There is a Turkish expression I use quite often: "iki arada bir derede kalmak", literally, “to be caught between two banks and a river.” We use it to describe those moments in everyday life when we do not know what to do, when we find ourselves caught between two difficult choices. More often than not, it is an exhausting kind of limbo. Sometimes, however, instead of becoming sharply polarised or blindly choosing one side, it can actually be good to remain “in between.” Of course, as long as you nurture that grey area with awareness and a genuine effort to make sense of it...

But sometimes those “in-betweens” multiply so much that you can completely lose your sense of direction. As the Turkish Romani singer Kibariye cries out in one of her songs: “The rivers won’t let me go, the in-betweens won’t give me a way...” For sometimes life can create artificial rivers in front of us, tying our hands and leaving us nowhere to go.

A thought-provoking example of being caught “iki arada bir derede” happened in Brussels, in the heart of Europe.

Our river is the Brussels Canal. On one side lies the City of Brussels, and on the other, the municipality of Molenbeek. On the Brussels side of the canal stands the historic Petit Château (‘Little Castle’), which serves as Fedasil’s Arrival Centre for asylum seekers. At the time, it also housed the Immigration Office’s registration service.

As you probably know, Belgium’s administrative system gives local authorities considerable autonomy; so much so that even local police forces responsible for public order are organised around police zones. Of course, all within the framework of national law.

About three years ago, this administrative autonomy, combined with a geographical boundary, gave rise to an absurd human drama. In front of Petit Château, refugees seeking shelter while waiting for the outcome of their asylum applications began putting up tents. Because simply arriving in a country and applying for asylum is not enough; until your official refugee status is approved, you may find yourself out on the streets.

But the local police of the City of Brussels did not want to allow these tents within their jurisdiction. “Move along,” they said. So where were these people supposed to go? To the other side of the canal, to Molenbeek... But the municipality of Molenbeek did not want to take sole responsibility for the crisis either, and they intervened as well.

So what happened in the end?

The tents were put up right on the bridge connecting the two sides.

The police on both sides had protected their own boundaries. Both municipal administrations could breathe a little easier.

But had the problem been solved?

Of course not.

It is easy to call someone simply a “refugee”, to classify a human being administratively within a category. But every person waiting on that bridge, in those tents, has a separate journey through life, their own reasons for leaving the land where they were born, their own story.

And it was precisely at this moment of helplessness that the healing power of civil society stepped in.

People from the surrounding neighbourhoods began helping. Some brought food; others welcomed people into their homes to provide them with basic necessities. Civil society organisations also became involved.

One of them was Cinemaximiliaan.

Cinemaximiliaan is an organisation that aims to make the transition into a new life easier for migrants through art, creating with them and for them. I have also been part of this organisation as a volunteer since 2019.

Together, we have spent several years walking hand in hand with those travellers of life who found themselves “iki arada bir derede”, caught between two banks and a river, on a bridge that was never meant to become home.

Through writing, photography, dance and music workshops, we first experienced what it meant to express ourselves. We laughed together, cried together, got excited together.

And this solidarity gradually evolved through storytelling on stage and outdoors, as well as through podcast productions, into a full-scale stage performance.

This year, that effort came to the audience as Bridge Stories, a co-production of Cinemaximiliaan and the renowned theatre organisation Needcompany, at the Royal Flemish Theatre (KVS).

As I mentioned earlier, our aim was not to do something to someone, nor to make someone do something. It was simply to move forward together, in solidarity, with and for one another.

You can find more about this special performance, which grew between these bridges and rivers, and in which I contributed both with a text I wrote during one of the writing workshops and as a performer on stage at this link.

May our lives find a way to flow together, may bridges bring us closer, without ever giving up our stories...

Stay well, with love.

By Derya Soysal

From mangoes and gastronomy to economic growth, technology, and EU partnerships, the Ambassador of Bangladesh, H.E. Khandker Masudul Alam, discusses the country's soft power, cultural heritage, and growing role as a strategic partner for Europe.

Derya Soysal:

Your Excellency, thank you very much for receiving us today. You recently hosted a Mango Festival at the Embassy. How can the mango, and Bangladeshi cuisine more broadly, be considered a form of soft power for Bangladesh in Europe?

Ambassador of Bangladesh, H.E. Khandker Masudul Alam;

Thank you very much for coming today, and thank you also for the quality visitors who attended the Mango Festival. This was the first event of its kind that we hosted at our Embassy in Brussels.

Mangoes are produced in very large quantities in Bangladesh, and we love them so much that we consume nearly 99.9% of our production ourselves. Only about 0.1% reaches the rest of the world. But we do not want to be selfish. We want to share this special agricultural product of Bangladesh with people across the globe.

Bangladesh has several of the finest varieties of mangoes, many of which are protected by Geographical Indication (GI) certifications. These products contribute to the branding of our country as a producer of high-quality goods. This reputation extends beyond agriculture. Bangladesh is also one of the world's leading exporters of garments and textiles to Europe.

This gives Bangladesh a character and an identity as a reliable source of quality products.

If we look at our culinary traditions and agricultural richness, Bangladesh is the largest living delta in the world. We have enormous rivers that many people cannot imagine unless they see them for themselves. In some areas, rivers can reach up to twenty kilometres in width.

Because of this geography, before the construction of bridges, different regions of the country developed distinct cultural identities. Although Bangladesh is not a very large country in terms of landmass, it offers extraordinary diversity in agriculture and cuisine.

When visitors travel across Bangladesh, they discover a unique blend of culinary traditions and tropical biodiversity. Some areas are alluvial, some have ancient soils, some contain mangrove ecosystems, while others are hilly regions. It is this extraordinary diversity that creates a remarkable variety of cuisines and lifestyles.

Even in the United Kingdom, the curry industry is largely dominated by Bangladeshi entrepreneurs and chefs. Much of the sector is managed by members of the Bangladeshi diaspora living in London.

There are countless stories to tell about Bangladeshi cuisine. Some of these stories have already reached European audiences, but many remain to be discovered.

Beyond cuisine, Bangladesh is also known for jute, one of the world's most unique natural fibres. Jute can be used to create environmentally friendly packaging materials with very low carbon footprints. Because of the particular tropical and monsoon conditions required for its cultivation, only a limited number of countries can produce it.

Jute has the potential to replace many of the environmentally harmful packaging materials used today. Bangladesh now possesses the technology to produce biodegradable bags from jute that are comparable to plastic bags, yet stronger and much more environmentally sustainable.

Modernity, tradition, and technology all come together in Bangladesh. This combination creates our national character and contributes significantly to our success.

Derya Soysal:

You mentioned Bangladesh's rich culinary traditions. We know that many tourists are attracted to destinations with outstanding food cultures. Why should Europeans discover Bangladesh not only through its cuisine but also through its cultural heritage and historical patrimony?

Ambassador of Bangladesh:

Bangladesh, as part of the broader South Asian region, belongs to one of the world's oldest civilizations.

If we go back thousands of years, long before Europeans began exploring this part of the world, societies in this region had already flourished for four to five thousand years.

Visitors to Bangladesh will encounter a fascinating amalgamation of cultures, traditions, and religions. The country has long served as a crossroads of civilizations.

If we talk about Buddhism, one of the world's major faiths today, Bangladesh is part of its historical heartland. Alongside neighbouring regions of South Asia, our territory played an important role in the development and spread of Buddhism.

More than 1,400 to 1,600 years ago, Bangladesh was home to thriving centres of learning and trade. Pilgrims from Southeast Asia regularly travelled to Bengal because it was considered an important centre of Buddhist scholarship.

From a historical, religious, and cultural perspective, Bangladesh is truly a country worth exploring.

Visitors will also discover the influence of Sufism and witness how different religious traditions have interacted over centuries. It is fascinating to observe how religions shaped culture and how culture, in turn, influenced religious practices.

For many Europeans living on a continent that is historically shaped by Christianity, these experiences can offer unique insights and perspectives.

As I mentioned earlier, because of the country's river-based geography, different regions developed distinctive culinary traditions. These culinary traditions are often closely linked to religious festivals and agricultural celebrations.

In Bengal, we have a popular saying: "Thirteen festivals in twelve months."

This expression reflects our love of celebration. We find reasons to celebrate throughout the year.

Therefore, whenever a European visitor comes to Bangladesh, regardless of the season, they will always find unique cultural festivals, traditions, or celebrations taking place.

Certainly, visitors will also experience our tropical climate, including its heat and humidity. But these environmental conditions have shaped our people, our cuisine, and our culture in unique ways.

Derya Soysal:

We have discussed Bangladesh's soft power and cultural assets. Let us now turn to geopolitics and economic cooperation. How do you see the future of bilateral relations between Bangladesh and the European Union, as well as between Bangladesh and Belgium? Europe is increasingly seeking new partnerships, particularly in South Asia. How can we strengthen these ties further?

Ambassador of Bangladesh:

This is a very valid and timely question.

Bangladesh has made remarkable economic progress over the past fifteen years and has consistently ranked among the fastest-growing economies in the world.

The country has diversified significantly.

Bangladesh is already a major partner of the European Union in the apparel and textile sector, but that represents only part of the story.

With a population of approximately 175 million people and a median age of just twenty-six, Bangladesh possesses an exceptionally young population.

This young population is increasingly educated, technologically skilled, and actively engaged in emerging technologies, digital innovation, and information technology.

Our semiconductor sector is also developing rapidly. Bangladesh already has a presence in the fabless semiconductor industry. Bangladeshi companies are contributing to sophisticated chip design projects, including technologies used in some of the world's most advanced smartphones.

At a time when Europe is seeking supply chain resilience, technological collaboration, and research partnerships, Bangladesh is well positioned to become an increasingly important partner for both the European Union and Belgium.

The pharmaceutical sector is another excellent example. European companies such as Novo Nordisk produce insulin in Bangladesh. The production of insulin is highly complex, demonstrating Bangladesh's advanced pharmaceutical capabilities.

Our pharmaceutical products are exported to the United States, European markets, Singapore, Australia, and many other countries.

This illustrates the diversity and sophistication of our economy.

Today, Bangladesh's economy is worth approximately half a trillion dollars, and various projections suggest that it could become one of the world's ten largest consumer markets within the next few years.

A growing consumer market means opportunities not only for Bangladeshi exports but also for European products and investments.

When Bangladesh exports products to Europe, it also opens its own market to European businesses. This creates a genuinely win-win partnership.

This is one reason why Bangladesh is interested in pursuing a Free Trade Agreement with the European Union. Such an agreement would provide businesses with greater confidence and a stronger legal framework for cooperation.

Europe has an ageing population and is seeking dynamic new markets. Bangladesh offers a young demographic, a growing economy, and valuable expertise in multiple sectors.

At the same time, we must work together on common challenges, including environmental sustainability and artificial intelligence.

Derya Soysal:

So it is truly a win-win relationship. Europe needs dynamic partners such as Bangladesh, while Bangladesh benefits from stronger engagement with Europe. We must work together to bring Bangladesh closer to Belgium and the European Union, and likewise bring Belgium and Europe closer to Bangladesh.

Ambassador of Bangladesh:

Exactly.

I would also like to highlight Bangladesh's strategic geographical location.

Our country sits at the crossroads of South Asia and Southeast Asia.

The European Union actively promotes regional connectivity through initiatives such as Global Gateway. As these connectivity projects expand, Bangladesh occupies a central position as a bridge between two of the world's most dynamic regions.

This makes Bangladesh an ideal partner and hub for European engagement with both South Asia and Southeast Asia.

By working together, European and Bangladeshi partners can benefit from the enormous economic potential represented by these regions, which are among the major growth engines of the future global economy.

Derya Soysal:

Thank you very much, Your Excellency. We can conclude by saying: let us bring Bangladesh closer to Belgium and the European Union, and Belgium and the European Union closer to Bangladesh. Let us discover Bangladesh's cuisine, soft power, cultural heritage, and vibrant traditions.

Ambassador of Bangladesh:

Exactly.

I invite everyone to visit Bangladesh.

Seeing is believing.

You may hear many positive things about the country, but once you visit and experience it yourself, you will truly understand.

Bangladesh is a country of wonderful people. It is a beautiful nation that is home to the world's longest natural sea beach, the world's largest mangrove forest, and above all, people with warm hearts and exceptional hospitality.

Interview conducted by Derya Soysal.
 Brussels, Belgium.

SOURCES

Interview with H.E. Khandker Masudul Alam, Ambassador of Bangladesh to Belgium | EUReflect

Interview avec l’Ambassadeur Khandker Masudul Alam - Eurasia

Topkapı'nın Yasaklı Odaları: 400 Yıl Boyunca Kimsenin Görmediği Sırlar

İstanbul'un kalbinde, Sarayburnu'nda yükselen Topkapı Sarayı'nı milyonlarca insan ziyaret etti. Ama kimse o gizli odaları görmedi. İşte 400 yıllık imparatorluğun karanlıkta kalan sırları...

Topkapı Sarayı deyince aklınıza ne geliyor? Harem? Altın taht? Kaşıkçı Elması? Peki ya sarayın altında uzanan bilinmeyen sarnıçlar, kuyular ve galeriler? Ya da padişahların savaşa giderken giydiği, üzerindeki şifrelerin sırrı hâlâ çözülememiş "tılsımlı gömlekler"? İşte bu yazıda, turist kalabalıklarının hiç görmediği, rehberlerin anlatmadığı, Topkapı'nın gerçekten "yasaklı" kalan bölümlerini keşfedeceğiz.

1. Yeraltındaki Gizli Dünya: Sarnıçlar, Kuyular ve Geçitler

Topkapı Sarayı'nın sadece üst katlarını gezdiğinizi sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Sarayın altında, akademisyenlerin son yıllarda tespit ettiği sarnıçlar, kuyular ve hayrete düşüren boşluklar var. Bu yeraltı yapıları, sarayın su ihtiyacını karşılamaktan çok daha fazlası için kullanılıyordu. Bazıları acil durumlarda kaçış geçidi, bazıları ise değerli eşyaların saklandığı gizli mahzenlerdi. Restorasyon çalışmaları sırasında Seferli Koğuşu'nun altında 10 metre derinliğinde, gizli geçit olduğu düşünülen bir yapı bile ortaya çıkarıldı. Peki neden bu odalar hâlâ ziyarete kapalı? Çünkü bazı bölümlerin güvenliği sağlanamadı, bazıları ise hâlâ araştırma aşamasında. Yani "yasaklı" olmalarının sebebi sadece gizem değil, aynı zamanda korunma ihtiyacı.

2. Harem'deki Tılsım: "Muskacılar Odası"

Harem dairesinin en kapalı ve korunaklı kısmında yer alan bir oda var: Muskacılar Odası. Burası, padişahlar ve aileleri için tılsımlı gömlekler, muskalar hazırlayan özel görevlilerin çalıştığı yerdi.

Topkapı Sarayı Müzesi'nin en gizemli koleksiyonlarından biri de "Tılsımlı Gömlekler". Padişahların savaşlarda ve hastalıklara karşı giydiği bu gömlekler, üzerlerinde ayetler, sureler ve ebcet hesabıyla (Arapça harf-rakam algoritması) oluşturulmuş şifreler taşıyor. Bu gömlekler "manevi muhafızlık" yapsın diye giyilirdi. Bazılarının sırrı hâlâ çözülebilmiş değil. Kare ve dikdörtgen bölümler içinde harfler, rakamlar, karmaşık hesaplar var. Hindistan'dan Memlûklere, Çin'den Latin harfleriyle yazılmış olanlarına kadar farklı kültürlerden izler taşıyorlar. İlginç olan ne? Bu gömlekler sadece padişahlara özel değildi. Halk da büyü ve nazardan korunmak için benzer gömlekler giyiyordu. Yani Topkapı'nın sırları, saray duvarlarını aşıp tüm imparatorluğa yayılmıştı.

3. Cariye Karantinası: Harem'deki İzolasyon Hücresi

Harem bölümünde yeni keşfedilen alanlardan biri de "Cariye Hastanesi". Burada bulaşıcı hastalık riski taşıyan cariyelerin izole edildiği bir karantina hücresi var. Hücrenin dışarıya açılan tek bir küçük penceresi bulunuyor. Cariyenin ihtiyaçları bu pencereden karşılanıyormuş. Yani Osmanlı sarayında bile modern karantina uygulamaları vardı. Bu keşif, sarayın sadece lüks ve ihtişamdan ibaret olmadığını, aynı zamanda son derece pratik çözümler ürettiğini gösteriyor.

4. İmparatorluk Hazine Odası ve Hazinedar Odası

Topkapı Sarayı'nın en değerli eşyalarının saklandığı iki kritik bölüm var: İmparatorluk Hazine Odası ve Hazinedar Odası. Burası, Kaşıkçı Elması gibi dünyaca ünlü eserlerin sergilendiği yer olarak bilinse de, aslında çok daha fazlasını barındırıyor.

Osmanlı'nın en gizli belgeleri, antlaşma metinleri, padişah fermanları ve hatta bazı dönemlerde devlet sırları bu odalarda saklanıyordu. "Evrak-ı Mahreme" (gizli belgeler) olarak adlandırılan bu arşiv, bugün hâlâ tam olarak araştırılmayı bekliyor.

5. "Hakiki Gülhane": Tanzimat'ın Gerçek Yeri

Tarihe "Gülhane Hatt-ı Hümayunu" olarak geçen Tanzimat Fermanı'nın okunduğu yer, bugün bildiğimiz Gülhane Parkı değil. Asıl Gülhane, sarayın Marmara Denizi tarafındaki bölümde yer alıyor.

6. Neden Hâlâ Kapalı?

Peki madem bu kadar ilginç, neden hâlâ ziyarete kapalı?

Güvenlik: Bazı bölümlerin yapısal güvenliği sağlanamadı.

Koruma: Eserlerin ve belgelerin korunması öncelik.

Araştırma: Hâlâ akademik çalışmalar devam ediyor.

Kapasite: Zaten günde binlerce ziyaretçi alan sarayda yeni bölümler açmak lojistik sorun yaratıyor.

Ama restorasyonlar sürüyor. Cariye Hastanesi gibi yeni keşfedilen alanlar yavaş yavaş ziyarete açılıyor.

Sonuç: Görmediğimiz Bir Topkapı Var

Topkapı Sarayı'nı gezdiğinizi sanıyorsanız, aslında sadece görünen yüzünü gördünüz demektir. Yeraltındaki sarnıçlar, tılsımlı gömleklerin saklandığı odalar, karantina hücreleri ve gizli geçitler, sarayın hâlâ keşfedilmeyi bekleyen sırları. Belki de en büyük gizem şu: 400 yıl boyunca imparatorluğun kalbi olan bu sarayda, hâlâ kaç bilinmeyen oda var? Bir sonraki ziyaretinizde, o kalabalık avlularda yürürken şunu unutmayın: Altınızda, yanınızda ve belki de içinizde, kimsenin görmediği bir dünya var.

YADA TAŞI ve HAYAT AĞACI”

Hilmi Özden[1]

https://youtu.be/yUHHjGu7sI4

Saklı Hazine “Yada Taşı” Yasemin Ak’ın nehir romanlarının birinci “Hayat Ağacı” ikinci eseridir. Romanlar birer sözlükle başlar. Sözlük eser içinde geçen mitolojik unsurları tanımlamaktadır. Yada Taşı’nın ilk sayfasında Bilge Kağan yazıtından alınmış şu cümleler bulunmaktadır: “Tengri (Yaratan) tektir. Her kim ki Tengri’den Kut almak dilerse; başkasına yakarmasın. Kimse töreden üstün değildir; dirlik ve birlik için Töre budur”. 

Bilge Kağan’(M.S. 683-734) dan asırlar sonra Kutadgu Bilig’de de Kut ve Töre kavramlarının Yusuf Has Hacip (M.S. 1077) tarafından işlendiği görülmektedir. Romanın girişinde kut ve törenin açıklanması Türk Mitolojisinin nasıl bir Türk Felsefesini inşa edebileceğini anlamak açısından önemlidir. Her millet kendine özgü mitoloji birikiminden felsefî bir düşünce geleneği oluşturabilecektir. Yunan mitolojisi batı, Hint mitolojisi doğu felsefî okullarına hamilelik ve ebelik yaparken Türk mitolojisinin Türk fikir hayatı veya felsefesine güçlü bir köprü olması ihmal edilmiştir.

Sait Başer’e göre “Kutadgu Bilig, Töre çerçevesinde kut kazanma bilgisi vermektedir. Yani “Töre”yi anlatmaktadır”. “Gönlü pişmiş ve ök kazanmış bilge; Töre koymak noktasına gelen bir kişidir. Çünkü kendi öz cevheriyle yani kâinatın her yerinde mütecellî küllî şuur[2]la münasebete geçmiş, bizzat kut olmuştur”. “Kut, kaynak îtibâriyle Tanrı’dandır; hayatın her anında ve dünyanın her yerindedir, hizmettedir; hikmet, irfan kut menbaıdır; insan bilge ve âdil bir bey niteliğine büründüğü takdirde bizzat kuttur. Zaman da kutlu olabilir. Bütün dünya Töre hükmüne girerse kut kuşağı bağlayabilir. Töre; beşeriyete kut kazandıran, insanları kendi hakîkatlerine ulaştıran ilkeler yekunudur; kutta mutlak bir kudret, her türlü zenginlik ve nimet, mutlak güzellik, sürekli tâzelenme, sonsuz hayat ve kusurlardan arınmışlık açıkça görülür. Kuta ulaşmak zannedile geldiği gibi sadece idareciler değil, bütün insanlık için konmuş bir idealdir”. “Kuta kavuşmak, insanın kendi asli cevherinin gaflet, bilgisizlik… gibi arızalardan; ihtiras, kin, yalancılık… vb. zaaflardan ayıklanmasıdır. Kut, insanın aynı zamanda kâinatın da ruhu ve merkezî kudreti olan Tanrı ile kendi varlığında buluşması, temasa geçmesi demektir[3]”.

“Ancak kutun dereceleri vardır. Mesela cömertlik, dost çokluğu, hizmet, güzel söz, yiğitlik, idare hüneri, nefse hâkimiyet… gibi hünerler tek tek kut kazandırabilir; ama bunların ikisi, üçü… bir araya geldikçe kut yükselir ve mesela nihayet kanaat(tapı), güzellik… onu tamamlardı. Fakat bilhassa idare sanatında insana bin türlü erdem gerekirdi. Yani yöneticinin en üst seviyede kutlanması gerekliydi. İdeal bakımdan kut kazandıran sebeplerin hiçbirisine karşı kayıtsız, tokgözlü kalınamazdı. Kazanılan kut geri gidebilir, nefsine uyanı terk edebilirdi. Kut’u korumak; hikmette, fazilette istikrara bağlıydı. Kut’u tamam kişi artık bütün cihanın hâkimi, Tanrı adına Töre’nin uygulayıcısı olurdu.

Kutun bu seviyesindeki kişi, aynı zamanda yukarıda işlenen bilge kişidir. Artık Töre’nin gerçek sahibi Tanrı adına kâinat düzeni paralelinde hikmetten beslenen ilkeler koymak, mevcutlar içinde bozulmuş prensiplerin güncellenmesi bu kişinin işidir. O, gönlündeki hikmeti aklı yoluyla ve en güzel ifade kalıpları içinde söylemeye başlar”. “Töre (törü) “Törütgen Tengri”nin (Hâlık) koyduğu nizâmdır. Gerçek Töre koyucu Tanrı’dır. Töre olmazsa kâinat yerinde duramaz. Yani Töre, kâinat nizamının da adıdır. Töre hükümleri içindeki tavsiye, yasak ve emirler saf doğrulardır. Töre, bütün insanlığı kucaklamaktadır”. “Tanrı kaynaklı bir kavram olmak yönü, baskın karakterini meydana getirdiğine göre, kutun kendisine bağlı olarak belirdiği bütün unsurların Tanrı kavramı ile özdeşleşmesi gibi bir manzara ile karşı karşıyayız. Tanrı ve varlıklar âleminin birlikte, bir olarak kavranıldığını bu merhalede rahatlıkla söyleyebiliriz. Yani kut, sanki “Tanrılaşma” veya “kendindeki Tanrı ile birleşme” gibi bir mahiyet arz etmektedir; ki bu nokta, aynı zamanda “Töre’lenmek”tir. Törük-Türük veya Türk olunan noktadır. Dikkat çekici olan husus, Töre vaz edenlerin hep bu aşamadan, yani kutlandıktan sonra Töre koyma yetkisi kazanmalarıdır[4]”.

Sadreddin Konevî’de ki şu satırlar ise bu makamın diğer bir ifade tarzıdır: “Hak; zatı, bütün sıfatları, isimleri, hükümleri ve itibarları cihetinden kendisinde kendisini ve içerdiği isimlerini ve sıfatlarını, hüküm ve itibarlarını ve yarattığı şeylerin hakikatlerinden ibaret olan bilinenlerin hakikatlerini bildiği tarzda insan-ı kâmil ile zuhur eder. Bu zuhurda eksik kabulün veya insanın ayna oluşunda kendisine yansıyan şeyin, gerçekte bulunduğu halden farklı yansımasına yol açan bozukluktan kaynaklanan bir değişiklik söz konusu değildir. Çünkü bu özellikteki kimse Hakk’ın iradesi karşısında bağımsız bir irade sahibi değildir. Bilakis o, Rabbinin iradesinin ve diğer sıfatlarının aynasıdır[5]”.

            Saklı Hazine romanlarını okumaya başlamadan önce yahut romanlarla birlikte Türk Halk inançlarının da bilinmesi gerekmektedir. “Türk halk tasavvurunda ruhu ve sahibi olmayan hiçbir yaratılmış yoktur. Yaratılmışların ruhları arasındaki bağlantıyı ismi değişse de daima mutlak olan sağlıyordu[6]”. Bu açıdan baktığımızda evrende ruhu olan sadece insan değil dağ, taş gibi cansız zannedilen varlıklardan bitki, hayvan ve bilinen bilinmeyen her yaratılmışın ruhu ve aklı mevcuttur. Çünkü sadece insana ruh ve akıl ayrıcalığı tanınacak olursa tüm evrene büyük bir haksızlık yapılmış olacaktır. Bu açmazın çözümünde Türk mitolojisinden başlamak üzere Türk halk inançları okuyucuların yardımcısı olacaktır. “Bu noktada, halk inançlarının mitolojik boyutu önem kazanır. Örneğin halk inançlarının tasavvuf bağlantısı gibi halk inançlarının mitoloji bağlantısı da vardır, Halk inançları, tasavvuf-mitoloji ilişkilendirmesinde, kültürel hayatın sürekliliği noktasında köprü konumundadır. Yazılı kaynakların ve arşiv belgelerinin yanı sıra, yaşayan halk kültürü-halk inançları kültürü de kültürel ve fikri miras konusunda başlı başına bir kültür kaynağıdır. Türk Dünyası mitoloji dökümü giderek zenginlik kazanırken, mevcut çalışmaların nitelik ve nicelik tespiti henüz yapılamamıştır. Bu konuda ortak metot ve teori de geliştirilememiş iken, bu alanda çalışma yapan kurum ve araştırıcı potansiyeli de yeterince bilinememektedir. Halk inanç kültürü potansiyeli Türk kültür dünyası itibariyle incelenip yeni bir mayalanma vasat ve vasıtası oluşturulabilir. Halk inançları ve mitoloji çalışmalarında gelinen noktanın tespiti ve bu iki disiplinin tasavvufi düşünce bağlantısı belirlendikten sonra, asrın Yesevi donu(elbisesi-formu) ile kuşandırılmış sosyal bilimci kadroları metot ve teori noktasında zorlanmayacaklardır. Halk inançları tamamen ve mutlaka Ahmet Yesevî, Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli tasavvufi inanç anlayışlarının izdüşümü konumunda değildirler. Ancak onların atmosferinden de tamamen bağımsız değildirler[7]. Bu vasat incelenip işlendiği nispette, küresel güçlerin kültürel stratejileri karşısında, kültürel ve fikri mirasa sahip çıkılmasında alternatif sunabilecek bir vasat oluşturabilir. Kültürel ve millî mirasın sahiplenilip ihya edilmesi sürecinde halk hikmeti kavramını merkeze alıp, halk inanmaları çalışmalarındaki bazı tıkanıklardan hareketle çözüm aranabilir mi? halk hikmeti ve halk inançları kavramlarının içeriği karşılaştırılabilir mi? Halk hikmetinin vasatı ve vasıtaları, bu arada doğuş ve gelişme şekliyle ilgili açıklamaları halkbiliminin halk inançları alt dalı ile yakından ilgilidir[8]”.

Yasemin Ak’ın romanlarındaki baskın özellik tam bu noktada başlamaktadır. Eserler mitolojik dönemlerde mevcut olan “Töre” ve “Kut” başta olmak üzere halk inançlarını Altay ve Anadolu mitleri çerçevesinde edebî/roman ve entelektüel hatta irfanî bir seviyeye taşımaktadır.  Yazarın özellikle popüler “şaman” kavramı yerine Türk Coğrafyasının kadim isimlendirmesi “kam”ı kullanması da Türkçe tercihini göstermesi açısından takdir edilmesi gerekmektedir. Yada Taşına bir küçük “kam”ın “Hayat Ağacı”na tırmanmaya başlaması ile giriş olsa da ikinci roman “Hayat ağacı”nda insanın/insanların nefslerinin yolcuğu (nefsin olgunlaşması) daha iyi anlaşılacaktır. Yada taşı insanın “küçük savaşı” iken Hayat Ağacı insanın kendi nefsiyle savaşı olması açısından “büyük savaş” olacaktır. Bu çalışmanın amacı Türk Mitolojisinin Türk Edebiyatı, Folkloru ve Türk Felsefesine büyük bir kapı açtığını hatırlatmaktır. Şüphesiz bu konuda çeşitli özgün eserler verilmiştir. Yasemin Ak ta bu nehir romanları ile takdiri fazlasıyla hak etmektedir.

            Yada Taşı romanı Hayat Ağacı ile devam etmektedir. İki romanda özellikle mitolojik dünyanın bugünün insanına anlatmak istediği öğütleri ve gerçekleri vurgulamaktır. Modern ve post modern insan tabiattan kopmuş dünyanın ve evrenin merkezine kendini yerleştirmiştir. Post modernite sözde modernitenin hatalarına tavır koyabilecek bir izlenim verse de tam tersine onun yeni bir versiyonu olarak insanlığın sorunlarını artırmıştır. “Bilimsel ve teknolojik gelişmeler, insanlık durumunu doğrudan sorgulamayı beraberinde getirir. Bu bağlamda, trans- ve post önekleriyle kavramsallaşan (transhümanizm, posthümanizm, postmodernizm vb.) bir dizi yeni kavram ortaya çıkmıştır. Her biri farklı bir felsefi anlayışa işaret etse de bu kavramların ortak paydası, bir değişim ve dönüşüm diyalektiği içinde insana yönelik bir üst ve öte arayışında olmalarıdır. Transhümanizm ve Posthümanizm, yeni terimler gibi görünseler de insanın mükemmelliğini ifade eden bu anlayışların kökeni aslında çok daha eskidir. "İnsan nedir?" sorusuna verilen tarihsel cevaplar içinde, bu kavramlara dayanak teşkil edebilecek felsefi, dinî ve mitolojik unsurlar mevcuttur .[9]” “Trans-Posthümanizm, insan durumunun esaslı biçimde iyileştirilmesinin olanaklı ve arzu edilir olduğunu savunan entelektüel ve kültürel bir hareket olarak ortaya çıktı. Bu iyileştirme, özellikle yaşlanmayı durdurma, ölümcül hastalıkları tedavi etme, insanın entelektüel, fiziksel ve psikolojik kapasitelerinin artırılarak insanı aşan, insan sonrası bir varlık tasarımlanması büyük ölçüde teknolojik imkânlar sayesinde gerçekleşecektir. Düşüncesinin merkezinde teknoloji olduğu için, insanı makineye indirgenmiş bir varlık olarak algılayan trans-posthümanizmin insan doğasına yönelik bu indirgemeci yaklaşımı çok ciddi ahlaki ve varoluşsal tartışmaları gündeme getirdi. Çeşitli çevrelerden gelen ahlaki itirazlar karşısında, bu akımın savunucuları kendi düşüncelerini sürdürebilmek, geniş kitlelere yaygınlaştırabilmek ve bir meşruiyet zemini oluşturmak için makine etiği, makine ahlakı, yapay ahlak, robot etiği ve dost YZ gibi terimlerle yeni bir etik anlayışı geliştirdiler. Bu anlayışa göre, insan makineye indirgendiği için, insana yapılan diğer yüklemeler gibi ahlaki kodlar ve ilkeleri içeren algoritmalarla toplumsal ve etik kaygılar giderilebilir. Eğer insanı makine olarak kabul edersek böyle bir etik uygulama kusursuz bir şekilde işleyebilir. Nitekim günümüzde yapay sinir ağları kullanılarak yapılan çalışmalarda, insanın en mahrem ve manevi boyutu olan dindarlık ve dinî başa çıkma süreçleri dahi matematiksel veri setlerine dönüştürülerek tahmin edilmeye çalışılmaktadır. Buradaki asıl zorluk şudur: Teknolojik etik, toplumun dayandığı sosyal normlar, değerler, inançlar gibi metafizik bağlantılı ilke ve kodları tanımıyor. Makinelerin, ahlâkın temelini oluşturan vicdan, sorumluluk, özerklik, şefkat, merhamet, sevgi, empati, adalet ve özgürlük gibi asli etik kategoriler karşısında nasıl bir yönelim geliştirecekleri meselesi, hâlen epistemik ve ontolojik belirsizlikler barındırıyor[10] ”.

Burada kırılma noktası bilim ve teknolojinin emperyal güçlerin adeta ilahlaşmış (Erlik Han) hâkimiyeti altında girmesidir. Dünyanın hava, su, toprak, ağaç ve ateş dengesinin sadece “teknolojik ateşi”n lehine bozulabileceğinin işaretleri görülmeye başlamıştır. Yapay zeka (YZ) teknolojisi ve genetik gelişmeler iyiye yönlendirilmediği takdirde sadece insanlığı değil tüm varlığı ve evrenin mikro ve makro unsurlarını tehdit etmeye başlayacaktır. Bu kavşakta tabiatla barışık yaşayan toplumların uyanması ve dünyanın geleceğine kol kanat germesi gerekmektedir.

            Teknoloji sahasında geri kalmanın bedeli hayvanlara, bitkilere ve tüm mazlum milletlere ödetme peşinde olan Erlik Han’ın askerleri sadece yakmakta dünyaya gözyaşı ve ölüm bırakmaktadırlar. Türk Milleti başta olmak üzere tüm uluslar buna karşı dur demenin bilimsel ve ahlaki çarelerini evrensel değerler ışığında bulmaya çalışmalıdır. DNA, gen ve kök hücre çalışmaları insanı ve tüm varlığı bir biriyle kardeşce buluşturması mümkünken bu gerçek egemen güçlerin elinde varlığı kontrol etmek için kullanılmaktadır. Bilindiği üzere bitki, hayvan, insan tüm canlıların yazılım dilleri dört harften oluşmuştur. Adenin(A), guanin(G), sitozin(S) ve timin(T)dir. DNA’nın oluşumunda tüm canlılarda bu ortak payda varsa mitolojilerde veya Türk Halk inançlarında bahsedilen don değiştirme bilimsel araştırmaların konusu olabilecektir. Fakat burada kritik soru bu çalışmaların etik yönünün ihmal edilip edilmemesidir. Popüler bilim dergilerine zaman zaman sızan bilgilerde insanların kopyalanması haberleridir. Yahut farklı türlerin mitolojik canlılar şeklinde oluşturulmasının bugünkü imkân ve etik yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirilmesidir.  Türkiye dâhil olmak üzere birçok ülkenin insanları biyolojik genetik materyallerini gen şirketlerine bilinçsizce vermiş genetik şifrelerin muhtemel gizli kullanımlarına bilmeden de olsa aracılık etmiştir.  İnsan Genom Projesinin yürütücülerinden Francis S. Collins’in Hayatın Dili DNA[11]  eserinde DNA çalışmalarının nelere muktedir olduğunu ve nerelere kadar genişlediğini anlaşılır bir sunumla özetlemektedir. Collins veya başka araştırmacıların çalışmalarında tepelerde/seçilmişler (kendilerini ayrıcalıklı sananlar) için nasıl gen savaşları/gen çalışma savaşları/rekabeti olduğunu görmek mümkündür. Mustafa Eren’in açık ifadesiyle “Sorun, bu teknolojiye paralel olarak insanı indirgemeci yaklaşımlardan kurtaran bütüncül bir insan doğasını savunabilecek etik teorilerin aynı hızla geliştirilememesidir. Pascal'ın dediği gibi insan, salt mantığın asla anlayamayacağı çelişki ve belirsizliklerin varlığıdır. Kalbin, aklın bilmediği akılları vardır. Bu husus tüm teknolojik gelişmelere rağmen halen anlaşılmayan gizemini koruyan bir nokta olarak kalacaktır. İnsanın irrasyonel ve aşkın boyutunu anlamadan ortaya konulan tüm teoriler insanı mutlu etmeye yetmeyecektir[12] ”.

            Bugünün dünyasında Epstein bataklığı için çocukların kaçırılması ile Mitolojik Alemdeki Erlik Han’ın yeryüzünden çocukları kaçırması arasında büyük bir benzerlik vardır. Görevli Körmesler kıtalar dolaşmaktadır. Bunlara ses çıkarmayan insanlık yoksa ruhundan soyutlandığı yani ruhsuzlaştığının farkında değil midir? Kısaca kendi Tamu’sunu (Tamag-Cehennem) kendisi mi hazırlamakta mıdır? Yoksa çocuklarla birlikte kaçırılan kendi şahsiyetleri, insanî değerleri ve uygarlıkları mıdır? “Biyoteknolojik ve nöroteknolojik aygıtların sağladığı imkânlar aracılığıyla görsel algım kusursuz bir netlik ve derinlik kazanacak, işitsel duyum en ince frekans titreşimlerini yakalayabilecek düzeye ulaşacak, bilişsel kapasitem en karmaşık denklemleri ve teorik yapıları saniyeler içinde çözümleyebilecek hız ve yoğunluğa ulaşacak, biyolojik varlığımın bozulmaya uğramış tüm organik bileşenleri yeniden üretilebilecek ve böylelikle varoluşum potansiyel olarak ölümsüz kılınabilecektir. Ancak bu radikal dönüşümlerin sonucunda şu temel sorular tekrar sorulacak: İnsan nedir? Ben kimim? Nerden geldim? Nereye gidiyorum? Niçin varım? Bu süreçlerin sonunda özne olarak 'Ben', tarihsel ve fenomenolojik sürekliliğini muhafaza edebilecek mi yoksa bilinç ve kimlikten arındırılmış, yalnızca hareket kabiliyeti korunmuş teknik bir “mumyalanma” formuna mı indirgenecektir? [13]”

Hayat Ağacı romanında Yada taşındaki Acun (dünya) savaşından sonra kurtarıcıların yolculuğunun sonu Kaf Dağı ile Hayat Ağacına kavuşmakla nihayetlenmiş gözükmektedir: Dünya mitolojilerinde Kaf Dağı insanlar tarafından aşılması imkânsız bir dağ olarak düşünülmüştür. Türk anlatılarında da bu görüş kabul edilse de aşılabileceği veya ona varılacağı gösterilmeye çalışılmıştır. “Kaf Dağı arzın bütün dağlarının anasıdır. Eğer Kaf Dağı mevcut olmasaydı arz durmadan sarsıntılar geçirir, hiçbir yaratık orada yaşayamazdı[14] ” “Mitolojik devirlerde Tanrı yeryüzünü yarattıktan sonra bir taşın üzerine oturmuştur. Tanrının üzerine oturduğu ve yaratmanın sembolü taş kutsaldır[15]”diye düşünülmüştür. Anka Kuşu/Tuğrul Kuşu bu dağda olduğu kabul edildiği için o da kutsaldır. Yasemin Ak’ın romanlarındaki Kaf Dağı ve Tuğrul Kuşu, Feridüddin Attar’ın (M.S. 1145-1221) Kuşların Dili (Mantıku’t- Tayr[16]) eserindeki Kaf Dağına Hüthüd kuşu öncülüğündeki Kaf Dağındaki Simurg’a yolculuk yapan kuşlar düşünülerek değerlendirmelidir. Hayat Ağacı romanında yolcuların zorluklarla sınanması ve geçilen vadilerin adeta Mantık-ül Tayr’ın Türk Mitolojisi diliyle konuşturulmasıdır. Mantık-ül Tayr’da zorlukları aştıktan sonra Kaf Dağına ulaşan kuşlar orada yansıyan aynada kendilerini bulacaklardır. Yada Taşı ve Hayat Ağacı eserlerinde de Tuğrul Kuşu (Simurg) ustaca kugulanmış Amazon kraliçesi Anamer’in oğlu Arçuray ile küllerinin karışması ve tekrar dirilmesi Kaf Dağındaki Simurg (Tuğrul Kuşu) motifini çok anlamlı kılmaktadır. Hayat Ağacındaki geçilen vadiler Mantık-ül Tayr’da geçilen vadiler insanın iç yolculuğunu yokluktan korkmadan tekrar kendi özü ile yüzleşme serüvenini göstermektedir. Hayat Ağacı ve Mantık-ül Tayr’da ilk iki vadi, İstek ve aşk vadisidir. Hayat ağacındaki vadiler, inançsızlık, yalnızlık, dedi kodu, benlik olarak kurtarıcıların sınanma vadisi olmuştur. Mantık-ül Tayr’da ise marifet, istiğna (yalnızlık), tevhid, hayret ve yokluk vadisi Kaf dağına varmadan Simurg’u görmeden kuşların imtihanıdır. Simurg ise nihai anlamda yolu tamamlamış kuşların kendileri olacaktır. Hayat Ağac’ı romanında herkes Kaf Dağını aşarak nefsinin tuzaklarından arınmış bir halde Hayat Ağacı’na kavuşacaktır. Anlaşıldığı üzere aşılmaz sanılan Kaf Dağı insanın Benlik Dağı olmaktadır. Yasemin Ak’ın veciz ifadesiyle: “Bu dünyadaki her deneyim Hayat Ağacı’na yapılan yolculuktur”.

Unutmamak gerekir ki Hayat Ağacı kökleri Tamağ’dan (Tamu-Cehennem) dalları göklere doğru uzanıyordu. Onun için yolcuların Tamağ’a Erlik Han’la hesaplaşmaya gidişi yaşamın zorluklarının unutulmaması gerektiğini günümüz insanına hatırlatan ipucları olmaktadır. Tamağ’a girmeden romanlardaki ne Barlas gibi cengaver ne de Tuğrul (Simurg-Zümrüd-ü Anka) gibi kuş olunurdu. Onlar şimdilik Tamağ’da esirdi/tutsaktı.

“Saklı Hazine” için söyleyeceğim nihai söz; Aker Kartal’ın “okuduğunuz bir romanda, dinlediğiniz bir şarkıda kendinizi kaybetmiyorsanız toplumu anlatmıyor demektir” cümlesidir. Bu eserde okuyucuyu içine çekmekte ve baştan sona Türk mitolojisi, halk inançları, hayat kökleriyle birlikte insanlığın da dâhil olduğu varlık serüvenini anlatmaktadır. Atom ve atom altı cisimciklerle bezenmiş “Yada Taşı”ndan “Hayat Ağacı”na bizler kozmik bir ailenin hem söz hem de özleri bir kardeşleriyiz.

            Eserlerin Künyesi

1-Yasemin Ak, Saklı Hazine / Yada Taşı / Kutlu Yayınevi / İstanbul, 2026.

2-Yasemin Ak, Saklı Hazine / Hayat Ağacı / Kutlu Yayınevi / İstanbul, 2026.

Hiç çevrenize dikkatlice baktınız mı?

Aynı sokakta yaşayan iki insan, aynı otobüse binen iki çalışan ya da aynı okulda okuyan iki çocuk... Fiziksel olarak birbirlerine çok yakın olabilirler. Ancak hayata bakışları, gelecek planları ve günlük kaygıları birbirinden kilometrelerce uzakta olabilir. Çünkü ekonomik eşitsizlik yalnızca gelir farkı değildir; aynı zamanda umut, güven, sağlık, eğitim ve psikolojik iyi oluş arasında da görünmez mesafeler oluşturur. Ekonomik eşitsizlikten söz edildiğinde çoğu zaman aklımıza rakamlar gelir. Enflasyon, maaşlar, kira fiyatları, satın alma gücü ya da gelir dağılımı konuşulur. Oysa bu tablonun görünmeyen bir yüzü daha vardır. O da insan zihninde bıraktığı etkidir. Çünkü ekonomik koşullar yalnızca yaşam standartlarımızı değil, düşünme biçimimizi, kararlarımızı ve geleceğe bakışımızı da şekillendirir.

Düşünün... Ay sonunu nasıl getireceğini hesaplayan bir insanın zihni ile gelecekte yapmak istediği yatırımları planlayan bir insanın zihni aynı şekilde çalışabilir mi?

Psikoloji bize bunun pek mümkün olmadığını söylüyor. İnsan beyni, temel ihtiyaçlarının tehdit altında olduğunu hissettiğinde önceliğini değiştiriyor. Güvende kalmaya odaklanan bir zihin, uzun vadeli planlar yapmakta, yeni fikirler üretmekte ve geleceğe umutla bakmakta zorlanabiliyor. Bu nedenle ekonomik baskı yalnızca cüzdanı değil; dikkati, hafızayı, karar verme süreçlerini ve kişiler arası ilişkileri de etkileyebiliyor. Son yıllarda yapılan psikoloji araştırmaları, ekonomik belirsizlik arttıkça insanların kaygı düzeylerinin yükseldiğini, geleceğe ilişkin umutlarının ise zayıflayabildiğini gösteriyor. İlginç olan nokta şu ki, insanları her zaman sahip oldukları gelir değil, o gelirin kendilerine güvenli bir gelecek sağlayıp sağlamayacağı düşüncesi daha fazla etkiliyor. Başka bir ifadeyle, yalnızca yoksulluk değil, ekonomik belirsizlik de zihinsel yük oluşturabiliyor.

Ekonomik eşitsizliğin etkisi yalnızca maddi imkânları sınırlı olan bireylerle de sınırlı değildir. Araştırmalar, gelir farklarının çok belirgin olduğu toplumlarda yüksek gelir grubundaki bireylerin bile daha düşük toplumsal güven, daha fazla stres ve daha yoğun rekabet duygusu yaşayabildiğini ortaya koyuyor. Çünkü eşitsizlik arttıkça insanlar birbirlerini daha fazla kıyaslamaya başlıyor. Karşılaştırmalar arttıkça ise yaşamdan alınan doyum azalabiliyor. Belki de bu yüzden günümüzde görünmez bir yarışın içindeyiz. Daha büyük bir ev, daha yeni bir telefon, daha prestijli bir makam, daha pahalı bir tatil... Özellikle sosyal medya, bu yarışı her gün yeniden gözümüzün önüne getiriyor. İnsanlar artık yalnızca kendi yaşamlarını yaşamıyor; başkalarının hayatlarının en parlak anlarıyla da sürekli karşılaşıyor. Oysa gördüğümüz kareler, çoğu zaman hayatın tamamını değil, yalnızca seçilmiş birkaç saniyesini yansıtıyor.

Kendimizi sürekli başkalarının yaşamıyla karşılaştırdığımızda, elimizde olanları fark etmek giderek zorlaşıyor. Bir süre sonra sahip olduklarımız normalleşirken, sahip olmadıklarımız daha görünür hâle geliyor. Bu durum ise memnuniyetsizlik hissini besleyebiliyor. Oysa psikolojik iyi oluşun en güçlü belirleyicilerinden biri, sürekli daha fazlasına sahip olmak değil; sahip olduklarının değerini görebilmek ve geleceğe dair gerçekçi bir umut geliştirebilmektir.

Ekonomik eşitsizliğin en fazla etkilediği gruplardan biri de çocuklar ve gençlerdir. Çocuklar yalnızca ailelerinin ekonomik koşullarını değil, o koşulların oluşturduğu duygusal iklimi de hissederler. Evde sürekli geçim kaygısının konuşulduğu, gelecek endişesinin yoğun yaşandığı bir ortamda büyüyen çocuklar, dünyayı daha belirsiz ve daha tehditkâr algılayabilir. Bu durum onların akademik motivasyonundan sosyal ilişkilerine kadar birçok alanı etkileyebilir. Bu nedenle ekonomik eşitsizlik yalnızca bugünü değil, gelecek kuşakların psikolojik gelişimini de ilgilendiren toplumsal bir konudur.

