own results. [5, 6]

From individual skills to institutional capability

An institutional-capital perspective focuses on the arrangements through which societies preserve, transmit and apply knowledge over time. Foundational literacy is one component of this process, not a complete explanation of productivity, entrepreneurship or institutional performance.

The distinction becomes practical when an engineering firm evaluates an AI-generated technical proposal. Access to the system changes its technological resources. Determining whether the proposal is sound requires people who understand the problem, check assumptions and recognise when further expertise is needed. Producing an answer and exercising judgement about it are different activities.

The same distinction can be examined in entrepreneurship. A prospective founder may obtain a market summary almost instantly. Assessing its relevance still involves questioning the evidence, comparing alternatives and understanding constraints. A mentoring relationship or applied university project can provide a setting in which those judgements are discussed and tested; whether it improves outcomes is a matter for evaluation.

From this perspective, the central unit of analysis is not simply the skill possessed by an individual, but the institutional relationships through which that skill becomes useful. These include connections among schools, universities, firms, investors and professional communities. The question is whether those relationships help knowledge circulate, enable experimentation and preserve learning when individuals leave.

PISA does not directly measure these professional or organisational outcomes. Connecting achievement at age 15 to later economic activity requires additional evidence. [18] This raises a research question: how does foundational learning develop into professional competence, and under what institutional conditions can that competence be applied and renewed?

A practical setting in EU–Central Asia relations

For Brussels, these questions extend to international cooperation. At the first EU–Central Asia summit in April 2025, the European Commission announced a €12 billion Global Gateway investment package covering transport, critical raw materials, digital connectivity, water and energy. This was a regional package, not an allocation exclusively to Kazakhstan, and an announcement is distinct from completed investment. [16]

The summit also included commitments to deepen cooperation in education and science, using opportunities under Erasmus+ and Horizon Europe and collaborating in fundamental and applied research. These commitments provide a practical context for examining the connections between physical investment and the development of human capability. [17]

A transport project can be assessed through capacity and reliability. A university partnership can be examined for knowledge transfer and sustained research relationships. An industrial collaboration can be investigated for its contribution to supplier competence and the ability of participating firms to undertake more demanding activities. Studying these outcomes together would make the relationship between infrastructure and learning more visible.

The regional dimension is equally relevant to this inquiry. Do opportunities reach smaller firms and communities beyond the most prominent universities and technology centres? Does expertise remain accessible after an externally funded project ends? Can participating organisations adapt what they have learned to a new problem? These are questions for European institutions and their Central Asian partners alike.

The relationship that matters

Educational assessments describe measured outcomes. Strategies and decrees describe intentions and institutional arrangements. Neither substitutes for the other. The contribution of comparative analysis is to examine how they are connected, without treating an announcement as an achievement or a test score as a complete account of a society.

Kazakhstan’s stated agenda seeks to articulate relationships between human development, technology and economic activity. The European evidence, meanwhile, shows variation in educational outcomes alongside explicit initiatives connecting skills with competitiveness. [8, 11, 12] The common analytical task is to establish what happens between the stated ambition and the resulting capability.

For the European debate, this moves the discussion beyond a country’s position in a PISA table. It brings education, research, entrepreneurship and infrastructure into the same frame of analysis, while leaving their effects open to evidence.

Technological investment tells us what resources are being assembled. Human and institutional capability tells us what people and organisations become able to do with them.

Table 1. PISA 2025: EU member states and benchmarks

Mean scores and published reading-score changes, 2022–2025. EU member states are listed alphabetically. [5–7]

Source: OECD (2026), PISA 2025 Results (Volume I), Table I.1, printed pp. 28–29; underlying Tables I.B1.2a.1–3 and I.B1.2a.36–38. Selection and layout adapted for this article. [5]

Reading the table: Scores and changes are rounded as published. Numerical differences are not necessarily statistically significant; significance markers are not reproduced here. The OECD benchmark is not an EU average. [6, 7]

Coverage: * One or more PISA sampling standards were not met. “—” indicates no reported 2022 comparison. The OECD short-term-change average excludes Costa Rica, Luxembourg and Spain. Slovakia is reported as “Slovak Republic” by the OECD. Cyprus data cover the area under the effective control of the Government of the Republic of Cyprus. [5, 7]

Adapted from OECD material under CC BY 4.0. This analysis does not represent the official views of the OECD or its member countries.

Sources

Source numbering corresponds to the article and table. Online sources checked on 16 September 2026. All links are direct source links without tracking parameters.

[1] European Commission (2025; page updated 29 May 2026). Competitiveness Compass.
https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/competitiveness-compass_en

[2] OECD (8 September 2026). PISA 2025: Students’ reading and mathematics performance declined sharply across the OECD.
https://www.oecd.org/en/about/news/press-releases/2026/09/pisa-2025-students-reading-and-mathematics-performance-declined-sharply-across-the-oecd.html

[3] Haidar, A. (14 September 2026). Why Reading Matters in Age of AI? Kazakhstan’s PISA Results Offer Answer. The Astana Times.
https://astanatimes.com/2026/09/why-reading-matters-in-age-of-ai-kazakhstans-pisa-results-offer-answer/

[4] Rodvelt, B. (12 September 2026). Norske 15-åringers leseferdigheter har aldri vært dårligere. University of Stavanger contribution to forskning.no.
https://www.forskning.no/barn-og-ungdom-lesing-partner/norske-15-aringers-leseferdigheter-har-aldri-vaert-darligere/2708485

[5] OECD (2026). PISA 2025 Results (Volume I): Future-Ready Students. Table I.1, printed pp. 28–29. OECD Publishing.
https://doi.org/10.1787/73451bc5-en

[6] OECD (2026). Student performance in PISA 2025. In PISA 2025 Results (Volume I).
https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2025-results-volume-i_73451bc5-en/full-report/student-performance-in-pisa-2025_23e075c2.html

[7] OECD (2026). Reader’s Guide. In PISA 2025 Results (Volume I). Sampling, comparability and reporting cautions.
https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2025-results-volume-i_73451bc5-en/full-report/reader-s-guide_0364240f.html

[8] European Commission (5 March 2025). Union of Skills strategy to equip people for a competitive Europe.
https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/news/union-skills-strategy-equip-people-competitive-europe-2025-03-05_en

[9] European Commission (updated 5 March 2026). Basic skills. European Education Area.
https://education.ec.europa.eu/education-levels/school-education/basic-skills

[10] EUR-Lex. Education. Summary of the allocation of responsibilities under Article 165 TFEU.
https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/glossary/education.html

[11] President of the Republic of Kazakhstan (16 May 2026). Decree No. 1279 on measures to develop reading culture and form a reading nation. Official text in Russian.
https://akorda.kz/ru/o-merah-po-razvitiyu-kultury-chteniya-i-formirovaniyu-chitayushchey-nacii-164044

[12] President of the Republic of Kazakhstan (4 May 2026). President Kassym-Jomart Tokayev held the second meeting of the AI Development Council. Official proceedings.
https://www.akorda.kz/en/president-kassym-jomart-tokayev-held-the-second-meeting-of-the-ai-development-council-543538

[13] OECD (2026). PISA 2025 Results (Volume I): Kazakhstan. Country note.
https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2025-results-volume-i-country-notes_2d4ff9ea-en/kazakhstan_c01ae9c9-en.html

[14] European Free Trade Association. EEA & Relations with the EU.
https://www.efta.int/eea

[15] Office of the Auditor General of Norway (16 June 2026). Kunnskapsdepartementet sitt arbeid for å styrkje lese-, skrive- og rekneferdigheitene hos elevane. Document 3:17 (2025–2026).
https://www.riksrevisjonen.no/rapporter-mappe/no-2025-2026/kunnskapsdepartementet-sitt-arbeid-for-a-styrkje-lese-skrive-og-rekneferdigheitene-hos-elevane/

[16] European Council (4 April 2025). Joint press release following the first EU–Central Asia summit.
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/04/04/joint-press-release-following-the-first-eu-central-asia-summit/

[17] European Council (4 April 2025). First EU–Central Asia summit. See “People-to-people contacts and mobility”.
https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/international-summit/2025/04/04/

[18] OECD. Programme for International Student Assessment (PISA). Assessment scope and publication information.
https://www.oecd.org/en/about/programmes/pisa.html

[19] OECD (8 September 2026). PISA 2025 Results (Volume I): Norway. Country note; performance trends and sampling cautions.
https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2025-results-volume-i-country-notes_2d4ff9ea-en/norway_77d5f84b-en.html

[20] OECD (9 September 2025). Education at a Glance 2025: Norway. Financial resources invested in education; 2022 expenditure data.
https://www.oecd.org/en/publications/education-at-a-glance-2025_1a3543e2-en/norway_693d8ce6-en.html

Quartier Nord : après le couvre-feu, la diversion ?

La fermeture nocturne des commerces n’a pas réduit la criminalité globale : elle l’a principalement déplacée vers la journée. Au moment d’en tirer les conclusions, certains responsables politiques préfèrent pointer « l’immigration illégale ». Une manière commode de détourner le regard des responsabilités locales, régionales et fédérales.

Par Kadir Duran – Bruxelles Korner | Bruxelles
16 septembre 2026

Tout commence le 1er avril 2026.

À Schaerbeek et dans une partie de Saint-Josse-ten-Noode, les autorités imposent la fermeture nocturne des commerces du quartier Brabant entre 1 heure et 6 heures du matin. L’objectif annoncé est de diminuer les nuisances, le trafic de stupéfiants, les violences et le sentiment d’insécurité autour de la gare du Nord et de la rue d’Aerschot.

Pendant plusieurs mois, des commerçants parfaitement légaux sont ainsi contraints de fermer leurs portes. Des indépendants, des travailleurs et des familles paient directement le prix d’une mesure présentée comme indispensable au rétablissement de l’ordre.

Six mois plus tard, le constat tombe : les nuits sont devenues plus calmes, mais la criminalité globale n’a pas diminué. Elle s’est principalement déplacée vers la journée.

Voilà le résultat.

Une mesure qui déplace le problème

À la suite d’un rapport de police présenté le 14 septembre, le bourgmestre faisant fonction de Schaerbeek, Martin de Brabant (MR), a annoncé qu’il ne proposerait pas de prolonger le dispositif au-delà de la fin du mois.

« Les nuits sont plus calmes dans le quartier, mais la criminalité dans son ensemble n’a pas diminué », reconnaît-il. Le trafic et la consommation de drogue se déroulent désormais davantage en journée. « Ce n’est pas le but recherché », admet-il encore. Cette décision concerne actuellement Schaerbeek ; la position définitive de Saint-Josse sur son propre dispositif doit encore être distinguée. (BX1)

En langage administratif, on parle d’un « bilan mitigé ». En langage politique, il faut reconnaître que l’objectif principal n’a pas été atteint.

Fermer les commerces n’a pas démantelé les réseaux criminels. Cela n’a pas fait disparaître le crack, la prostitution clandestine, la traite des êtres humains ou les dealers. On a temporairement modifié les horaires et la visibilité des phénomènes, tout en fragilisant l’économie légale du quartier.

Les autorités ont choisi la cible la plus accessible : le commerçant identifié, enregistré, contrôlable et solvable. Pendant ce temps, les réseaux clandestins se sont adaptés.

Depuis le début, les opposants à cette mesure demandaient des données précises, une étude d’impact économique et une évaluation permettant d’isoler les effets réels des fermetures parmi toutes les interventions menées simultanément. Ces demandes étaient légitimes.

Aujourd’hui, le rapport de police confirme au moins une chose : punir collectivement les commerces ne constitue pas une politique de sécurité durable.

Quand arrive la diversion migratoire

Au moment où il faudrait évaluer les décisions prises, reconnaître les erreurs et indemniser éventuellement les dommages économiques, le débat change brusquement de cible.

Martin de Brabant affirme désormais que la situation du quartier Nord est largement liée à l’immigration irrégulière. Il indique que moins de 8 % des personnes sans titre de séjour interpellées à Schaerbeek auraient été placées en centre fermé en vue d’un éloignement. Il demande donc au gouvernement fédéral d’assumer ses responsabilités. (BX1)

La question du séjour irrégulier existe. Elle ne doit être ni niée ni dissimulée.

Lorsqu’une personne commet un délit, elle doit être poursuivie, qu’elle soit belge, étrangère en séjour légal ou sans titre de séjour. Lorsqu’une décision d’éloignement définitive peut légalement être exécutée, l’autorité fédérale doit assumer sa mission.

Mais présenter « l’immigration illégale » comme la racine générale de l’insécurité transforme une question complexe en slogan électoral.

Cette formulation mélange le statut administratif d’une personne avec un comportement criminel. Elle permet surtout de détourner le débat des carences policières, judiciaires, sociales, sanitaires et communales qui ont laissé le quartier Nord se dégrader pendant des années.

Une personne sans papiers n’est pas automatiquement un trafiquant. Et un trafiquant ne cesse pas d’être dangereux lorsqu’il possède une carte d’identité belge.

La visite nocturne qui tombe à point nommé

Le 14 septembre, les Jeunes MR organisent au Royal Layalina, rue Royale à Saint-Josse, une rencontre intitulée « Ce qui change pour vous – Faire rayonner Bruxelles ».

Le programme officiel annonce Georges-Louis Bouchez, le ministre fédéral de l’Intérieur Bernard Quintin et la secrétaire d’État bruxelloise Audrey Henry. La sécurité, la propreté et la gouvernance bruxelloise figurent au centre de la soirée. (MR)

Après la rencontre, Georges-Louis Bouchez effectue une visite nocturne du quartier Nord avec Emir Kir, Bernard Quintin et Audrey Henry.

Le président du MR décrit alors une situation qui « dépasse l’entendement » : consommation de crack en rue, insalubrité, prostitution, traite des êtres humains et habitants apeurés. Il parle d’une « zone qui échappe aux autorités » et dénonce un « laxisme insupportable face à l’immigration illégale ». Il réclame davantage de renvois, des comparutions immédiates et des peines effectivement exécutées. (Déclaration de Georges-Louis Bouchez)

Le constat de terrain ne doit pas être minimisé. La situation du quartier Nord est grave. Les habitants ont le droit de vivre sans dealers, sans violence, sans exploitation sexuelle et sans scènes quotidiennes de consommation de crack.

Mais une visite de quelques dizaines de minutes, filmée et diffusée sur les réseaux sociaux, ne constitue pas une politique publique.

Surtout, cette situation n’a pas été découverte en septembre 2026. Elle existe depuis des années. Emir Kir dirige Saint-Josse depuis plus d’une décennie. Le MR détient le ministère fédéral de l’Intérieur et participe au gouvernement chargé de la politique migratoire. Martin de Brabant dirige Schaerbeek et appartient lui aussi au MR.

Qui dénonce exactement l’inaction de qui ?

Emir Kir–MR : une proximité politiquement utile

La présence d’Emir Kir aux côtés des principales figures du MR n’est pas anodine.

Ancien membre du PS, dont il a été exclu en 2020 après avoir reçu une délégation comprenant des élus du MHP turc, Emir Kir évolue aujourd’hui comme indépendant. Sa proximité visible avec le MR témoigne d’une recomposition politique locale qui dépasse les anciennes étiquettes gauche-droite.

Il avait parfaitement le droit de participer à une rencontre organisée sur le territoire de sa commune. Il était également normal qu’il accompagne des responsables fédéraux et régionaux sur le terrain.

Mais politiquement, l’image lui est avantageuse.

Le bourgmestre montre le quartier dégradé au président du MR et au ministre de l’Intérieur. La responsabilité de l’action à venir peut alors être renvoyée vers le fédéral, tandis que la commune se présente comme victime d’un manque de moyens et de coordination.

Georges-Louis Bouchez, de son côté, obtient les images nécessaires à son discours sur l’autorité, les sanctions et les expulsions.

Chacun y trouve son compte. Sauf les habitants et les commerçants, qui attendent encore des résultats.

Il serait excessif d’affirmer qu’un scénario aurait été organisé pour transférer la responsabilité sur le MR. Aucun élément public ne permet de le démontrer. En revanche, l’utilisation politique de cette visite est manifeste : après l’échec relatif des fermetures nocturnes, le débat se déplace vers l’immigration irrégulière et la fermeté pénale.

Le chiffre des 31 % ne répond pas à la question

Georges-Louis Bouchez affirme que 31 % des détenus en Belgique seraient en situation irrégulière. Ce chiffre est également repris par le MR dans sa communication politique. (MR)

Même en acceptant ce chiffre, il ne démontre pas que 31 % de la criminalité du quartier Nord serait commise par des personnes sans papiers.

Une donnée nationale sur la population carcérale ne peut pas être automatiquement transposée à un quartier bruxellois. Elle ne précise pas davantage combien de personnes sont condamnées définitivement, détenues préventivement ou immédiatement éloignables.

La lutte contre la criminalité exige des données locales précises : auteurs identifiés, types d’infractions, heures des faits, récidive, réseaux criminels concernés et résultats judiciaires.

Sans cela, le chiffre devient un outil de communication davantage qu’un instrument de compréhension.

Un contexte particulièrement inflammable

Cette offensive politique intervient dans un climat déjà tendu.

Une croix gammée venait d’être découverte sur la mosquée El Mouahidine à Laeken, entraînant l’ouverture d’une enquête. Quelques heures plus tard, le licenciement de l’enseignante Hadija Amajoud, qui refusait de retirer son foulard dans une école provinciale de Flandre-Orientale, relançait la controverse sur la neutralité et la liberté religieuse.

Ces événements sont juridiquement et politiquement distincts. Il serait incorrect de les confondre.

Mais leur proximité dans le temps imposait une prudence particulière. Dans un tel climat, présenter l’immigration irrégulière comme la source centrale de la criminalité risque d’élargir la suspicion à l’ensemble des populations issues de l’immigration et, indirectement, aux citoyens musulmans.

Le moment choisi était donc particulièrement mauvais pour les raccourcis et les amalgames.

Ni déni ni bouc émissaire

Refuser la stigmatisation ne signifie pas nier la réalité.

Il faut poursuivre les trafiquants, lutter contre la traite des êtres humains, démanteler les réseaux de prostitution forcée, exécuter les peines et traiter les situations de séjour irrégulier dans le respect du droit.

Mais il faut également renforcer la police de proximité, les moyens de la justice, l’accompagnement des toxicomanes, la psychiatrie, l’aide aux sans-abri, la prévention et la coopération entre Schaerbeek, Saint-Josse, la Région et le fédéral.

Le quartier Nord a besoin d’un commandement opérationnel coordonné, de résultats mesurables et d’une présence permanente sur le terrain. Il n’a pas besoin d’une succession d’arrêtés temporaires, de promenades nocturnes médiatisées et de déclarations martiales.

Les commerçants légaux ne doivent plus servir de variables d’ajustement. Les personnes sans papiers ne doivent pas devenir les coupables automatiques. Les habitants ne doivent plus être utilisés comme décor d’une campagne sécuritaire.

Après les fermetures nocturnes inefficaces, voici venu le temps de la diversion.

Pourtant, la question reste la même : qui assumera enfin la responsabilité politique d’un quartier abandonné depuis des années ?

Le Quartier Nord mérite mieux qu’un couvre-feu commercial et une « patrouille » pour les réseaux sociaux.

Il mérite une politique de sécurité ciblée, humaine, coordonnée et évaluée.

Et surtout, des responsables politiques capables d’assumer leur propre bilan avant de chercher de nouveaux coupables.

President Putin’s Vision for Promoting Civilizational Diversity: Combining International Efforts to Protect and Preserve Cultural Identity

Tatyana Golikova, Deputy Prime Minister of the Russian Federation and Chairperson of the Forum Organizing Committee: The Forum Serves as a Platform for Direct International Dialogue Based on Respect for Cultural Diversity and Historical Memory

The Event Brings Together Leaders in Culture, Cinema, and Technology Under the Theme "United Cultures, Common Values"

A Roadmap for Fostering Creativity, Preserving Heritage, and Exploring the Horizons of Artificial Intelligence in the Arts

 Amr Yehia

The 12th St. Petersburg International United Cultures Forum will take place from September 24 to 26, 2026, under the theme “United Cultures, Common Values.” The complete business programme for the forum has been published, featuring the list of confirmed speakers, details of panel discussions, and diverse sectoral tracks bringing together elite cultural leaders, artists, government officials, creative sector representatives, and experts from around the world. The forum Organized by the Roscongress Foundation with the support of the Government of the Russian Federation, the Ministry of Culture of the Russian Federation, and the St. Petersburg City Administration, this year's edition provides a dedicated venue for professional exchange and actionable initiatives.

Russian President Vladimir Putin set out the general features and core tasks governing the forum’s work, emphasizing the critical importance of combining international efforts to protect and preserve cultural identity amid rapid global transformations.

In his address, President Putin stated: “Let me stress once again: our task in the modern world is to combine efforts in safeguarding cultural identity and diversity, traditions, and worldviews whilst moving forward, fostering innovation, and jointly creating genuine art – uplifting creativity that elevates humanity’s finest qualities. We must counter threats to minority cultures’ survival, advance principles of justice and equality in interethnic relations, and free the world from prejudice, double standards, and attempts to cancel this or that culture.”

Tatyana Golikova, Deputy Prime Minister of the Russian Federation and Chairperson of the Forum Organizing Committee, explained that the forum has evolved into a primary platform for direct international dialogue rooted in respect for cultural diversity, historical memory, and traditional values. She noted that the business programme spans a broad spectrum of issues, ranging from heritage preservation and the development of theatre, cinema, music, and museum practices to analyzing the opportunities and risks associated with adopting modern technologies.

Tatyana Golikova, Deputy Prime Minister of the Russian Federation and Chairperson of the Forum Organizing Committee

For his part, Anton Kobyakov, Adviser to the President of the Russian Federation and Executive Secretary of the Organizing Committee, stressed that culture remains one of the most sustainable instruments for dialogue between nations. He highlighted that the business programme provides a space to discuss practical issues of international cooperation, preserve cultural identity, and forge new partnerships among creative industry players.

The agenda is divided across ten primary thematic tracks: ‘Musical Culture’, ‘Film’, ‘Media Culture’, ‘Museums’, ‘United Cultures and Technologies towards the Cultural Code of the Future’, ‘Cultural Sovereignty in the 21st Century’, ‘Cultural Heritage: Tradition and Modernity’, ‘Circus’, ‘Theatre’, and ‘Education in Culture’, alongside a dedicated youth track and specialized session topics.

Among the cornerstone events included in the forum are the closing session chaired by Deputy Prime Minister Tatyana Golikova, the Meeting of the Coordinating Council for Culture under the Ministry of Culture of the Russian Federation, and the Hermitage Prize Award Ceremony.

In the ‘Musical Culture’ track, sessions will address strategies to engage younger generations with classical music, the role of international music competitions in facilitating long-term collaboration between musicians and audiences, and a dedicated meeting marking the 10th anniversary of the Valery Khalilov Wind Society. Pianist and "People’s Artist of the Russian Federation" Denis Matsuev will moderate discussions on international music competitions alongside fellow pianists Freddy Kempf and Justus Frantz.

The ‘Film’ track will explore the dynamic relationship between movie theatres, television, and digital platforms, the "Transcontinental Film Train" joint production project, and the application of artificial intelligence in live-action cinema. This track will also host panel sessions titled “Russia Minus Hollywood, and Hollywood Minus Russia” and “How to Form a Unified Film Space in the CIS.” Participating industry leaders include Minister of Culture Olga Lyubimova, CEO of Channel One Russia Konstantin Ernst, director and producer Fyodor Bondarchuk, Gazprom-Media Holding CEO Alexander Zharov, and director Karen Shakhnazarov.

In the ‘Media Culture’ track, Director General of the TASS news agency Andrey Kondrashov will moderate a session titled “Fathers in Russian and Global Multinational Culture and Media.” Speakers include Deputy Chairperson of the State Duma Anna Kuznetsova, Director of the Eurasian Bureau of China Media Group Wang Bin, and Chief Correspondent of the Moscow Bureau of the Turkish Anadolu Agency Ali Cura.

The forum allocates substantial focus to cultural heritage and cultural sovereignty, featuring sessions on postcolonial restoration ethics, cultural sovereignty in civilizational dialogue between East and West, and cultural heritage in the Arctic. Participants include General Director of the State Hermitage Museum Mikhail Piotrovsky, Special Representative of the President of the Russian Federation for International Cultural Cooperation Mikhail Shvydkoy, and Director General of the State Historical Museum Alexey Levykin.

The intersection of technology and artificial intelligence with the arts will also be highlighted through specialized sessions examining the impact of AI algorithms on copyright protection, drafting regional cultural codes, and the future of digital mechanisms in preserving heritage.

Minister of Culture Olga Lyubimova affirmed that the forum places top priority on opening a direct professional dialogue that connects heads of major cultural institutions with emerging young talent to address industry challenges and shape the future cultural landscape.

The ‘Theatre’ track features delegations and theatre association leaders from Russia, India, Vietnam, Türkiye, Colombia, Tunisia, and other countries. Sessions will be moderated by Chairman of the Union of Theatre Workers Vladimir Mashkov, Artistic Director of the State Theatre of Nations Yevgeny Mironov, and Artistic Director of the Alexandrinsky Theatre Valery Fokin, focusing on international theatre cooperation and the development strategy for Russian theatre leading up to 2035.

In the ‘Circus’ track, General Director of the Great Moscow State Circus Edgard Zapashny will moderate sessions examining the circus as a bridge between cultures and the impact of technology on arena performance, joined by Artistic Director Askold Zapashny, General Director of the Russian State Circus Company Sergey Belyakov, and circus artists from France, Germany, Italy, Poland, and Guatemala.

The Youth Programme will feature panels on the ethical principles of young artists working with artificial intelligence, alongside direct mentorship sessions with cultural luminaries such as Vladimir Mashkov and Mikhail Piotrovsky.

In the Special Topics track, an open session titled “Besogon and Culture” hosted by director Nikita Mikhalkov will focus on the values of the Diamond Butterfly Open Eurasian Film Award, running alongside sessions dedicated to digital heritage preservation and inclusive culture.

Hadija Amajoud, enseignante nommée à titre définitif dans l’enseignement provincial spécialisé, a été licenciée pour avoir refusé de retirer son voile. Près de deux ans après un débat organisé sur Avrupa TV, les craintes exprimées à l’époque deviennent réalité. Ce licenciement sera-t-il le premier d’une longue série ?

Par Kadir Duran – Bruxelles Korner | Bruxelles
14 septembre 2026

https://youtu.be/v4lTNFHcahY?is=Y5D3haa3WSubbUgr

La moutarde monte au nez. Et cette fois, derrière le débat abstrait sur la neutralité, il y a un visage, une carrière et une sécurité professionnelle qui s’effondrent.

La province de Flandre-Orientale a décidé de licencier Hadija Amajoud, enseignante à l’école fondamentale spécialisée Kiempunt Campus d’Assenede. Son tort : avoir refusé de retirer le voile qu’elle portait pourtant déjà lorsqu’elle avait été engagée.

« Je perds non seulement mon emploi, mais aussi mes revenus, ma sécurité et ma nomination définitive. Tout ce que j’ai construit a soudainement disparu », a-t-elle déclaré après l’annonce de son licenciement.

Derrière cette décision individuelle se cache une question beaucoup plus large : jusqu’où une autorité publique peut-elle aller au nom de la neutralité ? Et surtout, cette neutralité protège-t-elle réellement tous les citoyens ou devient-elle progressivement un instrument politique visant certaines convictions plus que d’autres ?

Un débat que nous avions déjà soulevé en octobre 2024

Bruxelles Korner avait abordé cette question dès octobre 2024, au cours d’une émission diffusée sur Avrupa TV avec Hüseyin Dönmez et Mustafa Yoloğlu, alors conseiller communal Vooruit.

Le débat portait déjà sur le voile, la place des enseignants concernés et les orientations politiques susceptibles de limiter l’expression des convictions religieuses dans les écoles et les administrations.

À l’époque, Mustafa Yoloğlu insistait sur la nécessité, pour les élus issus de la diversité, de défendre au sein de leurs partis les préoccupations des citoyens qui leur accordaient leur confiance. Il affirmait que les décisions touchant à la culture, à la religion ou aux libertés individuelles devaient être discutées et combattues, si nécessaire, à l’intérieur même des structures politiques.

La suppression ou la réduction des cours de religion avait également été évoquée. Des inquiétudes existaient déjà quant à l’avenir professionnel de centaines d’enseignants chargés des cours de religion islamique.

Près de deux ans plus tard, le débat n’est plus théorique.

La Flandre-Orientale vient d’appliquer concrètement une politique qui transforme une règle vestimentaire en motif de licenciement.

Une enseignante dont le travail n’était pas contesté

Hadija Amajoud travaillait depuis le 1er septembre 2022 dans l’enseignement provincial. Elle parle couramment le néerlandais et, selon les éléments rendus publics, ses prestations pédagogiques n’avaient jamais fait l’objet d’une évaluation négative.

Elle avait même été nommée à titre définitif le 1er janvier 2024.

Le voile ne constituait donc pas un élément nouveau : elle le portait déjà lors de son entrée en fonction. Ce qui a changé, ce n’est pas l’enseignante, mais le règlement.

Le 27 juin 2024, la province a modifié les règles applicables à son personnel. Le nouveau dispositif interdit désormais les signes religieux, philosophiques ou idéologiques visibles, à l’exception des enseignants chargés de dispenser les cours philosophiques.

Une première procédure disciplinaire avait pourtant échoué. La commission disciplinaire provinciale avait recommandé son classement, estimant que le code de déontologie alors en vigueur ne pouvait pas être appliqué à l’enseignante et qu’aucun fait disciplinairement punissable n’avait été établi.

La province avait finalement clôturé cette procédure sans sanction en octobre 2024.

Mais, entre-temps, les règles ont été renforcées. Après plusieurs procédures, la sanction est finalement tombée : le licenciement.

Le syndicat socialiste flamand ACOD, équivalent néerlandophone de la CGSP, a annoncé qu’il contesterait la décision devant la Chambre de recours à Bruxelles.

« Nous allons nous y opposer aussi longtemps que possible », a déclaré le représentant syndical Kristof Bruyland.

La neutralité : principe juridique ou mot magique de la politique ?

Vooruit, la N-VA et le MR invoquent régulièrement la neutralité. Celle-ci semble être devenue le mot magique permettant de justifier toute restriction à l’expression religieuse.

Mais la neutralité ne possède pas une définition unique et incontestable.

Il existe une différence fondamentale entre la neutralité du service public et l’effacement complet des convictions personnelles de chaque agent. Un enseignant peut-il accomplir son travail avec impartialité tout en portant un signe religieux ? Ou faut-il considérer que sa seule apparence compromet automatiquement la neutralité de l’institution ?

Hadija Amajoud défend la première interprétation. Elle estime que l’autorité provinciale applique une conception « purement politique » de la neutralité.

La question mérite d’être posée : cette enseignante avait-elle tenté d’imposer sa religion à ses élèves ? Avait-elle refusé d’enseigner le programme ? Avait-elle fait l’objet de plaintes concernant son comportement professionnel ?

À ce stade, les faits rendus publics indiquent plutôt que le conflit repose sur le seul port visible du voile.

La neutralité ne devrait pourtant pas consister à juger une personne sur son apparence, mais à vérifier si elle traite les élèves de manière égale, respecte leur liberté de conscience et accomplit correctement sa mission pédagogique.

Ce que protège réellement la Constitution belge

La Belgique n’est pas constitutionnellement construite sur une laïcité d’exclusion comparable au modèle français. Elle repose sur un équilibre entre neutralité des pouvoirs publics, liberté religieuse, pluralisme et égalité.

L’article 19 de la Constitution garantit :

« La liberté des cultes, celle de leur exercice public, ainsi que la liberté de manifester ses opinions en toute matière […] »

Cette liberté comprend le droit de croire, de ne pas croire, de changer de conviction et de manifester sa religion, individuellement ou collectivement.

Les articles 10 et 11 consacrent parallèlement l’égalité des Belges devant la loi et l’interdiction des discriminations. L’article 20 interdit de contraindre une personne à participer aux actes ou aux cérémonies d’un culte. Quant à l’article 24, il impose à l’enseignement organisé par les communautés de respecter les conceptions philosophiques, idéologiques ou religieuses des parents et des élèves.

Ces droits ne sont certes pas absolus. La liberté religieuse peut faire l’objet de restrictions, notamment dans le cadre professionnel. Mais celles-ci doivent poursuivre un objectif légitime, être clairement prévues, appliquées de manière cohérente et rester proportionnées.

Autrement dit, invoquer la neutralité ne suffit pas. Encore faut-il démontrer pourquoi le port du voile par une enseignante compétente constituerait concrètement une menace pour les élèves, l’enseignement ou l’impartialité du service public. La Constitution et le cadre juridique sont notamment expliqués par le Sénat belge et Unia.

Theo Francken applaudit la décision

Le ministre N-VA Theo Francken a publiquement salué la politique appliquée en Flandre-Orientale. Il a rappelé qu’à Lubbeek, dont il fut longtemps bourgmestre, le principe de neutralité avait déjà été imposé dans l’administration communale, les écoles et les services de garde d’enfants.

Selon lui, les employés concernés s’étaient alors conformés aux règles ou avaient choisi de chercher un autre emploi. Il estime que les signes religieux extérieurs ne sont pas compatibles avec la neutralité des services publics et félicite les responsables provinciaux ayant appliqué cette politique.

Plus controversée encore est sa lecture du voile. Theo Francken met en doute le caractère volontaire de son port par de nombreuses jeunes filles et le présente comme un code de conduite religieux, voire idéologique, imposé collectivement.

Cette généralisation pose problème. Elle revient à supposer que les femmes voilées seraient, par définition, incapables de décider elles-mêmes de leur tenue. On prétend les libérer, mais on commence par leur retirer la possibilité de parler en leur propre nom.

Le paradoxe est évident : au nom de l’émancipation des femmes, une femme perd son emploi, son revenu et la carrière qu’elle avait construite.

La décision démocratique ne ferme pas le débat juridique

Les défenseurs de l’interdiction affirment qu’il s’agit d’une décision adoptée démocratiquement. Mais une majorité politique ne peut pas tout faire simplement parce qu’elle dispose des voix nécessaires.

Dans un État de droit, une décision démocratique reste soumise à la Constitution, aux lois antidiscrimination, au droit européen et au contrôle des tribunaux.

C’est précisément la fonction d’un recours : déterminer si la mesure poursuit un objectif légitime et si le licenciement constitue une réponse proportionnée. La justice devra également tenir compte du fait que l’enseignante avait été engagée, puis nommée, alors qu’elle portait déjà son voile.

La vraie question n’est donc pas seulement de savoir si une interdiction générale peut exister. Elle est de déterminer si l’on peut modifier les règles en cours de carrière, puis priver une enseignante nommée de son emploi alors qu’aucune insuffisance professionnelle ne lui est reprochée.

Où sont les élus qui promettaient de défendre les libertés ?

Lors de la campagne électorale de 2024, plusieurs partis sollicitant largement les voix des électeurs d’origine immigrée affirmaient vouloir défendre les libertés fondamentales et combattre les discriminations.

Dans notre émission d’octobre 2024, la responsabilité des élus issus de ces communautés avait été clairement posée : une fois élus, seraient-ils réellement capables de porter ces dossiers au sein de leurs partis ? Ou les promesses disparaîtraient-elles devant les rapports de force politiques ?

Aujourd’hui, la question revient avec davantage de gravité.

Que disent les élus de Vooruit ? Que pensent les responsables socialistes flamands d’une décision prise contre une enseignante dont le syndicat socialiste conteste le licenciement ? Quelle est la position du MR lorsqu’il défend une neutralité restrictive ? Jusqu’où la N-VA entend-elle étendre ces interdictions ?

Les électeurs concernés ont le droit d’obtenir des réponses précises, et non de simples déclarations prononcées pendant les campagnes électorales.

Le premier licenciement, mais certainement pas le dernier ?

Hadija Amajoud serait la première enseignante de Flandre explicitement licenciée pour avoir refusé de retirer son voile. Cette première crée désormais un précédent politique et administratif.

D’autres pouvoirs publics pourraient être tentés d’adopter des règlements similaires. D’autres enseignantes, éducatrices, employées communales ou agentes administratives pourraient bientôt être placées devant le même choix : retirer leur voile ou perdre leur emploi.

C’est là que se situe le véritable enjeu.

Aujourd’hui, il s’agit d’Hadija Amajoud. Demain, combien d’autres personnes seront concernées ? Et après-demain, quelles autres convictions ou expressions individuelles seront jugées incompatibles avec une neutralité dont la définition varie selon les majorités politiques ?

Une démocratie ne se mesure pas seulement à la volonté de la majorité. Elle se mesure aussi à sa capacité à protéger les droits des minorités.

La neutralité doit garantir que l’État ne favorise aucune conviction. Elle ne devrait pas devenir un prétexte permettant d’effacer certaines personnes de l’espace public.

Hadija Amajoud a perdu son emploi sans que ses qualités professionnelles soient remises en cause. Voilà le cœur du dossier. Derrière les grands principes et les discours politiques, une enseignante compétente se retrouve privée de sa carrière en raison d’un vêtement lié à sa conviction.

La sanction est tombée. La bataille juridique commence.

Mais une question reste suspendue au-dessus de toute la Flandre : Hadija Amajoud sera-t-elle la première, sans être la dernière ?

Amr Yehia , Sunday 13 Sep 2026

Following record bilateral trade of $718 million in 2025, commercial relations between Cairo and Kuala Lumpur are shifting toward high-value technology sharing, joint manufacturing, and supply-chain integration.

In an exclusive interview with Ahram Online, Mohd Khairy Maidin, the trade commissioner of the Malaysia External Trade Development Corporation (MATRADE) in Cairo, outlined how MATRADE is leveraging this momentum across Egypt’s mega-projects, digital trade corridors, and MIHAS 2026.

Ahram Online (AO): Since assuming your role as trade commissioner in Cairo, and with MATRADE’s expanded regional mandate, what have been the standout achievements and key milestones in driving Malaysia-Egypt commercial relations, especially given the record $718 million bilateral trade volume achieved in 2025?

Mohd Khairy Maidin: It is an incredibly exciting time to be steering this ship. Hitting that $718 million mark in 2025 was not just a numerical victory; it proved the deep economic resilience and mutual synergy between our two nations. However, if you ask me what I am most proud of, it is the qualitative shift in how we trade.

The standout milestone is undoubtedly the inauguration of the Proton Saga completely knocked-down (CKD) assembly facility in Giza, operated in partnership with Ezz Elarab Elsewedy Automotive Factories (ESAF). This multi-million-dollar joint venture completely shifts our dynamic. We are no longer just exchanging bulk commodities; we are now trading in high-value industrial technology, manufacturing capacity, and shared expertise.

We have successfully broadened our trade basket; while palm oil remains a fundamental pillar, we are seeing aggressive, sustainable growth in electrical and electronics (E&E), automotive components, and machinery.

AO: The trade basket between both nations is evolving rapidly from traditional commodities to industrial technology. What specific Malaysian sectors offer the strongest immediate export potential to Egypt, and vice versa?

KM: You have hit the nail on the head regarding the evolution of our bilateral trade. On the Malaysian side, the immediate potential lies in integrating our suppliers directly into Egypt's localized industrial supply chains.

Following the Proton assembly expansion in Giza, there is massive room for Tier 1 and Tier 2 Malaysian automotive parts manufacturers to supply the Egyptian market.

Beyond automotive, our Electrical & Electronics (E&E) sector, particularly semiconductors and smart manufacturing equipment, is perfectly positioned to support Egypt’s ongoing industrial leap. We also see robust demand for our green technologies and solar components, alongside high-value Halal F&B, such as specialized ingredients and sustainable palm oil derivatives.

Looking at what Egypt offers Malaysia, the trade flow is highly complementary. Egypt is a recognized powerhouse in fertilizers and agrochemicals, which are critical for Malaysia's extensive agriculture and plantation sectors.

Furthermore, we are increasingly sourcing Egyptian fresh produce, like citrus fruits and high-quality dates, and exploring petroleum products to support Malaysia's energy diversification goals.

AO: Egypt is undergoing a massive transformation with nationwide mega-projects and smart cities. How do you see Malaysian enterprises benefiting from and contributing to this growth?

KM: Malaysia brings a proven, practical track record to this space. We built our own green administrative capital from scratch in Putrajaya, as well as our primary tech hub in Cyberjaya. Therefore, we do not view Egypt's mega-projects merely as bidding opportunities for foreign contractors; we are actively positioning Malaysian firms as long-term strategic partners in green construction and smart urban management.

We are encouraging Malaysian suppliers to provide high-value building materials, such as specialized architectural glass, sustainable timber, and advanced insulation tailored specifically for desert climates.

More importantly, MATRADE is actively encouraging our software and technology firms to form joint ventures with Egyptian engineering giants. This ensures that as we introduce IoT-enabled transit technology and smart city software for projects like the New Capital, we are also facilitating genuine knowledge transfer and local capacity building.

AO: With Egypt serving as a strategic gateway into Africa through the AfCFTA and Malaysia offering a doorway into Southeast Asia as an ASEAN powerhouse, how is MATRADE facilitating concrete B2B linkages and supply chain integration?

KM: This "dual-gateway" framework is the absolute core of our pitch to the private sector. We consistently tell Malaysian businesses: do not look at Egypt simply as a consumer market of 105 million people. Look at it as your strategic manufacturing launchpad for the entire African Continental Free Trade Area (AfCFTA).

 The Proton Giza assembly plant is a perfect example, as the facility prepares to export assembled vehicles to North and Sub-Saharan Africa by the end of 2026.

To operationalize this strategy, MATRADE Cairo is actively facilitating institutional linkages, including institutional MoUs between the Federation of Egyptian Chambers of Commerce (FEDCOC) and the National Chamber of Commerce and Industry of Malaysia (NCCIM).

We are physically connecting Egyptian raw material exporters with Malaysia's manufacturing hubs, utilizing Malaysia's world-class port infrastructure so Egyptian exporters can use us as a primary redistribution hub for the 600-million-strong ASEAN market.

AO: What key operational challenges are Egyptian and Malaysian exporters currently facing, and what policy solutions or institutional mechanisms are being deployed to streamline trade flows?

KM: I prefer to be candid: international trade is never without friction. Currently, currency volatility, localized foreign exchange constraints, and complex customs documentation are the primary hurdles facing our exporters.

However, we are actively deploying concrete mechanisms to address these issues. To mitigate hard currency constraints, we are elevating bilateral dialogues around alternative trade settlement mechanisms, including local currency trade and structured barter-like frameworks.

On the regulatory front, we are working to strengthen mutual recognition between Malaysia's halal authority (JAKIM) and Egyptian certification bodies to eliminate double-certification bottlenecks at customs ports.

Finally, we are advocating for digital, blockchain-based trade corridors to make customs documentation paperless, which will drastically reduce port clearance times for time-sensitive cargo.

AO: Looking ahead, what are your primary targets and strategic priorities for MATRADE Cairo to deepen trade and further elevate the commercial partnership?

KM: Our quantitative target is to sustain 10 percent to 15 percent year-on-year growth in overall bilateral trade. However, the qualitative composition of that growth matters far more than the headline number; we want it driven predominantly by non-traditional, high-value sectors rather than bulk commodities.

Strategically, my primary priority is achieving true investment reciprocity. We need to move beyond traditional buying and selling toward genuine cross-border Foreign Direct Investment (FDI). I want to see Egyptian private capital and sovereign funds investing in Malaysia's tech parks and Halal hubs, just as Malaysian capital is establishing roots in Egypt.

Additionally, we are prioritizing tech capacity building, specifically exporting Malaysian Software-as-a-Service (SaaS), cybersecurity, and Islamic fintech solutions to directly support Egypt's digital transformation agenda.

AO: Finally, with the 22nd edition of the Malaysia International Halal Showcase (MIHAS 2026) taking place September 23–26 in Kuala Lumpur, what is the core agenda, and what benefits can participating Egyptian enterprises expect?

KM: MIHAS is the benchmark event for the global Halal economy, and this 22nd edition, running from 23 to 26 September at the Malaysia International Trade and Exhibition Centre (MITEC) in Kuala Lumpur, will be groundbreaking. This year, the core theme centres on embedding trust, governance, and technology into international trade, with artificial intelligence featured as a standalone sector for the first time.

My expectations for Egyptian participation are exceptionally high. We anticipate robust delegations from both the public and private sectors, particularly across pharmaceuticals, modest fashion, cosmetics, and processed food industries. The tangible benefit for an Egyptian business attending MIHAS 2026 is that they are not just selling to Malaysia; they are entering a global sourcing hub with buyers from over 80 countries.

Through MATRADE’s International Sourcing Programme (INSP), we pre-schedule targeted B2B meetings for Egyptian exporters with pre-vetted global buyers, offering them a gateway to integrate into the $3 trillion global halal ecosystem.

80’ler — 1. Bölüm

Son günlerde sosyal medyada bir 80’ler akımı var. Herkes kendisini veya ailesini o yılların kıyafetleri, arabaları, mekânları veya müzikleriyle paylaşıyor.

Sorulan soru ise genelde şu:

80’ler gerçekten güzel miydi?

Bana göre herkes kendi hayatına göre cevap verebilir.

Kiminin çocukluğu güzel geçti, kiminin gençliği...

Kiminin ilk aşkı veya hayat aşkı, bazılarının ilk arabası, ilk işi... Hatta birçok insanın doğduğu yıllar ve hayata ilk bakışı...

Kiminin ise 80’lerden hatırlamak bile istemediği anıları vardır mutlaka.

O yüzden “80’ler güzeldi” veya “ne renki kıyafetlerimiz vardı” demenin tek başına çok fazla anlamı yok.

Bana göre ise bir gerçek var:

Hayat çok daha yavaş akıyordu.

Mesela “videolar” ilk o yıllarda yaygınlaşmıştı. İlk çıkanlar yaklaşık 60 bin Belçika frangıydı. Bir işçinin 30 bin frank kazandığını düşünürsek, bugünün parasıyla en az 5 bin euroluk bir cihazdan bahsediyoruz.