Çalışma hayatında da benzer bir tablo görüyoruz. Aynı kurumda çalışan kişiler arasında ücret, fırsat ya da takdir açısından adaletsizlik algısı oluştuğunda sorun yalnızca motivasyonun azalması değildir. Güven zedelenmeye, iş birliği zayıflamaya ve çalışanlar birbirlerini desteklemek yerine rakip olarak görmeye başlayabilir. Endüstri ve örgüt psikolojisi alanındaki çalışmalar, çalışanların yalnızca aldıkları ücrete değil, o ücretin ne kadar adil olduğuna da önem verdiklerini göstermektedir. İnsanlar çoğu zaman mutlak kazançlarını değil, kendilerine nasıl davranıldığını ve emeklerinin ne ölçüde karşılık bulduğunu değerlendirirler.

Peki böyle bir ortamda birey ne yapabilir?

Her şeyden önce kendi değerini yalnızca ekonomik göstergeler üzerinden tanımlamamaya çalışmalıdır. Gelir düzeyi yaşam koşullarını etkileyebilir; ancak insanın karakterini, bilgi birikimini, yeteneklerini ya da topluma sağlayacağı katkıyı belirlemez. Kendimizi yalnızca sahip olduklarımız üzerinden değerlendirdiğimizde, mutluluğumuzu da sürekli değişen ekonomik koşullara teslim etmiş oluruz. İkinci olarak, sürekli kıyaslama alışkanlığını fark etmek önemlidir. Elbette insan zaman zaman kendisini başkalarıyla karşılaştıracaktır. Ancak bu karşılaştırmalar, gelişmek için bir motivasyon kaynağı olmaktan çıkıp değersizlik hissi üretmeye başladığında psikolojik yük oluşturur. Böyle anlarda dikkatimizi başkalarının hayatından kendi hedeflerimize yöneltmek daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir.

Son olarak şunu unutmamak gerekir: Ekonomik eşitsizlik, bireysel çabayla tamamen ortadan kaldırılabilecek bir sorun değildir. Bu nedenle yaşanan her güçlüğü kişinin yetersizliği olarak görmek de doğru değildir. Bazen insanlar ellerinden geleni yapmalarına rağmen içinde bulundukları ekonomik koşullar nedeniyle zorlanabilirler. Böyle zamanlarda kendimize karşı daha anlayışlı olmak, sosyal destek aramak ve kontrol edebildiğimiz alanlara odaklanmak psikolojik dayanıklılığı güçlendirebilir.

Belki de kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur: Gerçekten daha mı yoksuluz, yoksa sürekli başkalarının hayatına bakmaktan kendi hayatımızın değerini göremiyor muyuz?

Ekonomik eşitsizlik, çağımızın en önemli toplumsal sorunlarından biridir ve çözümü yalnızca bireylerin omuzlarına bırakılamaz. Ancak psikolojik açıdan güçlü kalabilmek, bu gerçeği inkâr etmekten değil; onun hayatımız üzerindeki etkisini doğru anlamaktan geçer. Çünkü insanın gerçek zenginliği yalnızca banka hesabında değil; umut edebilme gücünde, üretebilme isteğinde, kurduğu ilişkilerde ve yaşamına yüklediği anlamda da saklıdır. Belki de en büyük zenginlik, sahip olduklarımızı küçümsemeden, sahip olamadıklarımızın da hayatımızdaki tek ölçü olmasına izin vermeden yaşayabilmektir.

Doç. Dr. Yeşim SIRAKAYA

St. Clements University - UK

Endüstri ve Örgüt Psikolojisi

Abdulhamid Hamid Al-Kba

Opinion Writer Specializing in Central Asia and Azerbaijan Affairs

In a long-awaited move for the startup community and investors, Azerbaijani President Ilham Aliyev has signed into law legislation aimed at developing the country’s startup and venture capital ecosystem. I see this legislation as a serious attempt to align Azerbaijan’s legal framework with international best practices. Yet the key question remains: Is a legal framework alone enough to build a genuine startup ecosystem, or will its implementation ultimately determine the outcome?

President Aliyev approved the amendments adopted by Parliament on 14 July 2026. These amendments affect the Labor Code, the Civil Code, and the laws governing currency regulation, banking, investment funds, and the securities market. The new provisions are designed to simplify startup governance and expand opportunities for attracting investment.

One of the most significant changes is the formal recognition of shareholders’ agreements. These agreements may define voting procedures, share transfer conditions, and dispute resolution mechanisms through arbitration. They must be concluded in writing, do not require notarization, and take precedence over a company’s charter in governing the internal relationship between the parties.

The law also introduces internationally recognized instruments such as tag-along rights, drag-along rights, and the right of first refusal (ROFR). Although these mechanisms are well established in global venture capital markets, they are now being explicitly incorporated into Azerbaijan’s legal framework for the first time, providing investors with greater legal certainty when financing startups. The legislation also recognizes liquidation preferences, anti-dilution protections, and convertible financing instruments such as convertible notes and SAFE (Simple Agreement for Future Equity) agreements.

Despite the significance of these legal innovations, they are being introduced within a startup ecosystem that remains relatively small. Azerbaijan currently has approximately 150 to 200 active startups and only a limited number of venture capital funds—around three major funds—with total invested capital estimated at tens of millions of US dollars. Annual investment volumes remain modest compared with Kazakhstan, which has established a more advanced legal and financial framework through the Astana International Financial Centre (AIFC), or Georgia, which has successfully attracted regional investment thanks to its flexible regulatory environment.

The new law brings Azerbaijan closer to international standards and strengthens investor protection. However, it is unlikely to attract substantial volumes of capital on its own unless it is accompanied by swift implementing regulations, the development of a stronger domestic investment culture, and continued efforts to diversify the economy beyond the energy sector. If implemented effectively, I expect the legislation to have a positive medium-term impact, particularly by attracting entrepreneurial talent and encouraging innovative companies to establish and remain in Azerbaijan.

Today, Azerbaijan is laying the foundations of a modern legal framework for startups. This is a step in the right direction, albeit one that comes somewhat later than in several neighboring countries. Nevertheless, the law’s real significance will ultimately depend on its implementation. Success will not be measured by the number of legislative amendments enacted, but by the number of companies that scale successfully, attract meaningful investment, and continue contributing to the country’s economy. The coming years will reveal whether this legislation marks the beginning of a genuine transformation of Azerbaijan’s innovation ecosystem or remains largely a legal reform on paper

7 Ekim 2023'ten bu yana İsrail, askeri doktrinin temel ilkelerini zorlayan bir yaklaşımla aynı anda yedi cephede savaştığını öne sürüyor. Bu söylem, yoğun askeri güç kullanımını meşrulaştırırken, şiddeti adeta dış politika aracına dönüştürüyor. Ancak mesele yalnızca İsrail'in savunma politikalarıyla sınırlı değil. Aynı zamanda bu yaklaşım, Orta Doğu’daki istikrarsızlığı derinleştiren uzun vadeli planlamaya da işaret ediyor.

İsrail yönetimi yıllardır Hamas'ı ''terör örgütü'' olarak nitelendiriyor. Ne var ki sahadaki uygulamalara bakıldığında, Netanyahu hükümetinin izlediği sert askeri yöntemlerin; 1789 Fransız Devrimi sonrasında Maximilien Robespierre liderliğinde yaşanan ve tarihe ''Terör Dönemi'' olarak geçen, güvenlik adına olağanüstü tedbirlerin meşrulaştırıldığı süreçten çok farklı olmadığı görülüyor. Özellikle silahsız sivillerin, kadınların ve çocukların dahi potansiyel tehdit olarak kabul edilmesi, bu tartışmaların odak noktasını oluşturuyor.

Aslında bu durum yeni değil. İsrail’in devletleşme süreci de uzun yıllardır güç kullanımı ve şiddet ekseninde tartışılan tarihsel bir arka plana sahip. Bu nedenle güç kullanımı, İsrail siyasetinde yalnızca bir savunma refleksi olmaktan çıktı; zamanla kurumsallaşan ve meşruiyet zemini bulan bir ''kamu politikası'' niteliği kazandı.

Bunun doğal sonucu olarak İsrail, çevresindeki ülkelerle ilişkilerinde müzakere ve diplomasi yerine çoğu zaman askeri ağırlıklı yöntemleri tercih eden bir politika izledi. Bu eğilim özellikle Netanyahu döneminde daha belirgin hale geldi. Gelinen noktada İsrail, bölgesinde barış ve istikrar üreten bir aktörden ziyade, askeri güce giderek daha fazla bağımlı hale gelen ve bölgesel gerilimlerin odağında yer alan bir ülke görünümü sergiliyor. Bu durum da Tel Aviv yönetiminin uzun vadeli stratejik doktrininin sürdürülebilirliğini tartışmaya açıyor.

Bu tabloyu daha iyi anlayabilmek için İsrail devletinin tarihsel ve ideolojik temellerine de bakmak gerekir. Bu noktada karşımıza çıkan en önemli kavramlardan biri ise Siyonizm'dir.  Siyonizm, Yahudi dini metinlerine dayanarak ''Tanrı'nın vaat ettiği topraklara dönüş'' fikrine odaklanır ve ''Büyük İsrail'' vizyonunu benimser. Tevrat'ta yer alan, ''Senin soyuna bu ülkeyi vereceğim: Mısır ırmağından büyük Fırat Irmağı'na kadar'' (Tekvin 15:18) ifadesi, özellikle bazı dini ve milliyetçi Siyonist çevreler tarafından yalnızca dini bir referans olarak değil, aynı zamanda siyasi hedeflerin meşruiyet zemini olarak da yorumlanır.

Bu perspektiften bakıldığında, 1948'den bu yana yaşanan gelişmeler de doğal olarak farklı bir anlam kazanır. Filistinlilerin "Nakba" olarak adlandırdığı kitlesel göç süreci, Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetleri, Doğu Kudüs'teki uygulamalar, İsrail'in savunma politikalarının ötesine geçen bölgesel tasarım olarak değerlendirilmelidir.

Bugün Gazze ise bu tartışmaların odak noktasında bulunuyor. Uluslararası gözlemciler tarafından sıklıkla ''açık hava hapishanesi'' olarak tanımlanan bölgede yaklaşık iki milyon insan, temel sağlık, eğitim ve gıda ihtiyaçlarına erişimde ciddi zorluklar yaşıyor. Süregelen çatışmalar nedeniyle Filistinliler, geleceklerini planlamaktan çok, günlük yaşamlarını sürdürebilme mücadelesi veriyor. 

Ortaya çıkan bu durum, yalnızca insani krizi derinleştirmiyor; aynı zamanda yeni toplumsal ve siyasi sonuçlar da doğuruyor. İsrail hükümetinin uyguladığı askeri ve baskıcı politikaları ise beklenenin aksine Filistin toplumundaki direniş duygusunu zayıflatmıyor; aksine toplumsal öfkeyi ve çatışma dinamiklerini besleyen yeni bir zeminin oluşmasına yol açıyor.

Yakınlarını kaybeden ve sürekli çatışma ortamında yaşamak zorunda kalan insanlar açısından silahlı mücadele, zamanla siyasi bir tercihten çok varoluşsal bir refleks ve intikam biçimine dönüşebiliyor.

Tam da bu noktada iki devletli çözüm önem kazanıyor. Ancak Netanyahu yönetimi, bırakın Filistin devletinin kurulmasına sıcak bakmayı, bölgenin kırılgan denkleminde yeni cepheler açmaktan dahi çekinmiyor. Dahası, ulaşabildiği her noktada askeri müdahale kapasitesine sahip olduğunu göstermeye çalışıyor.

Bu politikanın bir sonucu olarak İsrail'e yönelik uluslararası hukuk tartışmaları da giderek büyüyor. İnsan hakları kuruluşları ve hukukçular; insani yardımların kısıtlanması, sivillerin yerlerinden edilmesi, boşaltılan bölgelerin işgal edilmesi ve sivillerin doğrudan hedef alınması gibi uygulamalar nedeniyle İsrail'e ağır suçlamalar yöneltiyor. Tartışmaların merkezinde ise soykırım ve etnik temizlik iddiaları yer alıyor.

Uluslararası hukuk tartışmaları derinleşirken, bu gelişmeler İsrail-ABD ilişkilerinin niteliğine ilişkin yeni soruları da beraberinde getiriyor. İsrail hükümetinin zaman zaman Washington'ın tercihleriyle örtüşmeyen adımlar atabilmesi, Tel Aviv'in kendi stratejik önceliklerini belirleme konusunda önemli bir hareket alanına sahip olduğunu gözler önüne seriyor.

Bu stratejik yaklaşımın en belirgin yansımalarından biri ise Suriye sahasında somutlaşıyor. İsrail, güçlü ve merkezi bir Suriye'nin ortaya çıkmasını kendi çıkarları açısından risk olarak değerlendiriyor. Bu nedenle, güvenlik gerekçesiyle yürüttüğü operasyonlarla ülkenin güneyinde fiili bir etki alanı oluşturmaya çalışırken, diğer yandan Suriye'nin egemenlik alanına doğrudan nüfuz ediyor.

Dürziler ve Kürtler üzerinden yürütülen politikaların da yalnızca taktik hamlelerden ibaret olmadığı, bölgesel dengeleri yeniden şekillendirmeye dönük daha geniş bir stratejinin parçası olduğu giderek belirginleşiyor.

Benzer şekilde İran da İsrail'in stratejik öncelikleri arasında yer alan ülkelerden biri olarak öne çıkıyor. İran'a yönelik saldırı ve baskıların sadece nükleer programla ilişkilendirilemeyeceğini söylemek mümkündür. Her ne kadar Netanyahu yönetimi bu politikaları nükleer tehdidi engelleme gerekçesiyle savunsa da, asıl hedefin İran'ın bölgesel nüfuzunu sınırlandırmak ve uzun vadede rejimi istikrarsızlaştırmak olduğu izlenimi güçleniyor.

Ancak İsrail'in bölgesel stratejisi yalnızca kara sahalarıyla sınırlı da değildir. Güç mücadelesinin önemli ayaklarından biri de Doğu Akdeniz'de şekillenmektedir. Bu noktada İsrail'in Yunanistan ve Güney Kıbrıs ile geliştirdiği iş birliği dikkat çekiyor. Kıbrıs'ın stratejik konumu, İsrail'e hem askeri hem de lojistik avantajlar sağlarken, bölgedeki doğal gaz rezervleri de bu ortaklığın önemini artırıyor. Güvenlik anlaşmaları, savunma projeleri ve ortak tatbikatlar söz konusu üçlü iş birliğinin giderek daha da kurumsal bir yapıya kavuştuğunu teyit ediyor. Bu ortaklık modeli, İsrail'in bölgedeki hareket alanını genişletirken, Türkiye açısından da yeni bölgesel hesapları zorunlu kılıyor.

Tüm bu gelişmeler, İsrail'in güvenlik yaklaşımının dayandığı stratejik mantığı da gözler önüne seriyor. İsrail’in, çevresindeki ülkelerin askeri kapasitesini sınırlandırmayı, potansiyel tehditleri kontrol altında tutmayı ve kendi güvenliği açısından düşmansız bir çevre oluşturmayı hedeflediğini düşündürüyor. Bu yaklaşım, gerektiğinde sınır ötesi operasyonları, önleyici saldırıları ve bölgesel askeri üstünlüğün sürekli korunmasını da içeriyor.

Ancak mesele yalnızca tehdit algısıyla açıklanabilecek kadar basit değil. Netanyahu hükümetinin siyasi çizgisini anlayabilmek için küresel güç dengelerini, ideolojik motivasyonları ve bölgesel çıkar çatışmalarını birlikte değerlendirmek gerekiyor. Tevrat'a dayalı dini referansları siyasal zemine taşıyan mevcut İsrail yönetiminin, barışı öncelikli bir hedef olarak görmediği; sürekli çatışma ortamını stratejik bir araç olarak değerlendirdiği ve Arz-ı Mevud anlayışı doğrultusunda şekillenen genişlemeci bir perspektifi benimsediği anlaşılıyor.

Bu nedenle Akkuyu Nükleer Santrali'ne yönelik olası saldırı senaryolarının dillendirilmesi, Arz-ı Mevud anlayışının Dicle-Fırat havzasına uzanan yorumları ve Türkiye'nin jeopolitik konumuna ilişkin değerlendirmeler Ankara açısından dikkatle takip edilmesi gereken gelişmeler arasında bulunuyor.

Nitekim İsrail yönetimi, Türkiye'yi giderek daha fazla bölgesel güç denklemine dahil edilen ülkelerden biri olarak görüyor. Bu bağlamda Türkiye'nin hem stratejik hazırlık hem de kriz yönetimi açısından teyakkuz halinde olması, bölgesel gelişmeleri yakından izlemesi ve olası tehditlere karşı hazırlıklı bulunması önem taşıyor.

Çünkü Gazze'den Suriye'ye, İran'dan Doğu Akdeniz'e kadar uzanan gelişmeler tek tek değerlendirildiğinde farklı krizler gibi görünebilir. Fakat resmin bütününe bakıldığında, bunların aynı stratejik denklem içinde birbirini tamamlayan halkalar olduğu daha iyi görülür. Bu çerçevede Tel Aviv yönetininin attığı her adımı yalnızca savunma gerekçeleriyle açıklamak eksik kalır. Asıl mesele, Ortadoğu'nun siyasi haritasını ve bölgesel güç dengesini yeniden şekillendirme mücadelesidir.

Eğer bugün İran'ın geleceği ve toprak bütünlüğü tartışılıyorsa, yarın Türkiye'nin karşı karşıya kalabileceği stratejik riskler de aynı ciddiyetle ele alınmalıdır. Çünkü Ortadoğu'nun siyasi ve bölgesel güç dengelerini yeniden kurmayı hedefleyen hiçbir proje, Türkiye'yi dışarıda bırakarak başarıya ulaşamaz.

Dolayısıyla bölgede İran'ın parçalanmasını hedefleyen bir plan varsa, Türkiye'yi de parçalamayı hedefleyen jeopolitik bir plan vardır. Bu nedenle yaşanan gelişmelerin uzun vadeli etkileri bugünden dikkate alınmalı ve bölgede ortaya çıkan değişim, yeni bir bölgesel dönüşüm sürecinin habercisi olarak okunmalıdır.

Netanyahu yönetiminin politikalarına verilen ABD ve bazı Avrupa ülkelerinin desteği ile Rusya ve Çin'in daha temkinli yaklaşımı, uluslararası sistemde yeni bir dönemin kapılarının aralandığını gösteriyor. Kuralların zayıfladığı, gücün belirleyici hale geldiği böylesi bir dönemde Türkiye'nin en büyük ihtiyacı; milli birlikle desteklenen uzun vadeli devlet aklıdır.

Dr. Güngör Gökdağ

22.06.2026

Dr. Bülent Güven 

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun bölgesel politikaları, İran sonrası Ortadoğu’daki yeni güç dengeleri ve Türkiye’nin konumu üzerine tartışmaları yeniden gündeme taşıyor / Fotoğraf: GPO

İsrail ve ABD'nin birlikte İran'a saldırmasından sonra, başta İsrail'in mevcut başbakanı Benyamin Netanyahu ve selefi, muhtemelen tekrar halefi olacak olan Naftali Bennett olmak üzere, birçok İsrailli bakan, istihbarat yetkilisi, think tanklerde çalışan uzmanlar ve İsrail'in ABD'deki dostları, Türkiye'yi ikinci bir İran gibi konumlayacak açıklamalar yapmaya başladılar.

Netanyahu, Ortadoğu'da daha önce tehdit ettiği veya İsrail için tehlike olarak gösterdiği Saddam'ın Irak'ına ve İran İslam Cumhuriyeti'ne, ABD'deki Yahudi lobisi ve Yahudi iş adamlarını kullanarak savaş açmaya muvaffak oldu. Aynı tehlike, İsrailli yetkililerin yaptığı açıklamalardan sonra Türkiye için de geçerlidir. Türkiye'nin NATO üyesi olması, bu anlamda İsrail tehlikesi için koruyucu bir kalkan değildir. Dolayısıyla bu tür açıklamaları ciddiye almamak, göz ardı etmek stratejik açıdan doğru bir yaklaşım olmadığı gibi, Türkiye için acil bir güvenlik riskini de ıskalamak anlamına gelmektedir.

Bu yazıda, bu riski vurgulayarak İsrail bağlamında Türkiye'nin nasıl bir tehdit ile karşı karşıya kaldığına dikkat çekmek istenmektedir.

İsrail, Ortadoğu'daki diğer devletler gibi Osmanlı'nın yıkılışı sonrası nispeten bölgesel etnisiteler üzerine kurulmuş doğal bir devlet değildir. Tam tersine, Siyonizmin ortaya çıkmasından sonra bir master plan çerçevesinde tasarlanmış, konjonktürel olarak dönemin mevcut dünya güçlerini diasporadaki güçlü lobileri sayesinde yanına almayı başarmış ve yüzyılı aşkın bir süredir de bu master planının önemli bir parçası olan İsrail Devleti'ni 1947'de kuruluşuyla gerçekleştirmiş bulunmaktadır.

Ama proje, Siyonist fikrin taraftarları için daha tam olarak tamamlanmamıştır. İsrail'in kuruluşu, “Büyük İsrail” vizyonunun bir parçasıdır. İbranice “Erez Yisrael Ha'shlema” olarak bilinen bu kavram, “Denizden Şeria Nehri'ne kadar her şeyin Yahudilere ait olması gerektiği” anlayışını ifade eder.

Bu, Tevrat'taki Arz-ı Mev‘ûd'un siyasi karşılığıdır. Dolayısıyla İsrail'in politikası yalnızca Filistin'i değil, Lübnan'dan Ürdün'e ve Suriye'den Türkiye'nin güneyine kadar uzanan bir bölgesel nüfuz planını kapsamaktadır. Bu planın bir parçası da, bu “Büyük İsrail”e giden yolda kendisine engel olabilecek tüm ülkeleri ya boyun eğdirmek, bir kısım Arap ülkelerine yaptığı gibi, ya da parçalamaktır; Irak'ta başardığı, İran'da da yapmaya çalıştığı gibi. İsrailli yetkililerin Türkiye'yi hedef alan söylemleri de böyle bir planın parçasıdır.

Bu master planı oluşturan ve atılması gereken adımları tasarlayan kişiler, Siyonizmin kurucu babalarıdır ve böyle bir planın varlığını da bunların yazdıkları kitap ve günlüklerden ve İsrail hükümetlerinin bu yazılanları uygulamasından biliyoruz.

Konunun daha iyi anlaşılması için, 19. yüzyılda Kudüs Belediye Başkanlığı ve ilk Osmanlı Meclisi'nde 1876 milletvekilliği yapmış Yusuf Diya el-Halidi'nin, 1901 yılında Filistin'de Yahudi devleti kurulacağı söylentileri gündeme geldiğinde Siyonizmin kurucu babası Theodor Herzl'e yazdığı mektuba, Herzl'in ona verdiği cevaba ve günlüğüne yazdığı gerçek niyetine göz atmakta fayda var.

Mektubunda Yusuf Diya, Herzl'e duyduğu hayranlığı dile getiriyor; onu hem bir insan, hem yetenekli bir yazar hem de "gerçek bir Yahudi vatanseveri" olarak takdir ettiğini belirtiyordu. Yahudiliğe ve Yahudilere duyduğu saygıyı da ifade ediyordu.

"Bizim için siz akrabasınız" diye yazıyordu; burada hem Yahudiler hem de Müslümanlar tarafından ortak ata olarak kabul edilen Hz. İbrahim'e atıfta bulunuyordu.

Siyonizmin ortaya çıkış nedenlerini anlayışla karşıladığını ve Avrupa'da Yahudilerin uğradığı zulümden üzüntü duyduğunu da ifade ediyordu.

Yusuf Diya el-Halidi, mektubunun sonraki bölümünde Kudüs'ün belediye başkanı ve milletvekili olarak Filistin'de egemen bir Yahudi devletinin kurulmasının doğuracağı tehlikeler konusunda uyarıda bulunuyordu. Siyonist düşüncenin Hristiyanlar, Müslümanlar ve Yahudiler arasında ayrılık ve düşmanlık yaratacağını söylüyordu. Ayrıca bunun, Osmanlı İmparatorluğu'nda o zamana kadar güven içinde yaşamış olan Yahudilerin konumunu da tehlikeye atacağını belirtiyordu.

Yusuf Diya, "Filistin bugün Osmanlı İmparatorluğu'nun ayrılmaz bir parçasıdır ve – daha da önemlisi – İsrailoğullarından başka insanlar tarafından meskûn bulunmaktadır" diyerek, Filistin'in zaten yerli bir halkı olduğunu ve bu halkın hiçbir zaman yerinden edilmeyi kabul etmeyeceğini ifade ediyordu.

"Ne söylediğimi biliyorum" diye vurgulayan Yusuf Diya, Siyonizmin Filistin'i ele geçirmeyi planlaması hâlinde bunun "tam anlamıyla bir delilik" olacağını söyledi.

"Talihsiz ama bu yüzden daha az hak sahibi olmayan Yahudi ulusu için başka bir yerde bir yurt aranmalıdır" diyerek sözlerini şu içten çağrıyla bitirdi:

Allah aşkına, Filistin'i rahat bırakın.

Yusuf Diya'nın mektubu, adeta bir kehanet gibi son 100 yılda yaşanan süreci öngörmüş bir metin olarak tarihe geçti.

Herzl'in Yusuf Diya'ya cevabı gecikmedi ve bu cevap, adeta o günden bugüne kadar Siyonizmin bir yol haritası, bir master planı gibi okunabilir. Herzl, her dönemde ve dünyanın her yerindeki sömürgecilerin başvurduğu standart savı öne sürdü:

Yahudi göçü, Filistin'in yerli halkının yararına olacaktı:

Tam da onların refahını ve kişisel zenginliğini artıracağız; çünkü ülkeye bizimkileri getireceğiz.

Daha önce de Der Judenstaat adlı kitabındaki ifadelerine paralel olarak şunları ekledi:

Eğer zekâlarını, girişimcilik ruhlarını ve mali imkânlarını bu ülkeye getiren belirli sayıda Yahudinin göç etmesine izin verilirse, bunun sonucunun bütün ülkenin refahı olacağı herkes için açık olmalıdır.

Dikkat çekici olan, Herzl'in mektubunda Yusuf Diya'nın hiç gündeme getirmediği bir konuya değinmesidir:

Siz Filistin'deki Yahudi olmayan nüfusun varlığında başka bir sorun görüyorsunuz. Onları ortadan kaldırmayı kim düşünür ki?

Herzl, el-Halidi'nin dile getirmediği bu soruya mektubunda şüphe uyandırmamak için cevap veriyor. Oysa Herzl'in günlüğünde yer alan "ülkenin yoksul nüfusunu fark ettirmeden sınırların ötesine geçirmek" yönündeki arzusu, o günden bugüne Siyonist hareketin ve İsrail devletinin ana politikası hâline gelmiştir.

Herzl'in ortak yazarlarından biri olduğu 1901 tarihli Yahudi-Osmanlı Toprak Şirketi (JOLC) tüzüğü de bu şirkete Filistin'de toprak satın alma ve toprak sahiplerini imparatorluğun başka vilayetlerine ve başka ülkelere yerleştirme hakkını tanımayı öngörüyordu.

Bu çerçevede, İsrail'in ve Siyonizmin politikası tarihsel olarak hiçbir dönemde gerçek bir barış arayışına dayanmamıştır. Kuruluşundan itibaren benimsenen strateji, Filistinlilerin varlığını tanımak yerine onları aşamalı biçimde topraksızlaştırmak, yerinden etmek ve yaşam alanlarını daraltmak olmuştur.

1948'deki Nakba (Büyük Felaket) sırasında milyonlarca Filistinlinin yerlerinden edilmesi, bu yapısal politikanın erken dönem tezahürlerinden biridir. Bu durum, Herzl'in dışında diğer Siyonist liderlerin ifadelerinde de açık biçimde görülür. Filistin topraklarının önce para yoluyla satın alınmasını öngören Yahudi Millî Fonu'nun 1932'den 1948'e kadar başkanlığını yapan ve İsrail Devleti kurulduktan sonra da bu görevine devam eden Josef Weitz, Filistinlilerin transfer edilmesinin en radikal savunucularından biriydi.

Weitz'e göre, önce para ile, daha sonra ise zorla alınan Filistin topraklarında Yahudilerden başka kimse yaşamamalıdır. Weitz, bu bağlamda Aralık 1940 yılında günlüğüne şunları yazmaktadır:

Aramızda açık olmalı ki, bu ülkede iki halk için yer yoktur. … Araplarla birlikte … bu küçük ülkede bağımsız bir halk olma hedefimize ulaşamayacağız. Tek çözüm, Arapların bulunmadığı bir ülkedir… ve başka bir yol yoktur; Arapları buradan komşu ülkelere nakletmek gerekir — hepsini, tek bir köy, tek bir kabile bile geride kalmamalıdır…

Bugün Gazze ve Batı Şeria'daki zulmün ve soykırımın arkasındaki bu zihniyet, kısa vadeli hedeflerine vardıkça büyük hedefine ilerlemeye devam edecektir. Günümüzde Lübnan ve Suriye'de yaşanan İsrail politikası, "Büyük İsrail" başlıklı master planın farklı bir aşamasıdır.

Bu tarihsel perspektiften bakıldığı zaman, İsrailli yetkililerin Türkiye ile ilgili yaptığı açıklamaları çok ciddiye alarak Türkiye şimdiden tedbir almalıdır. İsrail, Irak ve İran'a ABD'yi saldırtmadan önce bu ülkelerin liderlerini şeytanlaştırdı.

Avrupa'da ve ABD'de bu ülkeler aleyhine kamuoyu oluşturdu ve bu ülkelere saldırıyı meşru bir zeminde gerçekleştiriyormuş gibi bir izlenim bıraktı. Bu anlamda İsrail, uzun vadeli planlar yapabilen ve uygulayabilen bir ülkedir. Türkiye, İsrail tehlikesini görüp ona göre askerî tedbir aldığını gösteren işaretler vermektedir.

İsrail tehdidine karşı Türkiye iki alanda ayrıca özellikle hazırlıklı olmalıdır. Bunlardan ilki, Türkiye'nin Avrupa ve ABD'de güçlü bir lobi ve imaj çalışması yapmasıdır. İsrail, ABD'de AIPAC isimli lobi örgütü ile çok güçlü faaliyetler yürüterek Amerikan karar alıcıları üzerinde etkili olabilmektedir.

Aynı zamanda ABD medyasında da çok güçlü bir Yahudi etkisi bulunmaktadır. AIPAC'in benzeri bir şekilde İsrail, ELNET isimli bir lobi grubunu da Avrupa'da kurdu. Hâlihazırda özellikle Almanya ve Fransa olmak üzere ELNET, Avrupa'da faaliyetlerde bulunmaktadır. Ayrıca başta Almanya'da Springer Grubu olmak üzere Avrupa medyasında da güçlü bir İsrail destekçisi bulunmaktadır.

Türkiye'nin maalesef söz konusu ülkelerde ne benzer şekilde bir lobi gücü bulunmaktadır ne de medya desteği vardır. Bu amaçla kurulmuş Türkiye'deki siyasi partilerin bu ülkelerde bu anlamda faaliyetleri bulunmadığı gibi, bu teşkilatları partileri adına yöneten sorumluların ve bu teşkilatların yöneticilerinin de bu anlamda yeterli becerileri bulunmamakta, ayrıca kendilerinin de meşruiyet sorunları bulunmaktadır.

Türk diplomatları da bu anlamda, istisnalar hariç, maalesef donanımlı değiller. Yıllardır Avrupa'da yaşayan biri olarak, Türk büyükelçilerinin televizyon programlarına ve think tanklere konuşmacı olarak katıldıklarına nadiren şahit oldum.

Uzmanlar tarafından "Single-Issue Donors" olarak adlandırılan kavram, tek bir konuda sonuca ulaşmak için yüklü miktarda para harcayan insanları tanımlamaktadır. İsrail'in bu çerçevede gönüllü destekçisi olan "gönüllü askerleri" bulunmaktadır. Donald Trump, 13 Ekim 2025'te İsrail Parlamentosu Knesset'te bir konuşma yaptı.

Yaklaşık 1 saat süren konuşmasının sonlarına doğru, ilk başkanlık döneminde ABD Büyükelçiliği'ni Tel Aviv'den Kudüs'e taşıma kararına da değindi. Trump, bu adımı nedeniyle dünya genelinde yoğun eleştirilere maruz kalmıştı. Kudüs'ün statüsü, Ortadoğu çatışmasının en hassas meselelerinden biri olarak kabul ediliyor; hem İsrail hem de Filistin şehir üzerinde siyasi ve dinî hak iddia ediyor.

Video görüntülerinde de görüldüğü üzere Trump, 2025 yılındaki konuşmasında bu eleştirilerin çok da umurunda olmadığını gösteriyordu:

Onlarca yıldır her ABD başkanı bunu vaat etti. Aradaki fark şu ki ben sözümü tuttum.

İsrail Parlamentosu'nda ayakta alkışlar yükseldi.

Ardından Trump doğrudan salondaki bir kadına döndü:

Öyle değil mi, Miriam?

ABD Başkanı ayağa kalkmasını istediğinde kadın mahcup bir gülümsemeyle yerinden doğruldu.

Şuradaki masum masum oturan Miriam'a bir bakın. Hesabında 60 milyar dolar var. Tam 60 milyar dolar.

İşte bu servet, Trump'ın sözünü tutmasının nedenlerinden biri olmuş olabilir ve olmaya da devam edebilir. Çünkü Miriam Adelson ile kumarhaneler kralı eşi Sheldon Adelson, uzun yıllardır Cumhuriyetçi Parti'nin destekçileri arasında yer alıyor.

Nitekim Sheldon Adelson, Trump'ın 2016 seçim kampanyasında ABD Büyükelçiliği'ni Kudüs'e taşıma sözü vermesinin ardından ona 20 milyon dolar bağışlamıştı.

Trump, 2024'te yeniden başkanlığa aday olduğunda, Miriam Adelson Trump'a 100 milyon dolar destek verdi.

Kaynaklara göre günümüzde serveti 40 milyar doların üzerinde olan Adelson, bugün de siyasete çok büyük miktarlarda yatırım yapıyor. ABD Federal Seçim Komisyonu (FEC) verilerine göre Adelson, 2026'nın ilk 6 ayında Cumhuriyetçi kuruluşlara toplam 66,8 milyon dolar bağış yaptı.

Miriam Adelson açısından bu bağışların temel nedeni, ABD dış politikasının İsrail doğrultusunda karar almasını sağlamaktır. Türkiye aleyhine Avrupa ve ABD'de çıkan haberlerde ve uygulanan politikalarda Adelson gibi isimlerin bağışlarının rolü olduğunu herhâlde belirtmeye gerek yoktur.

Bir diğer husus ise, istihbarat alanında İsrail'in faaliyetlerini sadece engellemek değil, aynı zamanda proaktif bir şekilde karşılık vermektir. İsrail'in savaş sırasında İran'daki istihbarat faaliyetleri tüm çıplaklığı ile göz önüne çıktı. Mossad'ın nasıl çalıştığına dair Jonathan Mor müstear isimli eski bir Mossad ajanının yeni yazdığı kitaba göz atmakta fayda var.

Mossad'a ajan olarak kazanmak istedikleri insanların telefon ve diğer iletişim kanallarını aylarca takip edip hedef kişinin zaaflarını ve problemlerini keşfederek bunları nasıl kullandıklarını detaylı bir şekilde anlatıyor. İran'da İsrail'in kurduğu dron depolarının bu tür ajanlar üzerinden yapılan faaliyetlerin sonucu olduğunu belirtmeye gerek yok. Türkiye bu anlamda da aşırı dikkatli olmalıdır.

İsrail, 1967 sınırlarında kalarak varlığını sürdürseydi, muhtemelen bölgede ne bu kadar kan dökülürdü ne de huzursuzluk olurdu. Fakat İsrailli devlet adamları, ideolojik ve fanatik görüşleri ile bölgeyi kan gölüne çevirerek çıkmaz sokağa saplandı.

Bu çıkmaz sokağı yıllar önce bir başka Yahudi olan filozof Hannah Arendt realist bir şekilde anlatmış:

Eğer Siyonistler, Akdeniz halklarını görmezden gelmeye ve yalnızca uzaktaki büyük güçlere bel bağlamaya devam ederlerse, onların yalnızca bu güçlerin araçları, yabancı ve düşmanca çıkarların temsilcileri olarak görüneceklerdir.

Kendi tarihini bilen Yahudiler, böyle bir durumun kaçınılmaz olarak yeni bir Yahudi düşmanlığı dalgasına yol açacağını bilmelidirler. Yarınki antisemitizm, Yahudilerin yalnızca o bölgedeki yabancı büyük güçlerin varlığından yararlandıklarını değil, aynı zamanda bunu planladıklarını ve dolayısıyla sonuçlarından sorumlu olduklarını iddia edecektir.

Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir BRUXELLES KORNER in editöryal politikasını yansıtmayabilir.

GURBET mi, SILA mı?

Her yaz aynı cümleyi duyuyoruz:

"Gurbetçiler geldi."

Peki gerçekten gurbete mi geliyorlar?

Yoksa sılaya mı?

Aslında gurbet; insanın vatanından uzakta yaşadığı yerdir.

Sıla ise insanın özlediği, dönmek istediği yerdir.

O halde yazın Türkiye'ye gelen milyonlarca insan gurbete değil, sılaya geliyor.

Belki de bu yüzden bazı şehirlerimize "Gurbetin Şehri" demek yerine, "Sılanın Şehrii" demek daha doğru olur.

Bu düşünce dün akşam ağabeyimin köydeki şark köşesinde, babamdan kalan eski radyoyu görünce aklıma geldi.

Bir anda çocukluğuma döndüm...

Akşam işten geldiğinde ilk işi o eski radyonun düğmesini çevirmek olurdu.

Önce cızırtılar başlardı...

"Caaşş... Caaşş...Cıızz. Cızz..."

Türkiye'nin Sesi Radyosu'nu bulmaya çalışırdı.

Bazen saatlerce uğraşır, frekansı yakalayamazdı.

O zaman yönünü Budapeşte Radyosu'na çevirirdi.

Türkçe yayın yaparlardı.

Yıllar sonra anladım ki, o yayınların önemli bir kısmı

Soğuk Savaş döneminde komünizm propagandası amacıyla yapılıyormuş.

Ama o günlerde bizim için önemli olan siyaset değildi.

Türkçe bir ses duymaktı.

Bugün düşünüyorum da...

Babam aslında bir radyo istasyonu aramıyormuş.

Memleketini arıyormuş,köyünü arıyormuş.

O yıllar bugünkü gibi değildi.

Bir telefon etmek bile büyük meseleydi.

Mektuplar günlerce, bazen haftalarca yol giderdi.

Telgraf gelince herkes telaşlanırdı,şimdi gece 2'de uykunuzu bölen bir telefon sesi gibi düşünün.

Yaz tatili ise başlı başına bir maceraydı.

Klimalı arabalar yoktu,navigasyon yoktu.

Eski Yugoslavya yollarında...Belgrad'da...Zagreb'de...

Sınır kapılarında saatlerce beklenirdi.

Ama kimse şikâyet etmezdi.

Çünkü yolun sonunda sıla vardı.

Belki bu yazıyı deniz ya da havuz kenarında okuyorsunuz...

Belki memleketinizde, ailenizle birlikte bir çay içerken...

Belki de bu yıl çeşitli sebeplerle izne gidememenin burukluğunu yaşayarak gurbette...

Nerede olursanız olun, eminim bu satırlarda kendinizden bir parça bulacaksınız.

Bugün her şey değişti.

Akıllı telefonlarımız var.

Görüntülü konuşabiliyoruz.

Klimalı arabalarla, konforlu uçaklarla memlekete

geliyoruz.

Mesafeler kısaldı..."Brüksel monté Eskişehir tombé"

Ama bir şey hiç değişmedi.

Memleket özlemi...

Bekleyiş...

Ve kavuşmanın verdiği mutluluk...

Belki de mesele sadece bir kelime değildir.

İnsan nerede yaşarsa yaşasın, kalbinin bir yarısı hep başka bir yerdedir.

Belki yollar kısaldı...

Ama sılanın değeri hiç azalmadı.

İyi ki hatıralar eskimiyor...

Çünkü bazen eski bir radyo, insana bütün çocukluğunu yeniden dinletebiliyor.

İyi Pazarlar, iyi tatiller.

Sait Köse

Eskişehir, Pazar 26 Temmuz 2026

Dipnot : 2.foto Emirdağ Dağılgan köyünden

Dr. Bülent Güven

Birlikte olması gerekenler bir araya geliyor.

(Jetzt wächst zusammen, was zusammen gehört!)

Bu sözleri, Almanya'nın 1969'dan 1974 yılına kadar başbakanlığını yapmış efsane isim Willy Brandt, 1990 yılında iki Almanya'nın birleşme sürecinde söylemişti.

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra 40 yıl boyunca birbirinden ayrılmış aynı milletin tekrar bir araya gelmesini daha veciz bir şekilde ifade etmek herhâlde zor olurdu.

Almanya'nın 1990 yılında yeniden birleşmesini bana hatırlatan neden, son yıllarda yurt dışında yaşayan 8 milyon Türkün Türkiye ve Türk toplumundan ayrıştırılmasına yönelik Türkiye'de oluşan toplumsal tepkiler ve bir kısım devlet politikalarıdır.

Willy Brandt bugün yaşasaydı ve Türk toplumunda özellikle Avrupa'da yaşayan Türklere yönelik tepkileri ve son birkaç yıldır uygulanan devlet politikalarını gözlemleseydi, muhtemelen bugün şöyle bir cümle kurardı:

Ayrışmaması gerekenler ayrılıyor.

Sosyolojik olarak aynı kültürden ve aynı coğrafyadan gelseler de insanlar birbirinden kopuk yaşadıkları zaman gerçekten kültürel ve zihinsel bir kopuş yaşayabiliyor.

Bunu hem, iki Almanya'nın siyasi olarak birleşmesinin üzerinden 36 yıl geçmesine rağmen kültürel ve zihinsel anlamda hâlâ tam olarak birleşememiş olmalarını farklı örneklerle teyit etmek mümkündür.

Aynı şekilde, bundan 100 yıl önce Türkiye açısından bugün Antep ne ise Halep de oydu. İki şehirde yaşayan insanlar aynı ülkenin vatandaşlarıydı.

Günümüzde ise Halep'ten gelen insanlara karşı Türkiye'de bir parti kurulup hatırı sayılır bir oy oranına ulaşılabiliyor.

Asıl konuya gelirsek; son yıllarda, daha önce de belirtildiği gibi, özellikle Avrupa'da yaşayan Türklere yönelik Türk toplumunda ciddi bir tepki oluşmuş durumda.

Bu toplumsal tepkiyi daha önceki bir yazımda ele alarak 2 nedene bağlamıştım:

• Birincisi, Avrupa'da yaşayan Türklerin son yıllarda yapılan seçimlerde AK Parti ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'a oy vermeleri;
• İkincisi ise yine son yıllarda Türkiye'de yaşanan ekonomik sıkıntılardan dolayı Avrupalı Türklere yönelik kıskançlık olarak tanımlanabilir.

Türkiye'de yurt dışında yaşayan Türklere yönelik bu toplumsal tepkinin dışında, devletin de son yıllarda yurt dışındaki Türkleri olumsuz etkileyen bazı yasal düzenlemeleri bulunmaktadır.

Bunlardan biri, bu yazıyı kaleme almama vesile olan bir Avrupalı Türkün aracına Türkiye'de polis tarafından 19 bin avro ceza kesilmesidir.

Araç sahibi araçta olmasına rağmen polis bu cezayı kesmiş. Oysa hukuken araç sahibi araçta bulunduğu hâlde böyle bir cezanın kesilmemesi gerekiyor.

Ancak yurt dışında yaşayan Türklere araçlarını Türkiye'de 2 yıl kullanma hakkı verilmesine rağmen, bu hakkın birçok şarta bağlanıp karmaşık bir mevzuat oluşturulmasından dolayı burada tasvir edilen durumlarla karşı karşıya kalınabiliyor.

Bir diğer olumsuz gelişme ise bedelli askerlik alanında yaşanıyor. 2016 yılında 6 bin avro olan bedelli askerlik ücreti, AK Parti hükümeti tarafından bin avroya düşürüldü.

Fakat daha sonra kademeli olarak önce 4 bine, ardından 6 bine, şimdi ise 8 bin avroya çıkarıldı.

Bu artışla birlikte son yıllarda Avrupa'da yaşayan Türk gençleri artık Türk vatandaşlığından çıkıp bulundukları ülkenin vatandaşlığına geçiyor.

Bu süreç hem yurt dışında bedelli askerlikten yararlananların sayısını düşürüyor hem de Türk vatandaşlığından çıkan gençlerin uzun vadede Türkiye'ye olan aidiyet duygularını kaybetmelerinin önünü açıyor.

Türkiye, bu vesileyle yurt dışındaki güçlü diasporasını zaman içinde kaybederek stratejik bir hataya düşüyor.

Bu konuyu şahsen Türkiye'deki yetkililerle de konuştuğum için onların bakış açısını öğrenme fırsatım oldu.

Onlara göre, Türkiye'de bedelli askerlikten yararlananlar nasıl söz konusu meblağı ödüyorlarsa, yurt dışında yaşayanlar da ödemelidir.

Bu, klasik bir bürokrat bakış açısıdır. Meselenin sosyolojik ve siyasi boyutunu ihmal eden sığ ve teknokratik bir yaklaşım.

Avrupa'da doğup büyümüş bir genç ile Türkiye'de doğup büyümüş bir gence aynı gözle bakmak oldukça sığ bir yaklaşım olur.

Mesele ülkeye faydalı olmak ise içeridekinin faydası farklı bir yoldan, dışarıdakinin faydası ise başka bir boyuttan olur.

Fakat bu durum devam ederse Türkiye, yurt dışında bedelli askerlikten faydalanan gençleri; AK Parti ise kendisine oy verecek seçmenleri bulamayacaktır.

Benzer bir durumu yurt dışında yaşayan Türklerin emekliliğinde de görüyoruz.

Önceki yıllarda yine AK Parti döneminde yapılan bir iyileştirme ile yurt dışında yaşayan Türkler, belli bir ücret karşılığında Türkiye'de yaş şartını doldurduklarında SGK'den emekli olabiliyordu.

Fakat 2019 yılında yapılan yeni bir düzenleme ile yurt dışındaki Türkler artık SGK'den değil, Bağ-Kur'dan emekli olabiliyor.

Bu şu anlama geliyor: Eskiye oranla emekli olmak için ortalama yüzde 30 civarında daha fazla prim yatırılması gerekiyor; bunun karşılığında ise yine eskiye oranla yaklaşık yüzde 30 daha az emekli maaşı alınıyor.

Bu yeni emeklilik sisteminin yurt dışında yaşayan biri için artık bir cazibesi kalmadığı gibi, çoğu insanın 50-60 bin avro civarında bir parayı bir araya getirip emeklilik primi olarak yatırması da çok düşük bir ihtimaldir.

Bu nedenle Türk vatandaşlığında kalmak artık yurt dışında yaşayan bir Türk için çok cazip hâle gelmiyor.

Burada tasvir edilen bu sorunlara, yurt dışındaki Türkleri ilgilendiren başka problemleri de eklemek mümkündür.

Örneğin, yurt dışındaki Türklerin Türkiye'deki banka bilgilerinin yaşadıkları ülkelerdeki maliye idarelerine bildirilmesi ve bu nedenle oradaki insanların finansal açıdan da mağdur edilmeleri gibi.

Yurt dışındaki Türklere yönelik bu olumsuz yasal düzenlemelerin özellikle AK Parti döneminde gerçekleşmesi oldukça ilginçtir.

Uzun yıllardır yurt dışında yaşayan biri olarak yakından biliyorum ki Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yurt dışında ve özellikle de Avrupa'da yaşayan Türklere özel bir ilgisi ve muhabbeti var.

Yurt dışındaki Türklere yönelik birçok olumlu yasal düzenleme Cumhurbaşkanı Erdoğan döneminde hayata geçirildi.

Yurt dışındaki Türkler de Erdoğan'ın kendilerine yönelik bu ilgisine, ona Türkiye ortalamasının üzerinde verdikleri oylarla karşılık verdiler.

Fakat bu gidiş devam ederse, söz konusu nedenlerden dolayı yurt dışında AK Parti'ye gelecek oylar erimeye başlayacak; hatta bu erime başladı bile.

En başta da Türk vatandaşlığının getirdiği maddi külfet nedeniyle orada doğup büyümüş gençlerin bedelli askerlik ücreti sebebiyle Türk vatandaşlığından çıkmaları bunun ilk adımlarından biridir.

Burada asıl sorulması gereken soru, AK Parti'nin aslında ülkeye maddi olarak çok da getirisi olmayan ve kendi oy tabanına da zarar veren bu uygulamaları neden yaptığıdır.