Şimdi evinizde oturup IPTV veya Netflix’ten istediğiniz film veya diziyi izliyorsunuz.

O zaman ise kasetçiye gidip film kiralamak başlı başına bir maceraydı.

"Üç film 100 frank"

Şimdi bir haber anında dünyanın öbür ucundan görüntülü olarak bize ulaşıyor.

O zaman ise haberin gelmesi bile bir haberdi.

Birçoğumuzun unuttuğu faks yeni yeni yaygınlaşıyordu. Gazeteciler haberleri teleks ile geçiyordu.

Bir fotoğrafı çekip fotoğrafın negatifini verip foroları almak bazen bir hafta sürerken, şimdi dünyanın öte ucundaki ailemizle anında görüntülü görüşebiliyoruz.

Bugün aynı anda yüzlerce kanala, binlerce videoya ve milyonlarca habere ulaşabiliyoruz.

Ama bir şeyi de unutmamak lazım:

ÇOK BİLGİYE ULAŞMAK , HER ZAMAN DAHA ÇOK ŞEY BİLMEK ANLAMINA GELMİYOR .

Belki 80’lerde daha az haberimiz vardı.

Ama gelen haberi daha uzun konuşuyorduk.

Bugün ise bir haber geliyor...

Okuyoruz...

Bir dakika sonra başka bir haber geliyor.

Sonra onu unutuyoruz.

80’lerin en büyük farkı buydu:

HER ŞEY DAHA YAVAŞTI .

Hayat gerçekten daha mı güzeldi?

80’leri yaşayan herkesin cevabı farklı olur eminim.

Ve gelecek Pazar, 80’lerin dünyasına biraz daha yakından bakacağız.

Dünyada ne oluyordu?

Belçika’da ne oluyordu?

Türkiye’de neler yaşanıyordu?

Çünkü 80’ler sadece kasetlerden, saçlardan ve fotoğraflardan ibaret değildi.

Bugünün dünyası, o yıllarda alınan kararlarla şekilleniyordu.

Ve...

“Netekim” öyle de oldu.

(“Netekim”deki ironiyi gelecek hafta anlatacağım)

80'ler gibi renkli bir pazarınız olsun dostlar .

Sait Köse

Brüksel, 13 Eylül 2026

Hiç çevrenize dikkatlice baktınız mı?

Aynı sokakta yaşayan iki insan, aynı otobüse binen iki çalışan ya da aynı okulda okuyan iki çocuk... Fiziksel olarak birbirlerine çok yakın olabilirler. Ancak hayata bakışları, gelecek planları ve günlük kaygıları birbirinden kilometrelerce uzakta olabilir. Çünkü ekonomik eşitsizlik yalnızca gelir farkı değildir; aynı zamanda umut, güven, sağlık, eğitim ve psikolojik iyi oluş arasında da görünmez mesafeler oluşturur. Ekonomik eşitsizlikten söz edildiğinde çoğu zaman aklımıza rakamlar gelir. Enflasyon, maaşlar, kira fiyatları, satın alma gücü ya da gelir dağılımı konuşulur. Oysa bu tablonun görünmeyen bir yüzü daha vardır. O da insan zihninde bıraktığı etkidir. Çünkü ekonomik koşullar yalnızca yaşam standartlarımızı değil, düşünme biçimimizi, kararlarımızı ve geleceğe bakışımızı da şekillendirir.

Düşünün... Ay sonunu nasıl getireceğini hesaplayan bir insanın zihni ile gelecekte yapmak istediği yatırımları planlayan bir insanın zihni aynı şekilde çalışabilir mi?

Psikoloji bize bunun pek mümkün olmadığını söylüyor. İnsan beyni, temel ihtiyaçlarının tehdit altında olduğunu hissettiğinde önceliğini değiştiriyor. Güvende kalmaya odaklanan bir zihin, uzun vadeli planlar yapmakta, yeni fikirler üretmekte ve geleceğe umutla bakmakta zorlanabiliyor. Bu nedenle ekonomik baskı yalnızca cüzdanı değil; dikkati, hafızayı, karar verme süreçlerini ve kişiler arası ilişkileri de etkileyebiliyor. Son yıllarda yapılan psikoloji araştırmaları, ekonomik belirsizlik arttıkça insanların kaygı düzeylerinin yükseldiğini, geleceğe ilişkin umutlarının ise zayıflayabildiğini gösteriyor. İlginç olan nokta şu ki, insanları her zaman sahip oldukları gelir değil, o gelirin kendilerine güvenli bir gelecek sağlayıp sağlamayacağı düşüncesi daha fazla etkiliyor. Başka bir ifadeyle, yalnızca yoksulluk değil, ekonomik belirsizlik de zihinsel yük oluşturabiliyor.

Ekonomik eşitsizliğin etkisi yalnızca maddi imkânları sınırlı olan bireylerle de sınırlı değildir. Araştırmalar, gelir farklarının çok belirgin olduğu toplumlarda yüksek gelir grubundaki bireylerin bile daha düşük toplumsal güven, daha fazla stres ve daha yoğun rekabet duygusu yaşayabildiğini ortaya koyuyor. Çünkü eşitsizlik arttıkça insanlar birbirlerini daha fazla kıyaslamaya başlıyor. Karşılaştırmalar arttıkça ise yaşamdan alınan doyum azalabiliyor. Belki de bu yüzden günümüzde görünmez bir yarışın içindeyiz. Daha büyük bir ev, daha yeni bir telefon, daha prestijli bir makam, daha pahalı bir tatil... Özellikle sosyal medya, bu yarışı her gün yeniden gözümüzün önüne getiriyor. İnsanlar artık yalnızca kendi yaşamlarını yaşamıyor; başkalarının hayatlarının en parlak anlarıyla da sürekli karşılaşıyor. Oysa gördüğümüz kareler, çoğu zaman hayatın tamamını değil, yalnızca seçilmiş birkaç saniyesini yansıtıyor.

Kendimizi sürekli başkalarının yaşamıyla karşılaştırdığımızda, elimizde olanları fark etmek giderek zorlaşıyor. Bir süre sonra sahip olduklarımız normalleşirken, sahip olmadıklarımız daha görünür hâle geliyor. Bu durum ise memnuniyetsizlik hissini besleyebiliyor. Oysa psikolojik iyi oluşun en güçlü belirleyicilerinden biri, sürekli daha fazlasına sahip olmak değil; sahip olduklarının değerini görebilmek ve geleceğe dair gerçekçi bir umut geliştirebilmektir.

Ekonomik eşitsizliğin en fazla etkilediği gruplardan biri de çocuklar ve gençlerdir. Çocuklar yalnızca ailelerinin ekonomik koşullarını değil, o koşulların oluşturduğu duygusal iklimi de hissederler. Evde sürekli geçim kaygısının konuşulduğu, gelecek endişesinin yoğun yaşandığı bir ortamda büyüyen çocuklar, dünyayı daha belirsiz ve daha tehditkâr algılayabilir. Bu durum onların akademik motivasyonundan sosyal ilişkilerine kadar birçok alanı etkileyebilir. Bu nedenle ekonomik eşitsizlik yalnızca bugünü değil, gelecek kuşakların psikolojik gelişimini de ilgilendiren toplumsal bir konudur.

Çalışma hayatında da benzer bir tablo görüyoruz. Aynı kurumda çalışan kişiler arasında ücret, fırsat ya da takdir açısından adaletsizlik algısı oluştuğunda sorun yalnızca motivasyonun azalması değildir. Güven zedelenmeye, iş birliği zayıflamaya ve çalışanlar birbirlerini desteklemek yerine rakip olarak görmeye başlayabilir. Endüstri ve örgüt psikolojisi alanındaki çalışmalar, çalışanların yalnızca aldıkları ücrete değil, o ücretin ne kadar adil olduğuna da önem verdiklerini göstermektedir. İnsanlar çoğu zaman mutlak kazançlarını değil, kendilerine nasıl davranıldığını ve emeklerinin ne ölçüde karşılık bulduğunu değerlendirirler.

Peki böyle bir ortamda birey ne yapabilir?

Her şeyden önce kendi değerini yalnızca ekonomik göstergeler üzerinden tanımlamamaya çalışmalıdır. Gelir düzeyi yaşam koşullarını etkileyebilir; ancak insanın karakterini, bilgi birikimini, yeteneklerini ya da topluma sağlayacağı katkıyı belirlemez. Kendimizi yalnızca sahip olduklarımız üzerinden değerlendirdiğimizde, mutluluğumuzu da sürekli değişen ekonomik koşullara teslim etmiş oluruz. İkinci olarak, sürekli kıyaslama alışkanlığını fark etmek önemlidir. Elbette insan zaman zaman kendisini başkalarıyla karşılaştıracaktır. Ancak bu karşılaştırmalar, gelişmek için bir motivasyon kaynağı olmaktan çıkıp değersizlik hissi üretmeye başladığında psikolojik yük oluşturur. Böyle anlarda dikkatimizi başkalarının hayatından kendi hedeflerimize yöneltmek daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir.

Son olarak şunu unutmamak gerekir: Ekonomik eşitsizlik, bireysel çabayla tamamen ortadan kaldırılabilecek bir sorun değildir. Bu nedenle yaşanan her güçlüğü kişinin yetersizliği olarak görmek de doğru değildir. Bazen insanlar ellerinden geleni yapmalarına rağmen içinde bulundukları ekonomik koşullar nedeniyle zorlanabilirler. Böyle zamanlarda kendimize karşı daha anlayışlı olmak, sosyal destek aramak ve kontrol edebildiğimiz alanlara odaklanmak psikolojik dayanıklılığı güçlendirebilir.

Belki de kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur: Gerçekten daha mı yoksuluz, yoksa sürekli başkalarının hayatına bakmaktan kendi hayatımızın değerini göremiyor muyuz?

Ekonomik eşitsizlik, çağımızın en önemli toplumsal sorunlarından biridir ve çözümü yalnızca bireylerin omuzlarına bırakılamaz. Ancak psikolojik açıdan güçlü kalabilmek, bu gerçeği inkâr etmekten değil; onun hayatımız üzerindeki etkisini doğru anlamaktan geçer. Çünkü insanın gerçek zenginliği yalnızca banka hesabında değil; umut edebilme gücünde, üretebilme isteğinde, kurduğu ilişkilerde ve yaşamına yüklediği anlamda da saklıdır. Belki de en büyük zenginlik, sahip olduklarımızı küçümsemeden, sahip olamadıklarımızın da hayatımızdaki tek ölçü olmasına izin vermeden yaşayabilmektir.

Doç. Dr. Yeşim SIRAKAYA

St. Clements University - UK

Endüstri ve Örgüt Psikolojisi

By Dr Glenn Agung Hole

Kazakhstan’s supercomputing ambitions raise a question that Europe cannot afford to treat as someone else’s development challenge: how does access to advanced technology become a lasting capacity to innovate, retain economic value and act independently?

In October 2025, Kazakhstan’s government addressed a question that deserves a place in Europe’s debate about technological sovereignty. It approved rules for allocating the computing resources of Alem.Cloud, its national supercomputing centre, with the stated aim of providing access to universities, scientific organisations, start-ups and commercial projects. The significance lay in the proposed relationship between advanced infrastructure and the wider economy.

Who gains access to computing power, under what conditions, and with what opportunities to develop a viable business around it? These questions receive less attention than processing speeds. Yet they help determine whether a technological investment becomes a source of productive capability or remains an expensive installation with limited effects beyond its immediate users.

Alem.Cloud belongs to the domain of classical high-performance computing. Its relevance is not that it establishes Kazakhstan’s leadership in quantum technology, but that it exposes an institutional challenge shared by technologically ambitious states: acquiring an advanced asset is only one stage in developing the capacity to benefit from it.

For Brussels, the appropriate response is neither to celebrate Kazakhstan as a model nor to dismiss its ambitions as a peripheral development story. It is to examine the conditions under which technological investment changes a country’s economic possibilities—and the conditions under which it merely changes the form of its dependencies.

From computing access to productive ownership

The economic case for shared computing infrastructure begins with a plausible mechanism. Where access is affordable and predictable, a smaller enterprise can undertake experiments that would otherwise require prohibitive investment. Engineers can test applications, researchers can work with more demanding models, and potential customers can assess solutions before committing to deployment.

But this mechanism has several points of failure.

Consider a hypothetical engineering company developing software for industrial maintenance. Computing access may enable it to build a working application. Commercial success would still depend on suitable data, technical staff, a customer willing to test the product and financing that lasts beyond the demonstration phase. A promising application could stall even while the national computing facility operates exactly as intended.

This is why entrepreneurship belongs inside technological strategy, rather than being appended to it as an expected consequence.

Entrepreneurs perform the difficult work of turning knowledge into something another organisation will use and pay for. Their ability to do so depends on an environment that connects research to customers, capital and practical expertise. Supporting one part of that environment while neglecting the others can produce impressive project statistics without durable businesses.

By institutional capital, I mean the accumulated rules, organisational knowledge and relationships that enable a society to coordinate productive activity and renew its capabilities. Its importance becomes visible in these connections. A university may be excellent, a financing programme well administered and a computing centre technically advanced, while the arrangements between them remain inadequate.

Infrastructure and the broader business environment therefore need to be considered together. An assessment of a computing investment should examine the reliability of electricity and connectivity alongside the availability of engineers. A commercialisation programme should consider whether firms can finance expansion and plan under predictable tax and regulatory conditions.

Taxation, in this context, cannot be assessed solely through the revenue collected in a particular year. Its design should also be evaluated against the ability of productive enterprises to retain capital and finance uncertain development. That does not establish a case for indiscriminate tax reductions. It establishes a case for judging fiscal policy and industrial ambition together.

The strategic return is not exhausted by the first successful application. It also includes the expertise, commercial relationships and accumulated capital that make the next application possible.

Kazakhstan’s test is whether the benefits spread

Kazakhstan’s published access policy expresses an intention to connect computing resources with a broad range of users. The announcement alone does not establish that access is equitable, that commercially successful applications have emerged or that the benefits extend beyond organisations already close to public resources.

That distinction matters because the country’s wider institutional constraints are substantial. In its assessment published in January 2026, the International Monetary Fund identified the state’s large economic presence as a constraint on private-sector development. Its Executive Directors argued that investment in digitalisation and infrastructure should be accompanied by stronger legal protections, secure property rights and a more level playing field for private enterprise.

These are not qualifications to be placed politely at the end of an otherwise celebratory technological narrative. They concern the mechanism through which the investment is supposed to work.

If access favours established or politically connected organisations, public infrastructure can reinforce existing concentrations of economic power. If independent enterprises can compete on credible terms, the same infrastructure can widen participation and create opportunities that incumbents would not develop themselves.

The state’s challenge is therefore more demanding than selecting a national priority and financing it. It must create conditions in which actors it does not directly control can identify uses, challenge assumptions and retain a meaningful share of the value they create.

Public support can be justified where experimentation generates knowledge that individual firms cannot fully capture. But support should come with independent evaluation and the possibility of redirecting resources. A programme that cannot acknowledge failure cannot reliably distinguish learning from waste.

For Alem.Cloud, evidence of institutional progress would include transparent allocation decisions, meaningful participation by independent firms and credible accounts of what users achieve. The relevant question is whether capabilities spread through the economy, rather than remaining concentrated around the facility.

Europe’s problem is the connection between its strengths

Europe should recognise this challenge without assuming that Kazakhstan’s circumstances are equivalent to its own.

European technological capability is real. Germany’s JUPITER Booster ranked fifth in the June 2026 TOP500 supercomputer list. Europe’s position cannot reasonably be described as one of regulatory activity without technical achievement.

Yet scientific and infrastructural strength do not resolve every part of the economic problem. The European Commission’s Quantum Europe Strategy, adopted in July 2025, explicitly identified difficulties in translating innovation into market opportunities, together with fragmentation across national strategies and roadmaps. Its proposed response connected research, infrastructure, industrial development, investment and skills.

The institutional diagnosis is consequently more precise than the familiar claim that Europe simply regulates too much. The question is whether its different policies reinforce the same productive process.

A research agency may fund a promising technology while procurement arrangements make it difficult for a young company to secure an initial customer. An infrastructure programme may expand computing access while firms struggle to finance the next stage of development. Each intervention can fulfil its own mandate without the combined system producing the intended result.

The unit of evaluation should therefore be the full path from knowledge to productive use, not merely the performance of individual programmes.

Ownership enters the argument at this point. Where a company must relocate key activities to obtain growth financing, the concern is not simply that foreign investors receive a return. It is that decisions about future research, reinvestment and capability development may increasingly be taken elsewhere.

Foreign capital can also expand domestic capability. Acquisition need not destroy local expertise, and national ownership does not guarantee productive investment. The appropriate test is what happens to the capacity to develop technology and make consequential decisions—not the passport of every shareholder.

Europe should accordingly distinguish between attracting activity and retaining the institutional conditions for its renewal. Hosting a successful project is valuable. Remaining a credible location for its next generation requires a deeper alignment of skills, capital, infrastructure and incentives.

Quantum security makes institutional delay consequential

The same problem appears in the protection of information against future quantum attacks.

Frédéric Rosard’s recent analysis of quantum geopolitics draws attention to the dependence that can arise when countries lack the knowledge and facilities needed to participate in advanced technological systems. An institutional perspective extends that concern to their ability to adapt and replace the systems on which they already rely.

A sufficiently capable quantum computer could threaten important public-key cryptographic systems. The timing remains uncertain. However, information requiring long-term confidentiality can be exposed to a present-day collection risk: an adversary may retain encrypted material in the expectation of decrypting it later. This is why preparation need not—and should not—depend on predicting the precise date of a technological breakthrough.

The technical foundations for a transition are already being established. NIST released its first three finalised post-quantum cryptography standards in August 2024, covering key establishment and digital signatures, and encouraged organisations to begin integrating them.

The EU’s June 2025 roadmap, meanwhile, calls for all member states to begin transitioning by the end of 2026, with the protection of critical infrastructure transitioned as soon as possible and no later than the end of 2030. These are recommended implementation milestones, not evidence that the necessary organisational changes have occurred.

The institutional work is concrete. Organisations need to identify where cryptography is used, understand supplier dependencies and plan changes across systems that may have different owners and replacement schedules. NIST’s guidance specifically recommends inventories and engagement with technical departments and vendors.

From there, responsibility must connect to budgets and procurement decisions. A security team cannot complete a transition through technical expertise alone if it has no authority over the contracts or systems that need to change.

This is the wider lesson for technological sovereignty: a society needs the capacity to revise earlier technological choices. The ability to install a system and the ability to replace it are distinct capabilities. Strategic resilience requires both.

Cooperation should leave both sides more capable

For Europe and Kazakhstan, this institutional perspective suggests a more useful basis for cooperation than declarations about digital leadership.

A partnership should be designed around a problem that participating organisations are equipped to address. For example, a jointly funded research-to-industry programme could connect computing access with technical training, independent project selection and trials with potential customers. Its evaluation would examine whether participants developed expertise and applications that remained useful after the initial funding ended.

This would differ from an arrangement whose principal achievement was the delivery of equipment. It would also differ from training disconnected from any organisation capable of employing the resulting skills.

The conditions of cooperation would matter as much as its technological content. Rights to use research results should be clear. Commercial confidentiality and personal data should be protected. Academic participants should retain the freedom to question methods and report disappointing findings. Sensitive technologies would require proportionate security assessments.

Such safeguards are part of the productive value of a partnership. They make it more credible for researchers, firms and public organisations to commit resources beyond a single transaction.

Neither side should assume that cooperation requires eliminating every foreign dependency. A more practical objective is to make critical dependencies understandable and manageable. Where several systems rely on the same underlying supplier, purchasing through different intermediaries may offer little additional freedom. Where local teams gain the knowledge to assess alternatives, negotiate terms and reorganise operations, international cooperation can increase autonomy.

For Kazakhstan, that would mean using external partnerships to expand domestic productive capability rather than merely multiplying suppliers. For Europe, it would mean treating a potential partner as a participant in knowledge production, while maintaining demanding standards for security and accountability.

Both would need to assess success over a longer horizon than the announcement of an investment.

The decisive test comes when the original equipment needs upgrading, the first grant expires or a commercial relationship changes. Can the institutions that have formed around the investment retain expertise, mobilise new capital and make an informed decision about what comes next?

That is where institutional capital becomes strategic capacity.

For Astana and Brussels alike, the most consequential outcome would be an economy better able to undertake its next technological transition—not simply better equipped at the end of this one.

Pierre Wunsch’s warning that heavy industry could disappear from Europe by 2050 should not be dismissed as another intervention in the climate debate. It exposes a deeper contradiction at the heart of the European project. Brussels wants climate neutrality, strategic autonomy, greater defence capacity and technological sovereignty at the same time. Yet none of these ambitions can be sustained if Europe progressively weakens the industrial system on which they all depend.

By Dr. Glenn Agung Hole

When Pierre Wunsch, Governor of the National Bank of Belgium and a member of the European Central Bank’s Governing Council, warned in Brussels that heavy industry could effectively disappear from Europe by 2050 under current policies, the most important part of his intervention was not the date.

Nor was it the precise carbon price.

The real issue is whether Europe has constructed an institutional architecture in which the policy instruments designed to deliver one strategic objective increasingly undermine the productive capacity required to achieve the others.

That is a much more fundamental European question.

Europe wants to reach climate neutrality. It wants greater strategic autonomy. It wants to rebuild defence capacity, reduce technological dependence on the United States and China, secure critical supply chains and establish a stronger position in artificial intelligence, clean technology and advanced manufacturing.

Each objective is understandable.

Taken together, however, they require an enormous expansion of physical, technological and industrial capacity.

They require electricity.

They require grids.

They require steel, chemicals, cement, specialised metals, machinery, transformers, semiconductors, engineering capabilities, industrial infrastructure and capital.

In other words, Europe’s post-geopolitical ambitions are extraordinarily industrial.

This is why Wunsch’s warning matters.

A Europe that becomes geopolitically more ambitious while becoming industrially weaker is moving in two directions at once.

The contradiction cannot be solved rhetorically.

It must be solved economically.

Belgium provides a particularly useful lens through which to understand the problem.

The National Bank of Belgium has already documented that energy-intensive industries face growing competitive pressure from energy costs and carbon pricing. Chemicals, basic metals, mineral products, paper and refining are particularly exposed, and Belgian energy-intensive industries appear in several respects more sensitive to energy shocks than equivalent industries in France, Germany and the Netherlands. In 2025, transmission tariffs for large Belgian electricity consumers doubled compared with the previous year.

This matters because Belgium is not an abstract case at the margins of European industry.

The Belgian economy sits at the centre of one of Europe’s most sophisticated industrial and logistical systems. Its chemical and petrochemical clusters, ports, transport networks and advanced manufacturing capabilities form part of deeply integrated European value chains.

Energy-intensive industries themselves account for only around 4 per cent of Belgian value added and 3 per cent of employment. But this understates their systemic importance. The National Bank estimates that a negative shock to these industries could directly affect as many as 130,000 jobs, with three quarters of Belgian employment in energy-intensive industries concentrated in Flanders.

The deeper issue is therefore not how many people stand inside the factory gate.

It is how much economic activity depends upon what happens behind it.

Modern industrial capacity exists as an ecosystem. Chemicals feed pharmaceuticals, manufacturing, construction and agriculture. Metals enter machinery, transport, energy systems and defence. Industrial gases, refining, specialised materials and engineering services intersect across thousands of production processes.

Remove enough foundational capacity and the consequences propagate far beyond the sector where the original production loss occurred.

This is where Europe’s current policy debate becomes too fragmented.

Climate policy is discussed as climate policy. Energy policy is discussed as energy policy. Competitiveness is treated as another policy portfolio. Defence, capital markets, technology and strategic autonomy are debated in still other institutional silos.

But firms do not experience Europe in silos.

An industrial company experiences all these policies simultaneously through one economic calculation.

It sees the electricity price, the carbon price, the cost of capital, the time required to secure a permit, the availability of grid capacity, the tax system, the regulatory burden, the labour market and the expected demand for its output.

Then it decides whether to invest.

This is the point at which political ambition becomes economic reality.

And this is where Europe is struggling.

The European Commission itself now acknowledges that affordable energy is fundamental to competitiveness and that energy costs materially shape investment decisions in energy-intensive sectors. Its Affordable Energy Action Plan is explicitly designed to reduce costs, improve energy-market integration and accelerate investment.

The recognition is important.

But it also reveals how far the European debate has moved.

Only a few years ago, competitiveness was often treated as something that would emerge almost automatically from the green transition: Europe would regulate early, innovate first and create industrial leadership in the technologies of the future.

The reality has proven more complicated.

Decarbonisation requires technologies, but technology requires capital. Capital requires an investable project. And an investable project requires an expected return that compensates for risk.

The chain cannot simply be reversed by political intention.

This is where the sequencing of European policy becomes decisive.

A high carbon price can be an economically coherent mechanism if industry already has viable substitutes available at scale: abundant low-carbon electricity, sufficient grid capacity, commercially mature technologies and financing structures capable of supporting the transition.

The same carbon price has a very different effect when those alternatives remain expensive, infrastructure-constrained or technologically immature.

In the first case, the carbon price accelerates substitution.

In the second, it may accelerate exit.

That distinction is fundamental.

Europe should therefore be extremely careful not to confuse the pricing of the old industrial system with the construction of the new one.

They are not the same economic process.

The EU Emissions Trading System can make carbon-intensive production progressively more expensive. It cannot, by itself, build a power station, reinforce a transmission grid, construct a hydrogen network or create an internationally competitive low-carbon steel plant.

Those are capital-formation problems.

And capital formation follows a different logic.

This is also why the Carbon Border Adjustment Mechanism, although economically sophisticated, cannot solve the entire competitiveness problem.

CBAM attempts to prevent carbon leakage by requiring certain imports into the European market to face a carbon cost comparable to that imposed on European producers.

That helps address an obvious distortion in the internal European market.

But it does not fully solve the position of European exporters.

The National Bank of Belgium has explicitly noted this limitation: CBAM does not provide an equivalent mechanism to compensate EU producers competing in markets outside the Union.

This creates a potentially important asymmetry.

A European producer may be partly protected from lower-carbon-cost competition inside Europe while still being disadvantaged when selling into the global market.

Europe could therefore preserve production for its internal market while gradually losing competitiveness internationally.

That would be a peculiar form of industrial sovereignty.

It would protect the European market without necessarily preserving Europe as a globally competitive production base.

And that distinction matters enormously.

Strategic autonomy is not autarky.

Europe cannot define success as maintaining sufficiently protected production for its own consumers while surrendering global industrial scale.

Scale matters because it supports productivity, research and development, supplier specialisation and future investment.

Industrial capacity that loses international competitiveness will eventually struggle domestically as well.

Europe has responded increasingly through industrial subsidies and state aid.

Again, there are legitimate reasons for doing so.

The geopolitical environment has changed profoundly. Energy security, defence production, critical technology and resilient supply chains create strategic externalities that ordinary market prices do not always capture.

But the growing reliance on national state support creates another European contradiction.

Under the Clean Industrial Deal State Aid Framework, member states have received substantially greater scope to support energy, clean technology and industrial transformation. During 2026 alone, the Commission approved major national schemes including a German electricity-capacity mechanism of up to €35 billion, an Italian renewable-energy scheme of €23 billion, a Spanish capacity mechanism of €9 billion and other large national interventions.

These measures may individually be justified.

Collectively, however, they raise an institutional question Brussels cannot avoid.

If Europe responds to a common competitiveness problem primarily through national fiscal capacity, countries with the strongest public balance sheets gain greater ability to compensate industry for the disadvantages generated by Europe’s common economic environment.

The risk is that the European solution to industrial fragmentation becomes another source of fragmentation.

A single market cannot indefinitely rely on twenty-seven different fiscal capacities to maintain a common industrial base.

Europe may otherwise move from competition between firms to competition between national treasuries.

That is not industrial integration.

It is the partial renationalisation of European industrial policy.

The deeper issue is therefore institutional.

Europe does not primarily suffer from an absence of policy.

Few political systems produce more strategies, frameworks, regulations, funds and initiatives.

Nor does Europe lack capital, engineering knowledge or scientific capacity.

What Europe increasingly struggles with is the conversion of these resources into sufficient productive capacity at sufficient speed.

This is what I describe as institutional conversion capacity.

The quality of an economic system cannot be measured only by the resources it possesses.

The more important question is what the institutional system is capable of turning those resources into.

Europe has savings.

Can it convert them into productive investment?

Europe has universities and research.

Can it convert them into firms that scale?

Europe has climate targets.

Can it convert them into new energy infrastructure before existing industrial capacity becomes uneconomic?

Europe has a large single market.

Can it convert that scale into lower costs and faster commercial deployment?

Europe has geopolitical ambitions.

Can it convert them into the industrial capacity necessary to sustain strategic power?

These are not separate questions.

They are different expressions of the same institutional problem.

This is why the current debate over European competitiveness cannot be reduced to deregulation either.

Reducing unnecessary regulatory burdens would certainly help. Faster permitting would help. Better capital-market integration would help.

But Europe’s challenge is larger.

It concerns whether the continent can once again coordinate energy, infrastructure, capital, entrepreneurship, industrial capability and strategic priorities into a coherent productive system.

Mario Draghi’s competitiveness report was important precisely because it began to connect these elements rather than treat them as independent policy portfolios. The Commission itself acknowledges that slower productivity growth, higher energy costs, demographic pressures and intensified global competition now challenge Europe’s long-term prosperity.

The next step is more difficult.

Europe must move from diagnosis to institutional execution.

That means judging policies not primarily by how ambitious they appear at the moment of adoption, but by what forms of economic capacity they reproduce ten and twenty years later.

This distinction is essential.

A successful transition should leave Europe with lower emissions and a stronger productive base.

If it leaves Europe with lower territorial emissions because industrial production has migrated abroad, Europe will have solved an accounting problem while creating an economic and geopolitical one.

The same applies to strategic autonomy.

Europe cannot become strategically autonomous by importing the physical foundations of autonomy from states on which it seeks to become less dependent.

There is no meaningful European defence autonomy without metallurgy, chemicals, electronics and advanced manufacturing.

There is no technological sovereignty without energy systems, semiconductors, data infrastructure and industrial capital.

There is no artificial-intelligence leadership without enormous amounts of electricity, grid capacity and physical infrastructure.

The twenty-first-century economy may be digital at the interface.

At its foundation, it remains remarkably physical.

That is why the future of European heavy industry cannot be dismissed as nostalgia for an old economic model.

The question is not whether Europe should preserve every existing factory or every legacy technology.

Capitalism necessarily involves structural transformation.

Joseph Schumpeter called it creative destruction.

But creative destruction requires both elements.

If policy succeeds at destruction without creating the economic conditions for sufficiently large-scale replacement, the result is not transformation.

It is simply destruction.

That is the risk Europe must now confront with considerably greater intellectual honesty.

The latest Belgian evidence already suggests that companies are becoming more selective. The National Bank reported in June that investment remained targeted towards automation, digitalisation, artificial intelligence, maintenance and efficiency rather than broad capacity expansion. Firms also cited uncertainty, complex permitting, regulatory burdens and infrastructure bottlenecks, including grid connections, as factors influencing the timing, scale and location of investment. Several internationally active companies indicated that these constraints were making Belgium and Europe less attractive investment locations.

This should attract far more attention in Brussels than another debate about a distant 2050 projection.

Because industrial decline rarely begins with a dramatic decision to leave Europe.

It begins quietly.

The existing plant remains.

Maintenance continues.

Employment declines only gradually.

But the next production line is built somewhere else.

The next generation of technology is scaled somewhere else.

The supplier follows the new investment.

The engineering competence gradually follows the supplier.

Research follows production.

Eventually an entire ecosystem that once appeared permanent becomes difficult to reconstruct.

This is why the decisive metric for European industrial policy should not be the number of strategies adopted, subsidies announced or targets legislated.

It should be whether the next generation of productive capital is actually being built in Europe.

Pierre Wunsch may or may not be literally correct that heavy industry will disappear from Europe by 2050.

In one sense, that is almost beside the point.

The more important question is what proportion of the industrial capital that will define 2050 is being allocated to Europe today.

That is where Europe’s future is being decided.

Brussels does not need to choose between climate ambition and industrial competitiveness.

But it does need to recognise that the two become compatible only when climate policy is embedded within a broader architecture of energy abundance, investment, infrastructure and productive capacity.

The objective should therefore not be to preserve yesterday’s industry indefinitely.

Nor should it be to subsidise every activity that can no longer survive European cost structures.

The objective must be to create an institutional environment in which the next industrial generation finds Europe economically rational.

That is a higher standard than regulatory compliance.

It is also a more demanding test of European governance.

Europe has spent decades building perhaps the most sophisticated regulatory state in the world.

The challenge of the coming decade is whether it can become equally sophisticated at building productive capacity.

Because strategic autonomy cannot be legislated into existence.

It must be produced.

And Europe cannot become more sovereign by becoming less capable of producing the material foundations of its sovereignty.

Russian Industrial Zone enters a new phase as Moscow seeks a manufacturing foothold on the Suez Canal

The Crystal Fund is being positioned as a “single window” for Russian investors, while pharmaceuticals, petrochemicals, engineering and food processing emerge among the priority sectors. For Moscow, Egypt offers something more strategic than an industrial park: access to African and Middle Eastern markets and to Cairo’s network of trade agreements.

By Amr Yehia – Bruxelles Korner

Vladivostok / Cairo

Russia is accelerating efforts to transform its planned industrial zone in Egypt into a manufacturing and export platform capable of serving markets well beyond the Egyptian economy.

The latest developments surrounding the Russian Industrial Zone within the Suez Canal Economic Zone were highlighted during the Eastern Economic Forum held in Vladivostok from 1 to 4 September 2026, as Moscow seeks to give the long-discussed project a more operational structure.

The Eastern Economic Forum itself was held at the Far Eastern Federal University under the theme “The Far East – Development for the Benefit of the People”, bringing together Russian and international policymakers and investors around infrastructure, industry and Russia’s growing economic orientation towards Asian and emerging markets.

From diplomatic project to industrial strategy

The Russian Industrial Zone is one of the flagship economic projects linking Moscow and Cairo.

Its importance goes considerably beyond bilateral trade.

Located within Egypt’s strategically positioned Suez Canal Economic Zone, the project could allow Russian manufacturers to establish production facilities close to one of the world’s most important maritime corridors and use Egypt as a platform for exports towards the Middle East, Africa and other international markets.

Egyptian and Russian authorities had already intensified negotiations during the first half of 2026. Cairo officially described the project as a major strategic initiative expected to strengthen industrial capacity, investment, exports, technology transfer and employment.

In July, another important obstacle was removed when Russia settled on the institutional structure responsible for attracting and accompanying investors.

The Crystal Fund, established by former Russian Far East Development Minister Alexander Galushka and Alexander Krutikov, was designated as the comprehensive development institution for the Russian Industrial Zone.

It will effectively operate as a single point of access for Russian investors, developers and future residents of the zone.

For Russian Deputy Minister of Industry and Trade Roman Chekushov, the decision was intended to move the project from prolonged preparation towards practical implementation.

The message from Moscow is clear: the Russian Industrial Zone is no longer being presented merely as a diplomatic symbol, but as an industrial infrastructure project designed to integrate Russian companies into new international supply chains.

Pharmaceuticals, petrochemicals and advanced manufacturing

The industrial profile envisaged for the zone is particularly significant.

Among the sectors considered for localisation are:

• pharmaceuticals and medical equipment;

• chemicals and petrochemicals;

• engineering and machinery;

• metallurgy and metal processing;

• electrical equipment and electronics;

• construction materials;

• wood processing;

• cosmetics and related chemical industries.

Russian and Egyptian discussions have also identified significant potential in fertilisers, energy equipment and industrial feeder sectors.

Food processing could become another strategic component.

Egypt is already an important destination for Russian agricultural exports, particularly grain, meaning that processing activities could potentially bring Russian agricultural supply chains closer to consumers in Africa and the Middle East.

This introduces another dimension into the project: Egypt would not simply receive Russian products but could increasingly become a location where some Russian-origin commodities are processed, transformed and re-exported.

The attraction of the Suez Canal

Geography explains much of Moscow’s interest.

The current project site covers around 50 hectares in the northeastern section of the Suez Canal Economic Zone and has access to the Port of Ain Sokhna. Russian plans cited by Interfax foresee project design and construction work between 2026 and 2029, with operations targeted for around 2030.

From Ain Sokhna, companies can reach the Red Sea, the Gulf, East Africa and Asian shipping routes while remaining directly connected through the Suez Canal to Mediterranean and European markets.

For Moscow, this potentially provides an industrial bridge between Russia, Africa, the Arab world and Asia.

For Cairo, the equation is different but complementary: attracting manufacturing investment, creating employment, expanding local industrial capacity and increasing exports from the Suez Canal corridor.

The “Made in Egypt” advantage

One of the potentially most powerful incentives concerns the origin of goods manufactured inside Egypt.

Products meeting the necessary Egyptian local-content and rules-of-origin requirements could qualify as Egyptian-made products, potentially allowing manufacturers to benefit from trade arrangements available to Egyptian exports.

That distinction is crucial.

A Russian company exporting directly from Russia faces one commercial environment. A Russian-controlled factory producing qualifying goods in Egypt could operate under a very different trade framework.

This is why Moscow increasingly describes the zone not merely as an overseas industrial estate but as a gateway into third-country markets.

The strategy resembles a wider global trend in which industrial powers seek production bases inside countries that combine competitive manufacturing costs, major ports and preferential access to several regional markets.

Strong incentives — but conditions matter

Russian officials involved in promoting the project have also highlighted substantial investment incentives.

Alexander Galushka has referred to exemptions from property taxation and to reductions that could reach 50% of corporate profit taxation for a period of five years, alongside infrastructure support within the Suez Canal Economic Zone.

Such incentives, however, need to be understood within the applicable Egyptian investment legislation, the precise status granted to each project and the eligibility conditions negotiated with the SCZone authorities.

The broader principle is nevertheless clear: Cairo wants the Suez Canal corridor to compete internationally for industrial investment.

Egyptian officials have repeatedly emphasised the facilitations and legislative incentives being offered to accelerate implementation of the Russian project.

Egypt at the centre of Russia’s southward economic strategy

There is also a geopolitical dimension.

Western sanctions and the restructuring of international trade since 2022 have pushed Russian companies to search more aggressively for alternative markets, logistics corridors and industrial partnerships across Asia, Africa and the Middle East.

Egypt occupies an exceptional position in that strategy.

It is simultaneously an Arab country, an African economy, a Mediterranean power, a member of BRICS and the custodian of the Suez Canal.

Relations between Presidents Abdel Fattah al-Sisi and Vladimir Putin have meanwhile expanded around several strategic projects, most notably the El Dabaa nuclear power plant and the Russian Industrial Zone. The Egyptian presidency itself has described both projects as pillars of the broader strategic relationship with Moscow.

The industrial zone therefore cannot be analysed in isolation.

It belongs to a broader Russian attempt to build durable economic infrastructure outside its traditional markets.

A Russian window onto Africa

If the project reaches full implementation, its significance will not depend solely on the number of Russian factories established along the Suez Canal.

Its real importance will lie in what those factories allow Russian companies to do.

Producing inside Egypt could shorten supply chains, reduce logistical barriers, facilitate regional distribution and potentially allow qualifying products to access markets under trade arrangements unavailable to goods exported directly from Russia.

That transforms the equation.

For Cairo, Russia represents investment, industrialisation and technology.

For Moscow, Egypt represents geography, logistics and market access.

And this is precisely why the Russian Industrial Zone could become much more than another bilateral investment project.

Situated alongside the artery connecting Europe and Asia and facing the markets of Africa and the Middle East, the Suez Canal may gradually become one of Moscow’s most important industrial windows towards the Global South.

Amr Yehia
Bruxelles Korner

Dr. Bülent Güven 

Almanya: Faşizme Adım Adım
AfD yükselirken, tarih yeniden tekerrür mü ediyor?
Dr. Bülent Güven – Bruxelles Korner

AfD'nin Saksonya-Anhalt'taki lideri Ulrich Siegmund / Fotoğraf: AFP

Geçtiğimiz pazar, 6 Eylül’de Almanya’nın doğu eyaletlerinden Saksonya-Anhalt’ta yapılan seçimlerde, Alman iç istihbaratı tarafından da aşırı sağcı bir parti olarak tasvir edilen Alternative für Deutschland / Almanya için Alternatif (AfD) partisi oyların yüzde 44’ünü alarak büyük bir zafer kazandı.

Almanya’daki bu seçim sonucuna benzer haberleri son yıllarda farklı Avrupa ülkelerindeki seçimlerden sonra duymak artık rutin hâline geldi. 1990’larda İtalya’da başlayan aşırı sağ eğilimli partilerin yükselişi tüm Avrupa’yı sarmış durumda. Bu partilerin bir kısmı da yine başta İtalya olmak üzere Avusturya, Polonya ve Hollanda gibi ülkelerde iktidar ortağı oldular.

Sosyal bilimciler, Avrupa’da toplumun aşırı sağ ve sağ popülist partilere kaymasını, 1990’lardan itibaren küreselleşmenin başta ABD olmak üzere tüm Avrupa’da yol açtığı ekonomik problemler sonucu siyasal dengelerin değişmesine bağlıyorlar. Aşırı sağ kategoride değerlendirilebilecek Trump’un da tam bu nedenlerden dolayı ikinci kez seçilebildiğini söylemek mümkün.

1990 sonrası ne tür gelişmelerin bu sürecin önünü açtığı sorusu yıllardır Batı dünyasında yazılıp çiziliyor. Tek bir cümle ile ifade etmek gerekirse, II. Dünya Savaşı’ndan sonra yeniden kurulan dünya dengelerinde Batı bloku ekonomik olarak dünyanın kazananları tarafındaydı. 2007’ye kadar dünyadaki ekonomik gücün yüzde 80’i Batılı devletlerin kontrolündeydi.

Bu ekonomik güç, Batılı ülkelerde yaşayan insanlara belli bir refah sağlıyordu. Gelinen noktada Batılı ülkelerin ekonomik gücü dünya ekonomisinin yaklaşık yüzde 45’ine düşmüş durumda. Bu ekonomik gerileme artık insanların gündelik hayatlarına yansımaya başladı.

Batı dünyasında son 20 yıldır yapılan temel tartışma, bu ekonomik sıkıntının ve bunun yol açtığı sosyal sonuçların nasıl çözüleceği sorusudur. II. Dünya Savaşı’ndan sonra, küçük partiler bir kenara bırakılırsa, siyasi yelpaze iki ana eksen üzerine oturuyordu. Yelpazenin bir tarafında sosyal adalete, azınlık haklarına ve millî gelirin adil paylaşımına önem veren sosyal demokrat partiler; diğer tarafında ise ekonomik kalkınmaya, muhafazakârlığa ve milliyetçiliğe önem veren merkez sağ veya muhafazakâr partiler yer alıyordu. Bu denge üzerine kurulu siyasal düzen uzun yıllar Batılı ülkelerde huzur, refah ve güven sağladı.

Fakat süreç içinde bu merkez partiler arasındaki ortak noktalar artmaya başladı. Örneğin tüm Avrupa’da bu merkez partiler hem küreselleşmenin yaygınlaşması yönünde hem de Avrupa Birliği’nin entegrasyon sürecinin hızlanması konusunda ortak hareket etmeye başladılar. Benzer durum göçmen kökenli insanların bu ülkelere kabulü konusunda da yaşandı.

Küreselleşme sürecinde ekonomik kayba uğrayan sıradan bir Avrupa vatandaşı için ekonomik durumunun kötü olmasının temel nedenleri küreselleşme, Avrupa Birliği ve göçmenlerdir. Fakat mevcut partiler için ise bu üç faktör Avrupa’daki refahın temel şartıdır. Ekonomik verilerden yola çıkıldığında haksız da sayılmazlar. Ancak bu faktörlerin sağladığı ekonomik avantajlar toplumdaki eğitimli kesimin refahını artırırken, eğitim düzeyi düşük insanların refahını düşürmeye başladı.

Bu nedenle toplumun önemli bir kesimini oluşturan bu “kaybedenler” grubuna mensup insanlar son yıllarda aşırı sağ ve sağ popülist partileri seçmeye başladılar. Çünkü bu partiler, tam da bu insanların ekonomik durumlarının gerekçesi olarak gördükleri unsurları seçimlerde argüman olarak kullanmaya başladılar. Küreselleşme onlara göre refah kaybı demekti; Avrupa entegrasyonu halkı ezmek için elitlerin bir projesiydi ve göçmenler de yerel kültürü ve halkı yok etmek için yine elitler tarafından uygulanan bir projeydi. Dolayısıyla bu elitleri cezalandırmak için bu tür aşırı sağcı ve popülist partilere oy vermek gerektiğini düşünüyorlardı.

Avrupa’daki sağa kayışı kabaca bu gerekçelerle açıklamak mümkündür.

Benzer gerekçeler bir noktada Almanya için de geçerli olmakla birlikte, Almanya’nın bazı özel durumları bulunmaktadır. Dolayısıyla bu anlamda Saksonya-Anhalt eyalet seçimleri vesilesiyle Almanya’yı özel olarak mercek altına almakta fayda var. Çünkü Almanya dünyanın en büyük üçüncü ekonomisine sahip ve Avrupa’nın hem nüfus hem de ekonomik güç açısından en büyük ülkesi. Almanya’da muhtemel aşırı sağ bir iktidarın sadece bölgesel değil, küresel yansımaları da olabilir.

Öncelikle belirtmek gerekir ki Almanya, 1871 yılında Alman birliğini sağlayıp kurulduğunda, kuruluş meşruiyetini Alman kanına sahip insanların varlığından alıyordu. Vatandaşlığın Alman kanına bağlı olması 2000’lere kadar Almanya anayasasında varlığını korudu. Bu meşruiyet üzerine kurulan devlette Alman ırkının üstünlüğü okul kitaplarına dahi yazılmıştı. Fichte ve Herder gibi filozoflar da bu düşüncenin felsefesini yapıyorlardı.