Bu nedenlerin en önemlisi, Türkiye'deki devlet bürokratlarının olaya bakışıdır. Yurt dışındaki sosyolojiyi bilmeyen bürokratlar, bu meselelere bakkal defteri mantığıyla yaklaşmaktadır.

Meseleye "Bu işin maddi getirisi nedir, maddi götürüsü nedir?" perspektifinden bakılıyor; olayın siyasi ve stratejik boyutu ise ihmal ediliyor.

Bir diğer önemli neden ise yurt dışındaki Türklerin temsil sorunudur. AK Parti'nin yurt dışındaki Türklere yönelik iyileştirmelerinde dönemin AK Parti milletvekilleri Metin Külünk ve Mustafa Yeneroğlu'nun payı büyüktür.

Bu 2 isim, bürokratik direnişe rağmen Cumhurbaşkanı Erdoğan ile bizzat görüşerek söz konusu iyileştirmelerin hayata geçirilmesini sağlamışlardı.

Son yıllarda AK Parti içinde bu alandaki sorumluluğu kim üstlenmişse, yapılan uygulamalara bakıldığında görevini yeterince iyi yerine getirmediği açık ve nettir.

Hâlihazırda bu sorumluluğu taşıyan kişilerin, Külünk ve Yeneroğlu'nun zamanında ortaya koydukları performansı ve cesareti sergileyemedikleri görülmektedir.

Yaşanan tüm bu olumsuz gelişmelere rağmen, bu isimlerin kayda değer bir inisiyatif aldıklarına da tanık olunmamaktadır.

Oysa AK Parti bünyesinde, yurt dışındaki Türklerin sorunlarına hâkim, bölgedeki vatandaşlar nezdinde karşılığı bulunan Oğuz Üçüncü ve Fatih Toprak gibi isimler bulunmaktadır.

Bu kişilere bu konularda daha fazla sorumluluk verilebilir. Aksi takdirde AK Parti, yurt dışındaki seçmen desteğini kaybetmeye devam edecek; yurt dışındaki Türkler de Türkiye'deki hak ve kazanımlarının zayıflaması riskiyle karşı karşıya kalacaktır.

Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir Bruxelles  Korner'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Hiç bir cümlenin gün boyu aklınızdan çıkmadığı oldu mu? Belki bir öğretmeninizin, belki bir yöneticinizin, belki de hiç tanımadığınız birinin söylediği tek bir söz… Aradan yıllar geçmiş olmasına rağmen hâlâ hatırlıyorsunuz. Çünkü bazı yaralar bedende değil, zihinde iz bırakır. Üstelik bu izler çoğu zaman dışarıdan fark edilmez. İşte zorbalık tam da böyle bir olgudur. Çoğu insan zorbalığı yalnızca okul çağındaki çocukların yaşadığı bir problem olarak düşünür. Oysa gerçek bundan çok daha geniştir. Zorbalık; okulda, iş yerinde, aile içinde, sosyal medyada ve günlük yaşamın birçok alanında karşımıza çıkabilen, insanın psikolojik iyi oluşunu derinden etkileyen bir davranış biçimidir.

Peki neden son yıllarda zorbalığı daha fazla konuşuyoruz? Gerçekten zorbalık mı arttı, yoksa artık görünmeyen yaraları fark etmeye mi başladık?

Eskiden zorbalık denildiğinde akla çoğunlukla fiziksel şiddet gelirdi. Oysa bugün biliyoruz ki bir insanı sürekli küçümsemek, dışlamak, alay etmek, yok saymak, yaptığı işi değersiz göstermek ya da onu toplum içinde utandırmak da en az fiziksel şiddet kadar yıkıcı sonuçlar doğurabiliyor. Üstelik psikolojik zorbalığın en zor tarafı, çoğu zaman kanıtlanmasının güç olmasıdır. Bir tokadın izi görülebilir; fakat küçümsenen bir insanın özgüvenindeki kırılmayı ölçmek o kadar kolay değildir. İnsan beyni sosyal bir organdır. Kabul görmek, ait hissetmek ve saygı görmek temel psikolojik ihtiyaçlarımız arasındadır. Bu nedenle dışlanmak ya da aşağılanmak yalnızca duygusal bir deneyim değildir. Psikoloji ve nörobilim alanındaki araştırmalar, sosyal reddedilmenin beyinde fiziksel acıyla benzer sinir ağlarını harekete geçirebildiğini göstermektedir. Başka bir ifadeyle, "Sadece bir şakaydı." diyerek geçiştirilen bazı davranışlar, maruz kalan kişi için hiç de şaka olmayabilir. Belki siz de buna benzer bir olaya tanıklık etmişsinizdir. Bir toplantıda sürekli sözü kesilen bir çalışan… Sınıfta arkadaşlarının alay ettiği bir öğrenci… Sosyal medyada görünüşü nedeniyle yüzlerce yorum alan bir genç… Ortak noktaları yalnızca incinmiş olmaları değildir. Ortak noktaları, zamanla kendilerini değersiz hissetmeye başlamalarıdır. Çünkü insan, sürekli maruz kaldığı mesajlara bir süre sonra inanmaya başlayabilir.

İlginç olan ise zorbalığın her zaman yüksek sesle yapılmamasıdır. Bazen en ağır zorbalık sessizlikle gerçekleşir. Bir kişiyi sürekli toplantılara çağırmamak, fikirlerini görmezden gelmek, başarılarını yok saymak ya da sosyal çevreden bilinçli şekilde dışlamak da zorbalığın farklı biçimleridir. Bu davranışlar tek başına küçük görünebilir. Ancak sürekli tekrarlandığında kişinin aidiyet duygusunu, motivasyonunu ve psikolojik dayanıklılığını ciddi biçimde zedeleyebilir. Endüstri ve örgüt psikolojisi alanında yapılan çalışmalar da bu durumu desteklemektedir. Çalışanlar yalnızca iş yükü nedeniyle tükenmişlik yaşamıyor. Sürekli eleştirilen, değersiz hissettirilen veya dışlanan bireylerde stres düzeyi yükseliyor; iş doyumu azalıyor, yaratıcılık ve performans olumsuz etkileniyor. Çünkü beyin tehdit altında hissettiğinde enerjisinin önemli bir bölümünü kendini korumaya ayırıyor. Böyle bir ortamda üretmek, öğrenmek ve yenilik geliştirmek giderek zorlaşıyor.

Bir başka önemli soru da şu: İnsanlar neden zorbalık yapar?

İlk bakışta bunun nedeni güç gibi görünebilir. Oysa psikolojik açıdan tablo daha karmaşıktır. Araştırmalar, bazı zorba davranışların altında yetersizlik duygusu, düşük özsaygı, empati eksikliği, öğrenilmiş davranış kalıpları ya da kontrol ihtiyacının bulunabileceğini göstermektedir. Elbette bu durum zorbalığı haklı çıkarmaz. Ancak sorunun yalnızca mağduru değil, davranışın nedenlerini de anlamadan kalıcı çözümler üretmek kolay değildir. Son yıllarda dijital dünyanın gelişmesiyle birlikte zorbalık yeni bir boyut kazandı. Eskiden okuldan ya da işten eve dönen kişi en azından bulunduğu ortamdan uzaklaşabiliyordu. Bugün ise telefon ekranı cebimizde taşınan yeni bir sosyal alana dönüştü. Anonim hesaplar, aşağılayıcı yorumlar, alaycı paylaşımlar ve dışlayıcı içerikler günün her saatinde karşımıza çıkabiliyor. Üstelik dijital ortamda yapılan bir paylaşım saniyeler içinde binlerce kişiye ulaşabiliyor. Bu da psikolojik etkinin çok daha geniş ve kalıcı olmasına neden olabiliyor.

Peki zorbalık karşısında ne yapabiliriz?

Her şeyden önce zorbalığı normalleştirmemeliyiz. "Bizim zamanımızda da olurdu.", "Biraz güçlü olsun." ya da "Şaka kaldırmayı öğrensin." gibi ifadeler, çoğu zaman sorunu çözmek yerine görünmez hâle getiriyor. Oysa mizah ile aşağılamayı, eleştiri ile küçük düşürmeyi birbirinden ayırabilmek sağlıklı ilişkilerin temelidir. İkinci olarak sessiz kalmanın her zaman tarafsızlık olmadığını unutmamalıyız. Bazen tek bir destek cümlesi bile zorbalığa maruz kalan kişinin yalnız olmadığını hissettirebilir. Yapılan araştırmalar, çevresinden sosyal destek gören bireylerin zorbalığın olumsuz psikolojik etkileriyle daha iyi başa çıkabildiğini göstermektedir. Bu nedenle bazen büyük çözümler değil, küçük ama samimi destekler en güçlü etkiyi oluşturabilir.

Kendimize de şu soruyu sormamız gerekiyor: Günlük hayatımızda istemeden de olsa başkalarını inciten davranışlarımız olabilir mi? Birini konuşurken sürekli bölmek, fikirlerini küçümsemek, başarılarını görmezden gelmek ya da sosyal çevreden dışlamak çoğu zaman zorbalık olarak adlandırılmasa da karşı tarafta derin izler bırakabilir. Empati, yalnızca başkasının ne hissettiğini anlamaya çalışmak değil; kendi davranışlarımızın onda nasıl bir etki oluşturabileceğini de fark edebilmektir. Belki de asıl güç, başkalarını susturabilmekte değil; onların kendilerini güvende hissedebileceği bir ortam oluşturabilmektedir. Çünkü insanlar korktukları yerde yalnızca susarlar; kendilerini güvende hissettikleri yerde ise düşünür, üretir ve gelişirler.

Unutmamak gerekir ki zorbalık çoğu zaman birkaç saniyede gerçekleşir; etkisi ise yıllarca sürebilir. Söylenen bir söz unutulabilir ama o sözün insanda bıraktığı duygu uzun süre yaşamaya devam eder. Bu nedenle hepimiz, kullandığımız kelimelerin ve sergilediğimiz davranışların başkalarının hayatında nasıl izler bırakabileceğini düşünmeliyiz.

Belki de bugün kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur: İnsanların bizden uzaklaşmasının nedeni söylediklerimiz mi, yoksa onlara hissettirdiklerimiz mi? Çünkü gerçek güç, korku uyandırmakta değil; güven verebilmektedir. Ve bazen bir insanın hayatını değiştiren şey, büyük bir iyilik değil; küçük ama incitmeyen bir davranıştır.

Doç. Dr. Yeşim SIRAKAYA

Yunus'un izinde adım adım deyip yazmakla kalmayıp, yol alıp Yunus'un izinde sevgiyle ve hoşgörüyle yürüyerek, tabii ki yürüyerek burada mecazi oldu biraz, İdil hanım uçak yolculuğu yaparak Eskişehirden buralara kadar geldi. 

Belçika'ya gelen İdil hanım ile Yunus Emre'yi ve çıkmış olan kitabımızı konuşmak güzeldi. Daha önce çıkmış olan kitabımız olsun, Eskişehir serüvenimiz olsun bahsetmiştim köşemde kısa da olsa. Bu defa İdil hanımı ve yaptıklarını tanımanızı istedim. 
Böylece köşemde de bir farklılık olacak aslında. 

İdil Çeliker, Hatay’ın İskenderun ilçesinde doğup, ilk ve orta öğrenimini İskenderun’da tamamlamış. Bir yandan da rahmetli babası Şahap BAĞIRSAKÇI’ nın teşvikleri ile Türk Müziği Korolarına katılıp, Türk müziği nazariyatı ve ud dersleri almış. 2002 yıllında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Fizik bölümünden mezun olan İdil hanım, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’ nde Fizik Tezli Yüksek Lisans (2005), Eğitim Bilimleri Fizik Öğretmenliği Tezsiz Yüksek Lisans (2004) ve Konya Necmettin Erbakan Üniversitesinde Türk Müziği Devlet Konservatuarında Tezli Yüksek Lisans (2025) programlarını tamamlamış.

Uzun yıllar eğitmenliğe ve müziğe hayatında yer vermiştir ve son olarak 2020- 2023 yılları arasında Ömer Faruk BAYRAKÇI’dan kanun sazı icrası eğitimi almıştır. 2021 itibariyle Göksel BAKTAGİR, 2025 itibariyle  Emre TÜRE ile kanun icrası eğitimleri devam etmektedir. Ayrıca, bilinçaltının insan sağlığı üzerine etkileri, kuantum şifa üzerine araştırmalar yapmaktadır. Bioenerji, Access Bars, Access Facelifting, Access Foundation, JAAS ve Thetahealing  ARUS alanlarında çalışmaları devam etmektedir. 

Benim tanıştığım gün koro şefliği yaptığı koro'nun önünde tüm kalbiyle işine bağlı olarak çalışan bir kadındı. Konuştukça ve tanıştıkça katman katman katları olan bu kadının her seferinde insanı bilgisiyle şaşırtması mümkün. 

Bilim, sanat ve tasavvuf alanında araştırmaları devam etmekte olup eskisehirdenhaber.net ve avrupapress.com da yazıları yayınlanmaktadır. 

Bizim yolumuz ise tasavvuf ile birleşti. Böylece İdil hanımın Yunus Emre üzerinde yaptığı araştırmalarının küçük bir kısmını kitabımız için tercüme etme şansını yakaladım. Bana da yep yeni bir dünya açıldı bu karşılaşmayla birlikte. 

İlerleyen zamanda kitabımızın tanıtımının yanı sıra İdil hanımla bir atölye çalışmamızda olacak. Müziğin ve şiir'in buluşmasında katılabilen Eskişehirli dostlarımızda bizlerle sahneyi paylaşıp Yunus'un izinde barış, sevgi ve hoşgörü ile şimdilik hoşcakalın deyip yeni sezonda görüşmek dileğiyle...

İyi okumalar.

BEKLEMEK ve SABIR

Yaz geldi...

Aylarca okulların kapanmasını bekledik.

Yıllık izinlerimizi bekledik.

Bavullar hazırlandı, arabalar yüklendi...

Kimimiz havaalanlarında uçağını bekliyor,

kimimiz ise sevdiklerine kavuşabilmek için gümrük kapılarında saatlerce sıra bekliyor.

Aslında düşündüğümüzde hayatımızın büyük bir kısmı beklemekle geçiyor.

Doğmayı bekliyoruz...

Büyümeyi bekliyoruz...

Okulu bitirmeyi bekliyoruz...

İşe girmeyi bekliyoruz...

Maaşı bekliyoruz...

Çocukların büyümesini bekliyoruz...

Otobüsü bekliyoruz...

Doktoru bekliyoruz...

Belediyede Konsoloslukta bekliyoruz...

Bazen de sadece sevdiğimiz bir insanın "Geldim." demesini bekliyoruz.

Beklemek, saatin işlemesidir.

Bazen boşa geçer, bazen de sonunda öyle güzel bir sonuç verir ki, beklediğiniz her ana değmiştir.

SABIR

Sabır ise insanın sahip olabileceği en büyük erdemlerden biridir.

Çünkü beklemek herkesin yapabileceği bir şeydir.

Ama sabretmek...

İşte onu herkes başaramaz.

Hayat bize her gün aynı dersi verir.

Gümrük kapısında da...

Havaalanında da...

Hastane koridorunda da...

İş hayatında da...

Her şeyin bir zamanı vardır.

Belki de sabır, zamanı hızlandıramayacağını bilen insanın, yine de umudunu kaybetmeden yoluna devam edebilmesidir.

Unutmayalım ki, beklemek elimizde olmayabilir.

Ama beklerken sabırlı olmak tamamen bizim elimizdedir.

Özellikle Türkiye trafiğinde lütfen sabırlı olun, bir yol verdin vermedin bir neden klakson çaldın diye başlayan tartışmaların sonucu bazen çok kötü olabiliyor.

Hepimize sabırla beklediğimiz güzel günlerin en kısa zamanda gelmesi dileğiyle...

İyi Pazarlar,iyi tatiller .

Sait Köse

Brüksel,5 Temmuz 2026

Bu arada Türkiye dünya kupasına erken veda etti Belçika ve Fas ile devam

By Abdul Hamid Hamid Al-Kaba

Opinion writer specializing in Central Asia and Azerbaijan affairs

For years, I have closely followed the transformations taking place in Central Asia, observing how the countries of the region are striving to move beyond their traditional dependence on fossil fuels toward a more sustainable energy future.

In this context, Kazakhstan stands out today as the most ambitious and one of the most advanced countries in the region. According to data from the International Renewable Energy Agency (IRENA), Central Asian countries achieved notable progress between 2015 and 2024, although fossil fuels continue to dominate their energy mix. By 2023, the region’s installed renewable energy capacity had exceeded 17.3 gigawatts, representing significant growth.

Kazakhstan has distinguished itself by setting the goal of achieving carbon neutrality by 2060 while successfully attracting substantial investments in solar and wind energy. According to the Ministry of Energy, electricity generated from renewable sources accounted for 6.43% of the country’s total electricity production by the end of 2024, compared with just 3% in 2020, reflecting steady and sustained growth. Installed renewable energy capacity has increased more than seventeenfold over the past decade, reaching approximately 3,082 megawatts.

The Kazakh government aims to increase the share of renewable electricity generation to 15% by 2030 through dozens of new projects.

On the sidelines of the Regional Environmental Summit (RES-2026) in Astana, Torar Alimzhan, Director of the Renewable Energy Sources Department at the Ministry of Energy, announced plans for a 500 MW wind farm in the Karaganda Region with Chinese investment, scheduled to become operational before 2029. He also revealed that feasibility studies are underway for an even larger 1 GW project in the Pavlodar Region. However, these initiatives now appear to have been only a prelude to a far more significant development.

On June 29, 2026, Kazakhstan officially launched construction of the largest wind farm in its history: a 1 GW facility in the southern Zhambyl Region with an investment of $1.4 billion, led by the UAE-based renewable energy company Masdar.

The Kazakh Ministry of Energy announced the launch following an official groundbreaking ceremony conducted via video conference between Astana and the project site in Zhambyl.

The ceremony was attended by Deputy Minister of Energy Sungat Yesimkhanov, Chairman of the Board of Samruk-Kazyna Nurlan Zakupov, and Masdar CEO Mohamed Jameel Al Ramahi. Bringing together senior representatives from both Kazakhstan and the United Arab Emirates, the virtual ceremony reflected the strategic depth of the partnership and demonstrated the strong level of coordination between both sides throughout the project’s implementation.

According to the Ministry of Energy, the $1.4 billion investment is expected to help alleviate electricity shortages in Kazakhstan’s southern regions, accelerate the development of renewable energy, and support the country’s long-term carbon neutrality strategy.

Deputy Minister Yesimkhanov stated:

“The partnership with Masdar contributes to the development of renewable energy and advances Kazakhstan’s progress toward carbon neutrality. This project will strengthen regional energy security and introduce advanced technologies to the renewable energy sector. We highly appreciate our partners’ commitment to investing in the country’s sustainable development, and we will provide all the necessary support to ensure the successful implementation of every stage of the project.”

One of the project’s most notable technological features is the integration of wind power generation with a large-scale Battery Energy Storage System (BESS) featuring 300 MW of power capacity and 600 MWh of storage capacity. This system is expected to improve grid reliability, stabilize electricity supplies despite fluctuations in wind generation, and better manage electricity demand during evening peak hours.

The investment consortium consists of Masdar (40%), W Solar (40%), Kazakhstan’s Qazaq Green Power—affiliated with the Samruk-Kazyna Sovereign Wealth Fund—(18%), and the Kazakhstan Investment Development Fund (KIDF) (2%).

On the same day, Masdar also signed a roadmap agreement with Kazakhstan’s Ministry of Digital Development to explore clean energy solutions for powering data centers and supporting artificial intelligence infrastructure.

This is where the broader strategic dimension of the partnership becomes evident. Kazakhstan seeks to build a modern digital economy powered by reliable and sustainable energy. Masdar, whose global renewable energy portfolio exceeds 65 GW and is expected to reach 100 GW by 2030, brings both international expertise and long-term investment capacity to support Astana’s ambitions.

As someone who closely follows developments across Central Asia, I view this project as a bold and commendable step. Nevertheless, it also presents challenges that should not be overlooked.

On the positive side, the project strengthens Kazakhstan’s energy security, facilitates the transfer of advanced technologies, and creates opportunities for additional foreign investment. While Emirati and Chinese investments provide considerable financial resources and technical expertise, they also require prudent management to ensure that national interests remain protected over the long term.

The strategic location of the Zhambyl Region, near Kazakhstan’s southern borders, makes it particularly well suited to meeting growing regional electricity demand. More broadly, Kazakhstan’s vast territory, abundant wind resources, and extensive areas suitable for solar energy provide exceptional natural advantages that position renewable energy as a strategic pillar of the country’s future development. These assets not only help address electricity shortages but also contribute to economic diversification and reduce dependence on traditional energy resources.

Another factor strengthening investor confidence is the package of constitutional reforms approved through the constitutional referendum of March 15, 2026. These reforms represent an important step toward reinforcing political stability, institutional modernization, and good governance.

Today, Kazakhstan is widely regarded as the leading country in Central Asia in terms of policy consistency, institutional stability, and long-term strategic vision, sending positive signals to international investors seeking predictable investment environments.

Based on my observations of developments across the region, including Azerbaijan, I believe that the success of renewable energy projects depends not only on the scale of investment but also on a country’s ability to develop domestic expertise, build supporting industries, and modernize electricity transmission networks and energy storage infrastructure. Although Kazakhstan has made remarkable progress, renewable energy still represents a relatively modest share of total electricity production. Achieving the country’s 2030 targets will therefore require continued investment in infrastructure alongside the development of national technical capabilities.

From an environmental perspective, the Zhambyl wind farm is expected to reduce carbon dioxide emissions by approximately 2.5 million tonnes annually, making a substantial contribution to Kazakhstan’s climate objectives. Full commercial operation of the facility is scheduled to begin during the third quarter of 2029.

Despite the challenges ahead, the Zhambyl project and Kazakhstan’s partnership with Masdar represent a powerful indication of the country’s determination to pursue a genuine energy transition. Kazakhstan is working to build a development model that integrates clean energy, digital transformation, and environmental sustainability.

The road ahead will undoubtedly be long and demanding, but the objective is attainable if Astana succeeds in transforming its ambitions into concrete achievements that benefit both its citizens and the wider Central Asian region.

I continue to follow these developments with great interest because the success of this project would represent more than a national achievement for Kazakhstan. It could become a model for renewable energy transformation throughout Central Asia.

If Astana delivers the project according to the announced timetable, Kazakhstan will have successfully moved from the stage of ambition to the stage of implementation.

I also recommend changing the title slightly for a more natural newspaper style:

From Ambition to Action: Kazakhstan Launches Its Largest Wind Energy Project

or

From Vision to Reality: Kazakhstan Launches Its Largest Wind Energy Project

Both read more naturally in English while preserving the intended meaning.

Kadir Duran

Hier soir, j’ai été détenu. J’ai été condamné. J’ai été poursuivi. J’ai même été interdit.

Pourtant, tout cela ne s’est passé que dans un rêve.

Ces derniers temps, on parle de plus en plus de liberté d’expression. À force d’entendre cette expression, on finit par croire que cette liberté est infinie, qu’elle ne connaît aucune frontière. Or, c’est précisément l’inverse.

Hier soir, j’ai découvert que même mes rêves avaient des limites.

Je pensais être libre de penser.

Je me trompais.

Dans mon rêve, chaque fois que je voulais réfléchir à l’Histoire, j’étais arrêté.

Chaque fois que je voulais penser à la religion, j’étais interrompu.

Chaque fois que je voulais réfléchir à la politique, j’étais stoppé.

Au réveil, une évidence s’est imposée : qu’il s’agisse de la réalité ou du rêve, nous vivons toujours à l’intérieur de frontières invisibles.

Nous avons l’impression d’être libres, mais nous évoluons dans un espace délimité par la morale dominante, par les normes sociales et surtout par l’opinion publique.

Aujourd’hui, il reste parfois l’humour pour franchir ces frontières. Longtemps, le rire a permis de remettre en question les certitudes, de provoquer, de faire réfléchir.

Mais même l’humour semble désormais soumis à une règle nouvelle : l’intolérance.

Nous sommes entrés dans une époque où l’on ne plaisante plus avec l’opinion publique.

Cette opinion publique repose sur trois piliers : son histoire, ses croyances et sa capacité à être orientée.

Le jour où vous remettez en question l’un de ces trois piliers, vous entrez dans une zone sensible. Et lorsque ceux qui influencent cette opinion n’apprécient pas votre manière de penser ou de faire rire, les conséquences peuvent être rapides : l’interdiction, la poursuite, parfois même la sanction légale.

Alors une question se pose.

Qui fabrique réellement cette opinion publique ?

Comment naît-elle ?

Qui la façonne ?

Dans quel but ?

Est-elle destinée à protéger la société ou à contrôler ceux qui la composent ?

On nous répète que chacun est libre d’exprimer sa pensée. C’est le fondement même de la philosophie.

Mais la philosophie est-elle encore totalement libre ?

Peut-on réellement penser sans limites lorsque certaines idées deviennent impossibles à exprimer ?

Il existe beaucoup de personnes qui vous encouragent à prendre la parole.

Mais lorsque les difficultés arrivent, lorsque les critiques deviennent des poursuites ou des condamnations, ces mêmes personnes disparaissent souvent.

Dès lors, quelle est la meilleure façon de s’exprimer ?

Faut-il parler devant une foule qui vous applaudit aujourd’hui mais vous abandonnera demain ?

Ou faut-il se taire, jusqu’à ne même plus oser penser certaines choses dans ses propres rêves ?

Les méthodes diffèrent selon les pays.

Les mécanismes changent.

Mais, au fond, le problème reste identique partout : aucune société n’accepte totalement l’anarchie des idées.

Même lorsque vous pensez défendre le bien commun, transmettre une bonne morale ou formuler une réflexion utile, ce qui est considéré comme « bon » dépend finalement de ceux qui possèdent le pouvoir de définir ce qui est acceptable.

Comme le dit l’adage, peut-être que, pour vivre heureux, il faut vivre caché.

Pour ma part, je crois qu’avant de vouloir changer les autres, il faudrait commencer par vivre soi-même le changement que l’on souhaite voir apparaître.

Il y a vingt ou trente ans, de nombreuses personnalités publiques — acteurs, chanteurs, réalisateurs, célébrités — ont parfois commis des actes qui étaient connus sans pour autant être poursuivis.

Aujourd’hui, les mêmes comportements provoquent des scandales immenses.

Des scientifiques, des artistes, des acteurs, des réalisateurs, des personnalités extrêmement puissantes voient leur réputation s’effondrer malgré leur fortune, leur influence ou leur célébrité.

Pourquoi ?

Parce que le politiquement correct a changé.

Et il continuera de changer.

Le politiquement correct n’est pas une vérité absolue.

C’est un mouvement permanent.

Il évolue chaque jour, chaque année, chaque décennie.

Il suit les transformations de l’opinion publique, laquelle évolue elle-même au rythme de la politique menée dans un État.

En réalité, l’opinion publique devient progressivement une force capable de définir ce que chacun pourra penser, dire ou faire demain.

Avec les réseaux sociaux, cette puissance est encore plus considérable.

Pourtant, ceux qui contrôlent réellement cet espace ne sont pas les citoyens.

Ce sont ceux qui disposent du pouvoir politique, économique, médiatique ou technologique.

La politique ne suit plus toujours le citoyen.

De plus en plus souvent, c’est elle qui façonne le citoyen.

Nicolas Machiavel rappelait déjà qu’il fallait être à l’intérieur du pouvoir pour pouvoir agir efficacement sur les institutions et sur l’État.

Cette idée demeure d’une étonnante actualité.

Le politiquement correct n’est donc pas une vérité universelle.

C’est une notion relative, mouvante, qui évolue avec son époque.

Et puisque les époques changent, les limites de la liberté changent elles aussi.

C’est pourquoi, avant d’agir, avant de parler, avant de juger, il faut toujours réfléchir.

Car, à défaut, le risque est grand de devenir solitaire, d’être progressivement effacé de l’espace public, abandonné par ceux qui vous applaudissaient hier.

Le pouvoir, lui, demeure rarement entre les mains de ceux qui contestent. Il reste presque toujours entre les mains de ceux qui définissent ce qui est acceptable.

Cette version conserve votre message tout en lui donnant le ton d’une chronique philosophique et politique, avec un style proche d’un éditorial de presse ou d’une tribune d’opinion.

Aujourd’hui, être correct peut demain être déclaré incorrect.

Hilmi Özden[1]

Giriş

Kıbrıs adası, Osmanlıların 1571 yılında fethinden önce Mısırlılar, Hititler, bazı kolonilere sahip olmak üzere Yunanlılar, Fenikeliler, Persler, Büyük İskender, Romalılar, Bizanslılar, İngilizler, Şövalyeler, Lüzinyanlar (Frank Hanedanlığı-1192-1489), Cenevizliler, Memluklar ve Venedikliler tarafından idare edilir. Osmanlılar 1571 yılında adayı ele geçirdikten sonra, adanın savunmasını kolaylaştırmak, kalkınmasını sağlamak amacıyla 5720 haneden oluşan Türk halkını Anadolu’dan Kıbrıs’a göç ettirirler. Bu dönemde özellikle Karaman, Yozgat, Alanya, Antalya, Teke ve Manavgat’tan çok sayıda çiftçi ve sanatkâr Kıbrıs’a yerleştirilir. 17. Yüzyılın sonlarında adaya yerleşenlerin sayısı 30.000 dolaylarına erişir (Aylanç, 2011: 30). Ancak birtakım bilimsel çalışmalarda Kıbrıs’ta Osmanlı öncesi Türk varlığı olduğu da ortaya konmuştur. Kayıtlar, Osmanlı öncesinde adada pek çok farklı sınıfa mensup Türk’ün çok uzun süre adada bulunduğunu göstermektedir. Bu Türk gruplarını sivil Türkler ve asker Türkler şeklinde iki ana grup altında tasnif etmek mümkün görünmektedir. Sivil Türkler; Haçlı Krallıkları döneminde adada yaşayan sıradan Türkler, Lüzinyan dönemin  başından itibaren adada bulunan Türk ticaret kolonisi, Türk esirler ve köleler şeklindedir. Asker Türkler ise Karamanlı askerler, Türkopoller (Türközler), Tatarlar, Bulgarlar, Macarlar, Suriyeliler, Memluklular ve Türkmenler olarak sınıflandırılabilir (Peler, 2020: 133).

Osmanlı devleti, 1878 tarihinde Ruslarla yaşadığı savaşta ağır darbeler alması nedeniyle, İngilizlerle bir ittifak antlaşması imzalamıştır. Bu doğrultuda da İngilizlerin yardımına karşılık adayı geçici suretle İngiltere’ye kiralamıştır. Kıbrıs, 1960 yılına kadar İngiliz idaresinde kalır. İngiltere, 1960’ta Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla adanın idaresini Kıbrıs’ta yaşayan Rum ve Türklere bırakır. Türk-Rum ortak cumhuriyetinin ömrü uzun olmamıştır. 1963 yılında Rumlar adanın yönetimini tek taraflı olarak ellerine almak isterler. 1963 yılında başlayan Türk-Rum sıcak çatışmalarında Türkler belirli bölgelerde toplanırlar. 1967’de Geçici Kıbrıs Türk Yönetimi’ni oluştururlar (Aylanç, 2011: 30). Bu tarihe kadar ve sonrasında Kıbrıs Türkleri birçok katliama uğramıştır. Bunları şu şekilde hatırlamak/hatırlatmak mümkündür:

I-Kıbrıs’ta 1955-1959’da Türklere Yapılan Katliamlar

            ENOSİS'i (Kıbrıs başta olmak üzere adaları Yunanistan’a bağlama ideolojisi) gerçekleştirmek amacıyla Rum-Yunan ikilisinin kurduğu tedhiş örgütü EOKA kısa zamanda örgütlenmesini ve militanlarının eğitimini tamamlamıştır. EOKA (Kıbrıs Rum Terör Örgütü) ENOSİS hedefini gerçekleştirmek üzere öncelikle 1 Nisan 1955 tarihinde İngiliz Sömürge yönetimine karşı ilk eylemini gerçekleştirmiştir. Ancak EOKA terör örgütü, Rum-Yunan ikilisinin ENOSİS'in önünde gerçek engel olarak gördükleri Türklere karşı çok kısa bir süre sonra, terör eylemlerini başlatmıştır. Vasilya, Litrangomi, İnönü ve Aytotro köylerine yapılan planlanmış ve önceden programlanmış saldırılar sonunda çok sayıda Kıbrıslı Türk katledilmiştir (Bulunç, 2005: 52-53). EOKA'nın Kıbrıs Türklerine düzenledikleri saldırılara karşı ise Burhan Nalbantoğlu, Rauf Denktaş ve Kemal Tanrısevdi tara­fından 1957'de Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) kurulmuştur. TMTnin ama­cı Rum saldırılarına karşı Kıbrıs Türklüğünü korumak olmuştur. Nitekim bu teşkilat EOKA mensuplarının Türklere yaptığı gibi Rum yerleşim birimlerine saldırmamış, sadece Kıbrıs Türklerini Rum saldırılarından korumuştur( Kanalga, 2024 :266).

            II-Kıbrıs’ta 1963-1974’te Türklere Yapılan Katliamlar

            Akritas Planı

Türkleri imha ederek Kıbrıs'ı Yunanistan ilhak etme girişimi Akritas Planı ile uygulamaya konmuştur. Rum yayın organı Patris gazetesinde 21 Nisan 1966 tarihinde yayınlanan çok gizli kodlu Akritas Planı'na göre Kıbrıs Türk halkı ani bir saldırı ile tamamıyla yok edilecek ve Ada Yunanistan'a bağlanacaktı. Akritas Planı'nı, Cumhurbaşkanı Makarios, AKRİTAS kod adlı İçişleri Bakanı Yorgacis, Temsilciler Meclisi Başkanı Klerides ve GKRY(Güney Kıbrıs Rum Yönetimi)'nin daha sonraki Başkanı, o günkü Çalışma Bakanı Papadopulos hazırladılar, fiilen yönettiler ve yönlendirdiler (Bulunç, 2005: 54). Kıbrıs siyasal tarihine Kanlı Yılbaşı olarak geçen 21 Aralık 1963 tarihinde Rumların başlattığı Türkleri katliam harekâtının acımasızlık boyutları her türlü vicdani değerlendirmeyi aşmaktadır. Kanlı Yılbaşı'nda hapishanelerde bulunan Türk tutuklular çok ağır işkencelere tabi tutulmuşlar ve bir kısmı katledilmiştir. Rum-Yunan askerleri Aralık 1963-1964 tarihleri arasında kadın ve çocukların da dâhil olduğu yüzlerce Türk'ü tutuklamışlar ve hapishanelerdeki Türk mahkûmlar yanında bu Türklere de işkence yapmışlar, bir kısmını öldürmüşler, işkencelerde bazı Türkleri engelli hale getirmişler (sakatlamışlar), Rum mahkûmları silahlandırmışlar, Türk mahkûmları koğuşlardan alarak hücrelerde kapalı tutmuşlardır (Bulunç, 2005: 56). Kanlı Yılbaşı saldırılarında önemli ilk kitle katliamlarından biri de bir Türk yerleşim birimi olan ve 800 kadar Türk'ün yaşadığı Küçük Kaymaklı'da yapılmıştır. Bu katliam sırasında öldürülen çok sayıdaki Türklerin arasında eli ayağı tutmayan (engelli) bir Türk genci ile başından vurularak öldürülen 70 yaşındaki bir imam da bulunuyordu. Lefkoşa'da Küçük Kaymaklı ve yüzün üstünde Türk ailesinin yaşadığı Çağlayan bölgelerine yapılan katliam sal­dırıları sırasında binlerce Türk evi boşaltılmıştır. Küçük Kaymaklı köyü tamamen yakılıp yılmıştır. Köy bugün halen yakılmış ve tahrip edilmiş hali ile bir ibret abidesi halinde durmaktadır. Küçük Kaymaklı'dan göç etmek zorunda kalan Türkler hemen ya­kındaki Hamit Köye sığınmışlar ve orada Türkiye'den Kızılay'ın gönderdiği çadırlarla oluşturulan “çadır mahallesinde” yıllarca yaşamışlardır. Çağlayan bölgesinden göç eden Türkler Lefkoşa'nın Türk kesimindeki surlar içine sığın­mışlardır (Bulunç, 2005: 57). Akritas Planı ile Rum-Yunan ikilisinin Kıbrıs'ta başlattığı soykırım harekâtı soykırım tanımları bağlamında bütün türleri içeren bir niteliktedir. Kıbrıs Türk halkının 21 Aralık 1963-20 Temmuz 1974 tarihleri arasında geçen on bir yıl içerisinde yaşam şartları ağırlaşarak bir varoluş ve direniş müca­delesi vermiştir. Bu dönemde Ada'daki Türk nüfusun yarısı Türk Kızılayı’nın yardım kayıtlarında kalmıştır. Bu sayının yarısı göçmen olarak sınıf­landırılmıştı. Silah zoruyla göç ettikleri köylerine ve terk ettikleri evlerine dönmeleri imkânsız olan on binlerce Türk, on bir yıl boyunca insanlık dışı şartlarda ve Rum ablukası ile ambargosu altında göçmen kamplarında, çadır kentlerde yaşamıştır. Rum saldırıları sonucunda boşaltılan 103 köyün ve terk edilen binlerce evin büyük bir çoğunlu bombalanmış veya kundaklanma sonucunda tamamıyla veya kısmen tahrip edilmiş, yağmaya uğramış ve içinde yaşanamayacak bir duruma getirilmiştir(Bulunç, 2005: 59).

İfestos Planı-1974

İfestos Planı, Rum Millî Muhafız Ordusu (RMMO)'nun Türkleri 1974 yılında yok etme planıdır. Rumlardan 1974 Barış Harekâtı’nda ele geçirilen "RMMO belgeleri, Ada'nın Türk nüfusunu bütünüyle yok etmeyi amaçlayan, tüyleri diken diken edecek planların ortaya çıkmasını sağladı. Bu belgeler “temizlenecek” Türk bölgelerini ve köylerini detaylı olarak gösteriyor. Bütün detaylar, içinde yaşayanlarla birlikte imha edilecek köyler, özel bölgelere ve görevlere tahsis edilen birlikler, hatta Türk cesetlerinin nereye gömüleceği, hepsi planlarda vardı. Okumak korku vericiydi ve belki de hepsinden korkunç olanı da, Kıbrıslı Rum sivillerin katliamlara katılmaları amacıyla organize edileceklerinin ve bu yönde beyinlerinin yıkanacağının ortaya çıkmasıydı. Bunlar Soykırım Dos­yalarıydı. Bu Soykırım Dosyaları, Yunanistan'ın Kıbrıs'ta yaptığı hükümet darbesine kadar geçen aylar içerisinde gönderilen yığınlarca emirden sadece küçük bir parça idi. Fakat bu özel belgeler, Girne'den, Lefkoşa'nın kuzeyinden, Ada'nın kuzeybatısındaki Güzelyurt Koyu'na kadar olan bölgelerle ilgiliydi. Gerçekler ışığında bu dosyalar, Yunanistanlı ve Kıbrıslı Rumlar'ın, Kıbrıs Türklerini Ada'dan silme niyetinde olduklarını açıkça gösteriyordu (Bulunç, 2005: 60-61). 15 Temmuz 1974 günü EOKA’cı Nikos Sampson Kıbrıs Cumhurbaşkanı Makarios’a karşı sözde bir darbe yapmıştı. Makarios İngilizlere sığınarak adadan kaçtı. Darbe neticesinde Cumhurbaşkanlığına getirilen EOKA'CI Nikos Sampson “Kıbrıs Elen Cumhuriyeti”ni ilan etti. Bu, ismi söylenmemiş olan ENOSİS idi. Bundan maksat Türkiye'nin müdahalesini önlemek ve dünya halk efkârını aldatmaktı. Nikos Sampson çok kısa bir süre içinde Türkleri imha edecek ve böylece ENOSİS fiilen gerçekleşmiş olacaktı. Durumun ciddiyetini ve vehametini bilen Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Ada'daki Türklerin imha edilmesine seyirci kalamazdı. Garanti Andlaşmasının 4'üncü maddesine göre müdahale edilmesi için Garantör Devletlerden biri olan İngiltere'ye başvurdu, fakat müsbet bir cevap alamayınca, tek başına müdahale etmek kararı aldı ve uyguladı (Alaysa, 1977: 180-181). Garanti Andlaşmasının IV. Maddesi şunları içeriyordu: “Bu Andlaşmanın hükümlerine bir riayetsizlik halinde, Yunanistan, Türkiye ve Birleşik Krallık bu hükümlere riayeti sağlamak için gereken teşebbüsler veya tedbirler hakkında birbirleri ile istişare etmeyi taahhüt ederler. Müşterek veya anlaşarak hareket mümkün olmadığı takdirde, garanti veren üç devletten her biri, bu Andlaşma ile ihdas edilen nizamı tekrar kurmak münhasır maksadı ile harekete geçmek hakkını muhafaza eder” (Alasya, 1977: 174).

1974 Barış Harekâtı sürecinde Rumların gerçekleştirdikleri Murat­ağa, Atlılar, Sandallar, Dohni katliamları ve yabancı gazetecilerin gözlem­ledikleri olaylar, Rum-Yunan soykırımının en güçlü kanıtlarıdır. İfestos Planı'nın uygulama sonuçları 1974 Barış Harekâtı’ndan sonra ortaya çıkarılan toplu katliam mezarlarıdır. Muratağa, Atlılar ve Sandallar Katliamları bunun en korkunç örnekleridir. Bir Türk çobanın 1 Eylül 1974 tarihinde toprak üzerinde fark ettiği bir el, Muratağa ve Sandallar köylerinin sakinlerinin akıbetlerinin ne olduğunu acı bir şekilde ortaya çıkar­mıştır. Yirminci yüzyılın en kanlı soykırımcıları Rum-Yunan ikilisi 15 Ağustos 1974 günü, 88 Türk'ü vahşice öldürerek topluca bu vahşet çukuruna gömmüşlerdi. Atlılar Köyü, Magosa'nın 15 km uzağında, tamamen Türklerle meskûn bir köydü. Rumlar köyde yaşayan 27 Türk'ü katlederek toplu mezara gömdüler. Atlılar toplu mezarı 21 Ağustos 1974 tarihinde ortaya çıkarıldı. Rumlar 15 Ağustos 1974 günü kurşuna dizdikleri kadın-erkek, çoluk-çocuk toplam 57 Türkü çukura üst üste atmışlar ve üzerlerini buldozerlerle ka­patmışlardı (Bulunç, 2005: 62-63). 20 Temmuz 1974'te başlayan Barış Harekâtı Şanlı Türk Ordusu ve Kıbrıs Türk Mücahidinin zaferi ile neticelendi. Türkler onlarca yılın ıstırap ve felaketinden kurtarılmış oldu.

Kaynaklar:

Alaysa H F. (1977). Kıbrıs tarihi ve Kıbrıs’da Türk Eserleri, Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü, Ankara.

Aylanç M. (2011). Kıbrıs Türk Romanında Göç (1963-2010), T.C. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türk Dili Ve Edebiyatı Anabilim Dalı Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Doktora Tezi, İstanbul.

Bulunç, A.Z. (2005). Kıbrıs’ta Rumların Enosis Mücadelesinde İşledikleri Katliamlar ve İnsanlık Suçları, Yakın Tarihimizde Türkler’e Karşı İşlenen Katliam ve Sürgünler, Edit: Mustafa Kahramanyol, Ankara.

Kanalga, R. (2024). Kıbrıs Barış Harekâtı’nın Türk Basınına yansıması: Adalet Gazetesi Örneği, Kuzey Kıbrıs’ın İstirdadının 50. Yılı Anısına Kıbrıs Çalışmaları, Edit: Gökçe Yükselen Peler, Zeki Akçam, Ergenekon Savrun, Hiperyayın, İstanbul.

Peler G Y. (2020). Kıbrıs’ta Osmanlı Öncesi Türk Askerî Varlığı, Kıbrıs’ta Osmanlı Öncesi Türkler Sempozyumu I.Uluslararası Bildiri Tam Metin Kitabı, 13/15 Mayıs 2019 Haspolat/Lefkoşa, Editör Yrd. Doç. Dr. Zeki Akçam, s. 129-160,  Hiperyayın, 1.Baskı: İstanbul.

Tonyukuk BORAN

28 Şubat 2026’da İran’a karşı başlayan ABD ve İsrail saldırısı başlayan ve aralıklı ateşkesler ile devam eden savaş nihayete ermiş gibi gözükmektedir. ABD İran arasında imzalanan İslamabat Momerandumu (Mutabakat Muhtırası) ile barışa bir kapı aralanmıştır. Ancak anlaşma metinleri dikkate alındığında bunun İran zaferi olarak tanımlanması gerçekçi olacaktır.

Askeri Açıdan:

İran askeri olarak; komuta kontrol sistemini Devrim Muhafızlarını bölgelere ayırarak geniş inisiyatif tanıması ile komuta kontrol sisteminin çökmesini engellemiştir. Tanker uçakları ve yakın bölgedeki hava üslerini hedef alarak ABD’nin kullandığı hava üslerini güvensiz hale getirmiş ve tanker uçaklarını İran’a üzerinde ve yakınında kullanılmasını kısıtlamıştır. ABD savaş uçaklarının (F – Fighter - serisi) İran coğrafyasına tam anlamı ile nüfuz edecek menzile sahip olmaması nedeni ile savaş boyuncu İran üzerinde hava üstünlüğünü sağlamış, ancak hava hâkimiyetini sağlayamamıştır. 28 Şubat 2026 tarihli yazıda belirtildiği üzere ABD hava gücünün daha uzak üslerden harekâta katılmasını sağlayarak daha çabuk yıpranmasını ve uzun menzilli füzelerini kullanmasını sağlamıştır. Taaruz kabiliyetini ise derin yeraltı sığınaklarda koruması, dağıtması ve komutanlara inisiyatif tanıması ile muhafaza etmiş ve etkin olarak kullanmıştır.

ABD ve İsrail ilk hedef olarak hem dini hem de devletin başı olan Hamaney’i öldürmesi ile savaşın İran için varoluşsal bir şekle bürünmesini ve İran kamuoyunu tek çatı altında birleşmesine neden olmuştur. İran’ın taarruz gücünü oluşturan balistik füze ve kamikaze İHA kabiliyeti ise İran’ın aldığı tedbirler ile yok edilememiştir. Hava gücünün etkisiz kalması üzerine kara harekâtı değerlendirmeye alınmıştır. Ancak; 2. Dünya Savaşı dâhil kamuoyunun insan kaybına hassasiyeti karar üzerinde etkili olmuştur.

            Siyasi Açıdan

Anlaşma metinleri dikkate alındığında ABD ve İsrail’in mağlup olduğu açıktır. Zira İran’ı zayıflatan ve petrolünü düşük fiyat ile satmasına neden olan ambargoların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve 300 milyar dolarlık İran’ın yeniden inşası için fon planlanması en büyük işaretlerdir. Bu maddeler İran’ın orta vadede sahip olduğu kuvveti artıracak bir faktördür.

ABD açısından; İran’a karşı net bir askeri üstünlük elde edilememesi dünya kamuoyunda sorgulanan bir süpergüç olması, olası bir askeri hareketlilikte Çin’e karşı ihtiyaç duyacağı üretilmesi zaman alan mühimmatını kullanması ve kamuoyunu yeterince inandıramaması en büyük eksiklikler olarak görülmektedir. Ancak bu eksiklikleri giderici tedbirler alması durumunda gücünü artıracağı da dikkate alınmalıdır.

İran açısından; son dönemde vekil güçlerinin etkisizleştirilmesi nedeni ile kaybettiği moral üstünlüğü kazanması, ambargolar nedeni ile halk hareketlerine neden olabilecek ekonomik problemlerini azaltması, ABD güçlerinin yakın bölgelerden uzaklaşmasını sağlayarak etkisini artırması büyük kazanç olarak okunmalıdır.

İsrail başlangıçta İran ile sınırlı olan harekâtı ilerleyen günlerde Lübnan’a da yaymış ve kara operasyonlarında üstünlük sağlayamamıştır. Ancak İsrail’in en büyük kayıbı; dünya kamuoyunda özellikle Holokost’u kullanarak elde ettiği sempatinin Gazze saldırıları ile başlayan süreçte antipatiye dönüşmesidir. İran’ın İsrail’e fırlattığı füzelerin isabeti neticesinde ciddi hasarlar alması İsrail vatandaşlarının Demir Kubbe’ ye güvenerek dokunulmaz oldukları inancını yok etmiştir. Yahudilerin tarih boyunca yok edilme korkusu altında yaşaması nedeni ile İsrail nüfusunda ciddi oranda bir düşme beklenmelidir.

Kürt gruplar ise ABD’nin talebine rağmen İran’ın saldırı gücü karşısında savaşa dâhil olmakta duraklamışlar devamında ise Türkiye’nin Kürt hareketi karşısında gerekli tedbirleri alacağını belirtmesi nedeni ile ABD tarafından da Kürtlerin kullanılmama kararı ortaya çıkmıştır. Trump tarafından silahlar kapsamında hırsız ifadesine varan söylemler ile aşağılanmıştır.

Ortadoğu ülkeleri ise ABD’nin kendilerini koruma gibi bir önceliğinin olmadığı, ABD üslerinin ise kendilerinin hedef olmasına neden olduğunu, ABD’de bulunan mali yatırımlarının ise istenildiğinde geri alınamayacağını görmüş olmaları gerekmektedir.

Çin; gözlem gemileri ve İran’a verdiği radarlardan elde ettiği bilgiler ile ABD ile olası bir çatışmada özellikle elektronik harp konusunda çok ciddi istihbarat toplamıştır. Ayrıca ABD’nin kritik mühimmatını kullanması nedeni ile askeri denge lehine değişmiştir.

Gelecek günler ilginç ittifaklar, şu anda söylendiğinde olasılık dahilinde olmadığı düşünülen gelişmeler gösterecektir.

DÜNYA KUPASI NOTU: Top yuvarlak ise Dünya Kupası’nın kimin alacağı oynanan futbol ile kararlaştırılacaktır. Ancak topta en ufak bir köşe varsa (İran’ın ilginç bir skor ile elenmesi bunun işareti olabilir), Arjantin Başkanı Javier Milei’nin açıklamaları ve Patagonya Bölgesindeki gelişmeler dikkate alındığında Arjantin favoridir.

      Türk’ün devlet düşüncesi, bütün ayrıntılarıyla Göktürk Yazıtları’nda dile getirilmiştir. Yazıtlarda düşmanlara karşı uyanık olmak gerektiği, şayet bu hususta dikkatli olunmazsa felâkete uğranacağı defalarca ikaz edilmiştir: "Türk milleti, vazgeç, pişman ol. Disiplinsizliğinden dolayı, beslemiş olan bilgili kağanınla, hür ve müstakil iyi iline karşı kendin hata ettin, kötü hâle soktun. İlli millet idim, ilim şimdi hani, kime ili kazanıyorum der imiş. Kağanlı millet idim, kağanım hani.." (Kül Tigin- Doğu Yüzü -09)
"Zamanı Tanrı yaşar. İnsan oğlu hep ölmek için türemiş. Öyle düşünceye daldım. Gözden yaş gelse mani olarak, gönülden ağlamak gelse geri çevirerek düşünceye daldım. Müthiş düşünceye daldım. İki şadın ve küçük kardeş yeğenimin, oğlumun, beylerimin, milletimin gözü kaşı kötü olacak diyip düşünceye daldım.." (Kül Tigin- Kuzey Yüzü -10)
Göktürk Yazıtları’daki Bilge ve Gültekin Kağanların devlet üzerine taşıdıkları endişe, uyarı ve ümitlerle Atatürk’ün Nutuk’nda yer alan konuların örtüşmelerini devlet-i ebed-müddet, devletin bekası kavramlarının dışında başka bir nokta ile açıklamak mümkün değildir.
   Türk yöneticilerin birinci görevi devletin bekası sağlamak ve korumaktır. Devletin bekası da ancak milletimiz tarafından kutsal sayılan değerlerle sağlanır. Bunlar; vatan, hâkimiyet, hürriyet, bağımsızlık, adalet, güvenlik, erdem gibi değerlerdir. Bu değerleri; cihan devleti, kızıl elma, nizam-ı alem, turan idealleri destekler. Maalesef bugünkü nesil, Türk’ü Türk yapan bu ülkülerden habersiz yetişmekte, popüler eğlence kültürünün çıkmazında bocalamaktadır. Kültür insanlarımızın ve eğitimcilerimizin çok azında devletin bekası konusunda kaygıları bulunmaktadır.
   Ülkemizin içinden geçmekte olduğu terör ve darbe girişimlerine karşı verilen mücadele de yine devlet-i ebed-müddet, devletin bekası içindir. Bu uğurda kahramanlarımızın, yiğitlerimizin Çanakkale, Sakarya, Dumlupınar Savaşları’nda olduğu gibi cansiperane vuruşmaları yine bu yüzdendir.
     Türk devleti üzerine değişik düşünceler ortaya koyan Dündar Taşer, tasavvufta geçen fena-fillah kavramından ilham alarak "fena fi’d-devle ve mille" söyleyişlerini kültür dünyamıza getirir. Bu kavram, devlet ve millet için kendi öz benliğini eritme anlamına gelmektedir. Dündar Taşer’in günümüz kaos ortamına uygun düşen şu sözlerine katılmamak mümkün değildir: "Toplum kendini zayıf, aciz, yoksul ve çaresiz hissetmekten kurtulup arkasında büyük bir mirasın varlığını hissederse, kendine yönelmeyi başarır." Biz şanlı geçmişimizden hız ve ilham alarak geleceğe doğru daha güvenli adımlarla yürümeyiz. Elimizde imkân olsa Yahya Kemal’in "Her halde tarih boyunca pek büyük hamleler yapan, çok yüksek bir idare kabiliyetine, pek ulvi bir adalete sahip, teşkilatlı ve velûd bir milletin miskin ve atıl oturması mümkün değildir. Ve yine herhalde kavim olarak tarihen söyleyecek sözümüz, yapacak işimiz vardır. Büyük düşünen, inanan, büyük heyecanlar duyan milletler büyük olabilirler.’" sözüne bütün Turan yurtlarının yüce dağlarına yazdırsaydık, bu tarihi uyarıyı bütün gençlerimize daha etkili duyurabilirdik.
   Bu sözler Türk gençlerinin ışıklı alınlarında parlasa, devlet ve millet ülküsü ile çarpan yüreklerinde bir sevda olsa her halde ülkemizin durumu daha farklı bir durum arz ederdi. Her şeye rağmen yaşadığımız zorluklar aşılacaktır. Türk milletinin cevherinde var olan devlet-i ebed-müddet kavramı ve diğer kutsal değerlerimiz yeni kuşaklar tarafından özümsenerek sonsuzluğa kadar yürünecektir. Darbe girişimleri, kumpaslar, dış müdahaleler, yerli işbirlikleri; Türk’ün titreyip kendine dönmesine vesile olacaktır.

Par Kadir Duran – Bruxelles Korner

Ommegang de Bruxelles : sept siècles d’histoire au cœur de la Grand-Place

Chaque Bruxellois connaît au moins un café ou une brasserie portant le nom Ommegang. Pour beaucoup, ce mot évoque une bière belge réputée, une terrasse de la Grand-Place ou encore une ambiance médiévale. Pourtant, derrière ce nom se cache l’une des traditions les plus anciennes et les plus prestigieuses de Bruxelles, dont les origines remontent au XIVᵉ siècle.

Chaque année, les premiers mercredi et vendredi du mois de juillet, la Grand-Place de Bruxelles se transforme en un immense théâtre à ciel ouvert. Plus de 1 400 figurants en costumes d’époque, des dizaines de chevaux, des géants, des arbalétriers, des musiciens et des chevaliers font revivre le Bruxelles de Charles Quint devant des milliers de spectateurs venus du monde entier.

Mais qu’est-ce que l’Ommegang, au juste ?

Une procession religieuse née en 1348

Le mot Ommegang vient du néerlandais et signifie littéralement « marcher autour ». Il désigne une procession solennelle qui effectue un parcours autour d’un lieu sacré.

À Bruxelles, cette tradition naît en 1348 à la suite d’un événement considéré comme miraculeux.

Selon la tradition, une jeune Anversoise, Béatrice Soetkens, reçoit à deux reprises la visite de la Vierge Marie en songe. Celle-ci lui demande de transporter discrètement une statue de la Vierge depuis Anvers jusqu’à Bruxelles.

Aidée par un batelier, Béatrice remonte les voies d’eau jusqu’à Bruxelles où la statue est accueillie par le duc de Brabant, les arbalétriers et les autorités de la ville.

La statue est ensuite installée dans la chapelle du Sablon et devient rapidement la protectrice de Bruxelles sous le nom de Notre-Dame des Victoires du Sablon.

Cette arrivée marque la naissance d’une tradition qui traversera près de sept siècles.

La plus grande fête de Bruxelles

Très rapidement, l’Ommegang devient la grande fête officielle de la cité.

Chaque année, le dimanche précédant la Pentecôte, toute la société bruxelloise participe à cette immense procession.

On y retrouve notamment :

• les arbalétriers ;

• les archers ;

• les arquebusiers ;

• les corporations de métiers ;

• les Lignages de Bruxelles ;

• les magistrats ;

• le clergé ;

• les géants ;

• les chars historiques ;

• les jongleurs ;

• les cavaliers ;

• les animaux.

L’ordre du cortège est soigneusement codifié : plus les participants se rapprochent de la statue de la Vierge, plus leur rang social est élevé.

L’Ommegang est alors bien davantage qu’une cérémonie religieuse. Il constitue une démonstration de puissance, de prospérité et d’unité de Bruxelles.

Charles Quint entre dans la légende

L’année 1549 marque l’épisode le plus célèbre de l’histoire de l’Ommegang.

Cette année-là, Bruxelles accueille l’empereur Charles Quint et son fils Philippe, futur Philippe II d’Espagne.

Pour célébrer cette visite, la ville organise un Ommegang d’une richesse exceptionnelle.

Des milliers de participants défilent devant l’empereur dans un spectacle fastueux destiné à démontrer la puissance des Pays-Bas sous domination espagnole.

C’est précisément cette journée historique qui est aujourd’hui reconstituée lors du spectacle contemporain.

Une tradition interrompue

Les guerres de Religion du XVIᵉ siècle mettent un terme à cette tradition.

Entre 1580 et 1585, durant la période calviniste à Bruxelles, la procession est supprimée.

Elle renaît ensuite sous les Archiducs Albert et Isabelle, avant de décliner progressivement au XVIIIᵉ siècle.

Le dernier Ommegang traditionnel est célébré en 1785.

Quelques années plus tard, la Révolution française met définitivement fin aux anciennes processions religieuses.

Une renaissance en 1930

À l’occasion du centenaire de la Belgique, le folkloriste Albert Marinus, avec le soutien du bourgmestre Adolphe Max, décide de redonner vie à cette tradition.

Plutôt que de restaurer la procession religieuse médiévale, les organisateurs choisissent de recréer le prestigieux Ommegang offert à Charles Quint en 1549.

Cette formule rencontre immédiatement un immense succès.

Elle devient le spectacle historique que Bruxelles présente encore aujourd’hui.

Un spectacle vivant au cœur de Bruxelles

Aujourd’hui, l’Ommegang débute sur la place du Grand Sablon.

Le cortège effectue d’abord une marche symbolique autour de l’église Notre-Dame du Sablon avant de rejoindre la Grand-Place où se déroule la grande reconstitution historique.

Le spectacle rassemble notamment :

• environ 1 400 figurants ;

• plusieurs dizaines de cavaliers ;

• des chevaux richement caparaçonnés ;

• les Serments royaux d’arbalétriers ;

• les Lignages de Bruxelles ;

• les géants traditionnels ;

• le cheval Bayard ;

• les échasseurs ;

• les fanfares historiques.

Chaque costume, chaque arme, chaque bannière et chaque détail sont reconstitués à partir des archives historiques afin d’offrir au public une immersion fidèle dans le Bruxelles de la Renaissance.

Un patrimoine reconnu par l’UNESCO

En décembre 2019, « L’Ommegang de Bruxelles, cortège historique et fête populaire annuels » est inscrit sur la Liste représentative du patrimoine culturel immatériel de l’humanité de l’UNESCO.

Cette reconnaissance internationale récompense plusieurs siècles d’histoire ainsi que l’engagement de centaines de bénévoles qui entretiennent costumes, chevaux, traditions et savoir-faire.

Plus qu’un spectacle : l’âme de Bruxelles

L’Ommegang n’est pas une simple attraction touristique.

Il raconte la naissance de Bruxelles, ses institutions, ses corporations, ses traditions militaires, son héritage religieux et son rôle au cœur de l’Europe de Charles Quint.

Pendant quelques heures, les pavés de la Grand-Place retrouvent leur fonction première : accueillir la plus grande célébration de la cité.

Alors, la prochaine fois que vous franchirez la porte d’une brasserie baptisée Ommegang ou que vous entendrez ce nom, souvenez-vous qu’il ne désigne pas seulement une bière ou un établissement emblématique.

Il évoque près de sept siècles d’histoire, une tradition née en 1348, transformée au fil des siècles et devenue aujourd’hui l’un des plus beaux symboles du patrimoine vivant de Bruxelles.

Conclusion – L’Ommegang, sept siècles d’histoire toujours en marche

Aujourd’hui, l’Ommegang n’est plus la procession religieuse qu’il était au Moyen Âge. Il est devenu l’un des plus grands rendez-vous culturels de Belgique, offrant chaque été aux Bruxellois comme aux visiteurs du monde entier une immersion spectaculaire dans l’histoire de la capitale.

Le cortège relie symboliquement le Grand Sablon à la Grand-Place avant de laisser place à la reconstitution de l’entrée solennelle de l’empereur Charles Quint et du prince Philippe, futur Philippe II d’Espagne, à Bruxelles en 1549. Plus de 1 400 figurants, des cavaliers, des arbalétriers, des géants, des fanfares, des artisans et des associations historiques recréent avec une remarquable fidélité l’atmosphère de la Renaissance.

Au-delà du spectacle, l’Ommegang demeure un puissant vecteur de mémoire. Il rappelle les racines chrétiennes de Bruxelles, nées autour de la dévotion à Notre-Dame du Sablon, tout en mettant en lumière les corporations de métiers, les Lignages de Bruxelles, les Serments royaux et toutes les institutions qui ont façonné la ville au fil des siècles.

Grâce à l’engagement de centaines de bénévoles, de passionnés d’histoire et de traditions, ce patrimoine vivant continue d’être transmis de génération en génération. Chaque costume, chaque bannière, chaque cheval et chaque musique participent à préserver une mémoire collective qui dépasse largement le simple cadre folklorique.

L’inscription de « L’Ommegang de Bruxelles, cortège historique et fête populaire annuels » sur la Liste représentative du patrimoine culturel immatériel de l’humanité de l’UNESCO en 2019 est venue consacrer cette richesse exceptionnelle et reconnaître son importance bien au-delà des frontières belges.

À une époque où les villes évoluent à un rythme toujours plus rapide, l’Ommegang rappelle qu’une capitale se construit autant par son patrimoine que par son avenir. Bruxelles n’est pas seulement la capitale politique de l’Europe ; elle est aussi l’héritière d’une histoire vieille de plusieurs siècles, façonnée par le duché de Brabant, les Pays-Bas bourguignons et espagnols, ainsi que par l’héritage de Charles Quint.

Pendant quelques heures, chaque été, les pavés de la Grand-Place cessent d’être un simple lieu de passage. Ils redeviennent le théâtre vivant de l’histoire de Bruxelles. L’Ommegang n’est donc pas seulement une fête historique : il est l’expression d’une identité bruxelloise toujours vivante, où patrimoine, mémoire, traditions et transmission continuent de défiler ensemble, près de sept siècles après la naissance de cette célébration devenue l’un des plus beaux symboles de la Belgique.

CREDITS PHOTOS MULTIPLES CONTRIBUTEURS ANONYMES , MERCI POUR LEURS CONTRIBUTIONS POUR REALISER L'ALBUM PHOTO

By Abdulhamid Hamid Al-Kba
Opinion Writer Specializing in Central Asian and Azerbaijani Affairs

One of the key messages from the 14th Private Sector Forum of the Islamic Development Bank Group in Baku is that Islamic finance is no longer just a tool for funding projects. It has become a broader platform for enhancing regional integration, connecting investments, and supporting sustainable development.

Hosting the forum in Baku for the second time since 2010 is no coincidence. It clearly reflects Azerbaijan’s growing role as a genuine bridge between the Gulf, Central Asia, and Europe. Thanks to its strategic location on the Middle Corridor and major investments in infrastructure and logistics, the country is seriously aiming to become a regional hub for trade and investment.

The report Rise of Azerbaijan: Economic and Investment Outlook, issued by ICCD Holding, presented encouraging figures. GDP grew from around $47.1 billion in 2018 to more than $76 billion in 2025. More importantly, the non-oil sector’s contribution reached 63%, compared to 52% seven years ago. This indicates tangible progress in economic diversification, even though the road ahead remains long.

Additionally, investments in fixed assets reached approximately $12.5 billion in 2025, while investments in the first quarter of 2026 rose by 14.9%. Positive expectations are focused on sectors such as logistics, agriculture, information technology, and tourism — precisely the areas that align with Azerbaijan’s vision of becoming a multi-dimensional regional center.

The partnership with the Islamic Development Bank is deep and ongoing. Since 1992, around $1.8 billion has been financed across 84 projects. On the sidelines of the forum, important agreements were signed, including the rehabilitation of the irrigation canal in Karabakh and a memorandum for a multi-year partnership strategy.

A noteworthy report by the IsDB Institute (IsDBI) and the International Islamic Trade Finance Corporation (ITFC) highlighted that GCC countries are the most likely source of foreign direct investment in Azerbaijan’s emerging Islamic banking and finance sector. This is not only due to the massive size of Islamic assets exceeding one trillion dollars, but also due to strategic factors: growing economic ties, Azerbaijan’s position on the Middle Corridor, and the increasing need for Sharia-compliant trade finance tools.

From an analytical perspective, if Azerbaijan succeeds in attracting a significant portion of these investments, the impact will not be limited to the financial sector. It could transform the country into a regional hub for Islamic finance, linking the Gulf, Central Asia, and the South Caucasus, adding a new financial and geo-economic dimension to its diversification efforts.

At the broader level, IsDB Group financing approvals reached $16 billion in 2025. A significant number, no doubt. However, the real challenge lies not in the volume of financing but in the ability to turn these figures into real projects on the ground that create jobs and generate tangible impact.

The launch of the Global Islamic Economists Program (GIEP) in Baku reflects an important realization: finance alone is not enough; building human capacities and connecting knowledge with practical policies are equally essential for sustainable development.

In this context, Azerbaijan is increasingly seen as having growing potential to play a pivotal role in regional cooperation in trade, investment, and sustainable development, especially amid declining financial flows from developed economies to the Global South.

Furthermore, the launch of a new platform for financing Sharia-compliant SMEs is an important step. It focuses on institutional capacity building, expanding the use of the national currency, and developing risk-sharing mechanisms. This reflects the evolution of Islamic finance toward more integrated models that support the productive sector.

No one can deny that Azerbaijan’s political and economic stability remains one of the strongest factors enhancing its attractiveness to foreign investment. In a region often affected by geopolitical uncertainty, this stability has enabled the country to develop modern infrastructure, implement investment-friendly policies, and strengthen its position as a reliable destination for regional and international capital.

Ultimately, the significance of the Baku 2026 Forum extends beyond the agreements signed during its sessions. It reflects Azerbaijan’s broader ambition to position itself at the intersection of trade corridors, investment flows, and emerging Islamic financial markets. Whether this ambition translates into long-term influence will depend on the country’s ability to convert its strategic advantages into sustainable economic partnerships that connect the Gulf, Central Asia, and the South Caucasus.

Kerbela; üzüntü gam, bela, belalı yer, kahramanlık makamı anlamındadır. Kerbela, Hicri 10 Muharrem, Miladi 10 Ekim 680’de 73 canın zalimler tarafından hunharca şehit edildiği yerin adıdır. Âşıkların matem günü olarak anılan Kerbela, İslam’ın önemli kırılma noktalarından biri olarak tarihte yer almıştır.

Türk Edebiyatında Kerbela matemini ve Ehl-i Beyt sevgisini işleyen şiirlere; muharremiye, maktel, firkatname, taziyetname, mersiye, ağıt ve sagu denilmektedir. Kerbela hadisesi; Maktel-i Hüseyin, Vaka-yi Kerbela, Kitab-ı Kerbela, Kerbela-name, Dastan-ı Kerbela ve Muharrem-name adlarıyla kitaplara başlık olmuştur.
Kerbela Olayı, Türk Edebiyatında 1362’de Kastamonulu Şazi tarafından Dasitan-ı  Maktel-i Hüseyin adiyle ilk defa yazılmıştır. Türk halk ve divan edebiyatında pek çok şair ve yazar tarafından ele alınan bu konu, günümüzde de işlenmektedir. Kerbela, sadece edebiyatta değil, sanatın pek çok alanında konu olarak seçilmektedir.
Barış ve esenlik manasında bulunan İslam, maalesef gözünü hırs, intikam, kin, nefret bürümüş, iktidar zalimleri tarafından kana bulanmıştır. Türk edebiyatında mazmun, halk dilinde kalıp olarak yer bulan Hüseyin masumiyetin, Yezit ise zalimliğin sembolü olmuştur.
Kerbela, zulme biat etmek değil başkaldırmaktır. Kerbela, ihanete karşı sonu ölüm de olsa bağlılık göstermenin yeridir. Kerbela, aç ve susuz bırakılmaktır.
Türklerin müslüman olmadan önce cereyan eden Kerbela olayı, Müslüman olduktan sonra milletimizi derinden etkilemiştir. Mazlum ve masum olanların yanında yer almayı her zaman önde tutan atalarımız, bu olayda da Hz. Hüseyin’den yana davranışını göstermişlerdir. Türk milleti, ‘’İnsan sevdikleriyle beraberdir.’’ ilkesi uyarınca Ehl-i Beyt sevgisini izhar etmişlerdir.
Bu cümleden olarak Divan Edebiyatımızın büyük şairi Fuzuli;
’’ Benem Fâris ol Türk-i hancer-güzâr
Ki Behrâm’a tîgümdür âyîne-dâr’’ ( Ben, hançerle vuran Türk, Fâris’im; kılıcımla, Behrâm’a bile yokluğu gösterebilirim.) diyerek  Hadikatü’s-Süeda (Erenler Bahçesi) adlı eserini yazmıştır. Eser, öğretici bir özellik taşımakla beraber  Fuzuli bu kitabını yetkin şiir anlayışına uygun olarak yazmıştır. Bu eser, 10 Muharrem’in anma günlerinde okunmuş, gözyaşlarıyla dinlenmiştir. Eserde yer yer Türk yas tutma geleneğine temas edilmiştir. Keza ağıt yakmadan esinlenerek ağıtlar söylenmiştir.
Fuzuli, Erenler Bahçesi eserinde Kerbela’yı şöyle tanımlar :
‘’Sehl sanman Kerbela kavgasın ey ehl-i hıred
Arsa-i bi-dad ü meydan-ı beladır Kerbela
Sorsalar kim kangı menzildir mesa’ib mecmaı
Ün verir kasr-ı felek Kerbela’dur Kerbela’’
(Ey akıl erleri, Kerbela Savaşının basit olduğunu sanmayın. Kerbela, adaletsizlik alanı, bela meydanıdır. Musibetlerin toplandığı yer neresidir diye sorsalar, feleğin köşkünden ‘Kerbela’dır Kerbela’ sesi gelir.)
Fuzuli, kitabın son kısmını Kerbelâ Şehîdi’ne Ağıt başlıklı şiiriyle  bağlar. Bu ağıttan bir bölüm aşağıdadır:
Mâh-ı Muharrem oldı şafakdan çıkup hilâl
Kılmış azâ töküp kad-ı ham birle eşk-i al
Evlâd-ı Mustafâ’ya meded kılmamış Fırât
Giçürmesün mi yerlere anı bu infi’âl
Çokdur hikâyet-i elem-i Şâh-ı Kerbelâ
Elbette çok hikâyet olur mucîb-i melâl
Fehm eylesen gam-ı şühedâ şerhin itmege
(Muharrem ayı geldi de, güneş battıktan sonra, hilâl görünüp yas tuttu; boynunu bükerek kanlı gözyaşı döktü. Fırat ırmağı, Hazret-i Muhammed Mustafâ’nın çocuklarına yardımcı olmadı; bu kızgınlık, bu öfke, onu yere göçürmesin mi?
Sıkıntı verici hikayeler, elbette çoktur; bu bakımdan Kerbelâ Şâhı Hüseyin’in hikayesi de uzundur. Şehîdlerin halini anlatmak istersen, Kerbelâ’daki her yeşillik parçası dile gelir de, yardımcı olur. Zaman şehidler için yas töreninin yenilenmesini sağladı; sen de elden geldiğince, ağla ey gönül!)
Yazımızı şehitlerimize rahmet dileyerek Keçecizade İzzet Molla’dan bir beyitle bitirelim:
‘’Dideden su yerine kan akacak dem geldi
Kerbela günleridir ağla Muharrem geldi’’ Ahmet Urfalı
[03:41, 21/06/2026] Ahmet urfali: KERBELA…SU…BİR HÜZNÜN HİKAYESİ…. 
‘’Su hayattır.’’ diye başlanır söze. Su hayrı yaptıranlar , ‘’Su gibi aziz olanlardır.’’ Dedem Korkut, suya övgüler dizer:
 ‘’ Çağnam çağnam kayalardan çıkan su
Büyük büyük ağaç gemileri oynatan su
Hasan ile Hüseyin''in hasreti su
Bağ ile bostanın ziyneti su
Ayşe ile Fatma''nın nikâhı su
Şahbaz atlar içtiği su
Ak koyunlar gelip çevresinde yattığı su.’’
      “Biz her şeyi sudan yarattık (Enbiya-30)”. Allah kelamındadır suyun sırrı. Su, Zemzem’dir, bebeğin ağzına ilk damlatılan ve son nefesinde insanlara verilen. Hacıların en kıymetli armağanıdır Zemzem. Dünyanın dört bir yanına götürülür bu kutsal su. Ayakta, kıbleye dönerek besmeleyle içilir.
   Eski edebiyatımızda su ekmekle birlikte kullanılır. Cömertliğin sembolüdür. Eskiler kendilerine su verildiğinde bardağı iade ederken suyu veren kişiye “Su gibi aziz olasın” derlerdi. Aziz; yüce, kıymetli, mukaddes demektir.
    Fuzulî, Hz. Peygamber’e duyduğu derin saygı ve sevgiyi ’’Su Kasidesi’ nde  dile getirmiştir:
‘’Hak-i pâyine yetem der ömürlerdir muttasıl
Başını taştan taşa vurup gezer âvâre su
Zerre zerre hâk-i dergâhına ister sala yol
Dönmez ol dergâhtan ger ola pâre pâre su ‘’
   Mevlana, suyla ağacı mukayese eder: “Mana ve suret diyelim ki, su ile ağaca benzer. Su ve ağaç hakikatte birbirinden ayrı şeylerdir, aralarında bir benzerlik de yoktur. Fakat ne susuz ağaç olur, ne de su bir ağaca hulûl etmedikçe meyve haline gelir. Demek ki ağaç suretse su da manadır. Mana hangi ağaca nüfuz ve hulûl ederse o ağaçta yeşermeler görülür ve meyveler belirir. Suyun ağaçta zuhuru meyve olduğu gibi, mananın bir vücutta zuhuru da hayat olur, kudret olur, ilim irfan olur ve kişi büyük hakikate bu irfan yoluyla varır.”
  “Susayan suyu arar, Su da susayanı." Sözüyle bağlar su bahsini Mevlana.
   Medeniyetler su kenarlarında hayat bulmuş ve su ile şekillenmiştir. Saflık, sadelik, duruluk ve bilgelik sembolü olarak kabul edilmiştir. Ruh ve beden temizliğini su sağlamıştır.Çeşmeler, köprüler, sebiller, şadırvanlar, sarnıçlar, kuyular, hamamlar…suyun sanatsal eserleridir.
   Bilge Kağan Orhun; “Türk Milleti… Yerinden, suyundan ayrılmazsan iyilik göreceksin.” diyerek  su ve vatan sevgisinin önemini vurgulamıştır. Dede Korkut, elinde kopuzuyla ölümü Sirderya üzerine serdiği seccadede beklemiştir.  Batı Hun Hakanı Attila, Thies nehrinin değiştirilen yatağına gömülmüştür.
Bengi su ölümsüzlük suyudur. Bengi su; Âb-ı hayat, Hayat suyu ya da Dirilik suyu, birçok söylencede adı geçen, içen kişiye ölümsüzlük kazandırdığına inanılan efsanevî sudur. Farklı Türk diyeleklerinde Mengüsuv, Bengüsub olarak da söylenir. Bengi su içenlere ölümsüzlük ve gençlik sağlar. Hayat ağacının köklerinden çıkar. Bir ırmak veya dere şeklinde akar. Bazen köpük şeklinde gelir.Köroğlu destanında bir ırmaktan üç köpük şeklinde gelir. Bengi su; bilgeliği, kalıcı eserler bırakmayı, iyiliği simgeler. Uluğ Kayın’ın dibindeki bir çukurdan kaynaklanır. Başında bir bekçi ruh bulunur. İçenlere güç ve kuvvet verir. Hastaları iyileştirir. Ayrıca Bengi adlı bir halk oyunu da mevcuttur
   Mimar Sinan’ın her biri ayrı bir abide olan eserleri arasında, su yoları, su kemerleri ve şadırvanlar ayrı güzelliklere sahiptir. Su sesinin doyumsuz bir musiki gibi duyulduğu Türk evlerinden her an mutluluk şarkıları yükselmiştir.  Farabî ve İbn-i Sina, akıl ve ruh hastalarını musiki eşliğinde, su sesi ile tedavi tekniğini bulmuşlardır. Kuşluk, ikindi ve yatsı vakitlerinde icra edilen rast, saba, hicaz gibi değişik musiki makamlarına şiddeti ayarlanabilen fıskiyelerden açılan su sesi,  hastaların hem ruhuna hem de gönüllerine hitap ederek şifa vermişlerdir.
   Su; berekettir, rahmettir, nimetlerin bolluğudur, afet olmadığı sürece. Su toprakla buluşunca nice güzellikler fışkırır yeryüzünde. Kara bulutlardan berrak damlalar düşer. Her damla, çiçeklerin can suyudur.
    Arif olanlar, damlada deryayı görür. Ve her su, önce ırmağa, ardından da ummana kavuşmak ister. Bu durum bir olmaya, birlik olmaya koşmaktır.
    Su; güzelliktir, yeşilliktir.
    Su, Kerbela’da seraptır. Yezitleşen dünyada bütün insanlığa Hz. Hüseyince hoşgörü ve sevgi bakışıdır su. Hüzünlü zamanların kuruyan dudaklarında bir sevdanın adıdır su.

AHMET URFALI

Kerbela; üzüntü gam, bela, belalı yer, kahramanlık makamı anlamındadır. Kerbela, Hicri 10 Muharrem, Miladi 10 Ekim 680’de 73 canın zalimler tarafından hunharca şehit edildiği yerin adıdır. Âşıkların matem günü olarak anılan Kerbela, İslam’ın önemli kırılma noktalarından biri olarak tarihte yer almıştır.
Türk Edebiyatında Kerbela matemini ve Ehl-i Beyt sevgisini işleyen şiirlere; muharremiye, maktel, firkatname, taziyetname, mersiye, ağıt ve sagu denilmektedir. Kerbela hadisesi; Maktel-i Hüseyin, Vaka-yi Kerbela, Kitab-ı Kerbela, Kerbela-name, Dastan-ı Kerbela ve Muharrem-name adlarıyla kitaplara başlık olmuştur.
Kerbela Olayı, Türk Edebiyatında 1362’de Kastamonulu Şazi tarafından Dasitan-ı  Maktel-i Hüseyin adiyle ilk defa yazılmıştır. Türk halk ve divan edebiyatında pek çok şair ve yazar tarafından ele alınan bu konu, günümüzde de işlenmektedir. Kerbela, sadece edebiyatta değil, sanatın pek çok alanında konu olarak seçilmektedir.
Barış ve esenlik manasında bulunan İslam, maalesef gözünü hırs, intikam, kin, nefret bürümüş, iktidar zalimleri tarafından kana bulanmıştır. Türk edebiyatında mazmun, halk dilinde kalıp olarak yer bulan Hüseyin masumiyetin, Yezit ise zalimliğin sembolü olmuştur.
Kerbela, zulme biat etmek değil başkaldırmaktır. Kerbela, ihanete karşı sonu ölüm de olsa bağlılık göstermenin yeridir. Kerbela, aç ve susuz bırakılmaktır.
Türklerin müslüman olmadan önce cereyan eden Kerbela olayı, Müslüman olduktan sonra milletimizi derinden etkilemiştir. Mazlum ve masum olanların yanında yer almayı her zaman önde tutan atalarımız, bu olayda da Hz. Hüseyin’den yana davranışını göstermişlerdir. Türk milleti, ‘’İnsan sevdikleriyle beraberdir.’’ ilkesi uyarınca Ehl-i Beyt sevgisini izhar etmişlerdir.
Bu cümleden olarak Divan Edebiyatımızın büyük şairi Fuzuli;
’’ Benem Fâris ol Türk-i hancer-güzâr
Ki Behrâm’a tîgümdür âyîne-dâr’’ ( Ben, hançerle vuran Türk, Fâris’im; kılıcımla, Behrâm’a bile yokluğu gösterebilirim.) diyerek  Hadikatü’s-Süeda (Erenler Bahçesi) adlı eserini yazmıştır. Eser, öğretici bir özellik taşımakla beraber  Fuzuli bu kitabını yetkin şiir anlayışına uygun olarak yazmıştır. Bu eser, 10 Muharrem’in anma günlerinde okunmuş, gözyaşlarıyla dinlenmiştir. Eserde yer yer Türk yas tutma geleneğine temas edilmiştir. Keza ağıt yakmadan esinlenerek ağıtlar söylenmiştir.
Fuzuli, Erenler Bahçesi eserinde Kerbela’yı şöyle tanımlar :
‘’Sehl sanman Kerbela kavgasın ey ehl-i hıred
Arsa-i bi-dad ü meydan-ı beladır Kerbela
Sorsalar kim kangı menzildir mesa’ib mecmaı
Ün verir kasr-ı felek Kerbela’dur Kerbela’’
(Ey akıl erleri, Kerbela Savaşının basit olduğunu sanmayın. Kerbela, adaletsizlik alanı, bela meydanıdır. Musibetlerin toplandığı yer neresidir diye sorsalar, feleğin köşkünden ‘Kerbela’dır Kerbela’ sesi gelir.)
Fuzuli, kitabın son kısmını Kerbelâ Şehîdi’ne Ağıt başlıklı şiiriyle  bağlar. Bu ağıttan bir bölüm aşağıdadır:
Mâh-ı Muharrem oldı şafakdan çıkup hilâl
Kılmış azâ töküp kad-ı ham birle eşk-i al
Evlâd-ı Mustafâ’ya meded kılmamış Fırât
Giçürmesün mi yerlere anı bu infi’âl
Çokdur hikâyet-i elem-i Şâh-ı Kerbelâ
Elbette çok hikâyet olur mucîb-i melâl
Fehm eylesen gam-ı şühedâ şerhin itmege
(Muharrem ayı geldi de, güneş battıktan sonra, hilâl görünüp yas tuttu; boynunu bükerek kanlı gözyaşı döktü. Fırat ırmağı, Hazret-i Muhammed Mustafâ’nın çocuklarına yardımcı olmadı; bu kızgınlık, bu öfke, onu yere göçürmesin mi?
Sıkıntı verici hikayeler, elbette çoktur; bu bakımdan Kerbelâ Şâhı Hüseyin’in hikayesi de uzundur. Şehîdlerin halini anlatmak istersen, Kerbelâ’daki her yeşillik parçası dile gelir de, yardımcı olur. Zaman şehidler için yas töreninin yenilenmesini sağladı; sen de elden geldiğince, ağla ey gönül!)
Yazımızı şehitlerimize rahmet dileyerek Keçecizade İzzet Molla’dan bir beyitle bitirelim:
‘’Dideden su yerine kan akacak dem geldi
Kerbela günleridir ağla Muharrem geldi’’

Ahmet Urfalı

Takım olarak, millet olarak, futbolseverler olarak Dünya Kupası maceramız sona erdi. Ancak turnuva bitti, tartışmalar bitmedi.

Herkes konuşuyor, herkes bir değerlendirme yapıyor. Ben ise yazmadan önce biraz beklemek, olanları sindirmek istedim. Çünkü öfkeyle yapılan yorumlar çoğu zaman gerçeği gölgeleyebilir. Bugün ise duygularla değil, akılla konuşma zamanı.

Türkiye Neden Başaramadı?

Dünya Kupası formatı oldukça nettir. Dört takımdan oluşan gruplarda ilk iki sırayı alan ekipler yoluna devam eder. Böyle bir organizasyonda en önemli şey, maç kaybetmemek ve kriz anlarını yönetebilmektir.

Ne yazık ki Türkiye bunu başaramadı.

Avustralya karşısında alınan sonuç, turnuvanın kaderini belirledi. Kâğıt üzerinde daha zayıf görünen rakibe karşı sahada üstünlük kurulamadı. Paraguay maçında ise takımın üzerinde kazanma baskısından çok, puan hesaplarının yarattığı psikolojik yük vardı.

Daha da önemlisi, rakibin 10 kişi kaldığı bölümlerde bile gol bulunamaması, Türkiye'nin hücum organizasyonlarındaki eksikliği açıkça ortaya koydu.

Gerçekçi olmak gerekirse, böyle oynayan bir takımın üst turlarda çok daha güçlü rakiplere karşı başarılı olması zaten oldukça zordu.

Belki de erken vedanın en acı yanı budur:

Türkiye, bu Dünya Kupası'nda çok koşan, çok deneyen, çok şut atan ama sonuca ulaşamayan takım olarak hatırlanacak.

Birinci Sebep: Hazırlıksız Yakalanmak

Türkiye turnuvaya doğrudan katılım hakkı elde ederek gelmedi. Play-off sürecinden geçerek son anda bileti aldı.

Bu durum aslında önemli bir uyarıydı:

Takımın fiziksel ve zihinsel olarak rakiplerinden daha fazla hazırlanması gerekiyordu.

Ancak kamp sürecine bakıldığında, odaklanma yerine dağınıklık dikkat çekti.

Sosyal medya paylaşımları, YouTube içerikleri, reklam çalışmaları ve dış dünyayla yoğun temas devam etti. Oysa Dünya Kupası gibi organizasyonlarda oyuncuların tamamen futbola odaklanması gerekir.

Büyük başarılar, büyük fedakârlıklar ister.

Disiplin zayıfladığında, konsantrasyon bozulduğunda ve hedef bulanıklaştığında bunun sahaya yansıması kaçınılmazdır.

İkinci Sebep: Teknik Heyetin Hataları

Bir diğer önemli sorun teknik heyetin tercihleri ve hazırlık süreciydi.

İki yıldır çalıştırılan bir takımın kadro yapısı son güne kadar netleşmemeliydi.

Hangi rakibe karşı nasıl oynanacağı, hangi oyuncuların hangi görevleri üstleneceği ve alternatif planların ne olacağı çok önceden belirlenmiş olmalıydı.

Özellikle Avustralya karşısında yapılan tercihler ciddi soru işaretleri yarattı.

Rakibin fiziksel gücü, oyun tarzı ve kontra atak planı biliniyordu. Buna rağmen sahaya çıkan yapı bu gerçeklere tam anlamıyla uygun görünmedi.

Futbol artık yalnızca yetenek oyunu değil.

Modern futbol; analiz, planlama, veri, disiplin ve organizasyon oyunudur.

Bu noktada yalnızca teknik direktörü değil, federasyonu ve teknik yapılanmayı da sorgulamak gerekir.

Dünya Kupası'na hazırlık sürecinde kimler görev aldı?

Hangi uzmanlardan destek alındı?

Rakip analizleri ne kadar sağlıklı yapıldı?

Bu soruların cevapları mutlaka verilmelidir.

Üçüncü Sebep: Aşırı Beklenti ve Medya Baskısı

Türk futbolunun kronik sorunlarından biri de budur.

Bir galibiyetten sonra takım dünya şampiyonu ilan edilir.

Bir mağlubiyetten sonra ise herkes hedef tahtasına konur.

Turnuva öncesinde de benzer bir tablo yaşandı.

Hazırlık maçlarında takımın eksikleri görülmesine rağmen gerçekçi değerlendirmeler yerine aşırı iyimser veya aşırı karamsar yorumlar yapıldı.

Turnuva başladıktan sonra ise eleştiriler sertleşti.

Bazı oyuncular hedef gösterildi, bazıları gereğinden fazla övüldü.

Bu durum ister istemez takımın üzerindeki baskıyı artırdı.

Oysa büyük turnuvalarda başarı için sakinlik, sabır ve birlik gerekir.

Asıl Sorun: Planlama Kültürünün Eksikliği

Bana göre meselenin özü burada yatıyor.

Biz hâlâ birçok şeyi son dakikada yapmaya çalışıyoruz.

Dünya Kupası dört yılda bir oynanıyor.

Bir sonraki Dünya Kupası'nın planlaması, bir önceki turnuva biter bitmez başlamalıdır.

Altyapıdan teknik kadroya, iletişim stratejisinden kamp programına kadar her şey yıllar öncesinden hazırlanmalıdır.

Başarılı ülkeler bunu yapıyor.

Onlar günü kurtarmaya değil, geleceği inşa etmeye çalışıyor.

Biz de bunu başardığımız gün, Dünya Kupası'na katılmayı başarı olarak görmek yerine, çeyrek finali, yarı finali ve hatta kupayı konuşmaya başlayacağız.

Bugün yaşanan hayal kırıklığından çıkarılacak en büyük ders budur.

Allah ülkemizi daha büyük hayal kırıklıklarından korusun.

Şimdi ise futbolun geri kalanını izleme ve gerçek favorilerin mücadelesini takip etme zamanı.

Küçük Hatırlatma, Fransa, Belçika .. Maçlarımız var, şimdiden analizini yapalım

Kadir Duran

GALA GECESİ ARDINDAN

Geçtiğimiz günlerde SUMUD dizisinin gala programına katılma fırsatı bulduk. Bu anlamlı organizasyonda dizinin oyuncuları ve yapım ekibiyle bir araya gelerek sohbet etme imkanı yakaladık. Kendilerine çalışmalar sürecindeki duygu ve düşüncelerini sorduk, ortaya koydukları emek dolayısıyla tebriklerimizi ilettik.

SUMUD, yalnızca bir yapım olmanın ötesinde; direnişi, sabrı, umudu ve insanlık vicdanını ekrana taşıyan önemli bir çalışma olarak dikkat çekiyor. İzlerken zaman zaman hüzünlendiren, zaman zaman düşündüren, siyonizmin gayri insani yönünü anlatan sahneleriyle izleyiciyi derinden etkileyen bir anlatım sunuyor.

Gala gecesinde sanatçılarımızın samimiyeti ve projeye olan inançları da dikkat çekiciydi. Her biri, böylesine anlamlı bir çalışmanın parçası olmaktan duydukları memnuniyeti dile getirdi. Bizler de kendilerini tebrik ederek başarılarının devamını diledik.

Toplumsal meselelere duyarlılık kazandıran, farkındalık oluşturan ve güçlü mesajlar veren yapımların değerli olduğuna inanıyoruz. SUMUD da bu yönüyle izlenmeyi hak eden, emek verilmiş kıymetli bir dizi çalışması olmuş.

Bu anlamlı yapımın hayata geçirilmesinde emeği bulunan TRT ve TRT TABİİ’yi de ayrıca tebrik ediyoruz. Böylesine önemli bir projeye verdikleri destek ve katkılardan dolayı teşekkür ediyor, toplumsal hafızaya dokunan, insanı düşündüren ve değerlerimizi yansıtan daha nice nitelikli yapıma yer vermelerini temenni ediyoruz.

Başta oyuncular ve yapım ekibi olmak üzere emeği geçen herkesi gönülden kutluyor, SUMUD’un geniş kitlelere ulaşmasını ve hak ettiği ilgiyi görmesini diliyoruz.

              “Biz çadırımızı sırtlanların yolu üzerine kurmuşuz.”  

                                                                                Dündar Taşer

  Bozkırın yaz gecelerinde yıldızlara bakıp ‘’Dündar Taşer’in Büyük Türkiyesi’’ni okurduk inançla.  Ülker’e el uzatıp hayâller kurardık muhteşem maziden ümitvâr istikbâle. Ulubatlı Hasan’la beraber şanlı bayrağı dikerdik kale burçlarına. Karayel yanığı çehrelerimiz aydınlanırdı “fena fi’d devle ve’l mille” sözünü her duyuşumuzda. Bir hümanın kanadında ulu gökyüzününden engin ufuklara uçardık, dilimizde, gönlümüzde ‘’Kelime-i Tevhid’’ zikri. Diz kırıp boyun yatırırdık kalp atışlarımızın anlamı üstüne. Saçlarımız ağarsa da “her dem yeniden doğarız, bizden kim usanası.”  Bekleyedursun çağ, gözleyedursun insanlık, yine geliriz “nizam-ı âlem” üzere harap beldeleri abad eylemeye, yaralı gönüllere merhem olmaya…

 Bozkırın yaz gecelerinde yoksul kasabaların tozlu yollarında türküler çığırırdık, Yemen’den, Cezayir’den, Kırım’dan. Ah! Neredeydi bu memleketler? Neydi bizi çekip götüren uzaklara? Suallerde bulunurdu bilmecelerin cevapları. Oğuz Kağan’ın buyruğu olduğunu söylemişti Horasan erenleri; doğudan batıya, kuzeyden güneye egemenlik kurmanın gereğini. Türk’ün meddinin Sakarya’dan tekrar başladığını müjdeliyordu Türkmen Beyi; “Türkün meddi Osmanlı’yla, Sakarya boylarından (Söğüt-Domaniç yaylalarından) başlayıp Viyana kapılarına, Atlas ve Hint Okyanuslarına kadar yükselmiş, 1774’ten sonra ise, çekile çekile 1922’de Sakarya boylarına kadar gerilemiştir. Fakat bu defa tekrar yükseliş, yine bu Sakarya boylarından başlamış, Millî Mücadeleyle Trakya’da Edirne’ye, Hatay’ın ilhakıyla 1939’da Suriye’ye doğru yükselme devam etmiştir… Bunu durdurmak tarihin akışına aykırıdır ve bu yükseliş Türk gençlerinin, ülkücü nesillerin gayret ve fedakârlıklarıyla devam edecektir.”           

    Fütuhatın sevincini, yenilginin acısını Türkmen Beyi’nin hâkimane ifadelerinde bulurduk; “Yemen’den Belgrad’a, Bağdat’tan Bükreş’e kadar hiçbir yeri mantık ve müzakere ile terk etmedik. Kurduğumuz düzeni nutuklarla bozdurmadık. Bu vatanı da birkaç teoricinin safsatasına, birkaç hainin hesabına, birkaç ahmağın aymazlığına kurban etmeyeceğiz. Ne hürriyet, ne demokrasi, ne insan hakları, ne de başka bir şey ülke bütünlüğünden daha aziz, bağımsızlıktan daha değerli değildir. Türk milletinin kaderi için hiçbir zaman saklamadığı gücü kanıdır!”  

   Bozkırın yaz gecelerinde ‘’devlet-i ebed-müddet’’ düşleri kurardık. Türkmen Beyi’nin sözlerini düşünerek; “Biz bir cihan devleti kalıntısı üstünde, cihan hâkimlerinin evlatları olarak oturuyoruz. Sokaktan mektebe, kahveden fabrikaya koşmalıyız. Sanayimizi kurmalı, büyük milletin imkânlarını büyük geleceği kurmak için seferber etmeliyiz.”

   Ne Eflâtun’un “Devlet”i ne Machiavelli’n “Prens”i ne de Hitler’in “Kavgam”ı değildi onun anlayıp anlattığı. Tarihten süzülüp gelen, geldikçe gelişen, geliştikçe destanlaşan bir devlet pratiğiydi söylediği; “Niçin devlet?  Önce; tarih boyunca Türklüğün yaşama gücünü ve üstün vasıflarını belirten yüce mefhum olduğu için… Milletin henüz tamamen yıkılmamış köklü bir geleneğe bağlılığını ifade ettiği için… Sonra, Milliyet, Vatan, Cumhuriyet, Hürriyet gibi isimlerin, bu kelimelerin gerçek manalarına yabancı, hatta düşman yayın vasıtaları tarafından benimsenmesine karşılık, devlet’ in başına böyle bir felaket gelmediği için…”     

    Türkmen Beyi Dündar Taşer’in bütün “Mesele”si varoluşundan bu yana adalet, sevgi, hoşgörü anlayışı üzerine kurulan Türk devlet yapısını tekrar canlandırmak ve dünyaya hâkim kılmaktı. Bugün dünyada adaletsizlikler, haksızlıklar oluyorsa bu bizim bir cihan devleti olamayışımızdan kaynaklanıyordu.    