Dolayısıyla Hitler gibi birinin Alman ırkının üstünlüğünü vurgulayarak iktidara gelmesi böyle bir sosyolojik zemine dayanıyordu. Hitler’i tarihî bir trafik kazası değil, bu sosyoloji iktidar yaptı. Altı milyon Yahudi’nin imhası ancak kendini diğerlerinden üstün gören bir toplumun gerçekleştirebileceği bir eylemdi. Almanya’da bu sosyoloji, tüm tarihî tecrübelere rağmen maalesef varlığını sürdürmektedir. Uzun yıllar örtük biçimde devam eden bu eğilim, AfD’nin yükselişiyle birlikte açıkça ifade edilmeye başlanmıştır.

Almanya’yı diğer Avrupa ülkelerinden farklı kılan bir diğer unsur ise AfD’nin üzerine oturduğu zemindir. AfD’nin arka bahçesi olarak adlandırılabilecek sosyal ağların gerçekten ırkçı bir temelden gelmeleridir. Örneğin Hitler dönemindeki Hitlerjugend’in bugünkü uzantısı olan Jugendadler, AfD’ye destek veren bir harekettir. Bu hareketin içinde bulunmuş bazı kişilerin hâlihazırda AfD milletvekili olması ve mevcut üyelerinin babalarının da AfD milletvekili olması durumun ciddiyetini göstermektedir.

Daha ilginç bir durum ise AfD’nin üst düzey yöneticilerinin büyükbabalarının Hitler döneminde önemli görevlerde bulunmuş olmalarıdır. Örneğin AfD’nin Federal Meclis’te grup başkan vekili olan Beatrix von Storch’un dedesi Johann Ludwig, 1932’den 1945’e kadar Hitler’in maliye bakanlığını yapmıştır. Yine AfD’nin genel başkanı Alice Weidel’in dedesi de Hitler döneminde başsavcılık yapmıştır.

Bu tür örnekleri çoğaltmak mümkündür. Bu durum şunu göstermektedir: AfD, yukarıda tasvir edilen ekonomik nedenlerle yükselişe geçmiş olsa da temelde ırkçı bir sosyolojiye dayanmaktadır ve Nazi dönemi ile hem ailevi hem de fikirsel bağlarını sürdürmektedir. AfD içinde önemli aktörlerden biri olan Björn Höcke’nin söylemlerinin Hitler’in söylemleriyle benzer olduğu da mahkeme kararıyla tescillenmiştir.

AfD’nin bu yapısı, onu Avrupa’daki diğer aşırı sağ partilerden ayıran en önemli unsurlardan biridir. Avrupa’daki diğer aşırı sağ partiler iktidara yaklaştıkça veya iktidar oldukça söylem ve eylemlerini daha ılımlı hâle getirirken, AfD oylarını artırdıkça söylemlerini daha da radikalleştirmektedir.

Örneğin İtalya’da Meloni ve partisi iktidara geldikten sonra söylem ve uygulamalarında merkeze doğru kaymıştır. Benzer bir durum Fransa için de geçerlidir. Aşırı sağcı Le Pen, iktidar olma ihtimali arttıkça hem partisinin adını daha ılımlı bir şekilde değiştirmiş hem de söylemlerini yumuşatmıştır.

Ancak AfD’de süreç bunun tam tersine işlemektedir. Geçtiğimiz pazar günü Saksonya-Anhalt’ta seçimleri kazanan AfD adayı Ulrich Sigmund, iki yıl önce Potsdam’da Almanya’da yaşayan tüm göçmen kökenli insanların “remigration” kavramı çerçevesinde deport edilmesini planlayan gizli bir toplantıya katılan isimlerden biriydi ve bunu da inkâr etmemiştir.

AfD’nin Avrupa’daki diğer aşırı sağ partilerden farkını bu çerçevede daha da detaylandırmak mümkündür.

Burada asıl sorulması gereken soru şudur:

AfD’nin Almanya’nın doğu eyaletlerinde, yani göçmenlerin az olduğu bölgelerde iktidar olması mümkün olmakla birlikte, Almanya genelinde de iktidar olması mümkün mü?

Bu soruya maalesef kesin bir “hayır” demek mümkün değildir.

AfD’nin Almanya genelinde anketlerdeki oy oranı şu an itibarıyla yüzde 30’a yaklaşmış durumdadır. Almanya’da yaklaşık 59 milyon seçmen bulunmaktadır. Bu seçmenlerin yüzde 30’unun oyunu alma ihtimali olan bir AfD söz konusudur. Bu seçmenlerin yaklaşık yüzde 12’si göçmen kökenlidir.

Göçmenler içinde AfD’ye oy verme ihtimali olanlar bulunsa da bu oran oldukça düşüktür. Bu kesim dışarıda bırakıldığında AfD’nin “yerli” Alman seçmenler arasında oy oranı yüzde 35-36 seviyelerine ulaşmaktadır. Yani sokaktaki her üç Alman’dan birinden fazlası, söylemlerinin radikalleşmesine rağmen AfD’ye oy vermektedir. Bu trend ise giderek yükselmektedir.

81 yıl öncesine kadar ırkçılık gerekçesiyle soykırım uygulamış bir ülkede, bu soykırımı gerçekleştiren ideolojik mirasla bağlantılı bir partinin yeniden iktidara gelme ihtimali hem toplumları hem de devletleri harekete geçirmelidir. Ancak bu yönde güçlü bir tepki görmek şu an için mümkün değildir.

Farklı gerekçelerle de olsa AfD, hem Trump ve çevresi, hem Rusya hem de Çin tarafından sosyal medya, hibrit müdahaleler ve maddi yollarla desteklenmektedir.

AfD’nin Almanya’da iktidara gelmesi, bugünkü Almanya’nın ve Avrupa Birliği’nin sonu anlamına gelebilir. Bu ülkelerin verdikleri destek de kısmen bu hedefe yöneliktir.

Nihayetinde AfD yükseldikçe ve iktidar olma ihtimali arttıkça, en azından Avrupa ciddi sorunlarla karşı karşıya kalacaktır.

EUROPEAN INDUSTRIAL STRATEGY

Volkswagen Is Cutting 50,000 More Jobs.
Europe Is Losing More Than Employment.

Europe's largest carmaker plans to remove a further 50,000 positions worldwide, on top of roughly 50,000 reductions already under way. Brussels should read the announcement not simply as a corporate restructuring, but as a warning that Europe is failing to reproduce the industrial capabilities on which its prosperity, security and green transition depend.

By Dr Glenn Agung Hole

On 3 September 2026, Volkswagen's supervisory board approved the most extensive restructuring in the group's 89-year history. The new "Future Plan 2030" foresees a further reduction of around 50,000 positions worldwide, including management roles, in addition to approximately 50,000 job reductions already under way. The company has not yet disclosed the timetable or geographical distribution of the additional cuts.

The employment figure is only one part of the plan. Volkswagen says its European factories have more than 500,000 units of excess capacity. Four German plants - Emden, Zwickau, Hanover and Neckarsulm - cannot be guaranteed new models as present production is phased out between 2031 and 2034. The group intends to halve its model range, reduce product complexity by roughly 75 per cent by 2035, and lift its operating margin from 3.8 per cent in the first half of 2026 to 9 per cent by 2030. At the same time, it plans EUR 135 billion in capital expenditure and research and development between 2027 and 2031.

Financial markets initially welcomed the settlement. Volkswagen's shares rose 7.9 per cent on the announcement. From the perspective of the firm, the logic is understandable: reduce fixed costs, simplify governance, concentrate volume and restore investability.

From the perspective of Europe, however, the announcement is more than a cost-saving programme. It is a stress test of the continent's industrial system. If the new 50,000 positions are viewed only as a labour-market event, policymakers will miss the deeper risk. Europe is not merely losing jobs. It may be eroding the institutional capital required to produce, innovate and industrialise at scale.

This is not a morality tale about one company

Volkswagen's difficulties should not be romanticised or attributed entirely to Brussels. The group has accumulated excessive complexity, slow decision-making structures, overlapping brands and costly capacity. Chinese competition and United States tariffs have intensified the pressure, but they did not create every internal weakness. Nor should public policy attempt to preserve every existing position indefinitely. Technological transitions necessarily reallocate labour and capital, and productivity improvement often means producing more with fewer employees.

That counterargument is important because industrial policy becomes self-defeating when it protects corporate inefficiency rather than productive capability.

Yet the opposite error is equally serious: assuming that every firm-level efficiency gain is automatically a social gain. A restructuring can be rational for Volkswagen and still reveal a systemic failure for Europe. The decisive question is not whether old jobs disappear. It is whether new productive capabilities - in batteries, power electronics, semiconductors, software, artificial intelligence, advanced materials and manufacturing equipment - are being created in Europe quickly enough to replace the value that is leaving.

If they are not, Europe is not experiencing creative destruction. It is experiencing destruction without sufficient creation.

The transition is being measured incorrectly

European debate often measures the automotive transition through visible outputs: the number of electric vehicles sold, battery factories announced, charging points installed or euros committed. These indicators matter, but they can conceal where economic value, technological control and industrial learning actually reside.

A vehicle may be assembled in Europe while a growing share of its value is imported. The battery cells, active materials, production machinery, semiconductors, power electronics, operating systems and data architecture may originate elsewhere. Under those conditions, final assembly can remain European while the high-margin, knowledge-intensive and strategically decisive layers of the value chain move abroad.

Deloitte estimates that Europe's dependence on non-European battery cells, upstream inputs, production equipment and specialist labour could result in EUR 100-150 billion in lost value added by 2030. This is not merely an import bill. It represents factories not constructed, engineers not employed, supplier relationships not formed, patents not commercialised and profits not reinvested within Europe.

The distinction is fundamental. A green transition is not automatically an industrial transition. Europe can electrify transport and still become less capable of producing the technologies on which electrification depends.

The appropriate metric is therefore not nominal European production, but retained European value added. Policymakers should ask who owns the intellectual property, where the capital equipment is produced, where supplier learning occurs, where engineering teams accumulate experience, and where cash flow is reinvested. Without those questions, Europe risks mistaking consumption sovereignty for production sovereignty.

Industrial ecosystems do not contract in a straight line

The automotive industry is not a collection of isolated factories. It is a layered system of original-equipment manufacturers, component suppliers, machine builders, chemicals and metals companies, logistics providers, software firms, research institutes, vocational schools, banks and specialised small and medium-sized enterprises.

These relationships are cumulative and path-dependent. Capabilities develop through repeated production, problem-solving and investment. Engineers learn from suppliers; suppliers specialise around customers; educational institutions adapt to regional demand; financiers learn which technologies and management teams are credible. Much of this knowledge is tacit. It cannot be fully codified, stored and purchased later.

This is what I describe as institutional capital: the accumulated capacity of organisations, networks and public institutions to coordinate knowledge, investment and execution over time.

Such capital can erode far faster than it can be rebuilt. Automotive suppliers typically carry high fixed costs in factories, tooling, engineering and certification. When vehicle volumes fall by 10 per cent, their costs do not fall by 10 per cent. Margins can therefore deteriorate much faster than revenue. Investment is postponed, skilled employees leave, and the ability to win the next contract weakens.

The warning signs pre-date Volkswagen's latest announcement. CLEPA recorded 54,000 announced job losses among European automotive suppliers in 2024 and a further 50,000 in 2025. It also reported that three quarters of suppliers expected margins below the critical 5 per cent level in 2026, while almost one in four anticipated losses. Volkswagen's additional 50,000 reductions will therefore enter a supplier system already under strain.

This is where linear policy analysis fails. The first-order effect is the job removed at Volkswagen. The second-order effect is the volume lost by a supplier. The third is the investment that supplier cancels. The fourth is the apprenticeship not offered, the laboratory not expanded and the regional contractor that closes. Eventually, the region becomes less attractive for the next industrial investment.

At that point, restructuring becomes institutional erosion.

An automotive crisis becomes a fiscal and security crisis

The European Commission itself describes the automotive sector as contributing around EUR 1 trillion to EU GDP, supporting 13 million direct and indirect jobs, and accounting for approximately one third of private research and development investment in the Union. These figures explain why Volkswagen cannot be treated as a narrowly German concern.

Europe must simultaneously finance ageing populations, welfare states, defence expansion, energy infrastructure, climate adaptation and technological renewal. None of these commitments exists independently of the productive economy. They are claims on future value creation.

When a high-productivity export ecosystem weakens, corporate tax receipts decline, wage-tax bases narrow and social expenditure rises. Lower investment reduces the future capital stock. Weaker exports place pressure on the external balance. The state is then asked to assume greater strategic responsibility precisely as the economic base financing that responsibility becomes less productive.

Industrial capacity is therefore not simply an economic asset. It is fiscal capacity in productive form. It is also a component of strategic autonomy. The same engineering, materials, electronics, energy and production systems that sustain civilian manufacturing are relevant to defence mobilisation, infrastructure resilience and technological security.

Europe cannot credibly separate its debates on cars, competitiveness, welfare, defence and sovereignty. They rest on the same institutional foundation.

Brussels understands the problem but still governs in silos

The European Union is not unaware of the challenge. The Draghi report identified high energy prices, weak investment and fragmented capital markets as central obstacles to European competitiveness. The Clean Industrial Deal seeks to combine decarbonisation with industrial renewal. The Commission's Automotive Action Plan recognises batteries, software, artificial intelligence, skills, supply-chain resilience, trade conditions and the business environment as parts of the same transition.

The diagnosis is increasingly systemic. Delivery remains fragmented.

Energy policy is negotiated as energy policy. Climate targets are administered as climate policy. State aid is assessed through competition policy. Chinese electric vehicles are addressed through trade instruments. Skills are assigned to labour and education programmes. Research funding is distributed through separate innovation mechanisms. Regional consequences are left largely to Member States.

Each instrument may be defensible in isolation. The industrial system experiences their combined effect.

This creates a characteristic European implementation gap: the Union recognises interdependence in strategy documents but reproduces administrative separation in execution. Companies make investment decisions across energy, capital, technology, skills and market access simultaneously. European governance too often responds sequentially, through different institutions, funding windows and political timetables.

There is also a distributional weakness. Relaxed state-aid rules may accelerate investment, but Member States do not possess equal fiscal capacity. If industrial renewal depends primarily on national subsidies, the largest economies can defend their production bases more effectively than smaller ones. Europe may then weaken the single market while failing to build sufficient continental scale.

The problem is not a lack of plans. It is insufficient conversion capacity: the ability to turn political ambition, finance and regulation into operating factories, competitive technologies, skilled workforces and durable supplier systems.

Europe should preserve capabilities, not corporate structures

A credible response must avoid two temptations. The first is protectionism without transformation: shielding incumbents from competition while leaving their cost structures and technologies unchanged. The second is market fatalism: accepting the disappearance of industrial ecosystems on the assumption that capital and labour will move frictionlessly into equally productive activities.

Neither approach is adequate. Europe needs a capability-centred industrial policy built on five principles.

First, every major support instrument should be assessed against a European value-capture test. Public funding should be tied not merely to the location of final assembly, but to measurable commitments in research, intellectual property, supplier development, workforce formation, production equipment and reinvestment. The objective is not autarky. It is to ensure that strategic openness does not become structural dependency.

Second, policy must transform the supplier base before volumes collapse. Many viable suppliers face a financing gap between declining combustion-engine cash flows and the heavy investment required for electrification, electronics, software and advanced manufacturing. Europe needs patient transition capital - including guarantees, co-investment and quasi-equity - linked to credible transformation plans. Waiting until insolvency turns an industrial problem into a social-support problem is both more expensive and less effective.

Third, energy must be treated as industrial infrastructure. Batteries, chemicals, metals, semiconductors and advanced manufacturing require reliable electricity at globally competitive and predictable prices. Temporary compensation does not substitute for a durable energy system. Grid capacity, generation, long-term contracts, permitting and cross-border interconnection must be planned alongside industrial investment, not after it.

Fourth, trade and inward investment policy should maximise capability transfer. Europe benefits from foreign capital and competition, including partnerships with Asian firms. But public incentives and market access should reward local research, European supplier participation, workforce development and meaningful technology diffusion. A foreign-owned factory that imports its machinery, critical inputs, engineers and software may increase output without creating a deep European ecosystem.

Fifth, Brussels needs an integrated automotive delivery mechanism with authority to connect policy fields and intervene before regional capability loss becomes irreversible. It should track retained value added, supplier investment, energy cost, scale-up time, skills formation and technology ownership - not merely announced capacity and expenditure. What is not measured systemically will continue to be governed administratively.

The real meaning of Volkswagen's warning

Volkswagen's restructuring may make the company leaner and more competitive. Europe should hope that it does. A failed Volkswagen would not protect European workers or strategic autonomy.

But the market's positive reaction should not be confused with a positive verdict on Europe's industrial trajectory. Capital markets reward a company for reducing costs. Public institutions must ask whether the capabilities released by that process are being recombined into new productive systems or simply allowed to dissipate.

That is the central distinction between corporate restructuring and economic renewal.

The additional 50,000 positions matter not because every position can or should be preserved. They matter because they bring the total reductions under way or envisaged across Volkswagen to around 100,000 and arrive after 104,000 announced supplier job losses in 2024 and 2025. Taken together, these are not isolated adjustments. They are evidence of simultaneous contraction across a production system whose replacement architecture is not yet sufficiently European.

The ultimate cost will not be measured only in redundancy payments or closed assembly lines. It will be measured in the factories that are never built, the patents commercialised elsewhere, the engineers who leave industrial regions, the suppliers that no longer bid for the next platform, and the tax base that fails to materialise.

Europe still has formidable assets: world-class engineering, strong research institutions, sophisticated suppliers, deep consumer markets and substantial savings. The question is whether its institutions can combine them quickly enough to preserve industrial scale during a technological transition.

Volkswagen has announced another 50,000 reductions. Brussels should hear more than the sound of jobs disappearing. It should hear the warning of a productive system approaching a threshold.

Prosperity is not inherited. It is reproduced. Europe must now demonstrate that it still knows how.

Author

Dr Glenn Agung Hole is an institutional economist and strategic adviser on geo-economics and state capacity. He is an Associate Professor at the University of South-Eastern Norway, holds international visiting professorships, and is the founder of The Institutional Capital Project. He writes on industrial capacity, institutional economics, entrepreneurship and European strategic resilience.

Selected sources

Reuters (3 September 2026), “Volkswagen flags 50,000 job cuts across group as board approves turnaround plan”

Reuters (3 September 2026), “Main points of Volkswagen's restructuring plan”

Deloitte (2026), “Europe's Battery Industry at a Crossroads”

CLEPA (14 January 2026), “Structural pressures on Europe's suppliers: policy delivery is key”

CLEPA (26 March 2026), “The automotive map is being redrawn - Europe must decide its place”

European Commission (5 March 2025), “Industrial Action Plan for the European automotive sector”

European Commission (2025), “Clean Industrial Deal”

European Commission (2024), “The Draghi report on EU competitiveness”

By suspending most inspections of small businesses for three years, President Shavkat Mirziyoyev is sending a powerful message: entrepreneurs should no longer be treated as permanent suspects. Belgium could usefully draw inspiration from this decision—without abandoning essential oversight.

By Kadir Duran – Tax Man Bruxelles | Brussels

5 September 2026

A word to the wise—especially in Belgium, where self-employed workers and SME owners face an accumulation of formalities, inspections, tax uncertainty and sometimes disproportionate penalties.

This is not about abolishing all oversight. Fraud, violations of workers’ rights, public-health risks and unfair competition must, of course, be tackled. But a modern state must distinguish honest entrepreneurs from fraudsters, offer support before imposing sanctions, and focus on prevention before punishment.

There is a proverb that our political leaders would do well to remember: “Not knowing is no disgrace; refusing to learn is.”

When it comes to supporting small and medium-sized enterprises, perhaps we simply need to look beyond the end of our own noses. Not necessarily towards the economic models that Europe usually cites, but towards a Central Asian country seeking to transform its relationship with entrepreneurs: Uzbekistan.

On 27 August 2026, President Shavkat Mirziyoyev signed a decree introducing a three-year moratorium on most inspections of small businesses. The measure, which will remain in force until 2029, is intended to reduce administrative pressure and protect entrepreneurs from unjustified, repetitive or arbitrary inspections.

The political message is particularly clear: businesses are not adversaries to be permanently monitored, but economic actors that must be allowed to work.

A Significant Moratorium, but Not Blanket Immunity

It is important, however, to be precise. Uzbekistan has not abolished every form of inspection, nor has it granted small businesses absolute immunity.

Certain inspections will remain possible, particularly when they are connected to criminal proceedings, public-health risks, compliance with labour law, complaints lodged by citizens, VAT refund claims or the liquidation of a business.

The moratorium therefore mainly applies to routine inspections that are not justified by a specific risk. Inspections conducted outside the permitted exceptions will be considered unlawful, and the officials responsible may be held accountable. The system thus seeks to replace indiscriminate control with risk-based oversight.

This distinction is essential. Supporting SMEs does not mean turning a blind eye to fraud, violations of workers’ rights, health hazards or unfair competition. A responsible state must continue to protect citizens, employees and honest businesses.

But it must also understand that administrative inspections come at a cost.

They consume time, require businesses to locate and produce documents, sometimes involve the services of an accountant, tax adviser or lawyer, and create uncertainty that can last for weeks or even months. A large company with dedicated legal and financial departments may be able to absorb that burden. For a small business, it can bring operations to a standstill.

In Belgium, Entrepreneurs Face an Administrative Maze

Belgium likes to present itself as a country that supports entrepreneurship. Yet in everyday reality, self-employed workers and SME owners must navigate a genuine administrative maze.

Federal taxation, social-security contributions, VAT, payroll withholding tax, accounting requirements, regional legislation, municipal regulations, employment law, environmental standards, consumer protection, risk-prevention rules and digital obligations: each area often pursues a legitimate objective, but their accumulation has created a system that is increasingly difficult to understand.

This complexity is compounded by the number of different authorities involved. The same company may be inspected or contacted by several public bodies, each with its own procedures, deadlines and interpretation of the rules.

The problem is therefore not limited to the amount of tax or social contributions paid. It also concerns the time spent understanding the rules, anticipating amendments, gathering evidence and demonstrating good faith.

Administrative time is never free. Every hour spent completing a form is an hour not devoted to customers, innovation, business development, training or recruitment.

SMEs Are the Backbone of the Belgian Economy

This pressure is all the more concerning because SMEs account for the overwhelming majority of Belgium’s business landscape.

According to the Belgian Federal Public Service Economy, Belgium had approximately 1.186 million active SMEs in 2024, an increase of 1.6% in one year. Behind that figure are shops, restaurants, craftspeople, family businesses, consultants, healthcare professionals, technology companies and thousands of organisations that keep neighbourhoods and municipalities alive.

These businesses create jobs, collect VAT, pay social-security contributions and taxes, and help finance the state. Yet they find it proportionately more difficult than large corporations to cope with administrative complexity.

A multinational company can distribute its regulatory obligations among several departments. The owner of a small business often has to act simultaneously as salesperson, manager, human-resources officer, buyer, administrative specialist and point of contact for the authorities.

When a new obligation is introduced, it is not absorbed by a specialised department. It lands directly on the owner’s desk—usually at the end of the day, after dealing with customers, suppliers and employees.

Better Inspections, Not More Inspections

Belgium should not, of course, mechanically reproduce the Uzbek model. The two economies, legal systems and institutional structures are different.

But the underlying principle deserves consideration: should a company that complies with its obligations and presents no particular risk be subjected to the same level of scrutiny as a business that has been repeatedly reported or has shown persistent irregularities?

A modern policy could be based on several straightforward principles:

* inspections based on objective risk indicators;

* better coordination between public authorities to avoid repetitive requests;

* a right to correct mistakes made in good faith before penalties are imposed;

* limits on successive inspections covering the same periods;

* official recognition of voluntary preventive audits;

* a clear distinction between administrative error, negligence and organised fraud;

* effective accountability for public authorities in cases of abusive or manifestly unfounded inspections.

A small business should not face the same penalty for a formal error with no financial consequences as for the deliberate concealment of income.

Proportionality should once again become the guiding principle of administrative action.

Public Authorities Must Also Be Accountable

In many European tax systems, taxpayers are required to comply with strict deadlines, while public authorities may sometimes take months to answer a question, issue a refund or close a case.

This imbalance reinforces the sense of a one-sided relationship: businesses must immediately justify, prove and pay, while the state is not always subject to the same requirements of speed and predictability.

Restoring trust therefore requires more than safeguards governing the obligations of entrepreneurs. Administrative action must also be properly regulated.

When an inspection is opened, the company should be clearly informed of its purpose, legal basis, the period concerned and the expected timetable. When no violation is found, the case should be closed promptly. When an authority makes a mistake, it should acknowledge and correct it without forcing the taxpayer into a disproportionate legal battle.

The rule of law does not merely require citizens and businesses to obey the rules. It also requires public authorities to respect the limits of their powers.

The Uzbek Experience Should Not Be Idealised

The moratorium introduced by Tashkent will naturally need to be assessed over time.

Reducing inspections can free private initiative, but insufficient oversight may also encourage abuse, undeclared work, harm to consumers or distortions of competition. The reform’s success will therefore depend on the quality of its implementation, the transparency of its exceptions and the independence of the available appeal mechanisms.

It would be premature to claim that Uzbekistan has permanently resolved every difficulty faced by its small businesses. But the country has at least asked the right question: how can an economy be protected from abuse without suffocating those who produce, invest and create jobs?

That question should also be asked in Brussels.

A Signal for Kazakhstan and Its New Kurultai

Uzbekistan’s decision has also resonated in Kazakhstan.

Former MP and entrepreneur Tanirbergen Berdongar expressed the hope that representatives of the new Kurultai would become genuine defenders of entrepreneurs. His message reflects a reality that extends beyond national borders: SMEs are going through a difficult period, marked by rising costs, regulatory uncertainty, inspections and penalties.

As Kazakhstan enters a new institutional cycle, it has an opportunity to demonstrate that political modernisation can also produce a new economic culture.

Defending entrepreneurs does not mean defending fraud. It means protecting those who take risks, invest their capital, create jobs and keep wealth circulating in the real economy.

Business Is Not the Enemy of the State

Political debate too often creates an artificial opposition between the interests of the state and those of businesses.

Yet without profitable companies, there can be no sustainable jobs, reliable tax revenue or stable financing for social security. The state and business are not two opposing camps. They belong to the same ecosystem.

Fighting fraud remains essential. But generalised suspicion ultimately discourages honest entrepreneurs, while professional fraudsters learn how to circumvent the rules.

True political courage does not consist of announcing ever more inspections. It means building a public administration capable of inspecting less, but more effectively; identifying genuine risks; preventing errors; and firmly sanctioning deliberately fraudulent conduct.

Uzbekistan has begun to loosen the administrative grip on its small businesses. Belgium does not necessarily have to copy this decision, but it would be wrong to ignore it.

Sometimes, solutions come from places we do not expect. We must simply be willing to look beyond our certainties.

And, above all, have the humility to learn.

Kadir Duran

Tax Man Bruxelles |

SALGARA

Salgara...

Çocukken annem,rahmetli babam ve akrabalarım bu kelimeyi çok kullanırlardı. Kulağıma da hoş gelirdi.

Ben de Fransızcadaki “sale”, yani “pis” kelimesiyle bir bağlantı kurduğumdan dolayı, sanırım başka bir anlamı olduğunu düşünürdüm.

İç Anadolu'da kullanılan bir kelime.

Başka yörelerde de kullanılıyor mu, açıkçası bilmiyorum.

Peki nedir salgara?

Öyle çok hesap kitap yapmadan...

Biraz rastgele, biraz gelişine, biraz da “olursa olur, olmazsa bakarız” diyerek yaşamaktır salgara.

Hayatın önüne ne koyduğunu fazla sorgulamadan devam etmektir.

Tam yüzde yüz şans değil...

Hani şans ile azıcık planın arasında bir şey.

Plan yok, program yok... Biraz tesadüf, biraz şans, biraz da “hayırlısı”...

Emirdağ'dan taksiye bindim köye gideceğim, kemeri bağlıyorum, taksici abi ne gerek var bişey olmaz dedi. Kaza yaparsan görürsün gereğini dedim,biraz kemerin önemi üzerine konuşunca abi valla biz salgaraya yaşıyoruz dedi .

Adamın söylediği aslında sadece emniyet kemeriyle ilgili değildi.

Biraz düşündüm... Galiba çoğumuz hayatın birçok alanında salgaraya yaşıyoruz.

Herşeyi önceden planlayamıyoruz. Her ihtimali hesaplayamıyoruz.

Ve hayat da bize zaman zaman, hiç hesapta olmayan şeyler çıkarıyor.

İşte salgara biraz da böyle bir şey.

Peki, çocukken hayatımızı bu kadar salgaraya bırakacağımızı biliyor muyduk?

Tabii ki hayır.

Çocukken hepimizin planları vardı...

Sonra hayat kendi planını yaptı.

Bizim yaptığımız planların bir kısmını çöpe attı, bir kısmını değiştirdi, bazılarını da hiç ummadığımız şekilde önümüze koydu.

Zaten salgara sadece yaşanmaz.

Salgara kazanılır...

Salgara kaybedilir...

Salgara bir yerlere gelinir...

Salgara bir fırsat yakalanır...

Salgaraya yani pisi pisine ölünür...

HEM ŞANSTIR HEM ŞANSSIZLIK !

Hatta bazen insan, yıllarca uğraşmadan, hiç hesapta yokken salgaraya bir mevki sahibi bile olabilir.

Ama burada biraz dikkat etmek lazım.

Kendi hayatımızı biraz salgaraya yaşayabiliriz.

Bazen planı bırakıp akışına da bırakabiliriz.

Biraz şans, biraz tesadüf, biraz “hayırlısı”...

Bunda bir sakınca yok.

Ama iş başkalarını seçmeye, bizi yönetecek insanları belirlemeye gelince...

O kadar da salgaraya bırakmamak lazım.

Çünkü biz birilerini salgaraya seçersek...

Onlar da bir yerlere salgaraya gelirlerse...

Sonra hep birlikte salgaraya yönetilmiş oluruz.

İşte orada emniyet kemerini biraz daha sıkmak gerekiyor.

Çünkü takside “Bir şey olmaz abi” demek başka...

Memleketi, Hükümeti ,Belediyeyi “bir şey olmaz” diye yönetmeye bırakmak başka.

O yüzden hayatı biraz salgaraya yaşayabiliriz ...

Ama geleceğimizi, çocuklarımızı ve bizi

yönetecekleri seçerken biraz daha hesap kitap yapalım.

Sonuçta...Direksiyona kimin geçeceğini şansa bırakmamalıyız.

Brüksel'den güneşli bir pazar dilerim .

Sait Köse

Brüksel , 6 Eylül 2026

Europe’s Innovation Conversion Failure

Draghi diagnosed an investment gap. The deeper European problem is institutional: too much scientific knowledge, private wealth and entrepreneurial potential is lost between invention and industrial scale.

By Dr Glenn Agung Hole

Europe’s competitiveness debate has acquired an unusual degree of consensus. Productivity growth is too weak. The continent is under-represented in the technologies likely to shape the next economic era. Young firms struggle to scale. Capital markets remain fragmented. Energy costs weaken industrial competitiveness, while geopolitical instability has made technological dependence a strategic concern. Mario Draghi’s 2024 report brought these problems together with unusual force and estimated that meeting Europe’s existing ambitions would require an additional €750–800 billion of investment every year, equivalent to roughly 4.4–4.7 per cent of EU GDP (Draghi, 2024).

Yet the most important question raised by Draghi is not whether Europe can find another €800 billion. It is why an economy that already possesses exceptional scientific institutions, one of the world’s largest markets and enormous pools of private savings has allowed such a large investment and innovation gap to emerge in the first place.

This distinction is fundamental. If Europe’s principal problem were scarcity, the solution would be primarily financial. More public expenditure, larger research programmes and greater investment incentives would gradually close the gap. But Europe’s difficulty is more structural. It repeatedly generates the inputs associated with innovation without converting enough of them into the outputs that determine economic power: scalable firms, productivity growth, technological ownership and industrial capacity.

I describe this as Europe’s innovation conversion failure. The problem is not that Europe does not invent. It is that too much economic potential is dissipated between invention and scale.

The analytical implications are significant. Scientific excellence is not equivalent to innovation. Savings are not equivalent to productive capital. A legally integrated Single Market is not necessarily a commercially integrated market for a young firm attempting to expand across 27 jurisdictions. Nor should the sophistication of a regulatory system be confused with institutional capacity if that system cannot deliver investment, infrastructure and commercial scale at the speed required by technological competition.

Europe’s challenge is therefore less about producing another layer of innovation policy than about repairing the institutional chain through which knowledge becomes economic capacity.

The missing middle between knowledge and scale

Innovation policy in Europe has traditionally placed considerable weight on research intensity, scientific excellence and public support for knowledge creation. These remain indispensable. But a frontier economy cannot sustain prosperity through knowledge production alone. As economies approach the technological frontier, growth increasingly depends upon experimentation, entrepreneurship, reallocation and the commercial diffusion of new technologies. Institutions that are effective at supporting incremental improvement may therefore be insufficient when economic leadership depends on producing and scaling entirely new firms and business models (Aghion, Acemoglu, & Zilibotti, 2006).

This is where the European weakness becomes visible. The continent possesses an excellent research base and a substantial population of innovative start-ups, yet the financing gap widens as successful firms grow. European Investment Bank research finds that by their tenth year of operation, EU scale-ups have raised about 50 per cent less capital than comparable firms in San Francisco. More revealingly, 82 per cent of EU scale-up financing deals in the EIB sample involved a foreign lead or sole investor, compared with only 14 per cent in San Francisco (European Investment Bank, 2024).

These are not merely venture-capital statistics. They describe the institutional geography of future corporate power.

The point at which a firm moves from start-up to scale-up is precisely when capital requirements become larger, managerial complexity increases and access to international markets becomes strategically important. The lead investor does more than supply finance. It contributes networks, specialised knowledge, recruitment capacity, credibility and access to subsequent funding rounds. When the most important financial relationships of European technology firms are increasingly anchored outside Europe at the moment those firms begin to scale, the economic consequences extend well beyond ownership.

Innovation ecosystems are cumulative. Successful founders become investors. Experienced executives move into younger firms. Large technology companies become demanding customers and acquisition partners. Specialist lawyers, engineers and financiers cluster around successful sectors. One generation of corporate success therefore improves the institutional environment for the next. Conversely, when promising European companies relocate, list abroad or are acquired before achieving global scale, Europe loses part of this cumulative process. It may retain the university that produced the science while losing the corporate ecosystem created by its commercialisation.

That is why describing the problem as an ‘innovation gap’ is too imprecise. Europe can remain innovative in the scientific sense while losing ground economically. The decisive question is not how many ideas are generated, but how many survive the institutional journey from laboratory to market, from market to scale, and from scale to durable European industrial capability.

The distinction also explains why additional research spending, although necessary, cannot by itself solve the problem. If the institutional bottleneck lies downstream of discovery, increasing the flow of discoveries into the same constrained system may raise scientific output without proportionately increasing commercial outcomes. Innovation policy must therefore be designed as a conversion architecture rather than a research budget.

A Single Market that does not yet deliver single-market scale

The second conversion failure lies inside Europe’s greatest economic achievement: the Single Market. In formal terms, the European Union offers innovative firms access to a continental economy. In practice, the experience of scaling across Europe remains far more fragmented than the legal concept of a single market suggests.

The European Investment Bank’s 2025/26 Investment Report provides unusually direct evidence. Sixty-two per cent of EU firms report difficulty exporting to other EU countries because of fragmented rules and regulations. The EIB estimates that removing remaining barriers could raise firms’ investment-to-assets ratio by around 10 per cent, with even stronger effects on intangible investment, the form of investment most closely associated with knowledge-intensive growth (European Investment Bank, 2026a).

This matters because market size is itself an innovation institution. A firm that can address a large home market under one coherent commercial framework can spread fixed costs across more customers, accumulate data more rapidly, attract larger financing rounds and justify greater investment in technology. Scale is therefore not something that occurs after innovation; it changes the economics of innovation from the beginning.

The European paradox is that a technology company may be legally located inside one Single Market while commercially confronting multiple systems of taxation, company law, labour regulation, insolvency, financing and administration. For established multinationals, these frictions are costly but manageable. For a young company with limited managerial capacity, they can be decisive.

The Commission’s EU Inc. proposal, presented in March 2026 as part of a broader 28th regime, should be understood in this context. The proposal would create a harmonised European corporate form with digital procedures intended to make it substantially easier for innovative companies to establish themselves and operate across the Union (European Commission, 2026a). The proposal is directionally important. But its very necessity is also diagnostic. Europe would not need a new supranational company form if the existing institutional environment already allowed young companies to experience the Single Market as economically single.

The same issue appears in capital formation. The European Commission estimates that around 70 per cent of EU household savings, worth approximately €10 trillion, are held as bank deposits (European Commission, 2025a). There is nothing inherently problematic about households preferring safe and liquid savings. Nor should Europe seek to reproduce the American financial system wholesale. But innovative, intangible-intensive companies often require forms of risk-bearing capital that traditional bank intermediation is structurally less suited to provide.

The contradiction is therefore striking. Europe simultaneously possesses enormous financial wealth and a persistent shortage of growth capital for precisely the firms expected to generate future productivity. Draghi’s investment gap and Europe’s large stock of private savings are not opposing facts. Together they identify an intermediation problem: the institutions connecting wealth to productive risk are too shallow, too fragmented or too conservative relative to the scale of technological change.

This is the deeper meaning of the proposed Savings and Investments Union. The objective should not merely be to move household savings from deposits into securities. It should be to create institutional pathways through which European savings can finance European experimentation, including the possibility of failure. Innovation cannot be financed exclusively through instruments designed around predictable cash flows, collateral and low variance. A political economy that wants technological leadership must possess institutions capable of financing uncertainty.

Draghi’s diagnosis is about institutional conversion, not simply investment

The Draghi report is frequently reduced to its €750–800 billion headline. That risks obscuring its more important intellectual contribution. The report described an economy in which productive investment is too weak despite ample private savings, technological diffusion is insufficient, scale-up financing is inadequate and the Single Market remains incomplete in precisely the sectors where future growth will be determined (Draghi, 2024).

The investment number is therefore an outcome of a wider institutional structure.

This becomes clearer if one asks what Europe must actually convert over the next decade. It must convert scientific capability into commercial technology; household wealth into productive risk capital; digital regulation into a functioning market for digital enterprise; climate ambition into competitive energy systems; and strategic-autonomy rhetoric into domestic technological and industrial capacity. None of these conversions occurs automatically.

North’s institutional economics remains relevant here because formal institutions matter principally through the incentives and transaction costs they create (North, 1990). Europe has highly developed formal institutions, but high institutional sophistication does not guarantee high institutional adaptability. Rules can provide certainty while also accumulating complexity. Regulatory coordination can protect the Single Market while simultaneously slowing experimentation. Institutions built to minimise economic and political risk can become less effective when strategic competition requires speed, concentration of resources and tolerance for uncertain technological outcomes.

This is the uncomfortable dimension of Europe’s competitiveness problem. The weakness does not lie outside the European model. It arises partly from tensions within its own institutional strengths.

Europe has built a political economy exceptionally good at stability, consumer protection, incremental coordination and social risk-sharing. These achievements should not be discarded. But technological competition places greater weight on another set of institutional capabilities: rapid capital reallocation, commercial experimentation, high-risk financing, infrastructure delivery and the ability to scale successful firms across a genuinely continental market.

The policy challenge is therefore not deregulation in the simplistic sense. It is institutional redesign. Europe needs to distinguish between rules that protect essential public goods and frictions that merely protect fragmentation, incumbency or administrative routine. The relevant criterion should be whether institutions improve the economy’s capacity to convert knowledge and capital into productive outcomes without sacrificing the legal and social foundations on which European legitimacy rests.

This also changes how Brussels should evaluate policy success. The production of strategies, funding programmes and legislative initiatives is not equivalent to the production of capacity. A new programme can be administratively successful while leaving the underlying conversion rate unchanged. Europe should therefore judge its innovation architecture by measurable transitions: how rapidly university research is commercialised; how many firms survive the scale-up phase without relocating; how much late-stage capital is supplied by European investors; how quickly companies can expand across Member States; and how much new technological capability becomes embedded in European industrial ecosystems.

Brussels has moved. The test is whether the economy moves with it.

The European response since Draghi should not be dismissed. The Competitiveness Compass adopted in January 2025 explicitly placed closing the innovation gap at the centre of the Commission’s economic strategy, alongside decarbonisation and the reduction of strategic dependencies (European Commission, 2025b). The EU Startup and Scaleup Strategy acknowledges that too many firms struggle to move from laboratory to market and to grow at scale inside Europe (European Commission, 2025c). The Savings and Investments Union addresses the financial side of the same problem. EU Inc. attempts to reduce corporate fragmentation. The EIB Group’s TechEU programme is designed to provide €70 billion of financing and mobilise €250 billion of investment by 2027 across innovative and strategic technologies (European Investment Bank, 2025).

Europe has also recognised that innovation increasingly depends upon physical infrastructure. The AI Continent Action Plan seeks to mobilise €200 billion for artificial-intelligence development, including €20 billion for up to five AI gigafactories, alongside a wider network of AI factories (European Commission, 2026b). This is important because the digital economy is not immaterial. Frontier AI requires electricity, computing infrastructure, data, semiconductors, skilled labour and extremely large pools of capital.

These initiatives demonstrate that Brussels has understood much of the diagnosis. The danger is now implementation through institutional layering rather than institutional transformation.

Europe has a recurring tendency to respond to structural problems by adding instruments to an already complex architecture. Each instrument may be individually rational. Collectively, however, they can reproduce the very fragmentation they are intended to overcome if firms must navigate multiple programmes, agencies, national interpretations and eligibility systems before capital becomes usable.

The essential test of TechEU is therefore not whether €250 billion can be announced or mobilised in accounting terms. It is whether European firms experience capital as more available, faster and capable of remaining with them through successive stages of growth. The test of EU Inc. is not whether a new legal category exists, but whether a founder can expand across Europe with materially less friction. The test of the AI strategy is not the number of facilities designated, but whether European firms obtain sufficient compute, energy and financing to create globally competitive technologies and deploy them across the industrial economy.

Policy production must become capacity production.

This is where the Brussels debate should become more demanding. A continent cannot regulate itself into technological sovereignty, but neither can it subsidise its way there if the institutions governing scale remain fragmented. Public investment can de-risk new technologies, yet private capital must subsequently be willing and able to finance winners. Research grants can create knowledge, but universities need stronger interfaces with entrepreneurship and industry. Strategic procurement can create early markets, but only if purchasing institutions are prepared to adopt new solutions rather than systematically favouring established suppliers.

The central problem is therefore coordination across the entire innovation chain. Europe does not lack individual components. It lacks sufficiently powerful mechanisms for connecting them.

Innovation has become geo-economic capacity

The consequences extend beyond economic growth. The innovation conversion failure is becoming a geopolitical vulnerability because technological ownership increasingly shapes the range of choices available to states.

Europe can be a sophisticated adopter of technologies developed elsewhere and still improve productivity. But adoption is not equivalent to technological sovereignty. An economy dependent on external providers for frontier computing, cloud infrastructure, semiconductors or foundational digital platforms may remain prosperous while simultaneously losing strategic optionality. The issue is not autarky; no advanced economy can or should reproduce every technology domestically. The issue is whether dependence becomes concentrated in areas whose interruption or political manipulation would impose unacceptable costs.

This is why technological competitiveness, capital-market development and strategic autonomy can no longer be treated as separate policy domains. A region that cannot finance its own high-growth firms eventually becomes dependent upon foreign pools of risk capital. A region that cannot scale digital companies becomes dependent upon foreign platforms. A region unable to deploy energy and computing infrastructure at sufficient speed may retain excellent AI researchers while losing the industrial activity generated by their work.

The future distribution of economic power will therefore depend less on who produces the largest number of policy documents or even who possesses the largest current stock of wealth than on which political economies can convert resources into new capabilities fastest.

Europe still begins this competition with formidable advantages. Its Single Market generates around 17 per cent of global GDP; its households possess extraordinary savings; its universities, firms and research organisations retain world-class capabilities; and its institutional stability remains attractive to capital and talent (European Commission, 2025b). There is no structural law requiring European decline.

But accumulated advantages should not be mistaken for self-reproducing advantages.

The economic history of technological leadership is characterised by repeated shifts in which regions that once dominated particular industries fail to capture subsequent technological waves. The reason is rarely a sudden disappearance of intelligence or capital. More often, existing institutions, incumbent interests and financial structures become poorly matched to new technologies and new forms of organisation.

Europe’s central task is therefore institutional adaptation at the technological frontier. It must preserve what is valuable about the European model while becoming significantly more capable of reallocating capital, tolerating entrepreneurial risk, commercialising science and producing scale.

This is why the European competitiveness debate should move beyond the language of an innovation gap. A gap implies that Europe simply needs more of something: more research, more investment, more venture capital or more digital infrastructure. Europe needs all of these, but the deeper question is the system through which they are connected.

Draghi diagnosed the investment requirement. The next stage of the debate must diagnose the institutional architecture that created it.

Europe’s competitive crisis begins when scientific excellence is mistaken for innovation, regulatory sophistication for institutional capacity, household wealth for productive capital, and the legal existence of the Single Market for the economic reality of continental scale. None of these equivalences holds.

Economic power emerges only when knowledge, capital, infrastructure and entrepreneurship can be converted into productive capacity.

Europe still possesses the ingredients.

Its future will depend on whether it can improve the conversion.