   Bozkırın yaz gecelerinde biz yıldızlara bakıp hayâller kurardık Türklüğün geleceğine…

Hilmi Özden[1]

Cins-i Latif[2], Naciye Tekerek’in kıymetli eserlerinden birinin ismidir. Cins-i Latif ifadesi bugünlerde fazla kullanılmasa da klasik edebiyatımızda ve lügatlerde “Lâtif, zarif ve hoş cins (cinsiyet), nevini ifade eder. İnsanlar nev’inde kadın” tanımı olarak kabul edilmektedir. Tamlamanın Latif kısmı Esma-ül Hüsna’daki El-Latîf isminden uygun bir ödünçleme olarak alınmıştır: “lütuf ve ihsan sahibi, en ince detayları bilen anlamına gelir.

Kitap şu cümlelerle başlar “erkek geceye benzer, kadın ise aya, her erkeği aydınlatan bir kadın vardır”. Sonra Hz Peygamberin(O’na selam olsun) bir hadisini girişe alır.  “Allah (c.c) sizden kadınlara karşı iyi ve hayırlı olmanızı ister. Çünkü onlar sizin analarınız, kızlarınız veya teyzelerinizdir”. Eserin ilk hikâyesi Hz. Meryem’indir. Sonra cahiliye devrinde kadına bakış gelir. Erkek mi  üstün diye sorar yazar. Sonra atasözlerimizde ve deyimlerimizde kadınlara yüklenen olumsuz kavramları ele alır. Gelinlere bağlanan kırmızı kurdelenin anlamını yorumlar. Kadın cinayetleri ve çocuk istismarı ile devam eden kitap çocuk gelinlere kadar gelir. Eserin bundan sonraki kısmında rengârenk kadınlarımız başlığı altında Merhaba diye başlayan ve ben diye devam eden rengârenk kadınlarımızı sıralar; kırmızı, sarı, mor, kahverengi, turuncu, siyah, gri, füme, lacivert, ebru ve beyaz. “Merhaba Ben Beyaz”ın haricinde bütün renkler trajik kadın hikâyeleridir. 

Tüm bu trajik hikâyeler yazar ve okuyucunun içini titretir. Nasıl da mahvolmuş yaşamlar olduğunu ortaya koyar. Hikâyeleri yazarken bir hayatı sonlandıran etkenlerin asırlar boyu değişmediğini görmüştür: “vicdandan ve merhametten yoksun insanların masum tertemiz hayatları ve hayalleri sonlandırılmaları”.  Nice hayatlar bir hiç uğruna son bulmuştur. Aramızda yaşayan nice canlı cenazelerin olduğunu söyler. Son hikâyesi Merhaba Ben Beyaz’da:  “masumiyetin ve berraklığın rengi olarak mutlu bir evliliği ve eşine karşı sevgiyle bağlı bir erkeğin duygularını içermektedir”. Bu hikâye ise diğerlerinden nazaran kısacıktır. Adeta sevinç ve mutlulukların keder ve dertlere göre daha kısa oldukları gibi.

Eser'in giriş hikâyesi Hz. Meryem'in ki demiştik. Yazar “ annelik denilince hafızamdan çıkmayan her okuduğumda içimi titreten bir kıssadan bahsetmek istiyorum; evet sizlere cennetle müjdelenen o mübarek Hazreti Meryem'in yaşadığı zorluklardan bahsedeceğim” der.  Fakat “ Hz. Meryem Allah'ın ipini tuttuğu halde insanoğluyla mücadelesi bitmemiştir. Ömrünün sonuna kadar hayatını ibadetle geçiren bir kadının nasıl olur da iffetinden şüphelenilirdi” (s.15) sorusu asırlardır erkek egemen dünyanın anaerkil toplumlarını dikkate almazsak kronolojik zamanın çok büyük bir kısmını işgal ettiği görülür.

Cahiliye devrinde kadına bakış (s.17) başlıklı yazısı Peygamber Efendimizin öncesinde cahiliye devrinde Kız çocuklarının diri diri toprağa gömülmesini anlatmaktadır. O dönemde kız çocuklarına söylenen “dayıya gitmek” deyimi ölümle buluşturmanın örtülü ifadesidir. Böyle bir toplumda peygamberimiz Veda hutbesinde “ Kadınlar size emanettir” demiş olsa da  vefatından sonraki yaşanan hadiseler Arap toplumu bu geleneğini yok etmesine rağmen bilinçaltında kadına ikinci sınıf bakışının kaybolmadığı da görülmektedir. Maalesef birçok toplum İslam'ı anlamak yerine Arap hatta cahiliye Arap adetlerini benimsemeyi de İslamlaşmak sanmıştır.

Bunun en acı örneği Türk töresince kadının toplumdaki değeri asırlar içinde aşınarak bugünlere gelinmesidir. Batı toplumlarında ise kadın haklarını savunduğunu iddia edenler Avrupa'nın feodal yapısındaki tarihi tortudan kurtulamamıştır. Cenab-ı Allah kadın erkek ayırmadan yaratılanların üstünü (eşrefi mahlûk) demesine rağmen nasıl bir idrak kırılması olduysa erkekler kendilerini üstün oldukları gibi bir zanna/vehime kaptırmışlardır. Zaman içerisinde atasözlerimizde ve deyimlerimizde kadınlar (s.20).  Kızını dövmeyen dizini döver, kız kısmı konuşmaz, gelinlikle girdin kefenle çıkarsın, saçı uzun aklı kısa, eksik etek gibi  insan onuruyla bağdaşmayan sözler toplumun sosyal genetik hafızasına işlenmiş ve kanıksanmıştır.  Yazar “ örnek olun onlara, Sevginizi gösterin yavrularınıza”(s. 22) başlığı altında “ kız olsun erkek olsun öyle bir sevgi verin ki onlar şiddete meyilli birer birey olarak yetişmesin” cümleleri ile bir yudum sevginin bir tutam sevginin topluma vereceği merhameti vicdanı hatırlatmaktadır.

“ 1926'da Medeni Kanunu, 1934'te Kadınlara seçme ve seçilme hakkını getiren Gazi Mustafa Kemal Atatürk bu kanunlarla kadınların değerini yükseltmiştir. Bu kanunlarla beraber kadın erkek eşitliği sağlanmıştır. Kadınlar istedikleri meslekleri yapabilme hakkına sahip olmuşlardır. Bunun yanı sıra erkeklere tek eşlilik esası getirilmiştir.  Getirilen kanunlar kadınlar için çok önemlidir. Onların özgürleşmelerini sağlamıştır”(s. 25).

Naciye Tekerek “ olumsuzlukları  ortadan kaldırmak için kız çocuklarımızı okumaya yazmaya teşvik edelim. Özgürlüğün yolunun okumaktan, meslek sahibi olmaktan geçtiğini kızlarımıza aşılayalım” “ kızlarımıza herhangi bir meslek sahibi olmadan evlenmeye teşvik etmeyelim”  “Kadın zekidir, erkek her zaman kadının zekâsını baskı altına almıştır zekâsını kullanmasına izin vermemiştir. Erkek her koşulda üstünlüğü kendinde görmüştür” cümleleriyle  yazarın haklı tespitlerine katılmamak mümkün değildir.

Hatta burada Atatürk'ün ifadesi ile “ yeryüzünde gördüğünüz her şey kadının eseridir” gerçeğini  anaokulundan, ilkokuldan,  üniversite sıralarına kadar insanlığa öğretilmesi gerekmektedir.           Yazar şöyle bir öneride bulunur “okullara kadın adıyla bir ders konulmasını talep ediyorum”. Bu teklif seçici bir bakış izlenimi vermektedir. Bunun yerine “Yurttaşlık Bilgisi” derslerinin genişletilmiş şekli olarak okullara; insan, insanlık, akıl, zekâ, ahlak vb. başlıkları içeren daha bütüncül olabilecek “Beyin ve Beyni Kullanmak” dersi daha isabetli olacaktır. Beyin ve Beyni Kullanmayı bilmeyen nesillerin yapay zekâ esirleri olacağı da unutulmamalıdır. Bilenler için böyle bir sorun olmayacaktır.

Her şey doğru bir şekilde insan doğasına uygun olarak beyin ve beyni kullanmaktan başlar. Çocukluktan itibaren insanlığa ve uygarlıklara yön veren en önemli organımızın beyin olduğunu anladığımızda yanlış giden birçok şeyin farkına varmakla düşüncelerimizi ve eylemlerimizi değiştirmek mümkün olacaktır. 21. yüzyılda kadın cinayetleri, çocuk gelinler ve çocuk istismarı yeryüzünde ve yurdumuzda oluyorsa Türk halkının gerçekle yüzleşmesi açısından toplumsal beynini kullanma ve gelişim aynasına bakıp kendisini sorgulaması ve düşünmesi gerekmektedir.

Bilindiği gibi Mâtürîdî, “Düşünmemeyi size telkin eden her türlü his şeytan işidir” diyen ve akılcılığı savunan Türk asıllı bir din âlimidir[3]. Asırlardır Türklerin Ahmet Yesevi’ye dayanan “hoşgörülü” inanç anlayışı ve “fıkıhta Hanefi, itikatta Mâtürîdî” çizgisinde olması unutulmuş yerine Türk milletine yabancı bir anlayış getirilmiştir. Hâlbuki Hanefi- Mâtürîdî -Yesevî anlayışı, halifeliğin getirilişine kadar Osmanlı devlet yönetiminde de etkilidir.[4] Anadolu bacılarının (Bacıyan-ı Rum) Ertuğrul Gazi’den itibaren devlet yönetimi ve orduda etkinliği de bilinmektedir. “Fakat Yavuz Sultan Selim Han, halifeliğin İslami kurallara göre daha iyi uygulanmasına destek olacakları düşüncesiyle, Kahire’den dönerken iki bin kadar Eş’arî Arap din hocasını da İstanbul’a getirmiştir. Bunların arasında son Halife III. Mütevekkil ile din uleması kabul edilen önemli kişiler de vardı ve tamamı “kaderciliği” esas alan “Eş’arî” anlayışında olan insanlardı. İstanbul’a getirilen ve din uleması kabul edilen bu Eş’arî Arap hocalar yüksek maaşlarla devlet kadrolarına alındı, kimi saraya yerleştirilirken kimine de büyük konaklar tahsis edildi. Devletin üst kademelerinde görev yapan bürokratlara emir verilerek Arap hocalarla yakın temas kurmaları istendi. Arap hocalar artık Osmanlı devlet bürokrasisinde ağırlık kazanmış, devletin bir parçası olmuştu. Kısa zamanda Eş’arî Arap hocaların ve onların çevresinde toplananların, devlet bürokrasinin üzerinde etkileri öylesine arttı ki şeyhülislamlar devlet protokolünde çok gerilerdeyken hızla yükselerek sadrazamların da önüne geçtiler.

Şeyhülislamların, devlet protokolünde bu hızlı yükselişi, devlet yönetim tarzını da etkiledi. Öyle ki fetva almadan devlet karar alamaz, kanun çıkaramaz hale geldi. Padişahlar bile şeyhülislamlardan fetva/olur almadan ferman yayınlamaz oldular. Bu durum devletin yazışmalarını ve dilini de etkilemiş, resmi yazışmalarda adeta Arapça kelimeleri kullanma yarışı başlamıştı. İşte bu gidiş, Osmanlının kuruluşundan bu yana geçen “üç yüz yıllık devlet anlayışını” temelinden değiştirdi. Kaderciliği esas alan Eş’arî düşüncenin etkisiyle “akıl” rafa kaldırıldı, sonuçta Osmanlı Devleti, şeyhülislamlardan fetva almadan karar alamayan bir “din devleti” haline geldi[5]. Sırf bu anlayış nedeniyle, matbaa gibi hayati önemi olan bir konuda bile, “Dinen uygun değildir.” denilerek olumlu fetva verilmediği için üç yüz yıla yakın bir süre beklemek zorunda kalındı. Benzeri bir olay da, dünyanın en önemli rasathanelerinden biri olma yolundaki İstanbul Rasathanesi’nin “akıl almaz” nedenlerle yerle bir edilmesidir. O günlerde, İstanbul’da zelzele, kıtlık gibi felaketler yaşanmaktadır. Bu olumsuzlukları rasathaneye bağlayan zamanın şeyhülislamı Kadızade Ahmet Şemsettin Efendi, Padişah III. Murat’a giderek “Yıldızları gözlemenin felaket getireceğini, göklerin sırlarını örten perdeyi kaldırmanın uğursuz bir haddini bilmezlik olduğunu, böyle bir gözlemevinin kurulduğu hiçbir devletin varlığını sürdüremeyeceğini” söyledi. Bunun üzerine padişah III. Murat'ın emriyle 21 Ocak 1580 gecesi rasathane topa tutularak yerle bir edildi.

Hâsılı kadının giyim kuşamı ve sosyal hayatıyla hiç ilgilenmeyen devlet, halifeliğin getirilmesinden sonra kadınların giyim kuşamı ve sosyal yaşamıyla yakından ilgilenmeye, bu konuda fermanlar çıkarmaya başladı. Bu fermanlardan bazı örnekler verelim:

• “Kadınların, muhallebici dükkânına girmesi yasaklanmıştır.” Tarih 1573.
• “Kadınların, mesire yerlerine gitmeleri yasaklanmıştır.” Tarih 1751.
• “Kadınlar, ancak haftanın dört günü sokağa çıkabilirler.” Padişah II. Osman’ın fermanı.
• “Müslüman kadınların sokağa çıkması yasaklanmıştır.” Padişah III. Mustafa’nın fermanı,
• Kadınların, sokaklarda erkeklerle dolaşamayacağına dair II Mahmut’un fermanı,
• “Kadınların sokakta babaları ve oğulları olmadan yürümeleri ve ayrı arabalara binmeleri ve belli meydanlardan geçmeleri yasaktır.” Tarih 1861.
• “Yüze yapışan yaşmak takmak yasaktır.” 15 Eylül 1881[6]

                 Böylece Osmanlı toplumunda da kadının cinsiyeti, toplum için “bir kültür”, “bir medeniyet”, “bir ahlak”, “bir dindarlık” konusu haline getirilmiştir. Başka bir deyişle, toplumun düzen ve ahlakının merkezine, tam odak noktasına “kadının cinsiyeti” oturtulmuştur[7].

                 Bir başka çalışmada[8] Osmanlı toplumunda kadınlar hangi dine, sınıfa mensup olursa olsun, sosyal hayatın içerisinde belirli kurallara göre hareket etmek zorundadır. Kadınların kılık kıyafeti, sosyalleşme mekânları, ulaşım için kullandıkları vesaitlere kadar hemen her konuda sınırlamalara tabi tutulduklarını padişah fermanlarında görülmektedir. Fermanların sayısı kadınların sosyal hayatın içindeki varlığına paralel olarak artmıştır. Nitekim 18. yüzyıldan itibaren saraylı ve şehirli kadınların kamusal alan içerisinde daha fazla görülmesi ve sosyalleşme mekânı olarak mesire yerlerine gitmeye başlaması ile birlikte, arka arkaya çıkarılan fermanlar ile toplumsal düzen korunmaya çalışılmıştır. İncelenen fermanlarda kadınlara yönelik doğrudan mekânsal sınırlamalar ve yasaklar getirildiği görülmektedir. Sultan II. Selim’e ait 1573 tarihli fermanda kadınların kaymakçı dükkânlarına girmelerinin yasaklandığı ifade edilmektedir. Eyüp kadısına gönderilen hükümle, Eyüp semtinde kadınların kaymak yemek bahanesiyle kaymakçı dükkanlarında oturduklarını, buralarda kendilerine namahrem olan erkekler ile ahbaplık ettiklerini, bu sebepten dolayı kadınların bu dükkanlara girmelerinin yasak olduğu ilan edilmiştir (BOA, A. DVN.MHM.d: 22-42).  Kadınların erkekler ile kayık içerisinde uygunsuz davranışlarda bulunmalarını önlemek amacıyla çıkarılan, kadınların yağlı kayığa binme yasağına Sultan III. Selim’e ait 9 Eylül 1790 tarihli hattı hümayunda rastlanılmaktadır. Padişahın kadınları söz konusu yasakları çiğnememesi için, “Mecmû‘u iskelelere tenbîh idesiniz bu günden sonra karılar yağlı kayığa binmesün ve hangi kayıkcı yağlı kayığa karı bindirir ise katl iderim ve kayığın batırırım hem Muslimân karıları Frenk gibi şemsiye ile geziyorlar tenbîh idesüz hele ben kimseyi görür isem öldürürüm bir sıkı tenbîh idesüz hem İstanbul᾽da sokaklarda cengâneler çalub çağırırlar imiş tenbîh idesün çalub gezmesünler bu yazdıklarım birisini bu da bu günden sonra da görür işidir isem sizi tekdîr iderim” diyerek oldukça sert bir dille uyardığı görülmektedir (BOA, HAT: 195-9735)[9].     

                 Sultan II. Mahmut dönemi kadınlara yönelik sık sık ferman çıkarılmıştır. Bunlardan ilki kadınların mesire alanlarında dolaşmasını yasakladığı fermanıdır. Padişahın bu fermanı ilan etmesinde Bostancı başı ağanın, “Vak‘a-i fesâdın zuhûrundan berü ricâl ve nisvanın gerek piyade ve gerek araba ile seyr yerlerinde geşt ü güzârları muktezâ(y)-i irâde-i seniyye-i şâhâneleri üzre men‘ olunmuş iken geçen ‘îd-i şerîfde Dolma-Bağce᾽de zîb-i efzâ(y)-i sâha-i yumn ü iclâl olan biniş-i humâyûnlarda ‘îd-i şerîfe hurmeten ricâl ve nisâ ‘umûmen ruhsat-yâb-ı temâşâ olduklarına mebnî bu günlerde ba‘zı seyr mahallerinde yine kemâ-fi᾽s-sâbık tecemmu‘a başlamış olduklarından ba‘de-ezîn dahi bunlara ne vecihle mu‘âmele olunmasını bostancı başı ağa kulları bu def‘a takdim eyledigi bir kıt‘a tezkiresiyle su᾽âl ve istîzan itmiş olmağla…” diye yazdığı tezkiresi etkili olmuştur. Bostancı başı, kadınların yaya ya da araba ile seyir yerlerinde dolaşmaları padişah hazretlerinin iradesi ile yasaklanmışken, bayram gününün hürmetine seyir etmelerine izin verilmesinden dolayı, bugünlerde de yine eskisi gibi bazı seyir yerlerinde toplanmaya başladıklarının görüldüğü ve bunlara nasıl muamele edileceğini padişaha sormuştur. Sultan II. Mahmut bu tezkire üzerine ilan ettiği 27 Eylül 1821 tarihli hattı hümayununda “İş bu takrîrin ve bostancı başı ağanın tezkiresi me᾽âlleri ma‘lûm-i humâyûnum olmuşdur nisâ tâ᾽ifesi arabayla ve yayan hiçbir vecihle mesîrelere gitmesünler zukûrdan kendü ırz ve edebleriyle gezenler râkiben ve mâşiyen gezenlere be᾽s yokdur ve nisâ ta᾽ifesi dahi fakat mesîreden men‘ olunub musâferet ve maslahatları içün bir mahalle gitdiklerinde araba ve kayığa binmelerini men‘ iktizâ itmez bend-i evvel-i tıbk-ı tahrîrin vechile icrâ oluna… ve fakat bir maslahat veyahud musâferet içün bir mahalden bir mahalle ‘azîmetleriyle yollarda arabalara binmelerine bir şey denilmeyüb ancak bu vesîle ile seyr yerlerine uğrayub arabalarını durdurmak murâd idenler derhâl def‘ itdirilmesi ve iş bu mesîre ve araba yasağı fakat nisvân hakkında olub ırzıyla mukayyed olan tâ᾽ife-i zukûrun kendü hâlleriyle piyade ve süvari geşt ü güzâr itmelerine nâsı pek sıkmamak içün ruhsat virilmesi”(BOA, HAT: 300-17864) diyerek kadınların mesire alanlarına yaya ya da arabayla hiçbir şekilde gitmeyeceklerini, erkeklerin ise edepleriyle gezdikleri sürece yaya ya da arabayla gezmelerinde bir sakınca görmemiştir. Sultan II. Mahmut, kadınların gezinti amaçlı mesireye gitmelerini yasaklamıştır ancak misafirlik ya da işlerini halletmek için bir yere gidecekleri zaman ulaşım aracı olarak kayığa ve arabaya binmelerinde sakınca görmemiştir. Ancak işini ya da misafirliğe gitmeyi bahane ederek seyir yerlerine uğrayıp buralarda durmak isteyenlerin hemen uzaklaştırılmasını buyurmuştur. İlave olarak da bu yasağın yalnızca kadınlar için geçerli olduğunu, namusuna mukayyet olan erkeklerin gezip dolaşmalarına, halkı sıkmamak için müsaade edileceği bildirilmiştir[10]. 

                 Bu gelişmeler sonucu kadınlar için kullanılan, “Bacağını kırsın, evinde oturup namusunu korusun.” deyimi Osmanlı toplumunda adeta bir slogan haline gelmiştir. Artık Osmanlı erkeğinin ahlak anlayışına göre kadının namuslu olmasının, namusunu korumasının tek yolu vardır, o da evinden dışarı çıkmaması, bacağını kırıp evinde oturmasıdır. Görüldüğü gibi güçlü ve söz sahibi kadınların yerine, her işi erkeklerin istediği gibi yapmaya alıştırılmış, evinde bile söz hakkı ve ağırlığı olmayan, sömürülen, ezik bir kadın tipi ortaya çıkmaya başlamıştır. Kadınların bu duruma düşmesinin en önemli nedeni de zaman içinde, Türk erkeğinin de değişerek kadına, “Arap erkeği gözüyle” bakan, yeni bir erkek tipi haline gelmiş oluşudur[11].

Kendi muhasebesini yapmayan toplumların asırlar geçse de değişmesi mümkün değildir. Söz sırası geldiğinde kendisinin İslam toplumu olduğunu söyleyen halklarda suç oranlarının ve kadına bakışın problemli olmasının diğer toplumlara göre açık ara öndeliğinin izahı nasıl yapılacaktır.

Atatürk’ün büyük gayretlerine ve devrimlerine rağmen varlığın başlangıç noktası ve anlamlandırıcısı kadın nasıl olmuşta tekrar erkeklerin zihin ve hukuk dünyasında kazandığı onurdan tekrar uzaklaştırılmıştır. İşin özü ve özeti burada yatmaktadır. Mustafa Kemal Atatürk “Millî Mücadele’de Türk Kadınının” başarılarını hafızalara kazıyarak onları hak ettikleri maddi ve manevi şeref madalyasına kavuşturmuştur. Türk kadını olmadan asla Türk Milletinin istiklal ve istikbalinin olamayacağını cumhuriyet kuşaklarına öğretmiştir. Milletçe tekrar hafızalarımızı tazelemeli toplumsal nevrozdan kurtulmalıyız. Atatürk Millî Mücadele'nin sonunda da milletçe zafere ulaşmayı şu cümleleriyle dile getirmiştir: 

“Millî Mücadeleyi yapan, doğrudan doğruya milletin kendi­sidir, milletin evlatlarıdır. Millet analarıyla, babalarıyla, hemşi­releriyle mücadeleyi kendisine ülkü edindi. Biliyorsunuz ki, asır­larca vuku bulan mücadeleler ve bunların neticeleri olarak da yüksek tarihi zaferler vardır. Fakat o zaferlerin amilleri kendi ülküleri olarak değil, şunun bunun hırsı peşinde kul köle olarak bulunmuşlardır. Hâlbuki Milli Mücadele'de kişisel hırs değil, millî ülkü, millî izzet-i nefis hakiki müessir olmuştur[12].”

Atatürk'ün bu cümlelerinde geçen ana ve hemşireler, Millî Mücadele'ye hazırlanış günle­rinde miting düzenleyen ve bu mitinglerde konuşup, milleti bu mukaddes mücadeleye yöneltenler, “Millî Mücadele”de kadınla­rın kurduğu dernekler, cephede ve cephe gerisinde kadınlarımı­zın hizmetleri, işgal altındaki bölgelerdeki kadınlarımızın fedakârlıklarını anlatmaktadır. Şu paragraflar ise Atatürk’ün Millî Mücadelede Türk kadının şahikalarına dikkat çekmektedir:

 “Bu son senelerin devrim yaşamında, ateşli özverilerle dolu mücadele yaşamında, milleti ölümden kurtararak kurtuluşa ve bağımsızlığa götüren gayret ve faaliyet yaşamında her millet bireyinin çalışması, çabası, yardımı, özverisi olmuştur. Bu arada en fazla kutlanarak anılması ve daima gönül borcuyla tekrar edilmesi gereken bir yardım vardır ki o da, Anadolu kadınının göstermiş olduğu çok yüce, çok yüksek, değerli özveridir. Dünyanın hiçbir yerinde, hiçbir milletinde, Anadolu köylü kadınının üstünde kadın çalışmasından söz etmek imkânı yoktur ve dünyada hiçbir milletin kadını “Ben Anadolu kadınından daha fazla çalıştım, milletimi kurtuluşa ve zafere götürmekte Anadolu kadınından daha fazla çalıştım, milletimi kurtuluşa ve zafere götürmekte Anadolu kadını kadar emek verdim' diyemez[13] ”.

“Belki erkeklerimiz, memleketi istila eden düşmana karşı süngüleriyle, düşmanın süngülerine göğüs germekle düşman karşısında hazır bulundular. Fakat erkeklerimizin oluşturduğu ordunun hayat kaynaklarını kadınlarımız işletmiştir. Memleketin yaşama araçlarını hazırlayan kadınlarımız olmuş ve kadınlarımız olmaktadır. Kimse inkâr edemez ki, bu savaşta ve ondan önceki savaşlarda milletin, yaşama yeteneğini tutan, hep kadınlarımızdır. Çift süren, tarlayı eken, ormandan odunu, keresteyi getiren, ürünleri pazara götürerek paraya çeviren, aile ocaklarının dumanını tüttüren, bütün bunlarla beraber, sırtıyla, kağnısıyla, kucağındaki yavrusuyla, yağmur demeyip, kış demeyip, sıcak demeyip cephenin savaş gereçlerini taşıyan hep onlar, hep o yüce, o özverili, o kutsal Anadolu kadınları olmuştur. Bu nedenle hepimiz, bu büyük ruhlu ve büyük duygulu kadınlarımızı gönül borcu ve teşekkürle sonsuza dek analım ve kutlayalım[14]”.

Sözün sonunu Cins-i Latif’in “Merhaba Ben Siyah” renginde bir ananın oğlunu/ciğer paresini şehit vermesi üzerine dile gelen mısralarla tamama erdirelim. Her ne kadar ana sözü/kadın sözü tamama ermese de. Çünkü o ana dili oluşturur. Kadın/ana olmasaydı muhakkak ki lisan/dil de olamayacaktı. Cins-i Latif yeryüzünün hafıza santralleridir. Gökler ve yer unutsa Cins-i Latif asla unutmaz. Kadınlar olmasaydı Pir-i Türkistan Ahmet Yesevi’nin hikmetlerini asırlarca bebeklerin beyaz kundağına şehitlerin beyaz kefenine nefeslerinden üfleyerek, hafızalarına nakış nakış işleyerek, çeyiz sandıklarında saklaya saklaya bize kimsecikler getiremeyecekti.

“ŞEHİT”

“Kundak beyaz, kefen beyaz/ Bu kara yazgı niye?/ Ama kara renkte lazım/ Hangi renk örtebilir ki kara geceleri?/ Gecelerden de karası var mıydı?/ Vardı…/ Gecelerden de karası katran karasıydı/ Kaç şehit analarına hamile kaldı?/ Kaç şehit anası kara yazma bağladı başına?/ Kan kokulu topraklara…./ Gecelerden de karası katran karasıydı/ Ay’ı yüreklerine ışık tutsalar analar/ Aydınlatmazdı yürekleri/Katran karasıydı…/ Artık hayra çıksın/ Gecenin sabaha karşı gebelikleri/ Şehitlerimiz ölmesin zaten ölmediler/ Çünkü emir büyük yerden: “Allah yolunda öldürülenler için “ölüler” demeyin. Hayır, onlar diridirler fakat siz bilemezsiniz (Bakara suresi/ 154. Ayet)”(s.93).

Cins-i Latif  “gecelerden de kara katran karası” yazgıları ak nefesiyle yıkmaya/yakmaya çalıştı.  O asırlardır kız olsun oğul olsun tüm insanlığa ilk çığlıklarında “Rahmanın nefesini” öğreten ilk mürebbiye oldu. Tanrı “ol” dediğinde Cins-i Latif hayat ağacının ilk meyvesini tattı. Çünkü o hayat ağacının tüm yükünü taşıyacak güç ve iradeyle donatılmıştı. Yoksa dünyanın yükünü milyonlarca yıldır kadın nasıl taşımakta taşıyabilmektedir. Çünkü o cins-i latif’tir. Latif olan cins, latif olan varlık, varlığın latif olanı kesif olmayanı. Nur/ışık olanı nar/ateş olmayanı odur. Karanlıkları aydınlatan Tanrı’nın “Rahim” isminin emanetçisi, nezaket,  zarafet, sevgi, hilm (sabırlı, yumuşak huylu), letafet, şefkat ve merhametin mabedi, Cennet ırmağından beyaz sütü yeryüzünde kendi bedeninden bebeğe tattırabilen yegâne yaratılmıştır. Cins-i Latif Beytullah’ın duvarı dibinde ebedî istirahatında asırlardır insanların tavaf ettiği Hz. İbrahim’in eşi, Hz. İsmail’in annesi Hacer validemizdir.

Süleyman Çelebi’nin Vesîletü’n-Necât adlı mevlidiyle yaygınlık kazanan ve birçok şair tarafından benzeri yazılan mevlid geleneği eserler ana hatlarıyla; Hz. Peygamber’in nurunun yaratılması, bu nûrun peygamberler aracılığıyla intikali, Âmine Hatun’un hamileliği ve bu esnada vuku bulan olağanüstü hadiseler, Hz. Peygamber’in doğumu anında ve sonrasında gerçekleşen olağanüstü hadiseler, Hz. Peygamber’in nübüvveti, mucizeleri, miracı ve vefatı gibi konulardan oluşmaktadır[15].

Mevlidlerdeki Hz. Peygamber’in doğum sahnesi tasvirleri incelendiğinde birtakım olağanüstü hadiselere yer verildiği görülmektedir. Peygamberlerin, vahiy almadan önce yaşadıkları ve nübüvvetlerine işaret eden bu olağanüstü hadiseler irhâsât olarak adlandırılmaktadır. Mevlid metinlerinin doğum sahnelerinde genel hatlarıyla Âmine Hatun ve diğer ulu kadınlar ile ilgili olağanüstü hadiseler tasvir edilmiştir: “Gök kapılarının açılması ve meleklerin Âmine Hatun’un önünde saygıyla durmaları. Âmine Hatun’un evinin kıble yönündeki duvarının yarılması ve Hz. Asiye, Meryem, Havva ve Hacer’in Hz. Peygamber’in doğumu için yardıma gelmeleri. Gökten üç alem inmesi ve birinin şarka, birinin garba ve birisinin de Kâbe’ye dikilmesi. Âmine Hatun’un evinde bir nur hâsıl olması ve âlemin nurla kaplanması. Gökten inen meleklerin Âmine Hatun’un evini tavaf etmesi. Meleklerin ve hurilerin doğum için sündüs döşek döşemeleri. Doğumun yaklaştığı an Âmine Hatun’da hararet zuhur etmesi ve kendisine şekerden tatlı, sütten ak, buzdan soğuk bir şerbet sunulması. Âmine Hatun’un doğum sancısı çekmemesi. Doğum yaklaştığında, beyaz bir kuşun gelip kanadıyla Âmine Hatun’un arkasını sıvazlaması ve nihayet Hz. Muhammed’in doğması. 10. Bir bölük atlı meleğin Âmine Hatun’un evini tavaf etmesi”[16].

Görüldüğü gibi Mevlid-i Şeriflerde Hz. Musa'yı himaye eden Asiye, Hz. İsa’nın annesi Meryem, Hz. Âdem’in eşi Havva ve Hz. İbrahim’in eşi Hacer Hz. Peygamber’in doğumu için Âmine Hatuna yardıma gelmişlerdir. İnsanlığın ister peygamberleri ister düşünürleri isterse geçmiş gelecek tüm insanları olsun, kadın elinden berrak/ “anasının ak sütü gibi helal” olan suyu içmiştir. Fakat erkeklerin önemli bir kısmı gücü ellerine geçirdikleri günden beri kadına/ annesine/eşine katran suyu içirmektedir. Kız çocuğuna ve kadına yapılan negatif ayrımcılık ile haksızlık devam ettiği müddetçe insanlık hak ve hakikat güneşiyle asla buluşamayacaktır. Bu konuda Cins-i Latif eseri uyarıcı hatta sarsıcı bir nitelik taşımaktadır.

            Kaynaklar

            Naciye Tekerek, Cins-i Latif, Kutlu Yayınevi, İstanbul, 2021.

            Ahmet Vural, Diren Bitsin Karanlıklar, Orta Asya'dan Bugüne Türk Kadını, Önka Matbaa, Ankara, 2021.

            Hacer Yılmaz ve Ahmet Aksın (2022). Osmanlı Devleti’nde Kadınların Mekânsal Sınırlılıkları: 1850 Tarihli Tenbihat Örneği, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32, 3(1267-1278).

            Sedat Şenermen, Atatürk ve Türk Kadını, Nergiz Yayınları, İstanbul, 2018.

            Zeynep Kayapınar, Türkçe Mevlidlerde Hz. Peygamber’in  Doğum Sahnesi Tasvirlerine Dair Tespitler, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Türk Kültüründe Mevlit Geleneği Uluslararası Sempozyum, Editör: Prof. Dr. Hakan Yekbaş, Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları No: 261, Sivas 2023, s. 885-889.

Dr Mehmet Arslan

Dünya yeniden futbolun etrafında birleşti. Milyarlarca insan ekranların başında, milyonlarca çocuk ise mahalle aralarında aynı hayalin peşinde koşuyor. Dünya Kupası başladığında yalnızca futbol konuşulmaz; ülkeler konuşulur, milletler konuşulur, tarih konuşulur. Çünkü Dünya Kupası, sporun çok ötesinde bir anlam taşır. O, ulusların kendilerini dünyaya anlattıkları en büyük sahnelerden biridir. Bu büyük sahneye baktığımızda Türkiye'nin hikâyesi ise başarılarla dolu uzun bir masaldan çok, umutlarla örülmüş inişli çıkışlı bir yolculuğu andırır. Bugün Dünya Kupası heyecanını yaşarken, Türk futbolunun bu organizasyondaki serüvenine dönüp bakmak yalnızca sportif bir değerlendirme yapmak değil, aynı zamanda toplumsal hafızamızın önemli bir parçasını hatırlamak anlamına gelir.

Türkiye'nin Dünya Kupası hikâyesi sanıldığından daha eskiye uzanır. Aslında millî takımımız ilk kez 1950 Dünya Kupası'na katılma hakkını elde etmişti. Ancak dönemin ekonomik şartları ve ulaşım zorlukları nedeniyle Brezilya'da düzenlenen turnuvaya gidilemedi. Böylece Türkiye'nin Dünya Kupası macerası başlamadan sona erdi. Aradan dört yıl geçti. 1954 yılında İsviçre'de düzenlenen Dünya Kupası'nda Türkiye ilk kez dünya sahnesine çıktı. Türk futbolu artık yalnızca kendi sınırları içinde değil, uluslararası arenada da görünür olmaya başlamıştı. O günlerin Türkiye'si bugünkü Türkiye'den çok farklıydı. Televizyon yoktu. İnternet yoktu. Haberler günler sonra gazetelere ulaşıyordu. Buna rağmen millî takımın başarısı büyük heyecan yaratmıştı. Çünkü futbol yalnızca bir oyun değil, genç Cumhuriyet'in dünyaya açılan pencerelerinden biri olarak görülüyordu. Ne var ki bu ilk tecrübenin ardından uzun bir sessizlik başladı. Tam kırk sekiz yıl.! Neredeyse yarım asır boyunca Türkiye Dünya Kupası finallerinde yer alamadı. Bu süreçte nesiller değişti. Dedeler büyüdü, babalar yaşlandı, çocuklar yetişti. Türkiye birçok teknik direktör, birçok futbolcu kuşağı ve sayısız eleme kampanyası gördü. Ancak Dünya Kupası hayali bir türlü gerçekleşmedi. Belki de bu yüzden 2002 yılı Türk spor tarihinin en unutulmaz dönüm noktalarından biri olarak hafızalara kazındı.

Japonya ve Güney Kore'nin ev sahipliğinde düzenlenen Dünya Kupası'nda Türkiye yalnızca turnuvaya katılmadı; bütün dünyanın saygısını kazandı. Şenol Güneş yönetimindeki millî takım, mücadele ruhu, takım disiplini ve inancıyla futbol tarihimizin en büyük başarısına imza attı. Brezilya gibi bir devle başa baş mücadele eden, Japonya'yı eleyen, Senegal karşısında tarih yazan ve sonunda dünya üçüncülüğüne ulaşan bir Türkiye vardı sahada. O yaz yalnızca futbol konuşulmadı. Sokaklar doldu. Meydanlar doldu. Bayraklar balkonlardan eksik olmadı.

Sabahın erken saatlerinde oynanan maçlar için insanlar kahvehanelerde, iş yerlerinde ve evlerde ekran başına toplandı. Türkiye'nin attığı her golde birbirini hiç tanımayan insanlar aynı sevinci yaşadı. Araç konvoyları şehirleri dolaştı. İnsanlar camlardan bayrak salladı. O günlerde toplumun farklı kesimleri, günlük hayatın bütün ayrılıklarını kısa süreliğine de olsa bir kenara bırakabildi. Belki de 2002'nin en büyük başarısı dünya üçüncülüğü değildi. Asıl başarı, milyonlarca insanın ortak bir heyecanda buluşabilmesiydi. Çünkü millet olmanın temelinde yalnızca ortak tarih değil, ortak duygular da vardır. İnsanları birbirine bağlayan bazen aynı acıyı paylaşmaları, bazen de aynı sevinci yaşayabilmeleridir. İşte Dünya Kupası tam da bu nedenle sıradan bir spor organizasyonu değildir. Bugün birçok insan Dünya Kupası'nı yalnızca futbol turnuvası olarak görür. Oysa organizasyonun ortaya çıkışında çok daha büyük bir fikir vardır. Birinci Dünya Savaşı'nın yıkımını gören dönemin FIFA Başkanı Jules Rimet, milletlerin savaş meydanlarında değil spor sahalarında rekabet etmesi gerektiğine inanıyordu. 1930 yılında düzenlenen ilk Dünya Kupası'nın temel felsefesi buydu.

Farklı bayraklar altında yaşayan insanlar aynı sahada buluşacak, mücadele edecek ve birbirlerini tanıyacaktı. Aradan geçen yaklaşık bir asır boyunca dünya büyük değişimler yaşadı. Savaşlar, darbeler, ekonomik krizler ve ideolojik çatışmalar yaşandı. Ancak Dünya Kupası'nın temel anlamı değişmedi. Çünkü Dünya Kupası'nda kulüpler değil milletler yarışır.

Bir insan hiç tanımadığı futbolcular için neden sevinir?  Bir gol atıldığında neden milyonlarca insan aynı anda ayağa kalkar? Çünkü sahadaki on bir oyuncu yalnızca kendilerini temsil etmez. Onlar bir ülkenin hafızasını, umutlarını ve ortak kimliğini taşırlar. Modern çağın en ilginç gerçeklerinden biri şudur: Aynı ülkenin vatandaşları birbirlerini hiç tanımasalar bile ortak semboller etrafında birleşebilirler. Bayrak, marş ve millî takım bu sembollerin en güçlüleri arasındadır. Bu nedenle Dünya Kupası aslında modern dünyanın en büyük toplumsal ritüellerinden biridir. Geçmişte insanlar kendilerini daha çok köyleriyle, mahalleleriyle veya şehirleriyle tanımlıyordu. Modern çağ ise bunların üzerine daha geniş bir aidiyet duygusu ekledi: millet olma bilinci. Dünya Kupası sırasında milyonlarca insanın aynı formaya, aynı bayrağa ve aynı heyecana yönelmesi bu aidiyetin en görünür hâlidir. Bu yüzden Dünya Kupası'nı anlamak için sadece futbola bakmak yeterli değildir. Onun içinde tarih vardır. Toplumsal hafıza vardır.Kimlik vardır. Aidiyet vardır. Ve en önemlisi umut vardır. Aradan yıllar geçti. Ne yazık ki 2002'de yakalanan başarı kalıcı bir Dünya Kupası geleneğine dönüşemedi. Türkiye uzun yıllar boyunca yeniden finallere ulaşmak için mücadele etti. Kimi zaman son maçlarda elendi. Kimi zaman büyük umutlarla başladığı elemeleri hayal kırıklığıyla tamamladı. Fakat futbolun ve belki de hayatın en ilginç yanı burada ortaya çıkar:

Umut hiçbir zaman tamamen tükenmez. 1954'teki ilk adım da bir umuttu. 2002'deki üçüncülük de bir umuttu. Bugün yeni nesillerin kurduğu hayaller de aynı umudun devamıdır. Dünya Kupaları gelir geçer. Kupalar kaldırılır. Şampiyonlar değişir. Efsaneler sahneden çekilir. Fakat çocukların hayalleri değişmez. Belki bugün Anadolu'nun herhangi bir şehrinde, bir okul bahçesinde ya da bir mahalle arasında top peşinde koşan bir çocuk da geleceğin millî futbolcusu olmanın hayalini kuruyordur. Ve kim bilir... Belki Türk futbolunun bir sonraki büyük hikâyesi de tam şu anda yazılmaya başlanıyordur. Çünkü Dünya Kupası'nın gerçek gücü kupalarda değil, insanlara hayal kurdurabilmesindedir.

Hayatın içinde yıllar geçtikçe insan bazı gerçekleri daha iyi anlıyor. Gençlikte önemli görünen birçok şey zamanla anlamını yitirirken, bazı değerler her geçen gün daha da kıymetleniyor. Ben de bugün geriye dönüp baktığımda şuna inanıyorum: İnsanın ne kadar yaşadığı değil, yaşarken geride ne kadar hoş seda ve vefa bıraktığı önemlidir.

Çünkü hayat, sadece nefes alıp vermekten ibaret değildir. Yaşamak; dokunabilmek, hissedebilmek, iz bırakabilmek ve insanların gönlünde güzel bir yer edinebilmektir. Takvim yaprakları hepimiz için aynı hızla ilerliyor. Fakat o yaprakların arasına ne koyduğumuz, nasıl bir insan olduğumuz ve nasıl hatırlandığımız bizi birbirimizden ayırıyor.

Bugün etrafımıza baktığımızda görüyoruz ki bazı insanlar aramızdan ayrılıp gittikten yıllar sonra bile sevgiyle anılıyor. Bazıları ise yaşarken büyük kalabalıkların içinde olsa da zamanla unutulup gidiyor. Bunun nedeni sahip oldukları makamlar, paralar veya unvanlar değildir. Bunun nedeni, geride bıraktıkları insanlıktır.

Ben her zaman insanların kalbinde yer edinmenin hayatın en büyük zenginliği olduğuna inandım. Çünkü insanın gerçek serveti bankadaki hesabı değil, gönüllerdeki karşılığıdır. Bir insanın ardından edilen bir dua, sevgiyle anlatılan bir hatıra ya da özlemle anılan bir isim, dünyadaki birçok başarıdan daha değerlidir.

Hayat bana şunu öğretti: İnsanlar çoğu zaman ne söylediğinizi unutabilir, ne yaptığınızı da unutabilir; ama onlara nasıl hissettirdiğinizi kolay kolay unutmazlar. Bir gönülde bıraktığınız sıcaklık, zor zamanlarda uzattığınız bir el, karşılık beklemeden yaptığınız bir iyilik, yıllar geçse de yaşamaya devam eder.

Vefa da işte tam burada devreye giriyor. Bana göre vefa, insanın karakterinin en güçlü göstergelerinden biridir. Çünkü vefalı olmak sadece hatırlamak değildir; emek verileni unutmamak, dostluğu zor günlerde de sürdürebilmek ve geçmişe saygı gösterebilmektir. Ne yazık ki günümüzde en çok ihtiyaç duyduğumuz değerlerden biri de budur.

Hız çağında yaşıyoruz. İnsanlar birbirlerine çabuk ulaşıyor ama aynı hızla birbirlerinden uzaklaşıyor. Dostluklar kuruluyor, ilişkiler yaşanıyor, sonra çoğu zaman unutulup gidiyor. Oysa insanı insan yapan şey, biraz da hatırlayabilme erdemidir. Geçmişiyle bağını koparmayan, dostlarını unutmayan ve kendisine yapılan iyilikleri yüreğinde taşıyan insanlar her zaman farklı bir yerde durur.

Bazen düşünüyorum da, insan bu dünyadan ayrıldığında geriye ne kalıyor? Birkaç fotoğraf, birkaç eşya, birkaç belge... Fakat asıl kalan bunlar değil. Asıl kalan, insanların zihninde ve kalbinde bıraktığımız izlerdir. Ardımızdan söylenen samimi birkaç güzel söz, bazen koca bir hayatın özeti olabiliyor.

Bu yüzden hayatı yıllarla ölçmeyi hiçbir zaman doğru bulmadım. Çünkü uzun yaşamak bir başarı değildir. Asıl başarı; yaşadığın süre boyunca dürüst kalabilmek, vicdanını koruyabilmek, insanlara fayda sağlayabilmek ve geride güzel hatıralar bırakabilmektir.

Günün sonunda hepimiz aynı gerçeğe doğru yürüyoruz. Bu dünyada hiçbirimiz kalıcı değiliz. Kalıcı olan tek şey, geride bıraktığımız değerlerdir. Eğer bir gün adımız geçtiğinde insanların yüzünde bir tebessüm oluşuyorsa, bir dua eksik edilmiyorsa ve “iyi insandı” deniliyorsa, işte o zaman gerçekten yaşamışız demektir.

Benim inancım odur ki insanın ömrünün uzunluğu değil, gönüllerde bıraktığı iz önemlidir. Geride bırakılan hoş seda, gösterilen vefa ve kazanılan insan sevgisi, bir ömrün en kıymetli mirasıdır. Çünkü insan ne kadar yaşadığıyla değil, ne kadar güzel hatırlandığıyla yaşar.

Yolunuza vefalı insanların çıkması dileğiyle...

Tonyukuk BORAN

İkinci Dünya Savaşı; Almanya’nın Polonya’ya saldırması ile 1 Eylül 1939 tarihinde başladı. Ancak Mayıs 1940’a kadar Almanya-Fransa sınırı hattında Yalancı Savaş olarak tanımlanan dönem yaşandı. Ülkeler birbirine savaş ilan etse de nerede ise bölgede karşılıklı eylemde bulunmadılar. İsrail/ABD-İran Savaşı ise tarihe belki de Yalancı Ateşkes olarak girecek. Zira İsrail’in Lübnan saldırıları, İran’a karşı zaman zaman kaynağı belirsiz saldırılar ve İran’ın karşı saldırıları devam etmektedir. En son olarak ABD’nin AH-64 Apache helikopterinin düşürülmesini bahane ederek İran’a karşı geniş bir saldırı başlatması Yalancı Ateşkes’in pamuk ipliğine bağlı olduğunu ve ABD’de halen İsrail destekçilerinin kararlarda etkili olduğunu göstermektedir.

Birçok uzman ABD-İran Savaşı’nı ABD-Çin mücadelesinin bir aşaması olarak görmektedir. Ancak ekonomi cephesinde ise ABD’nin özellikle finansal ve teknolojik gücü sebebi ile Çin’in ABD ile yarışamayacağı birçok liberal yazar tarafından paylaşılan bir fikirdir.

Bir ekonominin gelişimine en büyük etki eden faktörlerden bazıları; bilimsel gelişme, üretim kapasitesi ile girişimciliğin desteklenmesidir.

Bilimsel gelişmeler açısından bakıldığında; ABD teknolojik anlamda Çin’in önünde gözükmektedir. Özellikle üniversite markası, Nobel, atıf geleneği ile özel sektör inovasyonunda Çin’in ilerisinde yer almaktadır. Ancak Çin’in makale sayısı, patent sayısı, üniversitelerin hızlı gelişimidevlet desteklerinin de yüksek olması sebebi ile ARGE ölçeğinde ABD’yi yakalamış veya kısa sürede yakalayacak seviyededir. Çin’in öne geçiren bir husus ise bilimsel gelişmelerin hızla uygulamaya sokulmasıdır. Örnek vermek gerekirse Microsoft tarafından araştırılan yapay zeka terminallerinin su içinde yapılması ile soğutma giderlerinin düşürülmesi yöntemi geçtiğimiz günlerde dünyada ilk olarak Çin tarafından uygulanmıştır. Ayrıca Çin’in insan gücünün büyük olması ve bu insan gücünün iyi eğitilmesi ile ilerleyen dönemlerde ABD ile en azından mücadele edebilecek seviyeye ulaşacağı öngörülmektedir.