References

Aghion, P., Acemoglu, D., & Zilibotti, F. (2006). Distance to frontier, selection, and economic growth. American Economic Review, 96(1), 37–74. https://doi.org/10.1257/000282806776157740

Draghi, M. (2024). The future of European competitiveness: A competitiveness strategy for Europe, Part A. European Commission. https://commission.europa.eu/document/download/97e481fd-2dc3-412d-be4c-f152a8232961_en

European Commission. (2025a, March 19). Savings and investments union: Better financial opportunities for EU citizens and businesses. https://commission.europa.eu/news-and-media/news/savings-and-investments-union-better-financial-opportunities-eu-citizens-and-businesses-2025-03-19_en

European Commission. (2025b). Competitiveness Compass. https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/competitiveness-compass_en

European Commission. (2025c, May 28). Choose Europe for your startup and scaleup. https://commission.europa.eu/news-and-media/news/choose-europe-your-startup-and-scaleup-2025-05-28_en

European Commission. (2026a, March 18). EU Inc. – making business easier in the European Union. https://commission.europa.eu/news-and-media/news/eu-inc-making-business-easier-european-union-2026-03-18_en

European Commission. (2026b). AI Continent Action Plan. https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/ai-continent_en

European Investment Bank. (2024). The scale-up gap: Financial market constraints holding back innovative firms in the European Union. https://www.eib.org/en/publications/online/all/the-scale-up-gap

European Investment Bank. (2025, August 25). Europe’s innovative companies get boost as EIB Group launches TechEU Platform to simplify financing. https://www.eib.org/en/press/all/2025-314-europe-s-innovative-companies-get-boost-as-eib-group-launches-techeu-platform-to-simplify-financing

European Investment Bank. (2026a). Investment Report 2025/26: Capitalising on Europe’s strengths – Executive summary. https://www.eib.org/en/publications/20250379-investment-report-2025-executive-summary

North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511808678

Georges-Louis Bouchez: KOBİ’lerin savunucusu mu, yoksa yeni bir toplumsal ayrışmanın mimarı mı?

“Daha az vergi, daha az kamu harcaması” sloganıyla hareket eden Arizona hükümeti; sermaye kazançları vergisi getirdi, işsizlik ödeneğini süreyle sınırlandırdı ve bazı vergi avantajlarını daralttı. Çalışan kesim belirli ölçüde kazançlı çıkabilirken, istihdam piyasasından en uzakta bulunanlar reformların asıl yükünü taşıma riskiyle karşı karşıya.

Kadir Duran – Bruxelles Korner | Brüksel
5 Eylül 2026

Georges-Louis Bouchez kendisini emeğin, girişimcilerin ve küçük ve orta ölçekli işletmelerin, yani KOBİ’lerin savunucusu olarak tanıtıyor.

Verdiği mesaj ilk bakışta oldukça basit: Belçika yeni vergiler getirmek yerine gereksiz kamu harcamalarını azaltmalı, çalışanları ödüllendirmeli, ekonomik faaliyet yaratan ve istihdam sağlayan işletmeleri desteklemelidir.

Reformcu Hareket’in (MR) Genel Başkanı, şirketlere verilen kamu yardımlarının da yeniden gözden geçirilmesini istiyor. Bouchez’ye göre “şirket yardımları” başlığı altında hesaplanan 23,8 milyar avronun 7 milyar avrodan daha azı gerçekten üretim yapan işletmelere ulaşıyor. Geri kalan bölüm ise kamu şirketlerine, sosyal ekonomi kuruluşlarına ve yeterince verimli olmadığını düşündüğü çok sayıda destek mekanizmasına aktarılıyor.

Bu yaklaşım kamuoyunun bir bölümü açısından ikna edici görünebilir. Eğer harcanan milyarlar büyüme, istihdam veya daha kaliteli kamu hizmetleri üretmiyorsa bu harcamalar neden devam etsin?

Ancak Bouchez’nin söylemi Arizona koalisyonunun aldığı kararlarla karşılaştırıldığında önemli bir çelişki ortaya çıkıyor. MR’ın da yer aldığı hükümet, bazı sermaye kazançları üzerinden yeni bir vergi getirdi; işsizlik ödeneğini süreyle sınırlandırdı; çeşitli vergi avantajlarını azalttı ve küçük işletmelerin de yararlandığı bazı destekleri kaldırmayı veya yeniden düzenlemeyi gündemine aldı.

Bu durumda şu soru kaçınılmaz hâle geliyor:

Georges-Louis Bouchez gerçekten KOBİ’lerin ve çalışanların savunucusu mu, yoksa toplumun en kırılgan kesimlerini daha da zayıflatabilecek bir politikanın mimarlarından biri mi?

Bu sorunun cevabı, siyasi sloganlardan çok daha derin bir değerlendirmeyi gerektiriyor.

Kendi içinde tutarlı bir liberal anlayış

İdeolojik açıdan bakıldığında Georges-Louis Bouchez’nin liberal çizgisiyle büyük ölçüde tutarlı davrandığını söylemek gerekir.

Bouchez’ye göre devlet; güvenlik, adalet, eğitim, altyapı ve kendisinin “adil ve sürdürülebilir dayanışma” olarak tanımladığı temel görevler üzerinde yoğunlaşmalıdır.

Savunduğu anlayış birkaç temel ilkeyle özetlenebilir:

• Verimsiz olduğu düşünülen kamu harcamalarını azaltmak;

• İnsanların sosyal yardımlara uzun süre bağımlı kalmasını engellemek;

• Çalışmakla çalışmamak arasındaki gelir farkını büyütmek;

• Öncelikle yatırım yapan ve istihdam yaratan şirketleri desteklemek;

• İş gücü piyasasını daha esnek hâle getirmek;

• İşletmeler üzerindeki idari yükleri, kuralları ve bürokrasiyi azaltmak;

• Mesleki gelirler üzerindeki vergi yükünü kademeli olarak düşürmek.

Dolayısıyla MR, mevcut bütün kamu yardımlarının korunacağını vadetmiyor. Parti, yardımları büyümeye ve istihdama sağladıkları düşünülen katkıya göre seçmek istiyor.

Fakat burada temel bir soru ortaya çıkıyor: Bir harcamanın verimli veya verimsiz olduğuna kim karar verecek?

Bir fabrikaya verilen yatırım desteği kolaylıkla ekonomik yatırım olarak sunulabilir. Buna karşılık işsizlik ödeneği, sosyal ekonomi kuruluşuna verilen bir destek veya kamu şirketine aktarılan kaynak çoğu zaman bir maliyet olarak değerlendirilebilir.

Peki çalışanları işe götüren tren, uzun süredir işsiz olanları yeniden istihdama kazandıran bir dernek veya engelli bireylere çalışma imkânı sunan korumalı işyeri ekonominin işleyişine katkıda bulunmuyor mu?

Dolayısıyla tartışma yalnızca muhasebe rakamlarından ibaret değildir. Esas olarak siyasi ve toplumsal bir tercihle ilgilidir.

23,8 milyar avroluk “şirket yardımı” gerçekte ne anlama geliyor?

Georges-Louis Bouchez şirketlere 23,8 milyar avro yardım yapıldığını söylediğinde vatandaşlar bu paranın doğrudan özel şirketlere çek veya nakit sübvansiyon olarak dağıtıldığını düşünebilir.

Oysa gerçek çok daha karmaşıktır.

Bu geniş tutarın içinde birbirinden tamamen farklı destek mekanizmaları yer alıyor:

• İşveren sosyal güvenlik primlerinde yapılan indirimler;

• Mesleki stopajın devlete aktarılmasından sağlanan muafiyetler;

• İstihdam teşvikleri;

• Bölgesel sübvansiyonlar;

• Araştırma ve geliştirme destekleri;

• Kamu şirketlerine ödenen hizmet bedelleri ve mali telafiler;

• Sosyal ekonomi kuruluşlarına ayrılan kaynaklar;

• Yatırım ve enerji dönüşümü yardımları;

• Belirli sektörlere yönelik destek programları.

Böylece bpost, Belçika Demiryolları SNCB, engelli bireylere istihdam sağlayan bir işletme ile yeni bir makine almak için destek alan küçük bir KOBİ aynı genel kategori altında toplanabiliyor.

“Üretim yapan şirketlere 7 milyar avrodan daha az yardım gidiyor” ifadesi, büyük ölçüde “üretkenlik” kavramının nasıl tanımlandığına bağlıdır.

Zarar eden bir demiryolu hattı, yalnızca muhasebe açısından bakıldığında verimsiz sayılabilir. Ancak aynı hat çalışanların, öğrencilerin ve müşterilerin ulaşımını sağlıyor; bölgedeki işletmeleri ve ekonomik hareketliliği destekliyor olabilir.

Benzer şekilde sosyal ekonomi kuruluşları her zaman kısa vadeli mali kâr üretmez. Buna karşılık özel sektörün üstlenmek istemediği önemli toplumsal görevleri yerine getirebilir.

Bu nedenle milyarlarca avroluk tasarruftan söz edilmeden önce şeffaf bir envanter yayımlanmalıdır:

Hangi yardımlar kaldırılacak? Hangi işletmeler ve kurumlar bundan etkilenecek? Beklenen ekonomik ve toplumsal sonuçlar nelerdir?

Bu şeffaflık sağlanmadığı sürece “kötü yardımları kaldıracağız” vaadi, içeriği kolaylıkla değiştirilebilen kullanışlı bir siyasi söylem olarak kalacaktır.

Bütün KOBİ’ler korunmayacak

MR’ın söylemi, küçük ve orta ölçekli işletmelerin alınacak bütün tasarruf kararlarından doğal olarak korunacağı izlenimini veriyor.

Ancak Arizona anlaşmasındaki bazı önlemler KOBİ’leri de doğrudan ilgilendiriyor.

Koalisyonun kabul ettiği veya değerlendirdiği düzenlemeler arasında şunlar bulunuyor:

• İlk kez personel istihdam eden işverenlere tanınan sosyal güvenlik primi indirimlerinin yeniden düzenlenmesi;

• Düşük ücretli ek personel çalıştıran işletmelere sağlanan vergi muafiyetinin kaldırılması;

• Sosyal yükümlülükler için uygulanan bazı vergi muafiyetlerinin sona erdirilmesi;

• Esnek ücretlendirme sistemlerinin sınırlandırılması;

• İndirimli kurumlar vergisi oranından yararlanabilmek için şirket yöneticisine ödenmesi gereken asgari ücretin yükseltilmesi.

İndirimli kurumlar vergisi oranından yararlanmak için gerekli yönetici ücreti, uygulamada yaklaşık 45 bin avrodan 50 bin avroya çıkıyor. Bu nedenle bazı küçük şirketler yöneticilerinin ücretini artırmak zorunda kalabilecek veya indirimli vergi oranını kaybedebilecektir. Securex – gelir vergisi reformu

Bununla birlikte bütün KOBİ’lerin kaybeden taraf olacağını söylemek de doğru değildir.

Arizona reformunda bağımsız çalışanlara ve işletmelere yönelik bazı olumlu önlemler de bulunuyor:

• Girişimciler için yeni bir vergi indirimi;

• Fazla mesai kurallarının esnetilmesi;

• Bazı yazılım geliştiricileri için telif gelirlerine uygulanan avantajlı vergi rejiminin yeniden devreye alınması;

• Çalışma düzeninin daha esnek hâle getirilmesi;

• Belirli yatırımlar ve faaliyetler için daha avantajlı mali uygulamalar.

Dolayısıyla reformların bilançosu; şirketin faaliyet gösterdiği sektöre, büyüklüğüne, ücret yapısına, yatırımlarına ve daha önce yararlandığı desteklere göre değişecektir.

Hükümetin politikası bütün KOBİ’lere yönelik genel bir koruma sağlamıyor. Seçici bir yaklaşım izleniyor: Bazı işletme modelleri teşvik edilirken diğerlerinin kullandığı avantajlar azaltılıyor.

“Yeni vergi yok” söylemini savunmak zorlaşıyor

Bouchez’nin söylemi ile Arizona hükümetinin icraatları arasındaki en görünür çelişki, finansal sermaye kazançlarına getirilen vergi konusunda ortaya çıkıyor.

Georges-Louis Bouchez, Belçikalıların artık yeni vergileri kaldıramayacağını sık sık dile getiriyor. Belçika’nın özellikle emek gelirlerini en ağır vergilendiren ülkeler arasında yer aldığını hatırlatıyor.

Buna rağmen 2026’dan itibaren gerçek kişilerin belirli finansal varlıklardan elde ettiği sermaye kazançları yüzde 10 oranında vergilendirilmeye başlandı. Yıllık 10 bin avroluk temel bir istisna uygulanıyor.

Belçika Federal Maliye İdaresi, bu verginin varlığını, beyan yükümlülüklerini ve bankalar tarafından uygulanacak kesinti yöntemlerini açıkça doğruluyor. Belçika Federal Maliye İdaresi – sermaye kazançları vergisi

Dolayısıyla burada teknik bir düzenlemeden değil, açıkça yeni bir vergiden söz ediyoruz.

MR, bu verginin koalisyondaki diğer partilerle, özellikle de Vooruit ile yapılan bir uzlaşmanın sonucu olduğunu ve 10 bin avroluk istisna sayesinde küçük yatırımcıların büyük bölümünün korunduğunu savunabilir.

Bu açıklama siyaseten anlaşılabilir. Bir koalisyon hükümetinde hiçbir parti kendi programını tek başına ve eksiksiz biçimde hayata geçiremez.

Ancak bu durum Georges-Louis Bouchez’nin iletişim stratejisindeki temel sınırı da ortaya koyuyor. Bouchez çoğu zaman MR hükümeti tek başına yönetiyormuş gibi konuşuyor. Oysa partisi, sermaye kazançlarının vergilendirilmesini içeren koalisyon anlaşmasını kabul etti ve onayladı.

Bu verginin KOBİ’lerin ticari kazançlarını doğrudan hedeflemediğini de belirtmek gerekir. Vergi esas olarak yatırımlarından sermaye kazancı elde eden gerçek kişileri ilgilendiriyor.

Bununla birlikte şirket hisselerini satan veya kişisel servet yapısını yeniden düzenleyen girişimciler de bu uygulamadan etkilenebilir.

Bu nedenle bir yandan “yeni vergiye hayır” denilirken diğer yandan sermaye kazançları vergisi basit bir teknik ayrıntı gibi gösterilemez. Siyasi uzlaşma sonucunda kabul edilmiş olsa bile yürürlüğe giren yeni bir vergi, sonuçta vergidir.

Uzun süreli işsizler ortadan kaybolmuyor

Arizona reformunun toplumsal açıdan en ağır sonuçlar doğurabilecek bölümü işsizlik sigortasıyla ilgilidir.

Tam işsizlik ödeneği artık en fazla 24 ay süreyle ödenecek. Bu süre, 12 aylık temel dönem ile kişinin çalışma geçmişine bağlı olarak verilebilecek en fazla 12 aylık ek dönemden oluşuyor.

İşe giriş ödeneği ise bir yılla sınırlandırıldı.

Reform, Temmuz 2025’te Federal Parlamento tarafından kabul edildi, Belçika Resmî Gazetesi’nde yayımlandı ve kademeli olarak uygulanmaya başlandı. Yeni kurallar Mart 2026’dan itibaren tamamen yürürlüktedir. ONEM – işsizlik sigortası reformu

Hükümetin “uzun süreli işsizleri ortadan kaldırdığını” söylemek hukuki açıdan elbette doğru değildir. Ortadan kaldırılan insanlar veya onların yaşadığı sorunlar değil, belirli bir sürenin ardından kesilen federal işsizlik ödeneğidir.

İş arayanların bir bölümü yeniden istihdama katılabilir. Ancak iş bulamayanlar ailelerinin desteğiyle yaşamak, belediyelerin Sosyal Yardım Merkezlerine başvurmak veya yeterli gelirden tamamen yoksun kalmak zorunda olabilir.

Federal hükümet böylece ONEM bütçesinde tasarruf ederken mali ve toplumsal yükün bir bölümünün şu kurumlara aktarılması beklenebilir:

• Belediyeler;

• Kamu Sosyal Yardım Merkezleri;

• Sosyal konut sistemi;

• Sağlık hizmetleri;

• Yardım dernekleri;

• İşsizlerin aileleri.

Bir yönetim düzeyinde yapılan tasarruf, başka bir yönetim düzeyinde yeni bir harcamaya dönüşebilir.

Herkesi yeniden işe döndürmek mümkün mü?

Hükümetin yaklaşımı şu düşünceye dayanıyor: İşsizlik ödeneği daha az cazip hâle gelir ve süreyle sınırlandırılırsa daha fazla insan aktif biçimde iş arayacaktır.

Bu yaklaşım, hemen çalışabilecek durumda olan kişiler ve yeterli iş imkânı bulunan bölgeler açısından sonuç verebilir.

Ancak uzun süreli işsizlerin tamamı aynı koşullarda yaşamıyor.

Bazıları yeterli mesleki eğitime sahip değil. Bazıları ileri yaşta, hasta, yalnız veya ulaşım imkânlarından yoksun. Bazıları ise çocuk bakımı konusunda çözemedikleri sorunlarla karşı karşıya.

İş arayanların yaşları, kökenleri, ikamet ettikleri mahalleler veya mesleki geçmişleri nedeniyle ayrımcılığa uğradıkları da bilinen bir gerçektir.

Ayrıca bölgeler arasında ciddi istihdam farklılıkları bulunuyor. Brüksel, Valonya ve Flaman Bölgesi aynı ekonomik yapıya ve aynı iş olanaklarına sahip değildir.

İşsizlik ödeneğinin kesilmesi kendiliğinden yeni istihdam yaratmaz. İnsanlara meslek kazandırmaz, kreş açmaz, hastaları iyileştirmez ve işe alımlardaki ayrımcılığı ortadan kaldırmaz.

Etkili bir rehberlik ve gerçekten erişilebilir iş imkânları sunulmadığı takdirde reform, bazı insanları işsizlikten çalışma hayatına değil, işsizlik sisteminden belediyelerin sosyal yardım kurumlarına taşıyacaktır.

Düşük gelirli çalışanlar kaybeden tarafta mı?

Bütün düşük gelirlilerin reformlardan mutlaka zarar göreceğini söylemek de doğru olmaz.

Düşük ücretle çalışanlar şu uygulamalardan yararlanabilir:

• Çalışma ikramiyesi olarak bilinen prim ve vergi avantajlarının artırılması;

• Vergiden muaf gelir diliminin kademeli olarak yükseltilmesi;

• Bazı sosyal kesintilerin azaltılması;

• Net ücretlerde sınırlı bir artış;

• Fazla mesaiye ilişkin bazı mali avantajlar.

Vergiden muaf gelir diliminin yükseltilmesiyle mesleki gelirin daha büyük bir bölümü vergi dışında bırakılacaktır. Düşük ücretli çalışanlara yönelik vergi bonusu da güçlendiriliyor.

Bu açıdan Arizona reformu, bazı düşük ücretli çalışanların net gelirini gerçekten artırabilir.

Ancak başka gruplar doğrudan zayıflatılıyor:

• İşsizlik ödeneği sona erenler;

• İkame gelirlere bağımlı olanlar;

• Tek gelirli bazı aileler;

• Eşler arası gelir aktarımına dayanan “evlilik katsayısı” avantajından yararlananlar;

• Bazı yalnız ebeveynler ve fiilî birlikte yaşayanlar;

• İşsizlikten sosyal entegrasyon gelirine geçmek zorunda kalanlar;

• Uzun işsizlik dönemleri yaşamış bazı gelecekteki emekliler.

Reform, mesleki gelir elde edenler için vergiden muaf tutarı artırıyor. Ancak ikame gelir alan bazı kişiler açısından bu kazanç, vergi indirimlerinin azaltılmasıyla sınırlandırılıyor veya tamamen ortadan kaldırılıyor.

Sosyal entegrasyon geliri de ikame gelir olarak vergilendirilebilir hâle gelirken, işsizlik ödeneğine uygulanan vergi indirimi tamamen kaldırılmak üzere kademeli olarak azaltılıyor. Securex – mali düzenlemeler ve ikame gelirler

Hükümetin siyasi mesajı açıktır: Çalışan kişinin elinde, sosyal yardımla geçinen kişiden daha fazla para kalmalıdır.

Ancak bu yaklaşım öncelikle hâlihazırda işi bulunanları avantajlı duruma getiriyor. Bütün çabalarına rağmen veya kişisel sorunları nedeniyle yeniden iş bulamayanlar açısından ise çok daha sert toplumsal sonuçlar doğuruyor.

Toplumun dar gelirli kesimleri kendi içinde bölünüyor

Arizona reformu yalnızca zenginlerle yoksulları veya şirketlerle çalışanları karşı karşıya getirmiyor. Aynı zamanda toplumun dar gelirli kesimleri içinde yeni bir ayrışma yaratıyor.

Bir tarafta düşük ücretle çalışan ve net gelirinde sınırlı bir artış elde edebilecek işçi bulunuyor.

Diğer tarafta ise uzun süredir işsiz olan, tek gelirle geçinen veya ikame gelirlerle yaşamını sürdüren ve mevcut korumasının önemli bir bölümünü kaybetme riski taşıyan vatandaş bulunuyor.

Hükümet böylece düşük gelirli kesimlerin bütün avantajlarını ortadan kaldırmıyor. Ancak “aktif” kabul edilenlerle “pasif” olarak değerlendirilenler arasındaki ayrımı giderek daha belirgin hâle getiriyor.

Bu ayrışma tehlikeli sonuçlara yol açabilir.

Bugün çalışan bir kişi yarın işini kaybedebilir. Bir bağımsız girişimci iflas edebilir. Bir işçi hastalanabilir veya mesleğini sürdüremeyecek duruma gelebilir.

“Üretken vergi mükellefi” ile kamuya yük gibi gösterilen sosyal yardım alıcısı arasındaki sınır, siyasi söylemin ileri sürdüğünden çok daha kırılgandır.

Sosyal devlet yalnızca çalışmayan insanlara yardım etmek amacıyla kurulmamıştır. Aynı zamanda bugün çalışan insanları, yarın işsizlik, hastalık veya yoksullukla karşılaşmaları hâlinde korumak için vardır.

MR, sosyal devletin dönüşümünü üstleniyor

Georges-Louis Bouchez siyasi hedefini gizlemiyor: Devlet daha az müdahale etmeli, daha az harcamalı ve bireyler kendi durumlarından daha fazla sorumlu tutulmalıdır.

Dolayısıyla amacı yalnızca KOBİ’leri savunmak değildir. Bouchez, Belçika’nın sosyal modelini dönüştürmek istiyor.

Mevcut sistem sigorta ve dayanışma anlayışına dayanıyor. Bir kişi işini kaybettiğinde ortaya çıkan riskin bir bölümü toplum tarafından ortaklaşa üstleniliyor.

Yeni model ise bu ortak korumayı zaman bakımından sınırlandırıyor. Ekonomik ve sosyal riskin daha büyük bir bölümü bireye, ailesine ve yerel yönetimlere aktarılıyor.

Bu yaklaşım bazı kişileri daha hızlı biçimde iş aramaya ve işe dönmeye teşvik edebilir. Ancak aile desteği bulunmayan, sağlık sorunları yaşayan veya piyasanın aradığı mesleki niteliklere sahip olmayan kişilerin yoksulluğunu da derinleştirebilir.

Bu nedenle tartışma, “çalışkan insanlar” ile “sistemden yararlananlar” arasındaki basit bir karşıtlığa indirgenemez.

Toplumsal gerçeklik bundan çok daha karmaşıktır.

Asıl çelişki nerede?

Georges-Louis Bouchez’nin bazı şirketleri desteklerken bazı kamu yardımlarının kaldırılmasını istemesi kendi başına bir çelişki değildir. Bu seçici yaklaşım, savunduğu liberal anlayışın doğal sonucudur.

Asıl çelişki, kullandığı kesin ifadelerle MR’ın hükümet içinde kabul ettiği kararlar arasında bulunuyor:

• “Yeni vergiye hayır” diyor, ancak koalisyonu sermaye kazançları vergisi getiriyor;

• Kendisini girişimcilerin savunucusu olarak tanıtıyor, ancak bazı KOBİ’ler mevcut avantajlarını kaybediyor veya kaybetme riski taşıyor;

• Bütün vatandaşları korumayı vadederken işsizlik ödeneğini süreyle sınırlandırıyor;

• Düşük gelirlileri desteklediğini söylerken işsizleri ve ikame gelirlere bağımlı kişileri daha kırılgan hâle getiriyor;

• Federal harcamaları azaltmak istiyor, ancak maliyetin bir bölümünü belediyelere ve sosyal yardım kurumlarına aktarıyor;

• Çalışmayı daha kazançlı hâle getirmeyi vadederken gerekli işlerin mevcut ve herkes için erişilebilir olacağını garanti edemiyor.

Georges-Louis Bouchez ideolojisiyle tutarlı olabilir. Ancak kullandığı siyasi dil, izlenen politikaların insanlar üzerindeki sonuçlarını fazlasıyla basitleştiriyor.

Tasarrufların arkasındaki toplumsal tercih

Arizona politikası hukuken bir toplumsal sınıfı “yok etmiyor”. Ancak Belçika’nın ekonomik ve sosyal riskleri paylaşma biçimini derinden değiştiriyor.

Bazı düşük ücretli çalışanlar vergi düzenlemeleri sayesinde ayda birkaç on avro daha fazla gelir elde edebilir. Bazı KOBİ’ler daha esnek çalışma kurallarından veya yeni mali avantajlardan yararlanabilir.

Buna karşılık bazı işsizler ödeneklerini kaybedecek, bazı aileler mevcut vergi mekanizmalarından artık yararlanamayacak ve belediyeler federal sistemin dışında kalan insanların bir bölümünü üstlenmek zorunda kalacaktır.

Bu nedenle tartışma yalnızca ne kadar tasarruf yapılacağıyla ilgili değildir.

Ortada gerçek bir toplum modeli tercihi vardır.

Zorluk yaşayan bireyleri uzun süre koruyan bir devlet mi istiyoruz, yoksa insanları daha hızlı biçimde iş gücü piyasasına yönlendirmek amacıyla bu korumayı süreyle sınırlandıran bir devlet mi?

Kamu yardımlarını yalnızca kısa vadeli mali getirilerine göre mi değerlendireceğiz, yoksa kamu hizmetlerinin, toplu taşımanın ve sosyal ekonominin de toplumsal bir değer ürettiğini kabul mü edeceğiz?

Georges-Louis Bouchez; çalışmayı, işletmeyi ve yatırımı daha fazla ödüllendiren bir Belçika öneriyor. Ancak bu ödül, en azından kısmen, iş gücü piyasasının dışında kalan insanlara sağlanan korumanın azaltılmasıyla finanse ediliyor.

Bouchez’nin sosyal medya paylaşımlarında açıkça dile getirilmeyen gerçek budur.

“Verimlilik”, “liyakat”, “büyüme” ve “sorumluluk” gibi kavramların arkasında sosyal güvenliğin yeniden dağıtılması yatıyor: Ekonomik sistemin içinde yer alanlara daha fazla teşvik, sistemin dışında veya kıyısında kalanlara ise daha az koruma.

Dolayısıyla asıl mesele Georges-Louis Bouchez’nin KOBİ’leri savunup savunmadığı değildir.

Bouchez belirli bir KOBİ modelini savunuyor: rekabetçi, esnek, yatırım yapan ve büyümeye odaklanan işletme modelini.

Asıl sorulması gereken soru şudur:

Bu dönüşümün toplumsal bedelini kim ödeyecek?

Amr Yehia, from Astana

Astana and Cairo have systematically translated mutual political trust into high-level multilateral coordination within the UN, OIC, CICA, and Non-Aligned Movement. As Kazakhstan advances its domestic political architecture and solidifies its position as Eurasia's primary transit hub, its diplomatic engagement with Egypt offers a vital bridge connecting East Asian manufacturing networks to African and Mediterranean markets.

In an exclusive interview in Astana, Deputy Minister of Foreign Affairs of Kazakhstan, Arman Kairatovich Isagaliyev—a veteran diplomat who previously served as Ambassador to Cairo—outlines Astana's vision for economic and technological synergy across transcontinental trade corridors.

How do you evaluate political coordination between Egypt and Kazakhstan across platforms like the UN, OIC, and CICA?

For over 34 years, Kazakhstan and Egypt have enjoyed fraternal relations based on mutual trust and respect. The nine rounds of political consultations between our Ministries have become an effective mechanism for strengthening bilateral cooperation. As two important anchors of regional stability in the Middle East and Central Asia, our countries maintain regular high-level contacts and coordinate positions on key global issues.

We highly value our constructive interaction within the United Nations, OIC, CICA, and the Non-Aligned Movement. These platforms allow us to promote common principles, including respect for sovereignty, territorial integrity, peaceful settlement of disputes, non-interference, and international law. Looking ahead, closer political coordination will further strengthen relations, enabling both nations to make meaningful contributions to global peace, security, and sustainable development.

How does your personal background in Cairo shape your vision for advancing bilateral relations in your new role?

It is a distinct honor to engage with the public through Al-Ahram. The years I spent in Egypt—first during my studies at the Diplomatic Institute and later as Ambassador—have left an unforgettable mark on my professional career and personal life.

Understanding Egypt’s politics, economy, and regional influence helps me guide our partnership today. In my new role, I am dedicated to turning deep mutual trust into practical, advanced projects. We want to expand trade, improve transport connections, and build stronger partnerships in agriculture, pharmaceuticals, and tourism. Furthermore, amidst current global turbulence, close coordination within multilateral frameworks is more vital than ever to promote peace. My mission is to ensure this strategic partnership continues on an upward trajectory.

How does Kazakhstan view Egypt's leadership in advocating for a Gaza ceasefire, relief efforts, and a two-state solution?

Kazakhstan highly values Egypt’s strategic leadership and consistent efforts regarding the crisis in Gaza. Cairo has played a crucial role advocating for an immediate, sustainable ceasefire, ensuring uninterrupted humanitarian access, facilitating dialogue, and promoting the two-state solution as the only viable foundation for lasting peace.

Astana supports Egypt’s efforts to prevent further escalation and believes that international law and UN resolutions must remain the basis for resolving the conflict. Kazakhstan has consistently called for the protection of civilians, delivery of humanitarian aid, and creation of conditions for a comprehensive settlement. As a nation with a strong tradition of mediation, Kazakhstan believes cooperation between Astana and Cairo can further strengthen international peace efforts.

How does the Foreign Ministry evaluate Kazakhstan’s constitutional reforms and the transition to a unicameral legislature (Kurultai)?

The Ministry of Foreign Affairs views the comprehensive constitutional reforms initiated by President Kassym-Jomart Tokayev as a historic milestone in the evolution of our statehood. The transformation of the political architecture, including the enhanced role of Kurultai as a key institution for nationwide dialogue, reflects the consistent implementation of the "Listening State" concept.

The transition to this model significantly increases the efficiency of the state apparatus, strengthens checks and balances, and ensures broader citizen participation in decision-making. Internal transformations serve as a solid foundation, reaffirming Kazakhstan's commitment to high international standards of democratic governance. The successful modernization of our institutions enhances internal stability while reinforcing Kazakhstan's authority as a reliable international partner.

How do initiatives like the Middle Corridor and Belt and Road alignment transform global trade routes between Asia, Europe, and Africa?

Kazakhstan has systematically redefined its transit geography, moving from a landlocked state to Eurasia’s central "land-linked" trade bridge. In an era of supply chain vulnerabilities, route diversification and predictable logistics are imperative. President Tokayev’s strategy focuses on building an integrated transport architecture connecting East Asian manufacturing centers with markets in Europe, the Middle East, and North Africa.

The Trans-Caspian International Transport Route (TITR), or Middle Corridor, is the centerpiece of this strategy, operating in synergy with the Belt and Road Initiative. Transit along the TITR has demonstrated solid performance: in 2025, containerized transit surged by 15% to 42,000 TEUs, while overall transit volumes grew by 12%. When maritime straits face persistent risks of closure, supply chain predictability becomes vital currency in global trade. To guarantee this, Kazakhstan is executing sweeping infrastructure upgrades—launching major railway expansion projects, establishing a dedicated container hub on the Caspian coast, and developing a 17-unit commercial trade fleet by 2030 through private investment.

How does Astana define its role as a "middle power" maintaining strategic autonomy amidst global polarization?

As a leading "middle power", Kazakhstan defines its responsibility through strengthening multilateralism, upholding international law, and reinforcing the central role of the United Nations. We firmly believe that small and medium-sized states should not become hostages to bloc-based mentalities or passive observers of geopolitical rivalries. On the contrary, our mission is to act as a constructive bridge-builder, a platform for dialogue, and a reliable mediator in conflict resolution.

Guided strictly by our national interests, we actively expand strategic partnerships with key players across the East, West, North, and South. For Astana, safeguarding strategic autonomy does not mean isolationism; rather, it means strategic diversification of our foreign policy, transport-logistics, and economic ties. By spearheading critical initiatives like the Middle Corridor, Kazakhstan demonstrates that a nation's sovereign autonomy is reinforced when its domestic stability serves the collective interest of the international community.

What mechanisms are boosting trade, and how can the Suez Canal Economic Zone act as a hub for Kazakh products?

Egypt holds a distinct place in the Middle East and North Africa as a long-standing economic partner for Kazakhstan. Our bilateral trade demonstrates solid momentum: trade turnover reached $351.9 million in 2025 (a 28.5% year-on-year increase) and accelerated to $329.9 million in just the first five months of 2026 alone. Our Embassy in Cairo plays a central role establishing direct ties with major Egyptian private sector conglomerates to turn political understanding into concrete joint ventures.

Food security remains a key area where Kazakhstan offers quality and reliability. Last year, Kazakhstan expanded grain exports to North Africa, delivering nearly 390,000 tonnes of wheat to Algeria for the first time and resuming supplies to Morocco. We stand ready to apply these proven supply mechanisms to Egypt, while boosting deliveries from our metallurgical, chemical, and food industries.

Utilizing specialized industrial platforms within the Suez Canal Economic Zone will allow Kazakh companies to establish manufacturing bases in Egypt. Processing raw materials within Egyptian economic zones enables goods to attain local origin status, unlocking tariff-free access across the 1.5-billion-consumer African market under the AfCFTA. Furthermore, as Eurasia’s digital leader ranked 24th globally in the UN e-Government index, Kazakhstan actively exports GovTech platforms. A clear example of our technological presence in Egypt is the Kazakhstani IT platform inDrive, which has expanded across more than 25 Egyptian cities.

How do you evaluate the partnership between Nur-Mubarak University in Almaty and Al-Azhar Al-Sharif in countering extremism?

The Egyptian University of Islamic Culture "Nur-Mubarak" in Almaty occupies a special place in Kazakhstan’s educational and spiritual landscape. Since its establishment, the University has served as an important bridge between Kazakhstan and Egypt, making a significant contribution to training qualified religious scholars and promoting moderate Islamic values.

We highly value the University’s close cooperation with Al-Azhar Al-Sharif, one of the world’s most respected centers of Islamic learning. Through academic exchanges and educational programs, Nur-Mubarak benefits from Al-Azhar’s rich intellectual traditions while adapting them to the cultural context of Kazakhstan. In the face of growing challenges related to radicalization, quality religious education based on authentic Islamic knowledge is one of the most effective tools for preventing extremist narratives.

Over the years, Nur-Mubarak has trained approximately 2,500 qualified religious scholars. Kazakhstan supports further strengthening Nur-Mubarak and its cooperation with Al-Azhar Al-Sharif, with the vision of transforming the University into a prestigious international institution of higher Islamic education in Central Asia to promote religious tolerance, social harmony, and regional stability.

Résumé en français

Le Kazakhstan et l’Égypte cherchent à transformer une relation diplomatique ancienne en partenariat stratégique reliant l’Eurasie, le Moyen-Orient et l’Afrique. Dans un entretien accordé à Astana, le vice-ministre kazakh des Affaires étrangères, Arman Isagaliyev, ancien ambassadeur au Caire, insiste sur la complémentarité politique, économique et logistique entre les deux pays.

Sur le plan diplomatique, Astana et Le Caire coopèrent depuis plus de 34 ans et coordonnent leurs positions au sein de l’ONU, de l’Organisation de la coopération islamique, de la CICA et du Mouvement des non-alignés. Ils défendent notamment la souveraineté des États, le règlement pacifique des différends et le respect du droit international.

Le Kazakhstan soutient également le rôle de l’Égypte dans les efforts visant à obtenir un cessez-le-feu à Gaza, faciliter l’aide humanitaire et promouvoir une solution à deux États. Astana considère Le Caire comme un acteur important de la stabilité régionale et estime qu’une coopération accrue pourrait renforcer les initiatives internationales de médiation.

Un axe économique Astana–Le Caire en pleine expansion

Le commerce bilatéral progresse rapidement. Les échanges ont atteint 351,9 millions de dollars en 2025, soit une hausse de 28,5 %, avant d’atteindre déjà 329,9 millions de dollars au cours des cinq premiers mois de 2026. Les secteurs prioritaires sont l’agriculture, les céréales, la métallurgie, la chimie, les produits alimentaires, les médicaments et les technologies numériques.

L’un des projets les plus stratégiques concerne la zone économique du canal de Suez. Des entreprises kazakhes pourraient y transformer ou produire leurs marchandises afin de bénéficier d’un meilleur accès aux marchés africains. Le texte présente ainsi l’Égypte comme une future plateforme industrielle et commerciale pour les produits kazakhs vers l’Afrique.

Le Kazakhstan veut devenir le pont terrestre de l’Eurasie

Astana développe parallèlement le Middle Corridor, ou corridor transcaspien, afin de relier les centres industriels d’Asie orientale à l’Europe, au Moyen-Orient et à l’Afrique du Nord. En 2025, le transit conteneurisé par cette route aurait progressé de 15 % pour atteindre 42.000 EVP, tandis que le volume global de transit augmentait de 12 %.

La stratégie kazakhe consiste donc à ne plus se considérer comme un pays simplement enclavé, mais comme un État « land-linked », situé au centre des nouvelles routes commerciales eurasiatiques.

Une diplomatie de « puissance moyenne »

Le Kazakhstan se définit également comme une middle power, cherchant à préserver son autonomie stratégique entre la Chine, la Russie, l’Europe, les États-Unis, le Moyen-Orient et l’Afrique. Astana rejette une logique de blocs rigides et privilégie la diversification de ses partenariats, la médiation et le multilatéralisme.

Enfin, la coopération entre l’université Nur-Mubarak d’Almaty et Al-Azhar au Caire constitue un autre pilier de la relation. L’objectif est de promouvoir un enseignement religieux modéré et de lutter contre les discours extrémistes. Nur-Mubarak aurait déjà formé environ 2.500 spécialistes religieux.

En une phrase

Astana veut utiliser son partenariat avec Le Caire pour prolonger les corridors économiques eurasiatiques jusqu’à l’Afrique : le Kazakhstan fournirait les marchandises, les infrastructures et les technologies, tandis que l’Égypte offrirait l’accès au canal de Suez, au monde arabe, à la Méditerranée et au marché africain.

The Eastern Economic Forum: Asia’s AI Boom, Industrial Relocation and the New Geography of Global Power

Roscongress Foundation experts highlight the economic forces reshaping Asia as artificial intelligence, supply-chain integration and geopolitical fragmentation accelerate the region’s rise

By Amr Yehia – Bruxelles Korner

Asia is no longer simply the world’s manufacturing centre. It is increasingly becoming one of the principal arenas in which the technological, industrial and geopolitical balance of the twenty-first century is being determined.

At the Eastern Economic Forum, taking place in Vladivostok from 1 to 4 September 2026, experts from the Roscongress Foundation have highlighted several structural trends transforming the Asian economy: the artificial-intelligence investment boom, the relocation of industrial production from China towards South-East Asia, the emergence of increasingly integrated regional supply chains and the growing strategic importance of Eurasian transport corridors.

These developments are examined in the analytical review “Asia Trends 2026: The AI Boom, Industrial Relocation, and Geopolitical Fragmentation.”

The Eastern Economic Forum is being held on the campus of Far Eastern Federal University and is organized by the Roscongress Foundation with the support of the Government of the Russian Federation.

Asia is becoming one of the main engines of the world economy

The central argument of the Roscongress analysis is that Asia has become indispensable to global economic expansion.

The region accounts for a substantial share of global GDP growth and increasingly concentrates industrial production, trade, technology investment, financial flows and strategic resources.

Yet Asia should not be viewed as a single homogeneous economic bloc.

The gap between its economies remains considerable.

Advanced industrial economies such as Japan and South Korea face slower demographic and economic growth, while emerging economies including Vietnam, India, Indonesia and several ASEAN states continue to expand more rapidly.

IMF data illustrate this divergence. Emerging and developing Asian economies grew substantially faster than most advanced economies in 2025, while Vietnam was among the strongest performers and Myanmar remained among the weakest.

This creates what may become one of Asia’s defining economic characteristics: the continent is rising collectively, but not uniformly.

$644 billion in foreign investment

Foreign direct investment provides another indication of Asia’s changing position.

According to UN Trade and Development, developing Asia attracted approximately $644 billion in foreign direct investment in 2025.

That represented around 40% of global FDI flows and more than 70% of investment flowing towards developing economies.

But the headline figure hides an important structural weakness.

Capital is increasingly concentrated in a relatively small number of countries and sectors.

Eight of the ten largest FDI recipients among developing economies are located in Asia.

Investment is also increasingly directed towards strategically important industries such as artificial intelligence, semiconductors, data infrastructure, clean energy and critical minerals.

The result could be a widening economic divide within Asia itself.

Countries already integrated into advanced technological and industrial ecosystems may attract a growing proportion of capital, skills and infrastructure, while economies outside these networks risk falling further behind.

Asia at the centre of the global AI boom

Artificial intelligence is accelerating this transformation.

The AI revolution is often described primarily through software companies and large language models. But behind those technologies lies an enormous physical industrial infrastructure.

AI requires semiconductors.

It requires memory chips.

It requires servers, data centres, networking equipment, cooling systems, electricity generation and increasingly sophisticated supply chains.

A large share of that industrial ecosystem is located in Asia.

Taiwan, South Korea, China, Japan and parts of South-East Asia occupy crucial positions in semiconductor manufacturing, memory production, electronics, component manufacturing and equipment supply.

Consequently, the global AI investment cycle is simultaneously becoming an Asian industrial cycle.

Demand for computing capacity is supporting exports of advanced electronics and industrial components, providing another powerful growth engine for economies positioned inside these value chains.

The economic benefits, however, will depend heavily on where individual countries sit within the production hierarchy.

Designing advanced chips, manufacturing semiconductors, producing memory, assembling servers and packaging electronic components generate very different levels of technological sovereignty and economic value.

China is changing its role rather than disappearing from manufacturing

One of the most important developments identified by Roscongress concerns China.

For several decades, China’s economic rise was associated with its role as the world’s low-cost manufacturing platform.

That model is changing.

Higher wages, technological upgrading, industrial policy and trade tensions with the United States are gradually pushing parts of labour-intensive manufacturing towards lower-cost economies.

Vietnam and Indonesia are among the principal beneficiaries.

Chinese companies themselves are increasingly investing or relocating production elsewhere in Asia, particularly within ASEAN.

US tariffs and trade restrictions have accelerated that process.

But this should not necessarily be interpreted as a straightforward industrial retreat by China.

China is increasingly moving upstream in the value chain.

Instead of producing every finished product domestically, Chinese companies can supply machinery, components, electronics and industrial inputs to factories located elsewhere in Asia.

Production moves.

The supply chain remains Chinese-linked.

From “Made in China” to “Made in Asia”

This shift is helping create a much more integrated Asian manufacturing system.

A product may now involve research and development in China, semiconductor manufacturing in Taiwan or South Korea, components produced in China, assembly in Vietnam or Malaysia and final export to Europe or the United States.

The traditional concept of a product having a single national industrial identity is therefore becoming less meaningful.

The emerging model is increasingly:

Designed in one country.
Components produced in another.
Assembled in a third.
Sold globally.

This could gradually transform “Made in China” into something closer to “Made in Asia.”

The Roscongress report notes that Chinese exports of intermediate goods — including memory chips, semiconductors and industrial components — increased strongly in 2025.

In some cases, these exports appear to compensate indirectly for reduced Chinese shipments of finished goods to the United States.

A smartphone previously exported directly from China, for example, may instead be assembled in India or another Asian economy using components originating partly from China.

Trade flows change.

Industrial interdependence remains.

ASEAN gains — but also becomes a geopolitical battlefield

South-East Asia is one of the principal beneficiaries of this industrial redistribution.

Vietnam, Malaysia, Indonesia and other ASEAN economies are attracting manufacturing investment as companies diversify production outside China.

But this opportunity carries geopolitical risks.

ASEAN states increasingly operate between the economic gravitational pull of China and the strategic pressure of the United States.

China is simultaneously a competitor, an investor, a supplier and one of their largest trading partners.

Washington, meanwhile, is encouraging diversification away from Chinese-controlled supply chains and strengthening partnerships with strategically important Asian economies.

For ASEAN governments, the challenge is therefore increasingly delicate:

benefit from Chinese industrial integration without becoming excessively dependent on Beijing, while cooperating with Washington without being forced into a rigid geopolitical bloc.

This balancing act may become one of the defining diplomatic challenges of South-East Asia.

Geopolitical fragmentation is reorganizing globalization

The larger phenomenon behind these developments is not necessarily deglobalization.

It is the reorganization of globalization.

Supply chains are becoming more regional.

Governments increasingly treat semiconductors, energy, critical minerals, artificial intelligence and transport infrastructure as national-security issues.

Companies are diversifying suppliers not only according to cost but also according to geopolitical risk.

Concepts such as “friend-shoring”, “near-shoring” and “China+1” strategies have entered corporate planning.

The global economy is therefore becoming more fragmented politically while remaining deeply interconnected economically.

Asia sits at the centre of this contradiction.

Russia sees an opportunity in Eurasian connectivity

The Roscongress analysis naturally also emphasizes Russia’s potential role in this emerging economic geography.

As global economic activity increasingly shifts towards Asia, Moscow is seeking to strengthen the connection between the Russian economy and Asian markets through its Far Eastern regions.

Russia’s Far Eastern Federal District occupies a potentially strategic position between the Russian interior and the Asia-Pacific.

Its ports, railways and natural resources could allow the region to function as both a logistics corridor and resource gateway.

Historically, however, infrastructure capacity has limited that potential.

Russia has therefore invested heavily in modernizing what it calls the Eastern Operating Domain, centred around two major railway systems:

the Trans-Siberian Railway and the Baikal–Amur Mainline.