Üretim kapasitesi ekonomiyi etkileyen bir başka kritik husus olmakla beraber uzun süreli bir mücadelede en büyük etken olacağı açıktır. Nitekim ABD’nin İran’a karşı savaşta kullandığı kritik mühimmatın (Hava ve Füze savunma Füzeleri (SM-3,SM-6, THAAD Patriot PAC-3), uzun menzilli füzeleri (AGM-158 JASSM ve AGM-86 Tomahawk/CALCM)) yerine konmasının normal süreçte 5 yıl civarında olacağı birçok kaynakta belirtilmektedir. Buna karşılık ABD Savaş Bakanlığı üretim kapasitesinin artırılması için milyarlarca dolarlık kaynak ayırmaktadır.

Çin, dünya imalat sanayinde % 30 civarında bir paya sahip iken ABD’nin payı yaklaşık % 15’tir. Çin tek başına ABD, Almanya, Japonya ve Güney Kore’nin toplam kapasitesi ile yarışabilmektedir. Ayrıca tedarik zincirinin en önemli halkası olan gemilerin inşasında Çin tüm dünyadan daha fazla üretim yapabilmektedir.

Yapay zeka alanında ise ABD ve Çin aralarında mücadele ederken, Çin’in çip üretiminde ABD’nin gerisinde olsa da gelişim hızının aşırı yüksek olması sebebi ile aradaki farkı kapatma yönünde çok büyük adımlar atmaktadır. Yapay zekanın diğer bir girdisi olan enerji alanında ise; dünyada güneş panelleri üretiminde dünya birincisidir. Ayrıca nükleer enerji kapasite artışı ve yeni nükleer teknolojiler konusunda da birçok çalışma yapmakta ve süratle hayata geçirmektedir.

Ekonomiyi büyüten bir diğer etkili faktörde yenilikçi iş alanlarında girişimcilerin ekonomiden elde ettikleri faydanın büyük olması ve bunun da diğer girişimcilere örnek olması ile kar topu etkisi ile ekonominin büyümesidir. Kısacası Amerikan rüyası olarak tanımlanan olgudur. Forbes zenginler listesine bakıldığında; ABD’nin en zenginleri listesinin % 80 ila 90 civarında iken Çin’in karma ekonomiye yeni geçmesinin de etkisi ile bu oran % 90 üzerindedir.

Ülkemizde girişimci olarak Türkiye’nin en zenginler listesine girerek dikkati çeken kişi Cumhurbaşkanımızın damadı Selçuk BAYRAKTAR’dır. Babasının başlattığı insansız hava araçlarını bizzat geliştirilmesinde de yer alarak bir servetin sahibi olmuş ve gelişimine de devam etmektedir. Bürokratik engellerden dolayı yakınması da zaman zaman açıklamalarında yer almaktadır. Ancak muhtemelen kendisinin dahi farkına varmadığı bir diğer hususa dikkat çekmek gerekmektedir. Zira bürokraside yer alan statükocu karar vericilerin (Başımıza icat çıkarma diyen zihniyet) normal şartlarda kırk dereden su getirecekleri olaylarda Cumhurbaşkanımızın damadı olması sebebi ile daha olumlu yaklaşmaktadır. Nitekim bu ülke zamanında Nuri DEMİRAĞ, Şakir ZÜMRE gibi nice girişimciyi koruyup güçlendirmeyerek gelişmesini kendisi sekteye uğratmıştır. BAYRAKTAR kardeşlerin kamuoyunda bilinen İHA’lar ile sınılı olduğunu düşünmek ise onların vizyonlarına hakaret olur. Gelecekte İHA’lardan daha çok Fergani olarak bilinen uzay çalışmaları ile ön plana çıkacaklarına kuşku bulunmamaktadır. Selçuk ve Haluk BAYRAKTAR kardeşlerin girişimleri ülkemizin ekonomi, bilim ve teknoloji, askeri ile siyasi gücüne doğrudan olumlu etki etmektedir.

Ekonomi bilimindeki gelirler ücret (çalışanların geliri), kâr (girişimcinin geliri) ve rant (Toplumumuzda her ne kadar konu gayrimenkul olarak görülse de tanımsal olarak sermayenin elde ettiği geliri tanımlamaktadır.) olarak sınıflandırılmaktadır. Ekonominin gelişimi için milli gelir içinde kârın artırılması ve rantın düşürülmesi önem taşımaktadır.

Sonuç olarak; ekonomik alanda Çin’in gelişiminin üretim, bilimsel ve girişimcilik faktörleri ile de desteklendiği görülmektedir. ABD’den geride olduğu alanlarda gelişim hızının yüksek olması nedeni ile de orta vadede sürdürülebilir bir şekilde ABD’yi yakalayıp geçeceğini öngörmek isabetli olacaktır. Ancak ABD’nin bir çıkar birliği olduğu, Çin tarihinin ise iç savaşlar tarihi olduğunu da hatırdan çıkarmamak gerekmektedir.

     Urfalı, Kütahya'nın Tavşanlı ilçesindeki İstiklal Ortaokulu'nda öğrencilere "Bayrak ve Vatan Sevgisi" konulu konferans verdi. Okul yönetiminin ev sahipliğinde gerçekleştirilen programa öğrenciler yoğun ilgi gösterirken, konferans boyunca milli ve manevi değerler ön plana çıktı. Ahmet Urfalı, Türk bayrağının ve vatanın taşıdığı anlamı anlatarak genç nesillerin bu değerlere sahip çıkmasının önemine dikkat çekti.

     Konuşmasında vatan sevgisinin sadece bir duygu değil, aynı zamanda bir sorumluluk olduğunu vurgulayan Urfalı, gençlere önemli mesajlar verdi. Bu toprakların büyük fedakârlıklarla kazanıldığını ifade eden Urfalı, öğrencilere, "Bu aziz vatanı bizlere emanet eden şehitlerimizin hatırasına ve emanetine her zaman sahip çıkmalıyız. Bayrağımız, bağımsızlığımızın ve millet olma şuurumuzun en büyük sembolüdür" dedi.Öğrencilerin ilgiyle takip ettiği konferansta milli birlik, beraberlik ve vatan sevgisinin gelecek nesillere aktarılmasının önemi üzerinde duruldu.

      Konferans sonrasında açıklamalarda bulunan Ahmet Urfalı, Tavşanlı Anadolu Lisesi'nden öğrencisi olan İstiklal Ortaokulu Müdürü Mustafa Ağartan'ın daveti üzerine programa katıldığını belirtti.Urfalı, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:"Tavşanlı Anadolu Lisesinden öğrencim, İstiklal Ortaokulu Müdürü Mustafa Ağartan'ın öncülüğü ve organizasyonu üzerine nazik davetine icabet ederek okul öğrencileriyle 'Vatan ve Bayrak Sevgisi' konulu bir söyleşi yapma imkânına kavuştuk.

       Ardından aynı okulda öğretmen olarak görev yapan öğrencilerimle bir araya gelerek anılarımızı tekrar yaşadık."Etkinliğin son derece düzenli ve anlamlı geçtiğini belirten Urfalı, programa katkı sunan eski öğrencilerine ve dostlarına teşekkür ederek, yıllar sonra öğrencileri tarafından hatırlanmanın ve sevgiyle karşılanmanın bir eğitimci için en büyük mutluluklardan biri olduğunu ifade etti.

      Yıllardır gerçekleştirdiği konferanslarla gençlere milli ve manevi değerleri aktarmaya devam eden Ahmet Urfalı, Tavşanlı'daki söyleşisinde de vatan ve bayrak sevgisinin önemini güçlü mesajlarla anlattı. Öğrenciler tarafından büyük ilgi gören konferans, hatıra fotoğraflarının çekilmesiyle sona erdi. Urfalı'nın özellikle genç nesillere yönelik gerçekleştirdiği bu tür programlar, milli şuurun güçlendirilmesine ve vatan sevgisinin canlı tutulmasına önemli katkı sağlamaya devam ediyor.

Bazen mutluluğun ve hüzün yolu aynı anda kesişir. Yeni bir hayatı karşılar ve aynı zamanda hüzünle geçmişe dalabiliriz.

Doğum hayatımıza ışık, umut ve yeni bir başlangıç getirir. Ama hayatta mutluluk ve acı yeri gelir el ele yürür. Bu duygular birbirinin zıttı gibi görünse de, yine de yan yana var olabiliyor. Hepimizin böyle anları olmuştur mutlaka.

Bugün başlayan yeni bir yaşam için mutluluk duyuyor, aynı zamanda geçmişe dair kaybettiklerimiz için yas tutuyor olabiliyoruz. Yeni hayatın sevinciyle gülümsüyor, kaybın acısıyla üzülüyoruz yeri gelince. 

Biliriz hayatımızda bir bölüm biterken, her zaman yeni bir bölüm başlar. Bazen yazılan hikayemizde başlıklar aynı olur, hatta isimler aynı olur veya geri gelir. Dilimize dolanır, hiç gitmemiş gibi. Hatta hiç düşmemişti dilimizden ve yüreğimizden.

Her iki duyguyu aynı anda yaşamak bu yüzden mümkün. 
Hem yeni yaşamın gelişinin sevincine hem de vedanın acısına yer vermek gerekir. Gönlümüzde hepsine yer var.

Bu iki duygu arasında, nesilleri birbirine bağlayan bir bebek büyüyor şimdi yuvamızda.
Bir isim birini geri getiremez, ama bir hikâyeyi, bir sevgiyi ve bir hatırayı yaşatmayı kesinlikle bilir. 

Hayat bize aynı gün içinde en farklı duyguları yaşatabiliyor, özlemini duyduğumuz kişilerin anılarını kalbimizde taşırken yeni anılar biriktireceğimiz bir bebek doğuyor güneş gibi üzerimize.

Hoş geldin Dünya'mıza Hakan bebek...

Nerkiz

Dr. Mehmet ARSLAN

Osmanlı toplumunda mahalle, yalnızca evlerin yan yana dizildiği kuru bir sokak topluluğu ya da sıradan bir yerleşim birimi değildi. Mahalle; insanların birbirini yakından tanıdığı, sevinci ve tasayı paylaştığı, harcı dayanışma ve ortak sorumlulukla karılmış yaşayan bir organizmaydı. Dönemin şartlarında bir insan, çoğu zaman yalnızca kendi adıyla değil, ait olduğu mahalleyle anılırdı. "Filanca Mahallesi’nden Ahmed Efendi" ifadesi, o kişinin kimliğinin, saygınlığının ve aidiyetinin en somut göstergesiydi. Merkezinde genellikle bir mescit veya caminin yer aldığı, etrafında şekillenen bu yapı, fiziksel bir mekân olmanın ötesinde tam anlamıyla bir kültür havzasıydı.

Osmanlı mahallesinin sırrı, sadece insan ilişkilerinde değil, sokakların ve evlerin mimarisinde de gizliydi. Mimari, tesadüfi bir yığılma değil, derin bir mahremiyet anlayışının sonucuydu. Çıkmaz sokaklar, dışarıdan gelen yabancıların mahalleye elini kolunu sallayarak girmesini zorlaştıran doğal bir güvenlik önlemiydi. Evlerin yüksek duvarlı avluları, sokaktan içerinin görünmesini engellerdi. Evler inşa edilirken komşunun güneşini ve rüzgarını kesmemeye özen gösterilir, cumbalı pencereler komşu evin içini doğrudan görmeyecek şekilde tasarlanırdı. Bu ince düşünce, saygının taşa ve ahşaba işlenmiş haliydi.

Bu organik yapının idari ve hukuki işleyişi de son derece sağlam temellere dayanıyordu. Mahallenin en önemli figürü olan imam, sadece ibadetleri yöneten bir din görevlisi değil; aynı zamanda devletle mahalleli arasındaki bağı kuran bir temsilci ve komşular arasındaki anlaşmazlıkları çözen bir arabulucuydu. İmamın yanı sıra mahalle kethüdası (muhtarın atası) ve geceleri asayişi sağlayan bekçiler, düzenin koruyucularıydı. Bununla birlikte Osmanlı mahallesinde “Komşusu açken tok yatan bizden değildir” düsturu sadece ahlaki bir öğüt değil, kurumsal bir pratiğe dönüşmüştü. Neredeyse her mahallenin kendine ait bir "Avarız Sandığı" (mahalle vakfı) bulunurdu. Mahallelinin bağışlarıyla dolan bu fon sayesinde; ödeme güçlüğü çekenlerin vergileri ödenir, fakir kızlara çeyiz düzülür, hastaların masrafı karşılanır ve mahallenin bozulan çeşmesi, kaldırımı onarılırdı. Bu dayanışmanın en güzel yansımalarından biri de mahalle bakkalıydı. Bakkal sadece alışveriş yapılan bir yer değil, mahallenin nabzının attığı, sırların tutulduğu bir merkezdi. Zengin ve hayırsever kimseler, Ramazan aylarında veya bayram öncelerinde bakkala gelir, "Zimem Defteri" denilen veresiye defterinden rastgele sayfalar açtırarak yoksulların borçlarını sildirirdi. Borcu ödeyen kimin borcunu ödediğini, borçlu da kendisini kimin kurtardığını bilmezdi. Zarafet, yardımlaşmanın ayrılmaz bir parçasıydı. Mahalle kahvehaneleri ise erkeklerin sosyalleştiği, memleket meselelerinin konuşulduğu, işsizlere iş bulunduğu sivil toplum merkezleri gibi işlev görürdü. Elbette bu sıkı bağların doğal bir uzantısı olarak güçlü bir sosyal denetim mekanizması da mevcuttu. Bugün "mahalle baskısı" dediğimiz kavramın tarihsel kökleri burada yatar. İnsanların birbirini çok iyi tanıdığı bu düzende; bir eve kimin gelip gittiği veya kimin toplumsal düzeni bozacak davranışlar sergilediği anında fark edilirdi. Mahallenin genel ahlakına zarar veren tutumlar hoş görülmezdi. Bu durum bir yandan muazzam bir güven ve aidiyet hissi üretirken, diğer yandan bireysel sınırları daraltan bir gözetim mekanizmasıydı.

Gündelik yaşamın en renkli yüzünü ise çocuklar ve kadınlar oluştururdu. Mahalle çocukların misket ve çelik çomak oynayarak birlikte büyüdüğü devasa ve güvenli birer oyun alanıydı. Bir çocuk sadece kendi anne babasının değil, adeta tüm mahallenin evladı kabul edilir; yanlış bir hareketi olduğunda komşu teyze tarafından uyarılabilirdi. Kadınlar ise avlulu ev düzeninin sunduğu imkanlarla kapı önü sohbetlerinde, kışlık hazırlıklarında ve düğün organizasyonlarında bir araya gelerek bu toplumsal dokunun görünmez mimarları olurlardı.

Özetle Osmanlı mahallesi; mimarisiyle mahremiyeti koruyan, sandığıyla yoksulu doyuran, bekçisiyle güvenliği sağlayan ve insanı yalnızlık girdabından kurtaran benzersiz bir medeniyet çekirdeğiydi.

Ey insanlar, siz Allah'a yönelmiş yoksullarsınız! Allah ise mutlak Ganî, mutlak Hamîd'dir.

 Fâtır-15.ayet 

“Kimdir o ki Allah'a güzel (karşılık beklemeden)  bir sûrette borç versin de Allah onu, o kimseye fazlasıyla ve kat - kat ödemesin? Allah daraltır da, ferahlatır da. Hepiniz de sonunda ona dönüp ulaşacaksınız”.

Bakara suresi-245.ayet

Göğse yakut salınırmış?

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Muma Güneş alınırmış

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Gel Oku sen Hak Kur’an’ı

Arşa istiva duranı

Sonsuz ok’la kul vuranı

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Borç ister mi? [1] Gani[2] olan

Azrail’le canlar yolan

Fakir gönle mülkü dolan

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Özden bırak nazı gözü

Anlayanın görür özü

Döner Hakk’a daim yüzü

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Saygılarımla

2 Nisan 2015

Hilmi Özden

[1] Kimdir o ki Allah'a güzel (karşılık beklemeden)  bir sûrette borç versin de Allah onu, o kimseye fazlasıyla ve kat - kat ödemesin? Allah daraltır da, ferahlatır da. Hepiniz de sonunda ona dönüp ulaşacaksınız”.

Bakara suresi-245.ayet

[2] Ey insanlar, siz Allah'a yönelmiş yoksullarsınız! Allah ise mutlak Ganî, mutlak Hamîd'dir.

 Fâtır-15.ayet  

Bir Avuç Kına

Hilmi ÖZDEN[1]

Bu denemede Yunus Emre’nin (1240-1321) “dağlar ile taşlar ile” başlayan şiirinin Endülüslü Muhiddin’in (1165-1240) “Cemâdâttan (cansız nesnelerden) yüce bir mahlûkat yoktur” mısrası ile derin ilişkisine yaklaşmaya gayret etmeye çalışılacaktır. Çünkü hem Yunus hem de Muhiddin vahdet-i vücud’un kurucu isimlerindendir. Tasavvuf okullarının kurucuları insanlık düşünce tarihi açısından iyi bilinmeli ve araştırmalıdır. Takipçiler çoğu kez kurucu isimlerin eserlerini açıklamaya/şerh etmeye çalışır. Davud-i Kayserî (1261-1345), Niyâzî-i Mısrî (1618-1694) ve birçok mutasavvıf vahdet-i vucud okulunun takipçileridir.

Felsefe ve düşünce okulları için de bu kural geçerlidir. Örneğin:  Sokrates (M.Ö. 470–399), Platon (M.Ö 427-347), Aristoteles (MÖ 384-322) kurucu filozoftur. Farabi (870- 950), İbn-i Sina (980-1037), İbn-i Rüşt (1126-1198) her ne kadar bu üstatlardan etkilendiler ve onların yorumcusu olarak kabul edildilerse de İslam dünyasına has felsefî yol ve yöntemlerini de kurmuşlardır. Batıda bilinen felsefecilerin çoğu Sokrates ve Platon’a dipnot düşmektedir.

Vahdet-i Vucud’un zirve şahsiyetlerinden Yunus’un ilahisi şu satırlardan oluşmaktadır:

 “Dağlar ile taşlar ile/ Çağırayım Mevlâm seni/ Seherlerde kuşlar ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Sular dibinde mahî ile/ Sahralarda ahû ile/ Abdal olup yahû ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Gökyüzünde İsa ile/ Tur dağında Mûsa ile/ Elindeki asa ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Derdi öküş Eyyûb ile/ Gözü yaşlı Yakub ile/ Ol Muhammed mahbûb ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Hamd ü şükrullah ile/ Vasf-ı Kulhüvallah ile/ Daima zikrullah ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Bilmişim dünya halini/ Terk ettim kıyl u kâlini/ Baş açık ayak yalını/ Çağırayım Mevlâm seni

Yunus okur diller ile/ Ol kumru bülbüller ile/ Hakk’ı seven kullar ile/ Çağırayım Mevlâm seni[2]”

Yunus Emre “Dağlar ile taşlar ile/ Çağırayım Mevlâm seni/ Seherlerde kuşlar ile/ Çağırayım Mevlâm seni” dizeleri ile bu ilahisine başladığı görülmektedir. Bu başlangıç bize Endülüslü sufi Muhiddin Arabi’nin Fusûsu’l-Hikem İshak faslındaki şiirinin mısralarını çağrıştırmaktadır. Yahut Muhiddin’in sözleri Yunus’u hatırlatmaktadır:

Fidyesi midir bir peygamberin koç kurbanı?/ Nerede o acı meleme, nerede insan feryadı?

/İnayet etti de Allah ya bize ya ona, o koçu yüceltti / Yüceliğin ölçüsünü acep nasıl bir terazide tarttı? /

 Develer kıymetçe ağırdır buna kuşku yoktu/ Ama kurbanlıkça değeri koçtan daha düşük oldu/

Bir koç bilmem ki bakmadan cılız bedenine/  Nasıl da oluverdi verdi de vekil, Rahman'ın halifesine ?/

 Var bir düzen anlasana bu fidye işinde/ Artmakta kazançlar, zararlarsa eksilmede/

 Daha üstün yaratık yoktur donuktan (cansızdan) öte / Sonra gelir bitkiler kendi ölçüsünce /

Sonrakiler duyu sahibidir; hepsi de ariftir / Kesin delil gerekmez ona keşif yoluyla bilir /

 Adem dediklerine gelince eksik olmaz boynundan / bir boyunduruk ki mamül akıldan, fikirden, imandan /

 Sehl ve bizim gibiler düşünüyoruz böyle işte/ İhsan mertebesine ermişiz hepimiz de /

Gördüğüm gerçeği gören kişi / Söylediğimi görür açıkta ve gizlide /

Sözüme muhalif söze sakın itibar etme / Kıraç toprağa boş yere tohum serpme /

Sağır, dilsiz bunların hepsi; vermedi mi onlardan haber / Kur'an ayetlerinde o Masum Peygamber[3]

 “Cemâdâttan (cansız nesnelerden) yüce bir mahlûkat yoktur (Daha üstün yaratık yoktur donuktan (cansızdan) öte). Ondan sonra da kadir ve kıymet dereceleri itibâriyle bitkiler gelir. Bitkilerden sonra gelenler de his sâhibi olanlardır (yâni hayvanlardır). (Bu üç sınıf varlığın) hepsinin de Yaratıcı'larını keşf ile ve (bu husustaki) delillerin tartışılmasıyla bildikleri sâbittir. Ama "âdem" adıyla anılan mahlûka gelince, o akılla, fikirle ve iman bağı ile bağlıdır. Cemâdât dediğimiz cansız nesnelerin nefsi (ego'su) yoktur. Bundan dolayıdır ki onlar Allah'ın emirlerine mutlak sûrette ve kayıtsız-şartsız itaatkâr olurlar. Onların Kullukları (ubûdiyyetleri), bu anlamda, kusursuz ve mükemmel olur. Onlar Allah'ın onların üzerindeki fiillerine çıplak bir şekilde tâbî olurlar; çünkü onlarla Allah Teâlâ arasında bir perde yoktur. Bu görüş açısından da Varlık hiyerarşisinde en üst mertebeyi işgal ederler. İkinci sırada bitkiler gelmektedir. Bunlar büyürler, gıdâlarını özümlerler ve çoğalırlar. Bu kapsamda bunlar kendiliklerinden hareket ederler. Ve bu kapsamda Hakk'a cemadattan daha da uzaktadırlar. Üçüncü sırada ise hayvanlar vardır. Bunlar his sâhibi olup istek ve irâde faaliyeti sergilerler. Hislerle idrâk ve istek nefsin bir mikdar faal olduğunu izhâr eder. Ama hayvandaki nefis insân'daki kadar kuvvetli değildir. Cansız nesneler, bitkiler ve hayvanlar akla sâhip olmadıklarından Allah Teâlâ'yı tabiî bir “keşif” ve sezgi ile bilirler. Buna karşılık insân Akl'a sâhiptir; ve Akıl da onun nefsini en uç sınırlarına kadar geliştirir; bundan ötürü de insân kendi nefsiyle perdelenmiş olur. İdeal “kulluk” açısından insân, Varlık sıralamasında, en aşağı sırada yer almaktadır. Bu sıralamada daha üste tırmanabilmesi için, her şeyden önce, (aslında kendisini insân kılmakta olan) Akl'ı def etmek ve Akıl'dan türemiş olan bütün özellikleri de sıfırlamak zorundadır. Eğer bunda başarılı olursa o zaman hayvanların mertebesine terfi (!) edebilir. Bundan sonra da bitkiler ve daha sonra da cansız nesneler mertebesine terfi etmesi gereklidir. Ancak o zaman insân (kulluğun kemâli açısından) Varlık sıralamasında en üst mertebede olabilecektir”[4].

İsrâ Suresi 44. Ayette şöyle buyrulmaktadır: “Yedi gök, yer ve bunlarda bulunanlar O’nu tesbih eder; O’nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur. Fakat siz onların tesbihini anlayamazsınız. O halîmdir, bağışlayıcıdır”. Bu çerçeveden bakıldığında her nesnenin Tanrı’yı tesbih ettiği/ andığı anlaşılmaktadır. Özellikle Yunus’un şiiri ve Muhiddin’in açıklamaları ile cansız nesnelerden insanlara doğru varlık tarifine/tasnifine başlaması bize insanların Kabe’yi tavaf etmesinin kozmik ve metafizik temellerini de açıklamaktadır. Taştan ibaret Kabe’nin Tanrı ile ilişkisi beklentisizlik temeli üzerinden olduğu için Beytullah olmayı hak etmektedir.

Muhiddin Arabi’nin “Cemâdâttan (cansız nesnelerden) yüce bir mahlûkat yoktur” vurgusu ile varlığı temellendirmesi yüksek ahlakın beklentisizlik yüceliği açısından taş (cansız) ve insan arasındaki farkı netleştirmektedir. Beklentisizlik yücelik getirmektedir. İnsan da beklentisizliğe ulaştığında yani ölü gibi cansızlığa ulaştığında (ölmeden önce öldüğünde) kemal yönünden uyanmaktadır.

Yunus Emre ve Muhiddin Arabî bu tespitleri ile taş gibi cansız nesnelerin beklentisizliğinin insanlara örnek olarak sunulması, düşüncenin olgunlaşması açısından yüksek ahlakın önemli bir idrak merhalesini temsil etmektedir. Sözlerimi kıymetli dostum Mehmet Ali Esmer’in hatırlatmasıyla şu ayet-i kerime ile sonlandırmak isterim: “Kim Allah’a güzel (karşılık beklemeden) bir borç verirse Allah da bunu kat kat fazlasıyla öder. Daraltan da genişleten de Allah’tır ve O’na döndürüleceksiniz”(Bakara Suresi, 245.Ayet).

Kaynaklar:

İbnü’l-Arabî (2013). Fusûsu’l-Hikem, Çeviri ve Şerh: Ekrem Demirli, Kabalcı Yayıncılık, İstanbul.

Yunus Emre (2015). Gönül Kardeşliği ve Yunus Emre, Hazırlayan: Hilmi Özden, Doğu Kütüphanesi, İstanbul.

Toshihiko Izutsu (1997).  İbn Arabî’nin Fusûs’unda Anahtar Kavramlar, Çeviren: Ahmed Yüksel Özemre, Kaknüs Yayınları, İstanbul.

Diasporaların siyasal rolüne ilişkin tartışmalar genellikle önemli bir endişe etrafında şekillenir: yurt dışında yaşayan toplulukların, ülkede yaşayanlara kıyasla daha katı ya da daha milliyetçi görüşlere sahip olabileceği ve bunun da anavatan iç siyasetini olumsuz etkileyebileceği düşünülür. Kıbrıs örneğine ilişkin yakın zamanda yayınladığımız açık erişimli akademik çalışma, bu varsayımı sorgulamakta ve diasporanın anavatana ilişkin katılımcı süreçlere dahil edilmesine daha dengeli—ve nihayetinde daha yapıcı—bir yaklaşım önermektedir.

Burada temel sorun, diasporaların seçim süreçlerine ya da danışma süreçlerine dahil edilip edilmemesi değil, bu katılımın demokratik açıdan meşru ve kurumsal olarak sürdürülebilir bir şekilde nasıl tasarlanabileceğidir.

Bulgularımızdan ilki kurumların önemidir. Diasporanın anavatan siyasetine seçim yoluyla dahil olmasına ilişkin olası ve orantısız etki konusundaki endişeler devam etse de seçim sistemlerinin tasarımı bu endişeleri yönetmek için uygun araçlar sunabilir. Yaygın olarak kullanılan yaklaşımlardan biri, yurt dışı seçim çevrelerinin oluşturulması ve diaspora seçmenlerine sabit sayıda parlamenter koltuk tahsis edilmesidir. Bu yöntem, temsiliyet sağlarken yurt dışındaki nüfusun iç siyasi sonuçları belirleyici biçimde etkilemesini engeller. Bu tür mekanizmalar birçok ülkede halihazırda uygulanmaktadır ve Kıbrıs bağlamına da uyarlanabilir—örneğin, anayasal olarak tanımlanan, demografik olarak daha az sayıda olan toplumlara, benzer şekilde sınırlı sayıda yurt dışı sandalyesi ayrılarak. Bu şekilde yapılandırılmış kurumsal kanallar, siyasi katılım ile siyasi istikrar arasında bir denge oluşturulmasını sağlar.

İkinci mesele, diasporanın demografik açıdan anavatanda yaşayan nüfusa oranla daha büyük olmasıdır. Bu çoğu zaman bir endişe kaynağı olarak gösterilir ve genelde de abartılı yorumlara sebebiyet verir. Yurt dışında yaşayan kardeşler temelli demografik yöntemler kullanılarak hazırlanan güncel anket araştırmaları, Kıbrıs diasporasının önemli olmakla birlikte genellikle varsayılandan demografik olarak sayıca daha az olduğunu göstermektedir. Tahminlere göre yaklaşık 100.000–110.000 Kıbrıslı Rum ve yaklaşık 50.000 Kıbrıslı Türk yurt dışında yaşamaktadır; bu rakamlar Birleşik Krallıktaki mevcut verilerle de büyük ölçüde uyumludur. Tüm bu bulgular, diaspora seçmen kitlesinin demografik üstünlüğüne ve dolayısıyla anavatandaki seçim sonuçlarını belirleyebilecek güçte olduğuna dair yaygın anlatıları sorgulamaktadır. Aksine, seçim sonuçlarına ilişkin orantısal sapma korkuların abartılı olduğunu ve ölçülü bir katılımın hem mümkün hem de yönetilebilir olduğunu göstermektedir. Son olarak bu konu geleceğe ilişkin önemli bir riske de işaret edebilir: diasporanın sayıca üstünlüğüne dair abartılı söylemler, aslında gerçekte var olan demografik gerilemeyi de gizliyor olabilir—bu da ileride geliştirilebilecek politikalarla ele alınabilir.

Araştırmamızın üçüncü ve belki de en önemli bulgusu ise diasporaların anavatanda beliren seçim tercihlerinden fazla sapma göstermediğidir. Aksine, Kıbrıs’tan elde ettiğimiz son deneysel veriler, diaspora topluluklarının ülkede yaşayanların siyasi tutumlarını büyük ölçüde yansıttığını—hatta bazı durumlarda daha ılımlı ve barış yanlısı pozisyonlar benimsediğini göstermektedir. “Uzaktan milliyetçilik” yönündeki yerleşik varsayımların aksine, veriler diasporaların uzlaşmaya karşı çıktığı ya da bir çözüm anlaşmasına direnç gösterdiği yönünde tutarlı bir eğiliminin olmadığını ortaya koymaktadır. Tam tersine, diaspora tercihleri geçmişte müzakere süreçlerinde tartışılan temel konularda ülke içindeki vatandaşlarınkilerle büyük ölçüde örtüşmektedir. Bu bulgunun işaret ettiği önemli bir nokta ise diaspora katılımına karşı ileri sürülen en temel argümanlardan birini zayıflatmaktadır ve diaspora katılımının siyasi süreçleri istikrarsızlaştırmada olası bir rolü olmadığını göstermektedir.

Bu üç noktanın birlikte değerlendirilmesi, diaspora ve anavatan ilişkisinin yeniden düşünülmesi için güçlü bir ampirik temel sunmaktadır. Diasporada yaşayan Kıbrıslıların gelecekte yapılacak bir referanduma dahil edilmesi konusu artık daha geniş bir kamuoyu tartışmasına dahil edilmelidir. Öncelikle, hem Kıbrıs’ta hem de yurt dışında diaspora katılımının nasıl düzenlenebileceğine ilişkin istişarelerle başlanabilir.  Ardından da şeffaf bir hukuki çerçevenin oluşturulmasıyla sürece devam edilmelidir. Bu, özellikle de geçmiş müzakere süreçlerinde gözlemlenen iki diaspora toplumu arasındaki yakınlaşmalar göz önüne alındığında, uzun süredir gecikmiş bir adımdır.

Sonuç olarak, iyi tasarlanmış kurumlar diasporanın anavatan iç siyasetine katılımını düzenleyebilir, diasporanın demografik üstünlüğü çoğu zaman varsayılandan daha azdır ve diaspora tercihleri büyük ölçüde ülke içindeki dinamikleri yansıtmaktadır. Bu koşullar altında, diasporaların siyasi süreçlerden dışlanması giderek daha zor savunulabilir hale gelmektedir.

Alışkanlıklarınızın Tutsağı Olmayın

İnsanların bazı alışkanlıkları zamanla öyle bir boyuta ulaşabiliyor ki, adeta hayatlarını bir hapishaneye çeviriyor.

Alıştıkları her neyse, ellerinden alındığında “özgürlüklerini kaybettikleri” korkusuna kapılıyorlar.

Oysa özgürlük nedir?

Bana göre özgürlük; bir insanın özgürlüğünün, başka bir insanın özgürlüğünün başladığı yere kadar sürmesidir.

Bir de çok yaygın başka bir mesele var:
“Beni olduğum gibi kabul et” sözü…

Ne kadar klişe ve ne kadar boşaltılmış bir ifade.

Hepimizin onlarca rolü varken insan gerçekten kimin yanında tamamen kendisi olabiliyor ki?

Anne-baba rolü, eş rolü, evlat, komşu, arkadaş, ortak, esnaf…
İnsan toplum içinde kendini kabul ettirme çabasıyla yaşarken, öncelikleri çoğu zaman üstlendiği roller oluyor.

Bazı alışkanlıkları törpülemek, hatta tamamen hayatımızdan çıkarmak bazen bir ömür sürebiliyor.
İnsan, alışkanlıklarının gözünün içine dik dik bakabilmek için önce kendini tanımalı.

Kendini tanımak, kendini kabul etmek ve ilerleyebilmek ciddi bir emek ister.
Bu, hayatın kaçınılmaz gerçeklerinden biridir.

Sonuç olarak şunu söylemek isterim:
Eğer bir insan, bir alışkanlığının bedelini kendi huzuruyla ve sevdiklerinin huzuruyla ödüyorsa, o alışkanlık mutlaka hayatından çıkarılmalıdır.

İnsan bazen kendi değerini, karşı tarafın neleri feda ettiğine bakarak ölçebilir.

Hayatınızın kontrolü kendi elinizde olduğunda, yaşam çok daha keyifli bir serüvene dönüşür ve insana yepyeni hikâyelerin kapısını açar.

Alışkanlıklarınızın esiri olmayın.
Bu geniş dünyayı kendinize dar etmeyin.

Liliya Geisler

Abdulhamid Hamid Al-Kba

Opinion writer specializing in Central Asia and Azerbaijan affairs

Across the plains north of Almaty, Kazakhstan is developing a new smart city with an estimated cost of around $25 billion, as part of an ambitious urban project that some local observers describe as an attempt to create the “Singapore of Central Asia.”

The city carries the name “Alatau,” a Kazakh word associated with the country’s famous southern mountain ranges and often translated as “multicolored mountains,” reflecting the seasonal changes in the landscape. Yet the new Alatau is being presented not merely as an urban expansion project, but as a distinct economic and legal model designed to redefine the relationship between technology, investment, and urban development in Central Asia.

The project is strategically located along the transport corridor linking Western Europe and Western China, giving it significance that goes far beyond traditional urban planning and placing it within Kazakhstan’s broader vision of becoming a regional logistics and digital hub across Eurasia.

Since the former village of Zhetigen was granted the status of a city of regional importance in early 2024, Alatau has gradually evolved into a national flagship project receiving direct political attention. That momentum later accelerated when the city was granted a special legal framework providing regulatory and administrative powers different from those of other Kazakh cities.

Alatau extends across nearly 96,500 hectares, making it one of the largest new-city projects in Central Asia, with an area roughly twice the size of nearby Almaty.

Under the master plan, the city is designed as a multi-centered urban hub that includes:

a financial and commercial district,

educational and medical clusters,

industrial and logistics zones,

as well as tourism and leisure projects along the Kapchagay reservoir.

According to long-term official plans, Alatau could eventually accommodate around 1.9 million residents and generate nearly one million jobs in technology, services, and the digital economy as part of a development vision extending to 2050.

Despite these ambitions, Kazakh local media coverage suggests that the project remains in an early foundational stage, although it has gradually begun moving from paper planning toward physical implementation on the ground.

Over the past two years, authorities have focused primarily on establishing the city’s legal and administrative foundations while simultaneously preparing core infrastructure and attracting initial investments.

Parliament approved a special constitutional law for Alatau, later confirmed by the Constitutional Court and formally signed by the president, in a move aimed at creating a more flexible governance model capable of reducing bureaucracy and facilitating investment procedures.

At the same time, an independent administrative authority was established to serve as a unified gateway for investors, alongside the approval of the final master plan and the expansion of the surrounding special economic zone.

On the implementation side, the government has already begun developing electricity, water, and engineering infrastructure networks, while official data points to dozens of investment projects worth billions of dollars across industry, logistics, and technology sectors.

Among the announced developments is the futuristic “Iconic Towers” complex, designed with the participation of global firms including Skidmore, Owings & Merrill and Zaha Hadid Architects, in addition to plans for educational and technological partnerships with South Korean institutions.

Meanwhile, field reports indicate that large sections of the future city still resemble open infrastructure construction zones, where current work remains focused on upgrading roads, communications networks, water systems, and basic services. This reflects the natural gap between ambitious visions and on-the-ground execution during the early phases of large-scale futuristic urban projects.

Kazakhstan is clearly attempting to draw lessons from successful Asian economic and urban models such as Shenzhen and Singapore by creating a more flexible environment capable of attracting global companies, investment, and advanced technologies.

However, international experience shows that building smart cities depends not only on legal reforms and modern infrastructure, but also on the ability to create a sustainable real economy capable of attracting residents, talent, and long-term investment.

This is where Alatau’s central challenge emerges: can the city transform into a genuine economic and urban center, or will it remain a highly ambitious project driven primarily by state planning and directed investment?

The success of the “digital city” model will depend on more complex factors, including:

administrative efficiency,

sustainable financing,

digital governance,

cybersecurity,

and the state’s ability to balance economic flexibility with regulatory oversight.

At the same time, social and developmental challenges remain equally important, particularly regarding the city’s future ability to provide a balanced and livable urban environment for different social groups.

Urban experiences in Kazakhstan over recent years have shown that the rapid growth of major economic centers such as Almaty and Astana has been accompanied by steadily rising housing and living costs, raising broader questions about how to balance investment-driven growth with long-term affordability and quality of life.

For that reason, Alatau’s success will ultimately be measured not only by the scale of investment or the speed of construction, but also by its ability to create a sustainable city capable of attracting residents, retaining talent, and delivering balanced economic and social development.

Although it remains too early to deliver a final judgment on the project, Alatau clearly reflects Kazakhstan’s broader attempt to redefine its development model at a time of intensifying regional competition over technology, logistics, and investment.

Between strategic ambition and practical realities, Alatau today appears less like a completed city and more like a large-scale economic and urban experiment open to multiple outcomes. Over the next decade, it could emerge as one of Central Asia’s most important new growth centers — or face the same structural challenges that have complicated other futuristic city projects once visionary planning meets the realities of implementation and market economics.

Koruyucu Bir İdari Statü

İnsani ikamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) çerçevesinde düzenlenen, klasik ikamet izinlerinden farklı olarak istisnai ve takdire dayalı bir idari koruma statüsüdür. Bu izin, yabancının hukuki durumunun diğer ikamet türleriyle çözülemediği veya geri gönderilmesinin ciddi hak ihlallerine yol açacağı hallerde devreye girer.

Aşağıda, uygulamada insani ikamet izninin değerlendirilmesine konu olan başlıca başvuru grupları yer almaktadır:

1. Ülkesinde Ağır Baskı ve Hak İhlali Riski Taşıyanlar

Kendi ülkesinde siyasi görüşleri, dini inancı, etnik kimliği veya yaşam tarzı nedeniyle ciddi baskı, ayrımcılık veya sistematik hak ihlallerine maruz kalma riski bulunan yabancılar bu kapsama girmektedir. Değerlendirme, kişinin ülkesine dönmesi halinde temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edilip edilmeyeceği esasına dayanır.

2. Eski Askerî ve Kolluk Görevlileri ile Yakınları

Kendi ülkesinde askerî veya kolluk kuvvetlerinde görev yapmış olup, görevleri nedeniyle hedef haline gelme ihtimali bulunan kişiler ile bunların yakın aile bireyleri somut risk değerlendirmesi kapsamında ele alınabilir. Bu grupta özellikle siyasi rejim değişiklikleri, iç çatışma veya güvenlik krizleri belirleyici olabilir.

3. Türk Vatandaşı ile Evli Olan Yabancılar

Türk vatandaşı ile evlilik bağı bulunan yabancılar, aile hayatına saygı ilkesi çerçevesinde insani ikamet değerlendirmesine konu olabilir. Burada amaç, aile birliğinin korunması ve hukuki statü sürekliliğinin sağlanmasıdır.

4. Türk Vatandaşı Çocuğu Bulunan Yabancılar

Türk vatandaşı çocuk sahibi olan yabancılar bakımından “çocuğun üstün yararı” ilkesi esas alınır. Çocuğun bakım, eğitim ve aile bütünlüğü içinde gelişiminin sağlanması, değerlendirmede temel kriterdir.

5. Geri Gönderilmesi Halinde İnsanlık Dışı Muamele Riski Olanlar

Geri gönderilmesi halinde işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunan yabancılar, uluslararası hukukta yer alan geri göndermeme (non-refoulement) ilkesi kapsamında değerlendirilir. Bu ilke, hem ulusal mevzuat hem de uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmıştır.

6. Hakkında Yurtdışı Çıkış Yasağı Bulunan Yabancılar

Türk yargı mercileri tarafından yurtdışı çıkış yasağı konulan yabancılar, fiilen ülkeyi terk edemediklerinden, hukuki statülerinin devamı ve mağduriyet oluşmaması amacıyla insani ikamet kapsamında değerlendirilebilir. Bu durum genellikle adli süreçler devam ederken ortaya çıkar.

7. Sağlık Durumu Nedeniyle Seyahat Edemeyenler

Ciddi sağlık sorunları nedeniyle seyahat etmesi tıbben mümkün olmayan veya ciddi risk taşıyan kişiler de insani ikamet iznine konu olabilir. Bu değerlendirmede, yetkili sağlık kuruluşlarından alınan raporlar belirleyici rol oynar.

Sonuç

İnsani ikamet izni, idarenin takdir yetkisine dayanan ancak uluslararası insan hakları hukuku ile sınırlandırılan, istisnai nitelikte bir koruma mekanizmasıdır. Amaç, diğer ikamet türleriyle çözülemeyen durumlarda yabancının Türkiye’deki varlığını hukuki güvence altına almak ve temel hak ihlallerinin önüne geçmektir.

Av. Mehmet TAŞ

Pazar Yazısı

REJİM

Eminim yazının başlığı hemen ilginizi çekmiştir.

Yaz geliyor…

Ve birçoğumuz kışın alınan birkaç kiloyu nasıl vereceğimizi düşünmeye başladık bile.

Öncelikle şunu söyleyeyim:

Sabah 07:12’de chia tohumu yiyin,

08:03’te detoks çayı için,

öğlen avokadoyu Himalaya tuzuyla tüketin gibi tavsiyeler zaten sosyal medyada kafamızı yeterince dolduruyor ve sadece para kazanmak için yapılan programlar olduğunu hepimiz biliyoruz.

Gelin size daha basit bir yöntem anlatayım.

Öncelikle tabağınıza gelenle midenizi tamamen doldurmayın,yani yarısını yiyin.

Ama bizim kültürde tabaktaki yemeği bırakmak pek hoş karşılanmaz.

O yüzden en güzeli, tabağı baştan yarım doldurmaktır.

İkincisi:

Yavaş yiyin.

Gerçekten yavaş yiyin.

Çünkü insan hızlı yiyince, mide “tamam” demeden ikinci tabağı hazırlıyor,kalan yarıyıda öyle yemiş oluyoruz.

Bir diğer önemli konu:

Yemeğin üstüne hemen tatlı veya şekerli şeyler yemeyin.

Ve mümkünse geç saatlerde yemek yemeyin.

Akşam 6’dan sonra sadece su, çay veya kahve tüketmeye çalışın.

Yemek bittikten sonra da oturup kalmayın.

Evin içinde birkaç tur atın, camdan dışarı bakın, biraz hareket edin…

Vücut hemen “uyku moduna” geçmesin.

Bizim Türk kadınlarının klasik bir sözü vardır

“Ay ayol su içsem yarıyor…”

Ama su içmeden önce ve sonra neler yediklerini bazen kendileri bile hatırlamaz .

Aslında mesele mucize rejimler değil.

Mesele sürdürülebilir küçük alışkanlıklar.

Özetlersek işin sırrı genelde şu dört konuda gizlidir:

Ne yediğin

Ne kadar yediğin

Ne zaman yediğin

Nasıl yediğin

Rejimde en büyük hata,

3-5 gün kendini çok sıkıp sonra tamamen bırakmaktır.

Asıl önemli olan ise,

zor ve insanı bunaltan kurallar değil;

basit, uygulanabilir ve uzun vadede sizi zorlamayacak alışkanlıklar edinmektir.

Hadi bugün şimdi başlıyoruz .

Pazarınız güzel olsun.

Sait Köse

Emirdağ, 17 Mayıs Pazar

https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=27608240425445086&id=100000574987047#

DR. MEHMET ARSLAN

Tarih bazen sessiz ilerler. İnsanlık gündelik hayatın akışı içinde büyük dönüşümlerin yaklaştığını fark edemez. Ancak bazı dönemler vardır ki siyasal gerilimler, ekonomik krizler, propaganda savaşları ve güç mücadeleleri geçmişin gölgelerini yeniden görünür hâle getirir. İşte bugün dünya tam da böyle bir eşikte bulunuyor. Çünkü uluslararası siyasetin son yıllarda aldığı biçim, birçok tarihçiye 1914 öncesi dünyanın ruhunu hatırlatıyor.

Birinci Dünya Savaşı başlamadan önce Avrupa’da görünürde büyük bir refah dönemi yaşanıyordu. Sanayi üretimi artıyor, ticaret büyüyor, şehirler modernleşiyor ve teknolojik gelişmeler insanlığa yeni bir çağın kapılarının açıldığı hissini veriyordu. Demiryolları kıtaları birbirine bağlıyor, telgraf haberleşmeyi hızlandırıyor, küresel ticaret imparatorlukların ekonomilerini birbirine bağımlı hâle getiriyordu. Dönemin birçok aydını, böylesine iç içe geçmiş ekonomik ilişkilerin büyük bir savaşı imkânsız hâle getireceğini düşünüyordu.

Ancak tarihin en büyük kırılmalarından biri tam da bu iyimser atmosferin ortasında yaşandı. Çünkü ekonomik yakınlaşma, devletler arasındaki rekabeti ortadan kaldırmadı. Aksine sanayi kapasitesi büyüdükçe ham madde ihtiyacı arttı; ham madde ihtiyacı arttıkça sömürge yarışı hızlandı; sömürge yarışı hızlandıkça ise askerî ve diplomatik gerilimler derinleşti. İngiltere deniz hâkimiyetini korumak istiyor, Almanya yükselen gücünü küresel düzeyde hissettirmeye çalışıyor, Fransa güvenlik kaygılarıyla ittifaklarını genişletiyor, Rusya ise Balkanlar üzerinden nüfuz alanını büyütmeye uğraşıyordu. Avrupa artık görünürde sakin, gerçekte ise patlamaya hazır bir güç dengesi sistemine dönüşmüştü.

Bugünün dünyasına bakıldığında benzer bir tablo dikkat çekiyor. Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasındaki rekabet artık yalnızca ekonomik bir yarış değil. Teknoloji, yapay zekâ, enerji koridorları, deniz yolları, veri güvenliği ve uzay çalışmaları yeni yüzyılın stratejik mücadele alanlarına dönüşmüş durumda. Bir asır önce devletlerin savaş gemileri ve donanmalar üzerinden yürüttüğü üstünlük yarışı, bugün yarı iletken teknolojileri, siber güvenlik sistemleri ve yapay zekâ altyapıları üzerinden devam ediyor. 20. yüzyılın başında Alman donanmasının büyümesi İngiltere’de nasıl ciddi bir tehdit algısı oluşturduysa, bugün de Çin’in ekonomik ve teknolojik yükselişi Washington’da benzer bir stratejik kaygı yaratıyor. Bu nedenle ticaret savaşları yalnızca ekonomik meseleler olarak okunamaz. Gümrük tarifeleri, teknoloji ambargoları ve üretim zincirlerinin yeniden şekillendirilmesi aslında küresel güç mücadelesinin modern araçları hâline gelmiş durumda.

Dünya siyasetindeki bloklaşmalar da dikkat çekici ölçüde geçmişi andırıyor. Birinci Dünya Savaşı öncesinde Avrupa devletleri ittifak sistemleri etrafında sert biçimde kümelenmişti. Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf arasındaki denge o kadar kırılgandı ki küçük bir kriz bile küresel savaşı tetikleyebilecek noktaya ulaşmıştı. Nitekim Saraybosna’da atılan birkaç kurşun, milyonlarca insanın hayatını değiştiren büyük felaketin başlangıcı oldu. Bugün de dünya yeniden çok kutuplu, gergin ve kırılgan bir denge düzenine doğru ilerliyor. Rusya–Ukraynaa savaşı yalnızca iki ülke arasındaki bir çatışma olmaktan çoktan çıktı. Enerji politikaları, NATO’nun genişleme stratejisi, Avrupa güvenliği ve küresel ekonomi üzerindeki etkileriyle bütün dünyanın dengelerini etkileyen bir mesele hâline geldi. Aynı şekilde Orta Doğu’daki krizler de artık yalnızca bölgesel olaylar değil; enerji yolları, göç hareketleri ve büyük güçlerin nüfuz mücadelesi açısından küresel sonuçlar doğuruyor. Fakat asıl dikkat çekici unsur, dünya kamuoyunun artık yalnızca devletler tarafından değil dijital medya ağları tarafından da yönlendirilmesi. Çünkü propaganda çağ değiştirdi. Birinci Dünya Savaşı öncesinde gazeteler ve karikatürler kamuoyu oluşturmanın en güçlü araçlarıydı. Milliyetçilik duyguları, düşman imgeleri ve savaş psikolojisi büyük ölçüde basın aracılığıyla yayılıyordu. Bugün ise aynı işlevi sosyal medya algoritmaları, dijital platformlar ve küresel haber ağları üstleniyor. Bilgi artık saniyeler içinde yayılıyor; ancak bu hız aynı zamanda dezenformasyonu da büyütüyor. Modern insan tarihte hiç olmadığı kadar fazla bilgiye ulaşıyor, fakat aynı zamanda gerçeği ayırt etmekte hiç olmadığı kadar zorlanıyor. Ekonomik gelişmeler de geçmişle şaşırtıcı paralellikler taşıyor.

20. yüzyılın başında küresel ekonomi büyürken devletler aynı zamanda kendi sanayilerini korumaya çalışıyordu. Gümrük duvarları yükseliyor, ekonomik milliyetçilik güç kazanıyordu. Bugün de benzer biçimde “küreselleşmenin sonu” tartışmaları yapılıyor. Devletler artık stratejik sektörlerde dışa bağımlılığı azaltmak istiyor. Enerji, savunma sanayii, teknoloji ve gıda güvenliği yeniden millî güvenlik meselesi olarak görülüyor. Aslında dünya uzun bir aradan sonra yeniden jeopolitiğin sert gerçekleriyle yüzleşiyor. 1990’lı yıllarda Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından birçok düşünür liberal demokrasinin ve küreselleşmenin insanlık için kalıcı bir düzen oluşturacağını savunmuştu. “Tarihin sonu” tezleri konuşuluyor, büyük savaşların geride kaldığı düşünülüyordu. Oysa son yıllar bunun tam tersini gösterdi. Güç dengeleri hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmadı; yalnızca biçim değiştirdi. Bugün artık devletler yalnızca sınırlarını değil; veri akışlarını, enerji hatlarını, teknoloji altyapılarını ve ekonomik üretim zincirlerini koruma mücadelesi veriyor. Modern dünyanın savaş alanları bazen cephelerden çok limanlarda, borsalarda, medya merkezlerinde ve dijital ağlarda şekilleniyor. Fakat bütün bu benzerliklere rağmen tarih birebir tekrar etmez. Günümüz dünyası geçmişten çok daha karmaşık bir yapıya sahip. Nükleer silahların varlığı, küresel iletişim ağları ve ekonomik karşılıklı bağımlılık büyük güçleri doğrudan bir dünya savaşından uzak tutan önemli unsurlar arasında yer alıyor. Ancak tarih bize başka bir gerçeği de hatırlatıyor: Büyük krizler çoğu zaman aniden ortaya çıkmaz.

Uzun süre biriken rekabetlerin, korkuların, güvensizliklerin ve yanlış hesapların sonucunda oluşur. Belki de bugün insanlığın önündeki en büyük soru şudur: Teknolojinin zirvesine ulaşan modern dünya, siyasi bilgelik konusunda gerçekten geçmişten daha ileri bir noktada mı? Yoksa insanlık, dijital çağın ihtişamı içinde bir asır önceki dünyanın hatalarını yeniden üretmeye mi başladı? Çünkü tarih bazen kendini aynı şekilde tekrar etmez; fakat aynı zihniyetler yeniden ortaya çıktığında benzer sonuçlar doğurabilir.

Yunus Emre Kültür ve Sanat Haftası münasebetiyle Şair/Yazar Ahmet Urfalı, Eskişehir Borsa Fen Lisesi öğrencileriyle söyleşi ve imza gününde bir araya geldi. Okul Müdürü Ercan Atasayar’ın daveti üzerine gerçekleştirilen programda Ahmet Urfalı, Yunus Emre’nin hayatı, düşünceleri ve Türk kültürüne etkileri üzerine öğrencilerle sohbet etti.

Etkinlik kapsamında ayrıca, Battal Gazi Barlas’ın fotoğrafları ile Ahmet Urfalı’nın şiir görsellerinden oluşan bir sergi de açıldı.

Yunus Emre üzerine kaleme aldığı İşitin Ey Yarenler ve Alıç adlı iki kitabı bulunan Urfalı, konuşmasında Yunus Emre öğretisinin geçmişten geleceğe uzanan insani ve evrensel değerleri üzerinde durdu. Söyleşi sonunda Ahmet Urfalı, etkinliğe katılan öğrencilere İşitin Ey Yarenler adlı kitabını imzalayarak hediye etti.

Eskişehir Borsa Fen Lisesi Müdürü Ercan Atasayar ise program sonunda yaptığı konuşmada şu ifadeleri kullandı:

“Değerli hocamız Ahmet Urfalı’ya, öğrencilerimize kattığı değerler ve verdiği bilgiler için teşekkür ediyorum. Yunus Emre’nin düşünce dünyasının günümüze yansımalarını samimi bir anlatımla bizlere aktardığı için kendisine minnettarız.”

Gezmek, görmek, yeni yerler keşfetmek… Bana göre insan ruhuna en iyi gelen şeylerden biri seyahat etmektir. Çünkü insan bazen sadece dinlenmeye değil, bulunduğu yerden uzaklaşmaya da ihtiyaç duyar. Aynı sokaklar, aynı insanlar, aynı rutinler bir süre sonra ruhu yormaya başlıyor. İşte tam da bu yüzden yolculukların insana iyi geldiğine inanıyorum.

Seyahat etmek yalnızca bavul hazırlayıp başka bir şehre gitmek değildir. Asıl yolculuk insanın kendi içinde başlıyor. Yeni bir yere vardığımda sadece farklı binalar ya da manzaralar görmüyorum; farklı hayatlara, farklı düşüncelere ve bambaşka yaşam biçimlerine tanıklık ediyorum. Bu da insana farkında olmadan yeni bir bakış açısı kazandırıyor.
Bazen bilmediğim bir sokakta yürümek, tanımadığım insanların arasında olmak bana büyük bir huzur veriyor. Çünkü insan yeni yerlerde kendini daha çok dinliyor. Günlük hayatın telaşı içinde susturduğu düşüncelerini, hislerini ve hayallerini yeniden duymaya başlıyor.

Seyahat etmenin ruhumuza en büyük faydalarından biri de insanı yenilemesidir. Yorgun bir zihin, yeni bir manzara gördüğünde hafifliyor. Deniz kokusu, tarihi sokaklar, farklı kültürler ve yeni insanlar insanın içindeki o monotonluğu kırıyor. Dönüp geldiğimizde ise sadece valizimiz değil, düşüncelerimiz de değişmiş oluyor.
Ben şuna inanıyorum: İnsan bazen en çok yollarda kendini bulur. Çünkü yolculuk sadece kilometre aşmak değildir; insanın kendi içine yaptığı en güzel keşiflerden biridir. Ve bazı şehirler insana sadece anı değil, yeniden nefes almayı da öğretir.

Bu yüzden seyahat etmek bana göre bir lüks değil, ruhun ihtiyacıdır. Çünkü insan ruhu bazen değişen manzaralarla, yeni yollarla ve bilinmeyenlerle iyileşir.Vakit varken gidin, görün, gezin… Çünkü hayat ertelediklerimizi beklemiyor. Bir gün demeden, içinizde ukde kalmadan yeni yerler keşfedin, farklı insanlar tanıyın, anılar biriktirin. Çünkü insan yıllar sonra aldığı eşyaları değil, yaşadığı güzel anları hatırlıyor. Ve bazen bir yolculuk, insana uzun zamandır aradığı huzuru verebiliyor.

  ‘’Güneş bayrak, gök kurıkan’’

      Oğuz Kağan

   Hür yaşamanın timsalidir topakev. Geniş Orta Asya bozkırlarının ve göçebe hayatının kullanışlı evidir otağ. Türkler evlerini taşıyan millet olduğu için göçer evli de denilmiştir.

Bugün oda olarak kullanıyoruz otağı. Topakev, şeklini gökyüzünden alır.  Ve o’nun altı Oğuz Han’ın dileği gereğince insanlığın evidir. Topakevin malzemesi; keçe, ağaç ve iptir. Kurması ve sökmesi kolaydır.  Bu çadırın altında yaşayanlar, ahlaklı olmayı erdem sayarlardı.

 7. asırda Çin’de yaşayan Göktürk şehzadesi muhteşem sarayda kalmak yerine, sarayın bahçesine kurdurduğu çadırda oturmuştur. Osmanlı’da otağ-ı hümayun işlerine hayme mehterleri bakardı.

    İnsanlığın Efendisi, Hendek Savaşında Kubbetu’t Türkî denilen Türk çadırını Karargah olarak kullanmıştır. İstanbul’un fethedileceğini bu çadırın gölgesinde müjdelemiştir.

Efendimizin itikâfa girdiği çadır, yine Kubbetu’t Türkî’dir. Ashabıyla istişareyi; savaş kararlarını, barış görüşmelerini bu çadırda yapmıştır efendimiz. Çadırın kapısı sağdan açılır. Sağ; berekettir, selamettir. Kilit vurulmaz çadırın kapısına, zira en güvenli yerdir oba. Hiç kimsenin bir başkasının topakevinde gözü yoktur. Topakevin kapısından eğilerek içine girilir; girenin nezaketini gösterir, içerdekilere duyulan saygıyı da.

   Topakev yazın serin, kışın sıcak olur. İçerde oturuş şekli yaşa göredir, çocuklar kapıya yakın oturur.  Tek direklidir topakev, tek olanların birliğini anlatır. Tek olanlar burada bir’leşir. Çadırın kubbesi; gökyüzü, kazıkları, yıldızlardır. Hz. Nuh’un oğlu Yasef, Yasef’in oğlu Türk, Işık Göl’ün civarına yerleşip ilk çadırı kurandır.

   Türk; çadırın içinde doğar, atın üstünde ölür. Mimaride duvar binalardan hoşlanmayan atalarımız, muhteşem eserlerini ufukları kapatmayan, dağ silsilesi gibi birbiri üstünde yükselen çadır kubbesinden esinlenerek meydana getirmişlerdir. Kubbe ile minare arasından görünen gökyüzü sema ufkuna bakmaya imkan vermiştir.  Oba; suyu bol, hafif eğimli,  doğal afetlere karşı önlemleri alınmış çimenlik yerlere kondurulur.

    Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nde; “Türk otağına hayran kalan Avusturya İmparatoru, konuklarına ziyafet vermek amacıyla sarayının bahçesine bir otağ kurulmasını emreder. Otağ kurmasını bilmedikleri için orta direği rüzgâra kaptıran görevlilerden yedisi ölmüş, pek çoğu yaralanmıştır. Bunun üzerine gönderilen Türkler, otağı kurmuşlardır.” şeklinde bir tanıklıkla Türk çadırı övülür. Bugün şölenlerde, şenliklerde içine girip fotoğraf çektirdiğimiz, çadırlara hayran hayran bakışımız,  yer sofrasında oturup gözleme yiyerek, ayran içişimiz genetik kodların depreşmesi midir acaba?

Dr. Bülent Güven 

Fotoğraf: Thomas Peter/Reuters

Son yıllarda Ukrayna süreci ile başlayıp Trump’ın tekrar iktidara gelerek ABD dış politikasının eksenini değiştirmesiyle birlikte ortaya çıkan yeni jeopolitik değişimler, dünyada ve Almanya’da aşırı sağ partilerin yükselişini nispeten gölgede bıraktığı için konu dışarıdan bakınca gündemden düşmüş gibi görünse de, içeriden bakıldığında ırkçılığın yükselişi maalesef canlılığını korumaktadır.

Almanya ve Fransa gibi Avrupa Birliği’nin iki başat ülkesinde, aşırı sağ partilerin anketlere bakılırsa bir dahaki seçimde iktidar olmaları kuvvetli bir ihtimal olarak gündemde duruyor. Bu iki ülkede bu partilerin iktidar olması, tüm dünyada yansımaları olabilecek yeni jeopolitik gelişmelerin de önünü açacaktır.

Bu yazıda Fransa’dan ziyade Almanya’daki ırkçı yükselişi ele alarak olayın boyutunu anlamaya çalışacağız.

Irkçılığın yükselişini ilk bakışta, ırkçı söylemler kullanarak oylarını artıran aşırı sağcı parti AfD’de görüyoruz. Bu parti an itibarıyla anketlere göre yüzde 28 ile birinci parti durumunda ve yükselme trendi de devam ediyor. 1 yıl önce yapılan genel seçimde bu partinin yüzde 20 oy aldığı dikkate alınırsa, oylarını bir yıl içinde yüzde 8 civarında artırmış olması meselenin vehametini daha da ortaya çıkarıyor.

Mevcut Başbakan Friedrich Merz’in partisi ise anketlere göre yüzde 24’lerde seyrediyor. Parlamentoda bulunan Sosyal Demokratlar, Yeşiller ve Sol Parti gibi partiler ise yüzde 11 ile 15 arasında gidip geliyorlar. Bu veriler, Almanya’daki diğer partilerin artık erime sürecine girdiğini ve 90’lı yıllarda İtalya’da olduğu gibi “merkez” olarak adlandırılan partilerin yok olup onların yerini aşırı sağ ve aşırı sol partilerin siyasi merkeze yerleştiği süreci hatırlatıyor.

Aşırı sağ parti AfD’nin Almanya genelindeki bu oy artışının dışında, Almanya’nın doğusunda yer alan ve 1990’a kadar Sovyetler Birliği’nin hegemonyası altında bulunan Doğu Almanya’ya ait eyaletlerde ise oyları yüzde 35 ile 40 arası seyrediyor. Almanya eyalet sistemi ile yönetildiği için, bu partinin bu süreç devam ettiği takdirde bu eyaletlerde tek başına iktidara gelme ihtimali mümkün görünmektedir.

Mevcut durumda diğer partiler bu parti ile koalisyon yapmak istemedikleri için, bu partinin eyaletlerde iktidar olmaya başlaması Almanya için felaketin başlangıcı olur. Almanya’da eyaletlerin yetkileri çok fazla olduğu için bu partinin eline bu şekilde ciddi bir güç geçmiş olacak. Eyaletlerin kendi polis teşkilatları, kendi istihbarat yapıları, kendi anayasa mahkemeleri ve kendi bankaları olduğu gerçeği dikkate alındığında vehametin boyutunu anlamak daha da kolaylaşıyor.

Bu gelişmeler karşısında sorulması gereken soru, Almanya’da ırkçı söylemler kullanan bir partinin kitleselleşmesinin nedenlerinin neler olduğu sorusudur.

Bu yükseliş farklı dönemlerde ve farklı ülkelerde olduğu gibi, ülkede işlerin iyiye gitmemesinden dolayı mı gerçekleşiyor, yoksa konunun daha derin sosyolojik ve kültürel nedenleri mi var?

Almanya için bu sorunun cevabı olarak “her ikisi de” demek mümkün.

Tüm Batı toplumlarında olduğu gibi Almanya’da da son yirmi yılda ekonomik olarak iki kırılma süreci yaşandı:

Bunlardan birisi 2007 yılında tüm dünyada da yansımaları olan ekonomik kriz, diğeri ise pandemi sonrası oluşan ekonomik durgunluktur. 2007 yılına kadar ABD liderliğindeki G7 ülkeleri dünya ekonomisinin yüzde 80’ini oluşturuyordu.

Bugün ise bu oran yüzde 40’lar civarına düşmüş durumda. Bu ekonomik durgunluğun topluma yansımaları Batılı ülkelerde siyasi anlamda kırılmalara yol açtı. İtalya’da aşırı sağ gelenekten gelen Meloni’nin başbakan olması, Fransa, Almanya ve İngiltere gibi ülkelerde aşırı sağ partilerin yüksek oranda oy almalarının arkasında bir yönüyle bu ekonomik durgunluk yatmaktadır. Trump gibi aşırı sağ ve dini söylemler kullanan birinin ABD’de ikinci defa başkan olması da bu sürecin sonuçlarından birisidir.

Bu ekonomik krizin nedenleri nelerdir sorusu ayrı bir tartışma konusudur; burada bu konunun detaylarına girilmeyecektir.
Fakat Almanya için ırkçılığın yükselişinin farklı sosyolojik nedenleri de var ve Hitler gibi ırkçı ve faşist birini iktidara taşıyan dinamiklerin bugün de maalesef hâlâ var olduğunu yapılmış araştırmalar ve gözlemler teyit ediyor.

Öncelikle belirtmek gerekir ki Alman devleti 19. yüzyılda (1871) kurulurken, kuruluş meşruiyetini Alman kanından gelme olgusundan alıyordu. İlk anayasada da Alman vatandaşı olmanın temel şartı Alman kanından olmaktan geçiyordu. Bu anayasal madde 2000 yılında dönemin başbakanı Gerhard Schröder tarafından, göçmen kökenli insanların da Alman vatandaşı olmalarını kolaylaştırmak amacıyla değiştirildi.

Almanya’nın kurulmasından sonra ülkenin birliğini pekiştirmek için Alman ırkının üstünlüğünü vurgulayan ideolojik propagandalar devlet tarafından da destekleniyordu. Fichte ve Herder gibi Alman filozoflar da bu konunun entelektüel altyapısını yazdıkları yazılar ile oluşturmaya çalıştılar.

Bu perspektiften bakıldığında, I. Dünya Savaşı’ndan yenilgi ile çıkan Almanya’nın kırılan gururunu onarmak için Alman ırkının üstünlüğüne vurgu yapan Hitler ve Nazi kadrosunun iktidara gelmesi şaşırtıcı değildir.

Fakat Hitler’in başlattığı İkinci Dünya Savaşı Almanya’yı ve dünyayı felakete sürükledikten sonra, Almanların akıllandıkları ve artık ırkçılıkla aralarına mesafe koyduklarına dair bir varsayım oluşmuştu. Bu varsayım iki temele dayanıyordu: Bunlardan ilki, savaş sonrası Batı Almanya’da ABD, İngiltere ve Fransa’dan oluşan galip devletlerin Almanları ırkçılıktan arındırma programları; diğeri ise Batı Almanya’da kurulan devletin gerçekten tarihiyle yüzleşerek Nazi dönemi ile yüzleşmeyi hem medyada hem de eğitim sisteminde gerçekleştirmiş olmasıydı.

Bu bağlamda İkinci Dünya Savaşı’nın bitmesinden 4 yıl sonra ünlü Alman sosyolog ve filozofu, meşhur Frankfurt Okulu’nun kurucularından Theodor W. Adorno, 20'nci yüzyılın en büyük roman yazarlarından Alman Thomas Mann’a Almanya’nın ırkçılıkla ilişkisi üzerine yazdığı mektupta: “Eski kafadan, biraz dokunaklı derecede kuklamsı birkaç hayduttan başka henüz hiç Nazi görmediğini” söyler “ve bunu yalnızca kimsenin Nazi olduğunu kabul etmek istememesi gibi ironik bir anlamda değil, çok daha ürkütücü bir şekilde, gerçekten öyle olmadıklarına inanmaları anlamında” demiştir. Mektupta Adorno’nun Almanların Naziliği konusunda net bir biçimde kaygısız olduğu görülür: Onların artık Nazi olmadıklarına inandığını ve “bu belirleyici noktada kendimi yanıltmamayı umduğunu” ifade eder.

Fakat Adorno’nun bu kaygısızlığı, bizzat 1950 yılında, yani yazdığı mektuptan bir yıl sonra kendisinin yönettiği bir araştırma ile sarsılır. Araştırmanın sonuçlarını o kadar ürkütücü bulur ki, yaptığı araştırmayı yayımlamaktan vazgeçer.
Adorno ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü’nü tanıyanlar için “grup deneyi” bilinen bir kavramdır.

Adorno ve arkadaşları grup tartışması yöntemini ABD’deki sürgün yıllarından, oradaki sosyal bilimcilerden öğrenip Almanya’ya getirmişlerdi; o dönemin Alman sosyal bilimleri için bu yöntem yapısal bir değişimdi. Temel düşünce şuydu:

Küçük gruplar içinde toplumsal kanaat oluşum süreçleri izlenebilir, az sayıda denekten hareketle Batı Alman kamuoyuna dair genellemeler yapmak mümkündür. Bu tür sosyolojik grup tartışmaları bugün de yürütülmektedir; örneğin en son 2023 tarihli ve büyük yankı uyandıran Berlin çalışması “Triggerpunkte” kapsamında uygulanmıştır. “Uzlaşılar nerede oluşur? Kim susar, kim onay verir? Hangi güç dinamikleri vardır?” gibi soruları irdeler bu yöntem.

Ağustos 1950’den Mayıs 1951’e kadar Adorno’nun öncülüğünde Enstitü çalışanları bu yöntem ile toplam 1.635 deneği grup tartışmalarında bir araya getirmişlerdir. Bu araştırma ile amaçlanan, yeni Federal Almanya’daki kamuya açık olmayan görüşleri, yani daha çok özel sohbetlerde dile getirilen tutumları tespit etmekti. Tartışmalar Frankfurt, Lübeck, Augsburg, Münih, Hamburg ve Batı Almanya’nın diğer bazı yerlerinde gerçekleştirildi; araştırmanın sonucu olarak 33.000 sayfayı aşan bir rapor ortaya çıkmıştır.

Araştırma çerçevesinde yapılan tartışmadaki aşağıdaki kesit, Hitler tecrübesini bizzat yaşamış insanların savaşa ve sonuçlarına rağmen görüşlerinde bir değişim olmadığını gösteriyor:

Deney yöneticisi: Evet, bugün bir devleti—modern devleti—nasıl tasavvur ediyorsunuz? Sizce insanlar ırklara, sınıflara vb. göre mi ayrılmalı, yani farklı ırklara mı bölünmeli...?

Aradan bir ses: Hayır, böyle olmamalı!

Başka bir ses: Elbette! Zaten doğaları gereği farklı ırklar var ve aslında Tanrı’nın yasası bu ırkları saf tutmaktır, değil mi; çünkü başka türlü anlaşılamaz. Diğeri ise doğa yasasının ihlalidir.

Deney yöneticisi: Bayan Horn. Diğer hanımların bu konuda ne düşündüğünü öğrenmek istiyorum. Irk saflığına inanıyor musunuz?

Bayan Horn: Evet, her ırk saf tutulmalıdır. [...]

Bayan Dietz: Bana göre Almanya’da, insanları yönlendirme yeteneğine sahip bir erkeğin yönetmesi gerekir ve farklı toplumsal katmanları da gözetebilmelidir. Böylece halkların katlanılabilir bir birlikte yaşamına da ulaşılabilir [...]

Bugün AfD yöneticileri ve AfD’nin havzasında hareket eden “entelektüeller” benzer şeyleri söylüyorlar. AfD liderlerinden Bernd Höcke yaptığı açıklamada Almanya’nın 25 milyon eksik insanla da ayakta kalabileceğini söylüyor. Bahsettiği 25 milyon rakamı Almanya’da yaşayan göçmen kökenli insanların sayısını oluşturuyor. Höcke’ye göre Alman ırkını göçmenlerden arındırmak gerekiyor.

Araştırmadan bir başka kesit ise yapılan soykırımdan pişmanlık duyulmadığını açık bir şekilde gösteriyor:

Deney yöneticisi: Şimdi size şunu sormak istiyorum—ve diğer hanımlara da—: Demek ki siz, ya da en azından bazılarınız, Almanların Yahudileri yabancı bir ırk, halk içinde yabancı bir unsur olarak görme ve buna bağlı olarak onlara yaptırım uygulama hakkına sahip olduğunu kabul ediyorsunuz?

Aradan bir ses: Evet! [...]

Bayan Reuther: Bu biraz da şu yüzden; Yahudi de bize pek nazik davranmadı; bir bakıma bu bir tür intikamdır, diyebilirim… bazı Almanları adeta bir Rusun ya da bir Yahudinin peşine düşmeye iten şey de budur.

Savaş ve savaş sonrası dönemi yaşamış anne babası ya da büyükanne ve büyükbabası olanlara bu konuşma tarzının içeriği muhtemelen tanıdık geliyordur: Fısıltı hâlindeki antisemitizm, suçun inkârı, “Hitler döneminde her şey kötü değildi” söylemi hâlâ yaygın bir kanaat maalesef. Bugün AfD’li siyasetçilerin söylemi de belirtildiği gibi hâlâ bu paralelde gitmektedir.

Sosyolojik olarak da Hitler’in partisi NSDAP’nin en fazla oy aldığı yerlerde AfD de aynı dereceye yakın oranda yüksek oy almaktadır. Ayrıca siyasi partinin dışında Nazi geleneğini devam ettiren başka yapılar da daha fazla gün yüzüne çıkmaya başlamıştır. Bunlardan en sonuncusu Jungadler isimli bir gençlik örgütüdür. Hitler dönemindeki Hitler Jugend isimli gençlik örgütünün devamı olarak görüyorlar kendilerini ve kendi iç çalışmalarında o dönemin ritüellerini kullanıyorlar.

Tekraren belirtmek gerekirse, Almanya’da aşırı sağın yükselmesi sadece ekonomik anlamda işlerin iyi gitmediğinden dolayı değil, aşırı sağa mümbit bir zemin sunan sosyolojik bir gerçeklikten kaynaklanıyor. Bir ülkenin tarihi ile bu kadar açık bir şekilde yüzleşip kayda değer bir ilerleme gösterememiş olması da ayrı bir tartışma konusudur.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

TAMAM

Dünyada bazı kelimeler vardır sınırları aşar, enternasyolleşmiştir .

Her dilden insanın ortak kullanımıdır .

“Alo” dersiniz,

“OK” dersiniz,

“Merci” dersiniz…hatta "Ciao" bile bu kategoriye girer.

Artık bu kelimeler sadece bir dile ait değildir.

Uluslararası olmuştur.

Türkçede uluslararası kullanabileceğimiz, yaymamız gereken mükemmel bulduğum bir kelime var : TAMAM .

Kısa, net, güçlü, geniş…

“Tamam” dediğinizde,

her şey yolundadır.

“Tamam” dediğinizde,

konu kapanmıştır.

“Tamam” bazen bir onaydır,

bazen bir kabulleniş…

Türkçede manası nasıl söylediğine göre değişir.

Bazen içten bir kabuldür…

bazen isteksiz bir onay.

Bazen “yanındayım” demektir,

bazen de “yapacak bir şey yok”.

Bazen canımız hiç tartışmak istemez,"tamaamm" der geçeriz .

Aynı kelime…

Ama anlamı, tonunda gizlidir.

Yıllar önce yaşadığım bir anı geldi aklıma…

Bir kuzenim ( fransızca kelime) Eskişehir’de arabasını tamire bırakır.

Ayrılırken ustaya güvenip güvenemeyeceğini sorar.

Cevap kısa ve nettir:

“O iş tamam sen git yat.”

Ertesi gün bir arkadaşıyla karşılaşır:

“Dün arabayla Eskişehir’in altını üstüne getirmişsin!”

Meğer ustanın tamamı farklıymış

Belki de artık

“tamam”ı sadece kendi aramızda değil,

uluslararası alanda da daha çok kullanmanın zamanı gelmiştir.

Çünkü “OK” evrenseldir…

ama çoğu zaman düzdür.

“Tamam” ise daha geniştir,

daha zengindir,

daha insandır.

Ben kendi çevremde denedim.

Birçok yabancı arkadaşım artık “OK” demek yerine

bana “Tamam” diyor

Belki de küçük bir kelimeyle,

büyük bir etki yaratmanın yolu budur.

Sonra yoğurt ve döneri kaptırdığımız gibi geç kalmayalım .

Ve kim bilir…

yarın bir gün dünyanın dört bir yanında

insanlar birbirine tek bir kelimeyle cevap verir:

Tamam.

Sait Köse

Brüksel, 3 Mayıs 2026

Bu yazı 3 Mayıs Dünya Türkçülük Günü vesilesiyle, dilimizin gücünü bir kelimeyle hatırlatmak için kaleme alınmıştır .

Benim çocukluğumda tabir yerindeyse görüntü yok, ses vardı: Radyo tiyatrosu. Bir odada oturur, görünmeyen yüzleri zihnimizde kurardık. Bir kapı gıcırdar, ardında ne olduğunu kendimize göre hayal ederdik. Aynı hikâye, her dinleyenin zihninde ayrı bir sahneye dönüşürdü. Hayal gücünü harekete geçiren bir deneyimdi; görmeden inanmak ve inandığını kendi içinde tamamlamak.

Sonra beyaz perde girdi hayatıma: Marmara Sineması. Bursa Devlet Tiyatrosu’nun arka salonunda, küçük ama etkisi büyük bir yer. Kartal Tibet’in Tarkan, Cüneyt Arkın’ın Kara Murat ve Malkoçoğlu filmleri… Dergilerde dolaştığımız dünyalar orada hareket kazanıyordu. Filmlerin içine giriyorduk adeta.

Yıllar sonra Brussels International Fantastic Film Festival (BIFFF)’de devasa salonda otururken bunun aslında yeni olmadığını fark ettim. Sadece ölçeği değişmişti. Brussels Expo içindeki Palace 10 salonunda iki bine yakın insan aynı anda aynı dünyaya dahil oluyordu.

Bu, klasik film izleme deneyiminin ötesinde bir şey. Karanlıkta kasıtlı olarak yüksek sesle atılan çığlıklar, kahkahalar, perdedeki oyunculara anlarmış gibi sözle müdahale etmeler… Ama bunlar filmi bölmüyor, aksine tamamlıyor. Bir festivalden öte, bir topluluk, bir ortak kültür. Yurt dışından da gelenlerle sınır tanımayan bir oluşum. Bazen de masal kahramanları etrafta dolaşırken bir kıyafet balosu...

Bu yıl Türkiye’den Cam Sehpa filmi de bu dünyanın içindeydi. Can Evrenol’un yönettiği, La Mesita del Comedor uyarlaması olan film, basit bir durumdan yola çıkıyor: Cam bir sehpayı kurarken yaşanan küçük kaza, geri dönüşü olmayan bir süreci başlatıyor. Gerilim kazadan ziyade onu saklama çabasında yatıyor: suçluluk, panik, vicdan… Zamanla her şey zihinsel bir çözülmeye dönüşüyor. 

BIFFF, 44 yıldır büyüyerek bir kült hâline gelmiş. Ama festivalin gücü sadece gösterdiği filmlerde değil, aynı zamanda ürettiklerinde. Her yıl sosyal sorumluluk kapsamında katılımcı film yapımı da destekleniyor. Bu yıl Cinemaximiliaan ile yapılan projede ben de yer aldım. Fikirler ortaya atıldı, hikâyeler oluşturuldu. Sonra içlerinden biri seçildi ve birlikte senaryo yazıldı: The Dark Room of Mind.

Filmde alzheimer hastası bir fotoğrafçı, karanlık odada eski bir fotoğrafla karşılaşıyor. Çocukken annesinin öldürüldüğü ana ait siyah-beyaz, bulanık bir görüntü. Kim, ne zaman, nasıl çekmişti bunu?.. Film, hafızanın neyi sakladığından çok neyi bırakamadığını anlatıyor. Peşimizi bırakmayan o gölge yanımızı.

Bu tür katılımcı projelerde herkes hem katkı sağlıyor, hem bir şeyler öğreniyor. Bir yandan üretim, bir yandan kendini deneme fırsatı. Sonra o hayal dünyası beyaz perdede gerçeğe dönüşüyor. İçinde senin de bir parçan var. Ve sinema, izlenen bir şey olmaktan çıkıp birlikte kurulan bir dünyaya dönüşüyor. 

Bunu daha önce de yaşamış mıydım? Radyodan gelen sesle duygulanmak, sinemadaki kahramanla coşup taşmak… O paylaşım, birlikte varoluş hâli…

Zaman düz bir çizgi olmaktan çıkıyor; geri sarıyor, üst üste biniyor... Ve sanki bu yolculuk tek bir kelimeye dönüşüyor:

Dejavu...

Sevgiyle kalın.

1 Mayıs 2026 Brüksel

Bugün 1 Mayıs 2026. Bir Cuma. Takvimin insana seyrek de olsa sunduğu o nadir armağanlardan biri: uzun bir hafta sonu eşiği. Üç gün. Soluk alma vakti. Aile sıcaklığı, dostluk muhabbeti ya da yalnız kalma lüksü.

Ama bu sıradan görünümün arkasında, tarih hâlâ nefes alıyor.

1 Mayıs, yalnızca bir tatil değil. O, hafızanın içinde kök salmış bir tarihtir işçi mücadelelerinin, hak taleplerinin, bazen de bastırılmış seslerin yankılandığı bir gün. Ülkeden ülkeye değişen anlamıyla: kimi yerde sokaklar bir tribune'e dönüşür, kimi yerde ise ulusal birliğin sahnesine. Ne var ki her hâlükârda bu gün, bir araçtır,  siyasi ya da simgesel.

Ve nihayetinde, tek bir gerçeği taçlandırır: çalışmanın gerçeğini.

Ama "çalışma" kelimesinin altında ne yatıyor, buna dikkat etmek gerek.

Çalışma, tekbiçimli bir deneyim değildir. Ağır olabilir, değerli olabilir, görünmez olabilir, güvencesiz ya da kimliği kurucu olabilir. Ve her toplumda farklı biçimlerde tanınır  ya da tanınmaz. Onun algısı, kültürün ve siyasi tercihlerin derin izlerini taşır.

İşte benim yolum da bu aralıkta, bu eşikte şekilleniyor.

Finans, vergi, muhasebe, gayrimenkul ve miras planlaması... Bir yanda teknik bilginin soğuk dünyası. Öte yanda siyasi analiz: Belçika'nın karmaşık iç dengesi, Orta Asya'nın stratejik coğrafyası — Kazakistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan  ve zaman zaman Orta Doğu'nun girift denklemleri.

Ve bunların yanında, belki de en derin kökleri olan bir başka iş daha: Belçika'daki Türk diasporası içinde medyatik bir köprü olmak.

1960'larda imzalanan göç anlaşmalarıyla Belçika'ya yerleşen, zamanla bu toprağa kök salan, ama kimliğinin ağırlığını hâlâ taşıyan bir topluluk. Yerleşik ama derinlerde süregelen sorularla dolu: aidiyet, aktarım, temsil.

Ben de bu hikâyenin bir parçasıyım.

Göçmen bir aileden, Belçika'da doğmuş biri olarak; Türkiye'ye olan bağlılığım bazen mesafeyle daha da güçlenen bir bağlılık olarak  iki dünyanın tam ortasında duruyorum. Ne tamamen buraya ait, ne tamamen oraya. Bu arada-lık, benim için bir yük değil; bir sorumluluk.

Üstlendiğim rol, bir aracının rolüdür.

Bir yanda: diasporaya, Belçika'nın kültürel, ekonomik ve siyasi dokusunu anlatmak. Öte yanda: Türk ve Türki kültürü, Belçikalı ve Avrupalı bir okuyucuya taşımak bağlamıyla, nüansıyla, derinliğiyle.

Bu iş tarafsız değildir. Titizlik ister, doğrulama ister, sürekli bir analitik uyanıklık ister. Kişisel konfordan ödün vermeyi gerektirir. Okuma, araştırma, tartma...

Görünmez bir emektir bu. Ama yapısal bir emek.

Ve işte paradoks burada belirir.

Bu kadar çaba harcanan bir işin tanınması, çoğu zaman bu çabayla orantılı değildir.

Daha da ağırı: bu emek zaman zaman araçsallaştırılır. Desteklenmeden kullanılır. Sivil toplum aktörleri tarafından, kamu kurumları tarafından ve kimi zaman devlet yapıları tarafından.

Bu sonuncusu, meseleyi daha hassas bir zemine taşıyor.

Çünkü devlet, siyasi iktidar ile aynı şey değildir. Bu ayrım, basit görünebilir. Ama pratikte sürekli bulanıklaşır.

Bir ülke, onu yönetenlerden ibaret değildir. Bir ülke, çeşitliliğiyle, gerilimleriyle, çelişkileriyle ve yine de birlikte yaşayabilme kapasitesiyle bir halktır.

Siyasi iktidar devlet mantığının önüne geçtiğinde, roller karışır. Öncelikler kayar. Ve farklı katmanları  vatandaşları, kurumları, kültürleri  birbirine bağlamaya çalışanlar, sisteme yabancı hâle gelir; çevresel bir figüre dönüşür.

Bu bir şikâyet değil. Bir gözlem.

Sahada yürütülen çalışma özellikle diaspora kökenli gazetecilerinki  çoğu zaman zorunluluktan tercih edilir: daha az maliyetli olduğu için, daha erişilebilir olduğu için ya da anaakım medya devrelerinin gözünden kaçtığı için. Ve sunduğu gerçek fayda ile karşılık gördüğü saygı arasındaki mesafe, çoğu zaman acı verici biçimde geniştir.

Ama bu, özün değişmesine yol açmaz.

Çünkü bu çalışma, iktidara değil; daha uzun soluklu bir şeye sesleniyor: devlete  ve ötesinde, ülkeye.

İktidar geçicidir. Devlet ise zamana yazılır.

1 Mayıs, tüm simgesel yükünün ötesinde, sade bir soru sorar bize:

Çalışmaya gerçekten ne kadar değer veriyoruz?

Yalnızca görünür olana değil. Yapısal olana, bağlayıcı olana, aydınlatıcı olana da.

Kamusal sorumluluk taşıyanlara sormak gerekir: Bugün alınan kararlar, gerçekten bu kararların ağırlığının bilincinde mi alınıyor?

Vatandaşları temsil etmek, teknik bir görev değildir. Ahlaki bir zorunluluktur.

Ve o zorunluluk, yalın bir şeyle başlar:

İddia ettiğin şeye sadık kalmak.

Kadir Duran Brüksel Korner

entre lutte sociale et ingénierie de l'unité nationale

Il y a des dates qui ne dorment jamais vraiment. Des dates qui reviennent chaque année comme une blessure rouverte, ou comme une promesse que l'on n'a pas encore tenue. Le 1er mai est l'une d'elles.

En Europe, on descend dans la rue. On brandit des banderoles. On chante des chants que les pères ont appris des grands-pères, et que les enfants apprennent sans toujours en connaître les mots exacts — mais le geste, lui, on le connaît. Le poing levé. La marche. Le pavé. Il y a dans ce rituel quelque chose d'organique, de presque charnel : le corps social qui se rappelle qu'il existe, qu'il a faim, qu'il résiste. L'Europe a fait du 1er mai une fête du mécontentement civilisé. Une catharsis collective. Le peuple s'exprime contre  le capital, contre le gel des salaires, contre les promesses non tenues des gouvernements successifs. Et dans cet contre, paradoxalement, il se reconnaît. Il se reconstitue.

Mais à plusieurs milliers de kilomètres de Bruxelles, la même date respire autrement.

Au Kazakhstan, ce jour s'appelle la Journée de l'Unité du Peuple. Et déjà, dans le nom seul, quelque chose se déplace. Plus de cent trente groupes ethniques cohabitent sur ce territoire immense, étiré entre steppes et montagnes, entre héritages soviétiques et horizons asiatiques. Cent trente façons de prier, de cuisiner, de se souvenir. Cent trente récits qui auraient pu, dans un autre contexte, se regarder en chiens de faïence.

L'État kazakh ne laisse pas ce hasard géographique se débrouiller seul. Il le prend en main. Il l'organise. Il lui offre une scène, une musique, une dramaturgie. La diversité n'est pas subie , elle est mise en scène, transformée en argument politique, en preuve vivante de la viabilité du projet national. Ce n'est pas du folklore : c'est de la doctrine.

Et cette doctrine dit quelque chose de précis : nous sommes nombreux, donc nous devons être forts ensemble. Sinon, nous ne sommes rien.

On pourrait être tentés de comparer les deux modèles avec la satisfaction un peu condescendante de ceux qui croient que la démocratie occidentale a tout inventé. Ce serait une erreur de lecture.

Car ce que révèle ce contraste, ce n'est pas la supériorité d'un modèle sur l'autre. C'est quelque chose de plus troublant : deux anthropologies politiques fondamentalement différentes.

En Occident, la tension est le moteur. Le conflit est légitime, presque sacré. Le peuple se définit dans l'opposition à l'État, au patronat, aux élites. Cette conflictualité est le signe que la société respire, qu'elle n'est pas anesthésiée.

En Asie centrale, dans un environnement régional marqué par des fractures historiques jamais vraiment refermées, par des identités qui peuvent devenir des armes, par des géopolitiques qui changent de camp comme on change de saison , l'unité n'est pas un idéal sentimental. C'est une nécessité stratégique. Le peuple se définit dans la cohésion, ou il risque de se désintégrer.

Ni naïveté. Ni cynisme. Une réponse à une géographie particulière.

Le 1er mai devient ainsi un miroir tendu devant chaque société.

Non pas pour nous demander qui a raison ,  la question est mal posée. Mais pour nous obliger à regarder comment chaque civilisation choisit de penser le collectif. Comment elle décide de mettre en scène ce qui la constitue, et ce qu'elle préfère ne pas montrer.

En Europe : le peuple comme force critique, rugueuse, inconfortable. Au Kazakhstan : le peuple comme architecture à préserver, à consolider, à offrir comme signal au monde.

Derrière une même date, deux imaginaires. Deux rapports au pouvoir. Deux façons d'habiter la diversité  par la confrontation ou par l'intégration dirigée.

Et peut-être, au fond, deux peurs différentes.

L'une de l'immobilisme. L'autre de la fracture.

Bruxelles Korner — Analyse sociétale & géopolitique  — Kadir Duran

1838 – Istanbul – Ankara : archéologie d’une relation belgo-turque stratégique

BRUXELLES KORNER / KADIR DURAN

Avant les architectures institutionnelles, avant les conciliabules diplomatiques sous pavillon européen, une autre trame  plus discrète, plus organique se tissait déjà entre Bruxelles et Istanbul. Une diplomatie sans grand récit idéologique, mais animée par une logique plus fondamentale : celle des flux, des intérêts et des équilibres. 

Car Bruxelles n’a pas attendu l’Europe politique pour regarder vers l’Est. Elle y était déjà tournée, par nécessité, par instinct, presque par anticipation.

1838 : l’intuition stratégique d’un État naissant

À peine sortie de sa propre révolution, encore fragile dans son existence, la Belgique ne se replie pas sur elle-même. Elle projette. Elle anticipe. Elle s’insère.

Le traité signé en 1838 avec l’Empire ottoman n’est pas un simple document diplomatique ; il est l’expression d’une intelligence stratégique rare pour un État aussi jeune. Dans une Europe en recomposition, où les empires dominent encore tandis que les nations émergent, la Belgique choisit d’exister par le commerce.

Face à elle, l’Empire ottoman traverse une phase d’ajustement. Moins dominant politiquement, mais toujours central dans les routes économiques, il cherche à diversifier ses alliances, à respirer hors de l’étreinte des grandes puissances.

C’est dans cet entre-deux que naît la convergence.

D’un côté, une Belgique industrielle en quête de débouchés.
De l’autre, un empire en mutation à la recherche de partenaires.

Le traité de 1838 ne scelle pas seulement un accord  il inaugure une logique.

Istanbul : laboratoire d’influence silencieuse

Très vite, la relation quitte les textes pour s’incarner dans les faits. Istanbul devient bien plus qu’un point d’ancrage diplomatique : elle se transforme en plateforme d’expansion.

La présence belge y est méthodique, presque discrète, mais structurante. Consulats, réseaux commerciaux, relais techniques, tout concourt à inscrire la Belgique dans les dynamiques locales sans jamais apparaître comme une puissance intrusive.

C’est là que réside son avantage.

Dans un espace dominé par les rivalités impériales  entre le Royaume-Uni, la France et la Russie,  la Belgique avance sans susciter de rejet. Elle n’impose pas, elle propose. Elle n’occupe pas, elle s’insère.

Ses acteurs participent à des projets d’infrastructures, de transport, d’industrialisation. Non pas dans une logique de domination, mais dans une dynamique d’interdépendance.

Istanbul devient alors un terrain d’influence douce, où se déploie un modèle économique européen sans la lourdeur politique des grandes puissances.

Ankara : rupture politique, continuité stratégique

Le XXe siècle introduit une césure majeure. L’Empire disparaît, la République émerge. En 1923, sous l’impulsion de Mustafa Kemal Atatürk, la Turquie redéfinit entièrement son architecture politique.

Le déplacement de la capitale vers Ankara est tout sauf symbolique. Il marque une volonté de rupture, une tentative de réécriture de l’État.

Et pourtant, derrière cette transformation radicale, une constante subsiste : la relation avec la Belgique.

Bruxelles ne s’attarde pas dans la nostalgie impériale. Elle s’adapte. Elle redéploie. Elle recalibre.
La reconnaissance de la République turque en 1925 formalise cette continuité dans le changement.

La relation quitte progressivement le registre purement commercial pour entrer dans une dimension plus institutionnelle. Mais le socle, lui, reste intact.

Bruxelles–Ankara : une profondeur historique sous-estimée

Ce que l’on perçoit aujourd’hui comme une relation diplomatique classique entre un État membre de l’Union européenne et un partenaire stratégique dissimule en réalité une profondeur historique rarement mise en lumière.

Trois lignes de force traversent cette relation :

• L’économie comme matrice : le commerce n’est pas une conséquence, il est l’origine

• L’adaptabilité comme méthode : empire ou république, la relation se reconfigure sans se rompre

• La continuité comme logique : au-delà des ruptures politiques, le lien persiste

Conclusion : Avant les institutions, les circulations

L’histoire belgo-ottomane rappelle une évidence souvent occultée : l’Europe ne s’est pas d’abord construite dans les traités, mais dans les échanges.

Avant les normes, avant les sommets, avant les structures, il y avait déjà des routes, des réseaux, des intérêts croisés. Bruxelles n’était pas encore capitale de l’Europe — mais elle en incarnait déjà une forme embryonnaire : celle d’un carrefour.

Dans cette cartographie oubliée, Istanbul puis Ankara ne sont pas des périphéries. Elles sont des points d’équilibre.

Ce qui évolue, ce sont les cadres.
Ce qui demeure, ce sont les logiques.

Et ces logiques, elles prennent racine en 1838.

20 + 4 = 24 ?

Bu Cuma, Belçika dönüşü Eskişehir Hasan Polatkan Havalimanı’na geldik .

Check-in sırasında, online check-in yapılmadığı için 5 € ücret ödenmesi gerektiği söylendi.

Koltuk zaten belirlenmiş olmasına rağmen, sistemin ayrı bir işlem daha istediği ifade edildi.

Burada özellikle belirtmek isterim:

Herhangi bir firmayı hedef göstermek gibi bir niyetim yok, bu yüzden şirket ismi vermiyorum ve fotolarda görünen logoları sildim .

Bizim için sorun değil…

Ama herkes için öyle mi?

İnterneti kullanamayanlar,

yaşlı yolcular…

Onlar da mı aynı “sistemin” içinde?

Gelelim günün sorusuna:

20 + 4 = 24 mü?

Yüküm fazla olmadığı için küçük valizi büyük valizin içine koydum.

Toplam: 24,7 kg

Hak:

20 kg bagaj + 8 kg el bagajı= 28 kg

Ama sonuç farklı:

Valizde FAZLA

Elde SERBEST

Aynı kilo.

Farklı muamele.

Çözüm basit:

4 kiloyu eline al…

Bir anda sistem seni “anlıyor”

DEMEKKİ MESELE KİLO DEĞİL,

KİLONUN NEREDE OLDUĞU.

Bazen el bagajını aşağı aldırmaya çalışan bir sistem,

bazen elde taşımaya zorlayan bir düzen…

Kural var,koymuşlar.

Mantık… tartışılır.

Hazır konuya değinmişken ,

Eskişehir çok daha net bir şeyi hak ediyor:

Modern, dört mevsim çalışan,

uçakların sorunsuz iniş yapabileceği bir havalimanı.

Bu konuyu gündemde tutalım.

Unutmayalım, unutturmayalım.

Türkiye’ye her gidişimizde,eş dost Kaymakam Vali Belediye Başkanı Bakan;

tanıdığımız kim varsa hatırlatalım.

Ve seçim yaklaşırken şunu da söyleyelim:

Havalimanını yapan veya sözünü veren,oyları isteme hakkına sahip olsun .

Sait Köse

Brüksel,Pazar 26 Nisan 2026

Par Kadir Duran

Une date, plusieurs vérités concurrentes

Le 24 avril s’impose, année après année, comme un point de tension dans l’histoire contemporaine. Il ne s’agit pas uniquement d’un moment de commémoration. C’est une ligne de fracture active, où mémoire, politique et identité se superposent sans jamais véritablement se rejoindre.

Plus de 111 ans après les événements de 1915 dans l’Empire ottoman, le débat reste irrésolu. Non pas faute de documentation, mais en raison de la nature même du sujet : une collision entre histoire vécue, interprétations nationales et intérêts géopolitiques contemporains.

Le terme lui-même est disputé, Génocide Massacres ou déportations, Tragédie historique complexe pour certains courants académiques intermédiaires

Cette instabilité lexicale n’est pas un détail. Elle est le symptôme d’un désaccord structurel.

Le 24 avril est une date qui pèse. 111 ans plus tôt, pour certains peuples, elle revient chaque année comme un rappel douloureux  non pas seulement d'une catastrophe ancienne, mais d'une blessure qui n'a jamais tout à fait cicatrisé. Elle convoque à la fois la mémoire des disparus, la douleur de leurs héritiers et, inévitablement, l'accusation portée contre un autre peuple, un autre État, une autre identité collective. Entre deuil légitime et confrontation politique, le 24 avril demeure un moment de fracture autant que de recueillement.

Les événements de 1915 ont traversé plus d'un siècle sans trouver de nom universellement accepté. Génocide, massacres, déportations , chaque terme charrie ses propres implications juridiques, morales et diplomatiques. Et c'est précisément cette instabilité sémantique qui révèle la nature profonde du problème : nous ne sommes pas encore en présence d'un consensus historique, mais d'un champ de bataille mémoriel sur lequel se jouent des enjeux qui dépassent largement le passé.

Une question, pourtant, mérite d'être posée avec franchise : à qui a réellement profité ce déchirement ? Car si un peuple est sorti de cette période arraché à ses terres, amputé de ses structures sociales, dispersé aux quatre vents du monde, d'autres acteurs  politiques, diplomatiques, identitaires ont su, au fil des décennies, transformer cette tragédie en ressource. En levier. En capital.

Avril 1915 : la guerre comme contexte, la loi comme instrument

Le 24 avril 1915, tandis que l'Empire ottoman agonise sur le front des Dardanelles, des intellectuels arméniens sont arrêtés à Istanbul. Quelques semaines plus tard, le 27 mai, la loi de « Tehcir » officialise les déportations. Ces décisions s'inscrivent dans un contexte de guerre totale, de délitement interne et de recomposition géopolitique à marche forcée. L'empire vacille. Ses dirigeants perçoivent, ou prétendent percevoir, des menaces intérieures que la logique de survie militaire leur interdit d'ignorer.

Mais ce contexte explique-t-il tout ? Justifie-t-il tout ? C'est précisément là que les lectures divergent  et divergeront encore longtemps. La position officielle turque y voit une mesure sécuritaire dictée par l'urgence de la guerre. Le consensus international dominant y reconnaît les contours d'un génocide. Entre ces deux pôles, les historiens débattent, les archives parlent  parfois à voix basse, parfois en se contredisant.

Car la bataille des récits est aussi une bataille des sources. Les archives ottomanes, les fonds russes, les témoignages contemporains, les constructions diasporiques et les récupérations politiques modernes forment un corpus disparate, souvent fragmenté, toujours contesté. Aucune lecture sérieuse ne peut se satisfaire d'une seule boussole. Le témoin militaire qui a confronté, en chair et en os, ces narratifs rivaux face à des interlocuteurs étrangers le sait mieux que quiconque : la question arménienne n'est pas un terrain d'entente, c'est un terrain de guerre froide mémorielle.

L'anachronisme comme tentation politique

L'un des dangers les plus insidieux de ce débat est l'anachronisme moral. Imputer à des populations actuelles la responsabilité de décisions prises il y a plus d'un siècle par un appareil d'État disparu relève d'une logique qui, si elle était appliquée universellement, ne laisserait aucun peuple indemne. Les citoyens arméniens qui vivent aujourd'hui en Turquie font partie intégrante du tissu social de ce pays. Les sociétés contemporaines ne se réduisent pas à l'image de leurs prédécesseurs historiques  et elles ne devraient jamais être jugées comme si elles en étaient les simples continuations.

Il serait tout aussi faux, à l'inverse, de balayer les faits au nom de la realpolitik. Le malheur réel d'une population réelle ne saurait être nié au motif que sa mémoire a été politisée. Les deux choses coexistent : la souffrance historique est authentique, et son instrumentalisation contemporaine est réelle. Les confondre ou les dissocier artificielle­ment produit le même résultat : l'impasse.

La mémoire comme outil

Plus d'un siècle après les faits, la question arménienne continue de circuler dans les chancelleries, les parlements et les campagnes électorales avec une étonnante vitalité. Elle sert de levier diplomatique pour les uns, de marqueur identitaire pour les autres, de munition rhétorique pour d'autres encore. Certains États l'ont reconnue officiellement pour signifier leur distance vis-à-vis d'Ankara. D'autres hésitent encore, pesant les intérêts stratégiques contre les exigences morales.

Cette instrumentalisation soulève une question que l'on n'ose pas toujours formuler clairement : la mémoire des victimes peut-elle véritablement être dissociée des intérêts de ceux qui la portent ? Et si non , que reste-t-il de la dignité des morts lorsque leur souvenir devient un outil entre les mains des vivants ?

La seule voie : la vérité sans ambition politique

Nous ne pouvons pas revenir en arrière. Ni effacer ce qui s'est produit, ni prétendre le comprendre pleinement avec les outils du présent. Ce que nous pouvons faire, en revanche, c'est refuser la simplification. Refuser la condamnation sommaire autant que le déni confortable. Exiger des preuves là où l'on brandit des certitudes. Réclamer de la méthode là où règnent les passions.

L'histoire n'est pas une arène judiciaire où l'on rend des verdicts définitifs. C'est un chantier permanent, exigeant, inconfortable  qui suppose l'ouverture des archives, le dialogue académique entre toutes les parties et une volonté sincère de comprendre plutôt que de condamner ou d'absoudre.

Car une chose demeure incontestable, et elle suffit à fonder toute éthique mémorielle digne de ce nom : le malheur des uns ne saurait jamais devenir le capital politique des autres. Ce principe-là, au moins, ne devrait souffrir aucune exception.

Kadir Duran est journaliste, analyste géopolitique et directeur éditorial de Bruxelles Korner.

A lire aussi Par Tonyukuk Boran

Tonyukuk BORAN

Çanakkale’nin İttifak Devletlerince saldırı altında olduğu 24 Nisan 1915 günü Osmanlı Devleti yaklaşık 300 kişilik Ayrılıkçı Ermeni ileri gelenlerini tutuklamıştır. Tehcir kanunu ise 27 Mayıs 1915 tarihinde kabul edilmiştir.

Ermeni meselesi hakkında, bir emekli subayın anlatımları aşağıda sunulmuştur.

“2000’li yılların başlarında yurtdışı bir görevde İngiliz emekli SAS komandosu olan kişilerin NATO kapsamında teknik eğitim vermelerine irtibat subayı ve aynı zamanda çevirmen olarak görevlendirilmiştim. Türk kışlasında sürekli yanlarında olmam gerekmesi sebebi ile yemek arasında konuşurken konu savaşlardan ve özellikle Çanakkale Savaşı’ndan açıldı. Son onurlu savaş olarak birçok tarihçinin hem fikir olduğu savaş olduğunu belirtmem üzerine biri konuyu Ermeni meselesine getirdi. Orada onlara bunun bir İngiliz Propagandası olduğunu ve gerçek tarihin çok farklı olduğunu belirttim. Devamında konuyu üstlerime taşıdım. Sonuçta eğitimin durdurulması ve eğitici personelin gerekli şekilde kışla dışına kadar eşlik etme görevi tarafımdan icra edildi.

Görev sonrasında Ermeni meselesi hakkında bilgilerimin yetersiz olduğunu düşündüm. O günleri yaşayan ve kaleme alan Kazım Karabekir Paşa’nın Ermeni Dosyası kitabını okuyarak meseleyi anlamaya çalıştım. Kazım Karabekir Paşa’nın kitabında Ermenilerin Pers ve Bizans arasındaki mücadelede sürekli farklı taraflar ile ittifaklar kurdukları ancak güç dengesinin her değişiminde de bunun bedelini acı bir şekilde ödedikleri konusu dikkatimi çekti.

Kitaplar üzerinde konuyu okurken uzun süreli bir kurs için ABD’ye gönderileceğim kesinleşince Ermeni olayları konusunda hem merakımı hem de olası ABD’de bu olay ile karşılaşmam durumunda daha bilimsel ve kati cevaplar vermek için o dönemde Anakara Üniversitesinde öğretim üyesi olan Prof. Seyit SERTÇELİK Hocadan randevu almayı başardım. Randevu günü kendisine içinde bulunduğum durumu ve bu konuda yardımcı olursa sevineceğimi belirtmem üzerine sağ olsun onca işi arasında yaklaşık iki saatini bana ayırarak bilgilerinin bir kısmını özet olarak benimle paylaştı. Seyit SERTÇELİK Hoca:

• Rus Arşivlerinde uzun yıllar çalışma yaptığını ve Ermeni olayları meselesinde Osmanlı Devleti’nin taraf olması sebebi ile arşivlerinin dikkate alınmayabileceği ancak Rus Arşivlerinin herkes tarafından kabul edileceğini, Rusların Anadolu istilasına hazırlandıkları ve bu sebeble Anadolu hakkında ayrıntılı bir çalışma yaptıklarını, bu arşivlerde Polatlı’da bulunan Osmanlı garnizonunda kaç adet kab kacak bulunduğu konusunda bile veri bulunduğunu,
• Doğu Anadolu’da bulunan Ermenilerin savaş başlayınca büyük bir kısmının Rus tarafına göç ettiğini,
• İttifak devletleri saffında 200.000 den fazla Ermeni’nin görev yaptığını
• Ruslar tarafından Ermenilerce katledilen 600.000 Kürt Müslüman olduğunu belirttiği, Türklerin Ruslar açısından bir önemi olmadığından rakamlarının belirtilmediğini
• Yaptığı çalışmalar neticesinde birçok Ermeni’nin kimlik değiştirerek aramızda yaşadığını bunu çevresine ifade ettiğinde bir zamanlar güldüklerini ancak Yusuf HALAÇOĞLU Hocanın bu konuyu belirtmesi ile ciddiye aldıklarını anlatmıştı.

ABD’de kurs gördüğüm süreçte sadece başka bir ülke subayı tarafından konu açılmaya çalışılmıştı. Ancak kendisine sertçe bu konunun politik olduğu, ayrıca tarih bilimi açısından ise durumun tam tersi olduğu ve Ermeni Soykırımının olduğu ama bunun Ermenilerce uygulanan soykırım olduğunu belirtince ortamda bulunan dersin hocası tarafından konu kapatılmıştır. Ancak ortamda bulunan diğer arkadaşlara konu Rus Arşivleri üzerinden anlatılmıştır.

Teknik bir kursa gitmekle beraber ülkem ve milletime karşı yapılan saldırılara bilgi ile cevap vererek ortamda bulunan diğer ülke subaylarına da bilgi aktararak en azından bu alandaki görevimi kısmen de olsa yerine getirdiğimi düşünüyorum.”

Prof.Dr.Seyit SERTÇELİK’in de belirtiği ve Prof.Dr. Yusuf HALAÇOĞLU tarafından 2007 yılında açıklanan Kürt Alevilerin bir kısmının Ermeni olduğu açıklaması sonrasında Türk Tarih Kurumu Başkanlığı’ndan alınmasına neden olmuştur. Bu açıklamaları bazı rivayetlere göre ABD Kongre Kütüphanesinden kopyası alınan “Kürtleşen Ermeniler Raporu”na dayanmaktadır.

Birçok Ermeni vatandaşımız özgürce ve bu ülke için çalışmış olmakla beraber özellikle ABD (Osmanlı’nın son döneminde özellikle Doğu Anadolu’da okul ve misyonerlik faaliyetleri ile etki yarattılar.), İngiltere ve Fransa tarafından kullanılan ayrılıkçı Ermenilerin 1. Dünya Savaşı’nda yarattıkları tehdit nedeni ile Doğu ve Orta Anadolu’dan zorunlu tehcire maruz bırakılmaları bir tercih değil zorunluluktu.

DEM Parti’nin bu tarihsel gerçekliklere rağmen Ermeni muhipliği ise ancak HALAÇOĞLU Hocanın açıklamalarının gerçek olduğunu düşünmeye neden olmaktadır.

Bir medeniyetin büyüklüğü çoğu zaman saraylarının ihtişamıyla, ordularının gücüyle ya da fethettiği toprakların genişliğiyle ölçülür. Oysa asıl ölçü bazen çok daha küçük ayrıntılarda gizlidir. Bir pencerenin kıvrımında, bir çeşmenin gölgesinde, bir duvarın yüksekçe köşesine iliştirilmiş minicik bir yuvada!

Osmanlı şehirlerinde taşın ve ahşabın dili yalnızca insan için konuşmazdı. Sokaklar, meydanlar, camiler, hanlar ve konaklar sadece insanların barınması, ibadeti ya da ticareti için yapılmış yapılar değildi. Aynı zamanda canlı hayatın bütününe yer açan bir anlayışın ürünleriydi. Bunun en zarif örneklerinden biri de bugün hâlâ bazı duvarlarda görülebilen kuş köşkleridir.

Kuş köşkü denildiğinde akla küçük bir süs unsuru gelebilir. Oysa bunlar yalnızca estetik detaylar değildi. Taş cephelere işlenen minyatür evler, serçeler, güvercinler ve küçük kuşlar için tasarlanmış barınaklardı. Yağmurdan korunacakları, yuva kurabilecekleri, emniyet bulabilecekleri yerlerdi. İnsan eliyle yapılan bir binanın, insan dışındaki canlılarla paylaşılması fikriydi. Bugün dünyanın birçok yerinde beton yükselirken çoğu zaman ilk kaybolan şey sessizlik olur; ardından gölge, sonra kuş sesi. Oysa Osmanlı şehrinde mimari sadece yükselmek için değil, uyum kurmak için vardı. Bir caminin duvarında kuşlara ayrılmış küçük bir yuva, taşın incelikle işlendiğini gösterirdi.

Yeni Valide Camii, Ayazma Camii, Selimiye Camii gibi yapılarda rastlanan kuş evleri; bazen iki katlı, bazen cumbalı, bazen saray cepheli küçük konaklar gibidir. Mimarlık tarihçileri onları taş üzerine oyulmuş şefkat notları gibi tarif eder. Bu anlayış tesadüfi değildi. Osmanlı toplumunda vakıf kültürü yalnızca insanlara değil, hayvanlara da uzanıyordu. Yaralı leyleklerin tedavi edildiği, sokak hayvanlarına yem bırakıldığı, kış günlerinde kuşlar için yiyecek dağıtıldığına dair kayıtlar mevcuttur.

İyilik, yalnızca görünen yere değil, görünmeyene de yapılırdı. Belki de bu yüzden kuş köşkleri “sessiz iyilik”tir. Çünkü bir gösteriş taşımazlar. Üzerinde isim levhası yoktur. Kim yaptı, kim para verdi, kim övgü aldı bilinmez. Bir duvara yapılır ve kuşlar kullanır. Ne alkış ister ne teşekkür. Diğer bir deyişle kuş köşkleri bize, gerçek zarafetin görünmekte değil, düşünmekte olduğunu hatırlatır.

Bugün dünyada şehirler büyüyor, yapılar çoğalıyor, hayat hızlanıyor. Fakat insan ruhunun ihtiyaç duyduğu şeyler değişmiyor. Hâlâ bir ağaç gölgesi huzur veriyor, hâlâ kuş sesi sabahı güzelleştiriyor, hâlâ küçük bir iyilik kalpte iz bırakıyor.

Kuş köşkleri geçmişten bugüne ulaşan sessiz bir hatırlatmadır. İncelik gürültüyle değil, dikkatle yaşar. Merhamet çoğu zaman büyük sözlerde değil, küçük davranışlarda görünür. Bazen bir toplumun karakteri, meydanlarına diktiği yapılardan çok, duvarlarına açtığı minicik yuvalarda saklıdır.

Belki bugün yeniden taş cephelere kuş sarayları yapmayacağız. Fakat onların taşıdığı ruhu yeniden yaşatmak mümkündür. Bir pencere önüne su koyarak, bir ağacı koruyarak, bir canlının yaşam hakkına saygı duyarak…

Çünkü bazı eserler zamana yenilir, bazıları unutulur. Ama zarafetle yapılmış iyilik, yüzyıllar geçse de ayakta kalır.

Ahmet URFALI

                                  “Çocuğa kim demiş küçük şeydir, bir çocuk belki en büyük şeydir.’’

                                                                                                          Abdülhak Hâmid Tarhan

Kazım Karabekir, görev alanında 50 bine yakın bakıma muhtaç şehit yetimi çocuğun bulunduğunu tespit ettirmişti.1919 yılında bu çocuklar sersefil bir vaziyette; ağaç kovuklarında, mağaralarda, ağaç yaprakları ve ot yiyerek hayatlarını idame ettirmeye çalışıyorlardı.

Kazım Karabekir, ‘’Çocuk Davam’’ adını verdiği bu projesini ‘’Gürbüz Çocuklar Ordusu’’ olarak tanımlayarak, onları hayata kazandırmayı arzu ediyordu. Paşa, bu amaçla sosyal, kültürel ve eğitim anlamında çalışmalar yapmaya başladı. Ailelerini savaşlarda kaybeden bu binlerce yetim ve öksüz çocuğun bir meslek sahibi olmasını, millet hizmetine koşmalarını istiyordu. Şehitler emaneti çocuklara, askeri eğitimin yanında zanaat eğitimi de verildi. Kazım Karabekir, yetim ve öksüz çocukları Atatürk’ün huzuruna çıkardı.

Karabekir Paşa’nın çocukları Atatürk’ün huzuruna çıkarmasının amacı, ülkedeki yetimlere ve kimsesiz çocuklara dikkat çekerek onların eğitimini sağlayacak okullar kurdurtmaktı. ‘’Kimsesizlerin kimsesi ‘’ olan Atatürk, çocuklar için meslek okulları kurulmasını emretti.6 Mart 1917’de İstanbul Himaye-i Etfal Cemiyeti kurulmuştu. Bu cemiyet de Kazım Karabekir tarafından kurulan çocuk teşkilatıyla aynı amaçları taşımaktaydı.1921 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal’in Himaye-i Etfal Cemiyetinin koruyuculuğunu kabul etmesiyle yetim ve öksüz çocukların sorunlarıyla daha yakından ilgilenildi. 30 Haziran 1921’de Çocuk Esirgeme Kurumu kuruldu.

Himaye-i Etfal Cemiyeti, 23 Nisanları Çocuk Bayramı olarak anmaya başladı. Kamuoyunun ilgisini çekmek, katkısını almak amacıyla çeşitli etkinlikler yaptı. O günkü basının da, 23 Nisan’ın; “Bu gün Yavruların Rozet Bayramıdır”, “23 Nisan Türklerin Çocuk Günüdür”. “Çocuk Günü” olduğu konusunda manşetler atarak yazılar neşretti.

Yeni Türk devletinin ilk bayramı olarak 23 Nisan 1921 yılında kabul edilen Hâkimiyet-i Milliye Bayramı, daha sonraki yıllarda Hâkimiyet-i Milliye Bayramı ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaya başlamıştır. Milli Eğitim Bakanlığı ve Türk Ocaklarının aktif rol üstlendiği bayram bazen bir hafta boyunca çeşitli etkinliklerle devam etmiştir.

1980’den sonra bu bayramın adı; ‘”23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı” olarak belirlenmiştir.Zaman zaman gerek bilgisizlikten veya Cumhuriyet’in temel değerlerine kayıtsızlıktan dolayı şehit yetimlerine armağan edilen bu bayrama iyi gözle bakılmamıştır. Oysa şehitlerimizin emanetleri yetim yavruları hoşnut etmek herkesin milli görevleri arasında olmalıdır.Atatürk, şehit yetimi kimsesiz çocuklara şöyle seslenmiştir: “Küçük hanımlar, küçük beyler! Sizler geleceğin bir gülü, yıldızı ve ikbal ışığısınız. Memleketi asıl ışığa boğacak olan sizsiniz.”

Milletler geleceğini çocuklarına verdikleri eğitim sayesinde kurarlar. Çocuklar; aile, okul ve çevreden aldıkları eğitimle milli kültürlerini geleceğe taşırlar. Dede Korkut Hikâyelerinde çocuk eğitiminin anahtarı verilir: “Kız anadan görmeyinçe öğüt almaz, oğul atadan görmeyinçe sufra çekmez. Oğul atanun yetiridür, iki gözinün biridir. Devletli oğul kopsa ocağınun közidür ”

Çocuk, bir milletin ve neslin devamıdır. Bu bakımdan onun yetiştirilmesinden birinci derece de aile sorumludur. Çocukların iyi yetiştirilmesi ve varlığının korunmasının ana sebebi ailenin korunmasıdır. İyi yetiştirilen çocukların meydana getirdiği bir toplum geleceğe daha güvenli bakacaktır.

23 Nisanlarda makamlarını, koltuklarını bir anlık olsa da çocuklara emanet eden devlet yöneticileri, ‘’23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’’na bir de bu açıdan bakmalıdırlar.

   Göçebelik hareket ve canlılık ister. Göçebeliği hayat tarzı olarak seçen toplumlar, içinde yaşadıkları bozkırın, tabiatın ve coğrafyanın yapısına uymak zorundadır. Burada uyuşukluğa, gevşekliğe yer yoktur. Garipname’ye göre ; “Alp” kişide sağlam yürek, pazı kuvveti, gayret, iyi bir at, özel bir giysi, iyi bir kılıç, süngü, yay ve kader birliği ettiği iyi bir arkadaş olmak üzere dokuz şey gereklidir. Alp; kahramandır, cesurdur, yiğittir. Doğuştan olgun ve güçlüdür. Hayatının her safhasında olağanüstülük bulunur. Alp aynı zamanda; mütevazı, dürüst, cömert, konukseverdir. Alplerin eşleri de yiğit, mücadeleci, kahraman kadınlardır.

Dışa dönük bir yapıya sahip olan alp, İslamiyet’i kabul ettikten sonra “gazi tipi” halini almıştır. Ayrıca veli tipi Türk toplumunda kendini içine hapsetmez, daima bir öte duygusu ile bir ruh göçebesi gibi yaşar.

   Fethedilen yeni topraklarda atlı-göçebe ve yerleşik yapıya uygun insan tipleri yetiştirme başarısı gösterilmiştir. Alplikle gazilik, erenlikle dervişlik bunun en güzel örneğidir. Alp-eren, gazi-derviş deyişleri adlarıyla bize bir idealinin ışıltısını vermektedir.

Nâbi; Hayriye adlı ahlaki ve öğretici mesnevisinde “evsatü’n nas” (vasat, orta insan) tipini ön plana çıkarır. 18. yy.dan günümüze kadar uzanan sakin, rahatına düşkün bu tip, alplik ve gazilik geleneğinden gelen bir toplumda pek de sevilmez.

   Alp-gazi tipi milletine hesap verir, görevini yerine getirir ve ulu Tanrı’ya borcunu öder. Cihana hükmetmek ülküsü olan Kızılelma, O’nun mücadele azmini artırır. Dünya barışının, bütün milletlerinin “nizam-ı alem”e kavuşması ile sağlanacağını düşünür.

Bu bakımdan insan sevgisini esas alan eren-derviş tipi ile birleşir. Gönlü terbiye ederek, nefsi tanıyarak, insanları severek birlik ve barışı kurma gayretiyle çalışır.

Osmanlı’nın kuruluş aşamasında alplik, ahilik, erenlik kavramlarının birbiriyle dayanışmayı kişilerde görmek mümkündür. Beyler gazidir, cengaverler alp’tir, gönül ehli erendir.

 16.yy gazavetnamelerinde geçen;

         Bu Türk azdur diyü itme bahane
         Onun bir şulesi besdir cihana. (1)

beyitinde inanç ile,

         Erenlerden kuşanmışdur kuşağı
         Bu yolda can veren sanma ölüptür.deyişindeki anlam, birbirini tamamlamaktadır.

         Şemşir gibi rüy-ı zemine taraf taraf
         Saldın demür kuşaklı cihan pehlevanlar(2)

beyitindeki kendine güven duygusu, zaman içerisinde ve bozulma, çözülme dönemlerinde cesaretlendirmeye yönelerek alp-erenlerin görevlerini hatırlatmaya dönüşmüştür.

         Eder tedvir-i âlem bir mekînin kuvve-i azmi
        Cihân titrer sebât-ı pây-ı erbâb-ı metânetten

        “Ber mekînin azminin kuvveti alemi çevirir; (bunun gibi) metanet sahibinin ayak diremesinden cihan titrer” (3)

 Türk’ün ideal insan tipi olan alp-erenlik Mehmet Akif’te “Asım’ın Nesli” şeklinde karşımıza çıkar, ülkesini koruma görevini yerine getirir:

         Asımın nesli.. diyordum ya… nesilmiş gerçek;
         İşte çiğnetmedi namusunu, çiğnetmeyecek.

Alp-eren tipine duyulan hasret mısrada dile getirilir:

         Alplar, erenler, Başbuğlar
         Ardınca yürüsün tuğlar…
         Yedi iklim, yüce dağlar,
         Karış karış Türk olacak.(4)

Anadolu bozkırında yeniden dirilişin, uyanışın müjdesi tarihin tanıklığında muştulanır:

            Nerde kaldı o çağlar ki
            Analar kurt doğururdu
            Hilkat insan çamurunu
            Destanlarla yoğururdu (5)

    Yeni zamanların alp-eren tipi, Anadolu yaylasında Yunus Emre’den, Mevlana’dan, Hacı Bektaş’ı Veli’den ilham ve destur alarak gönlünü yeni güzelliklere açmaktadır:

          Yiğitlikleri atadan mirastır
          İmanları kutlu elçiden emanet

 Adı efedir

Bahadırlığın yıldırım olup çakmasıdır düşman üstüne

Adı ededir

Yeni destanların yazılmasıdır alnındaki ışıktan

Adı dadaştır

Görkemli dağların kardeşidir başı dumanlı

Adı uşaktır

Bir hasrete çırpınmasıdır sevdasıyla Karadeniz’in

Adı seymendir

Anadolu’nun ortasından bir tan ağartısıdır yeryüzüne

Adı zeybektir

Duruşu ilham verir her bakışta efsanelere

Adı yarendir

Dostluğu güvenlidir dar zamanlarda gelir

Yetişmekte olan alp oğulların, alp torunların muhteşem kültür ve tarihten aldıkları ilham ile aklın yön verici ışığı ve sezginin kavrayıcı, bütünleyici, birleştirici sentezi sayesinde yeni dünyalar kuracakları çağın sancısındadır dünya.

1- Süzi Çelebi

2- Baki

3- Namık Kemal

4- Y.Niyazi Gençosmanoğlu

5- A.Nihat Asya

Kahramanmaraş’ta yaşanan o olaydan sonra herkes aynı şeyi soruyor:
“Nasıl oldu bu?”

Ama artık bu sorunun kendisi bile eksik geliyor bana.

Çünkü bir gün önce
Şanlıurfa’da da benzer bir haber vardı.

Bir gün Urfa…
Ertesi gün Maraş…

İki gün.
İki şehir.
Aynı karanlık.

Bu artık “bir olay” değil.
Bu bir işaret.

14 yaşında bir çocuk…
Ve geride bıraktığı bir cümle:
“Hayatım boyunca hep yalnız kaldım.”

Bunu okuyunca insanın içi sıkışıyor.

Çünkü bu bir cümle değil,
duyulmayan bir hayatın özeti gibi.

Bir çocuk durduk yere bu noktaya gelmez.

Kimse bir sabah uyanıp “bugün her şeyi yakacağım” demez.

Önce konuşur… ama duyulmaz.
Sonra anlatır… ama önemsenmez.
Sonra susar… ve kimse fark etmez.

En tehlikeli kısım da tam orasıdır zaten:
Susmaya alıştığı yer.

Biz bazen çocukları yanlış okuyoruz.

Sessizse “uyumlu” diyoruz.
İçe kapanıksa “böyle biri” diyoruz.
Sinirliyse “ergenlik” deyip geçiyoruz.

Ama çoğu zaman mesele bu kadar basit değil.
Bazen sessizlik, sadece sessizlik değildir.

Bazen “biri beni fark etsin” demenin en sessiz halidir.

Ben şuna inanıyorum:
Bir çocuk evinde gerçekten görülüyorsa, dışarıda kaybolmaz.

Ama “görülmek” dediğim şey
sadece aynı evde yaşamak değil.

Yan yana oturmak değil.
Aynı sofrayı paylaşmak değil.

Gerçekten bakmak.
Gerçekten dinlemek.
Telefonu bırakıp gözünün içine bakmak.

Bu kadar basit ama bu kadar zor.

Bugün çocuklar çok şey biliyor gibi görünüyor ama
çok az şey hissedildiklerini düşünüyorlar.

Ve hissedilmediğini düşünen bir çocuk,
bir süre sonra kendini anlatmayı bırakıyor.

O olaydan sonra bir cümle takıldı aklıma:
“Hayatım boyunca hep yalnız kaldım.”

Bence en ağır yalnızlık, kalabalıkların içinde yaşanan.

Evde.
Sınıfta.
Aynı odada.

Ama kimsenin gerçekten “orada” olmadığı bir yalnızlık.

Biz ebeveynler, yetişkinler, toplum olarak
bazen çok konuşuyoruz ama çok az dinliyoruz.

Çok öğüt veriyoruz ama az anlıyoruz.
Çok düzeltmeye çalışıyoruz ama az fark ediyoruz.

Belki de mesele şu:
Çocukları “büyütmeye” o kadar odaklandık ki
onları “anlamayı” unuttuk.

Bir çocuk kaybolmaz aslında.
Yavaş yavaş elinden bırakılır.

Bir bakmışsın konuşmuyor.
Bir bakmışsın içine kapanmış.
Bir bakmışsın artık anlatmıyor.

Ve en kötüsü:
Biz bunu “normal” sanıyoruz.

Ben kimseyi suçlamak istemiyorum.
Çünkü hepimiz bazen kaçırıyoruz bir şeyleri.

Ama şunu da görmezden gelemeyiz:
Bir çocuğun iç dünyası,
ihmal kaldırmaz.

Belki de artık şu soruyu sormak gerekiyor:

Bugün bir çocuk bana bir şey anlatmaya çalışsa,
gerçekten onu duyabilir miyim?

Yoksa yine “sonra konuşuruz” mu derim?

Çünkü bazı “sonralar”
hiç gelmiyor.

Bir çocuğun sessizliğini hafife alma…
Çünkü en büyük çığlıklar, hiç duyulmayanlardır.

Fikriye Ayrancı Keper
Belçika – Genk

Projections, illusions statistiques et recomposition silencieuse du monde autour de l’Europe

Par Kadir Duran

Introduction

2026 n’est pas une année ordinaire. Elle s’inscrit dans la continuité brutale des crises du siècle, guerres ouvertes ou larvées, tensions religieuses, fractures ethniques, pandémies récentes, instabilités économiques et financières  auxquelles s’ajoute désormais une pression croissante sur l’énergie, avec une volatilité pétrolière alimentée par les rivalités géopolitiques.

Le monde ne traverse plus des crises successives. Il les cumule. Et surtout, il les absorbe sans jamais réellement les résoudre.

Dans ce contexte, toute tentative de projection vers 2030 devient un exercice délicat. Les équilibres sont fragiles, les dépendances multiples, et les décisions politiques souvent opaques, parfois difficilement lisibles. Les grandes orientations économiques se construisent désormais dans un environnement où la transparence recule, où les stratégies nationales s’affirment sans toujours se déclarer.

C’est précisément pour cette raison que cette analyse fait un choix méthodologique assumé : prolonger les tendances actuelles sans intégrer de rupture politique majeure. Observer, autrement dit, ce que deviendrait le monde si les dynamiques d’aujourd’hui économiques, démographiques, énergétiques, industrielles se poursuivaient dans leur logique propre, sans choc exogène décisif.

Mais ce choix n’est pas neutre.

Car il repose sur une hypothèse fragile : celle d’un monde stable dans ses instabilités. Or tout indique que les équilibres actuels tiennent moins par solidité que par tension contenue.

Dès lors, une double lecture s’impose. Celle, d’abord, d’un scénario tendanciel, rationnel, construit à partir des données disponibles. Et celle, plus implicite, d’un monde où l’absence de transparence politique pourrait, à tout moment, rebattre les cartes.

La question n’est donc pas seulement de savoir quels pays seront les plus riches en 2030. Elle est de comprendre sur quelles bases cette richesse repose, ce qu’elle recouvre réellement, et combien de temps elle peut tenir dans un monde qui se fragmente.

L’Europe restera riche. Mais elle ne changera presque pas.

Si l’on s’en tient aux projections disponibles, le premier enseignement est presque déroutant : l’Europe de 2030 ressemblera fortement à l’Europe d’aujourd’hui.

Les niveaux de vie progresseront globalement. Le produit intérieur brut par habitant augmentera dans la plupart des pays. Mais le classement, lui, bougera peu. Les plus riches le resteront. Les pays intermédiaires garderont leur rang. Les économies en rattrapage continueront d’avancer, mais sans véritablement renverser la hiérarchie.

C’est là tout le paradoxe du continent européen : il avance, mais sans se recomposer. Il progresse, mais sans redistribuer les cartes. Sa géographie économique reste profondément stable. Le Nord et l’Ouest continuent de dominer, l’Est rattrape lentement, et les pays candidats ou périphériques demeurent à distance.

Cette stabilité peut être lue comme une force. Elle peut aussi être interprétée comme une forme d’immobilisme. Car une économie qui change peu est aussi une économie dont les rapports de puissance internes sont déjà largement figés.

Le piège du PIB par habitant : mesurer la richesse, ou ses illusions

Le PIB par habitant reste l’indicateur de référence lorsqu’il s’agit de comparer les niveaux de vie entre pays. Il a l’avantage de la simplicité, de la lisibilité, de la comparabilité. Mais il a aussi un défaut majeur : il peut être profondément trompeur.

Il suffit, pour s’en convaincre, de regarder les pays qui dominent le classement.

L’Irlande, d’abord, s’impose sur le papier comme la grande championne européenne. Son PIB par habitant projeté pour 2030 tutoie des sommets. Mais cette performance relève en large partie d’une anomalie bien documentée : celle d’une économie qui concentre artificiellement les profits de multinationales mondiales, sans que cette richesse comptable reflète toujours la réalité quotidienne du pays.

Quand des géants pharmaceutiques ou technologiques localisent leurs droits de propriété intellectuelle ou leurs sièges européens à Dublin, ce sont les comptes nationaux irlandais qui s’envolent. Pas nécessairement le revenu réel des ménages, ni la qualité concrète de la vie. L’Irlande est riche, certes. Mais son classement repose aussi sur une architecture fiscale et juridique qui gonfle les chiffres plus qu’elle ne redistribue une prospérité homogène.

Le Luxembourg relève d’une autre logique, tout aussi trompeuse. Sa richesse est réelle, son économie puissante, son secteur financier redoutablement performant. Mais le pays bénéficie aussi d’un effet de structure massif : une part considérable de sa production repose sur le travail quotidien de centaines de milliers de frontaliers venus de Belgique, de France et d’Allemagne. Ces travailleurs créent de la richesse au Luxembourg sans être comptabilisés dans sa population résidente. Le résultat est mathématique : le ratio explose.

Dans les deux cas, la leçon est la même. Un chiffre élevé ne signifie pas toujours une richesse diffusée. Il peut traduire une performance économique réelle, mais aussi une distorsion statistique, une concentration extrême, ou une configuration territoriale atypique.

La vraie aristocratie économique européenne

Derrière ces deux cas singuliers, une autre Europe apparaît. Plus discrète, mais plus solide. Une Europe où la richesse ne repose pas d’abord sur des effets d’aubaine, mais sur des structures longues, des choix stratégiques, des modèles cohérents.

La Norvège en est l’illustration la plus éclatante. En refusant à deux reprises l’adhésion au projet communautaire tout en restant étroitement liée au marché européen, elle a fait un choix de souveraineté économique autant que politique. Sa rente énergétique, soigneusement capitalisée au sein de l’un des plus puissants fonds souverains du monde, lui a permis de transformer une richesse naturelle en puissance financière durable. La Norvège ne se contente pas de vendre du gaz ou du pétrole. Elle a converti cette rente en capacité d’investissement mondiale.

La Suisse suit une autre trajectoire, mais avec la même rigueur. Neutralité, stabilité institutionnelle, souveraineté monétaire, spécialisation dans les secteurs à très haute valeur ajoutée : l’horlogerie de luxe, la pharmacie, la finance, l’industrie de précision. Là encore, la richesse n’est pas accidentelle. Elle est le résultat d’un modèle patiemment consolidé, jalousement protégé, politiquement assumé.

L’Islande, plus petite, plus vulnérable en apparence, appartient à cette même logique des économies qui tirent parti de leur spécificité. Sa démographie réduite, sa spécialisation sectorielle, son énergie abondante et son ouverture touristique en font un cas à part, où la petite taille amplifie mécaniquement certains ratios, mais où la résilience économique reste réelle.

Et puis il y a le Danemark. Peut-être le cas le plus intéressant de tous. Car si l’on met de côté les distorsions irlandaises et luxembourgeoises, le Danemark apparaît comme le premier grand pays de l’Union européenne dont la richesse repose sur des fondamentaux lisibles : productivité, innovation, cohésion sociale, spécialisation industrielle et pharmaceutique, capacité à monter en gamme sans rompre l’équilibre du modèle social. Le Danemark n’impressionne pas par l’excès. Il rassure par la solidité.

La Belgique : prospérité réelle, fragilité croissante

La Belgique occupe une place singulière dans cette cartographie. Elle n’est ni au sommet absolu, ni en situation de décrochage. Elle appartient au groupe des économies riches, ouvertes, profondément insérées dans les flux européens et mondiaux.

Ses atouts sont nombreux. Sa position géographique, d’abord, au croisement des grandes routes commerciales d’Europe occidentale. Son rôle logistique ensuite, avec des infrastructures portuaires et de transport de premier plan. Sa densité institutionnelle, surtout, avec Bruxelles comme cœur administratif et politique de l’Union européenne, siège de l’OTAN, point de convergence de milliers d’acteurs publics, privés, diplomatiques et économiques. À cela s’ajoute un secteur pharmaceutique et chimique puissant, des services à forte valeur ajoutée, et un tissu économique encore robuste.

Mais derrière cette solidité se profile une vulnérabilité lourde : la dérive budgétaire.

La Belgique reste un pays riche. Elle n’est pas un pays en crise. Mais elle avance avec un poids croissant sur les épaules : dette élevée, déficit structurel persistant, hausse progressive des charges d’intérêts, disparités régionales tenaces. La Flandre continue de porter largement la dynamique productive du pays, tandis que Bruxelles et la Wallonie peinent davantage à transformer leurs atouts en croissance soutenue.

Le danger, pour la Belgique, n’est pas l’effondrement à court terme. C’est l’érosion. Une lente fragilisation de sa marge de manœuvre. Une prospérité qui demeure, mais qui devient plus coûteuse à maintenir.

Les grandes puissances européennes : la masse sans l’élan

L’Allemagne, la France, le Royaume-Uni, l’Italie et l’Espagne restent des puissances de premier plan si l’on raisonne en taille économique globale. Mais en termes de richesse par habitant, elles n’occupent pas les premières marches.

L’Allemagne, malgré sa puissance industrielle, subit depuis plusieurs années des tensions profondes : concurrence chinoise, transition énergétique douloureuse, coûts de production en hausse, incertitudes sur le modèle manufacturier. Elle reste la plus solide des grandes économies, mais elle n’a plus l’avance incontestée d’autrefois.

La France demeure une économie de masse, dotée d’infrastructures, de savoir-faire, d’une base productive diversifiée. Mais son endettement public, la pression sur les finances publiques et les rigidités structurelles limitent sa capacité de projection.

Le Royaume-Uni conserve un niveau de richesse élevé, mais le coût de la vie, notamment dans les grandes métropoles, réduit la perception concrète de cette prospérité.

L’Italie reste pénalisée par le poids de sa dette et par un vieillissement démographique rapide. Quant à l’Espagne, elle avance, mais à distance.

Ces grandes nations continuent donc d’imposer leur poids. Mais elles n’incarnent plus, seules, le sommet du niveau de vie européen. Elles dominent par le volume, moins par l’intensité.

L’Est européen : un rattrapage réel, mais encore inachevé

L’Europe orientale poursuit sa convergence. Les taux de croissance y sont souvent plus dynamiques. La Pologne, la Lituanie, la Croatie, la Roumanie ou la Hongrie continuent de progresser plus vite que la moyenne occidentale.

Ce rattrapage est réel. Il serait faux de le minimiser. Depuis l’élargissement de l’Union, ces pays ont réduit une partie significative de l’écart qui les séparait du cœur européen. Les fonds structurels, les investissements industriels, les délocalisations intra-européennes, la montée en compétences de leur main-d’œuvre ont produit des effets tangibles.

Mais il faut regarder les choses sans illusion. En valeur absolue, l’écart reste massif. Le rattrapage est quantitatif, mais la convergence n’est pas achevée. La Bulgarie, par exemple, reste au bas de l’échelle européenne. La Pologne progresse vite, mais demeure loin des standards nordiques.

L’Est européen avance. Mais il n’a pas encore rejoint le centre de gravité de la richesse continentale.

La Turquie : la surprise qui dérange le récit européen

Dans cette Europe relativement figée, la Turquie constitue un cas particulièrement intéressant. Non parce qu’elle deviendrait soudain une économie riche au sens des standards nordiques ou suisses. Mais parce qu’elle progresse là où certains reculent.

Sa montée dans le classement européen, jusqu’à dépasser plusieurs États membres de l’Union, a une portée symbolique bien supérieure à son simple rang. Elle dit quelque chose d’essentiel : l’appartenance institutionnelle à l’Europe ne garantit plus, à elle seule, une trajectoire économique supérieure.

La Turquie conserve des fragilités majeures : inflation, volatilité monétaire, dépendance aux flux de capitaux, sensibilité aiguë aux décisions politiques et à la confiance des marchés. Mais elle dispose aussi d’atouts considérables : une population jeune, une base industrielle large, un tissu productif diversifié, des champions nationaux puissants, une capacité d’exportation solide, et un coût relatif qui améliore son pouvoir d’achat en parité de pouvoir d’achat.

Autrement dit, la Turquie n’est pas un modèle stable. Mais elle est devenue un acteur qu’il n’est plus possible de traiter comme une simple périphérie.

Pendant que l’Europe se stabilise, l’Asie centrale accélère

C’est ici que l’analyse doit s’élargir. Car le vrai contraste n’est pas seulement interne à l’Europe. Il se joue aussi dans sa périphérie élargie, là où d’autres régions avancent à une vitesse que le continent a perdue.

L’Asie centrale, à cet égard, est un révélateur. Le Kazakhstan, l’Ouzbékistan, le Kirghizistan, le Tadjikistan, le Turkménistan n’ont rien de comparable, à ce stade, avec les niveaux de richesse européens. L’écart reste immense. Mais leur dynamique de croissance, leur démographie, leur potentiel énergétique et minier, leur position géographique en font des acteurs de plus en plus structurants.

Le Kazakhstan s’impose nettement comme le pivot régional. Son économie, portée par les hydrocarbures, l’uranium, les métaux, mais aussi par une stratégie croissante de diversification logistique et numérique, le place à l’avant-garde d’une région en mutation. Ce n’est pas encore une puissance de niveau de vie. Mais c’est déjà une puissance de ressources, de transit, de projection régionale.

L’Ouzbékistan, avec sa population jeune et nombreuse, constitue un autre cas prometteur, à condition de réussir sa transformation institutionnelle et productive. Le Kirghizistan et le Tadjikistan restent plus fragiles, mais leur dynamique démographique pourrait, à long terme, peser davantage qu’on ne l’imagine.

L’Asie centrale ne concurrence pas encore l’Europe sur le terrain de la richesse. Elle la concurrence déjà sur celui de la vitesse.

Le monde turcique : une influence qui se construit par les corridors, l’énergie et les matières premières

Au-delà des trajectoires nationales, une autre réalité prend forme : celle du monde turcique comme espace stratégique en constitution.

L’Organisation des États turciques ne constitue pas encore un bloc économique intégré au sens classique du terme. Son commerce intra-zone reste limité, sa cohésion politique encore incomplète, son poids mondial encore modeste. Mais elle possède un atout que beaucoup d’ensembles plus riches n’ont plus : la centralité géographique dans un monde fracturé.

Entre la Chine et l’Europe, entre la Caspienne et la Méditerranée, entre l’énergie, les corridors de transport, les minerais critiques et les ambitions de diversification occidentales, le monde turcique occupe un espace devenu décisif.

La Turquie y joue naturellement le rôle de moteur, par sa masse économique et industrielle. L’Azerbaïdjan s’affirme comme pivot gazier. Le Kazakhstan pèse sur l’uranium, les hydrocarbures, les corridors eurasien. Le Turkménistan, avec ses réserves gazières, reste une promesse stratégique. L’Ouzbékistan et le Kirghizistan complètent ce dispositif dans une logique plus démographique et territoriale.

Ce bloc n’est pas encore une puissance cohérente. Mais il devient un levier. Et dans le monde qui vient, les leviers comptent parfois davantage que les volumes.

L’Europe peut-elle devenir dépendante ?

La question se pose désormais de façon concrète. Non pas sous la forme d’une domination frontale, mais sous celle, plus subtile, d’une dépendance sélective.

L’Europe a besoin d’énergie. Elle a besoin d’uranium. Elle a besoin de minerais critiques. Elle a besoin de corridors alternatifs dans un contexte de guerre prolongée, de fragmentation des routes et de rivalités maritimes. À mesure qu’elle s’éloigne de la dépendance russe, elle cherche d’autres appuis. Et ces appuis se trouvent de plus en plus souvent à l’Est de la mer Noire, dans l’espace turcique et centre-asiatique.

Cela ne signifie pas que l’Europe deviendra captive. Elle dispose encore d’atouts considérables : sa richesse, son marché, son attractivité technologique, son cadre juridique, sa stabilité institutionnelle. Mais cela signifie qu’elle entre dans une nouvelle phase : celle où la richesse seule ne suffit plus à garantir l’autonomie.

Le pouvoir du XXIe siècle ne se mesure plus uniquement à ce qu’un pays possède. Il se mesure à ce dont les autres ont besoin.

Ce que les chiffres disent, et ce qu’ils ne disent pas

Les projections tendancielles sont utiles. Elles dessinent les continuités, révèlent les inerties, mettent en lumière les fractures. Mais elles ont une limite fondamentale : elles supposent que les structures économiques prolongent leur trajectoire sans rupture majeure.

Or, plusieurs forces de disruption pourraient, d’ici 2030, modifier sensiblement cette carte.

La réforme de la fiscalité mondiale peut fragiliser les économies dont l’avantage compétitif repose sur l’attractivité fiscale. L’intelligence artificielle peut accentuer l’écart entre pays fortement capitalisés en innovation et ceux qui restent dépendants d’industries plus routinières. La transition énergétique peut favoriser les économies déjà engagées dans les technologies vertes tout en déstabilisant celles qui dépendaient d’une énergie bon marché. La démographie peut bouleverser les ratios sans nécessairement refléter un enrichissement réel. Et, bien sûr, la géopolitique peut interrompre n’importe quelle trajectoire.

Autrement dit, le classement de 2030 ne sera peut-être pas faux. Mais il pourrait être incomplet.

Conclusion : l’Europe gardera la richesse, mais plus l’exclusivité du pouvoir

À l’horizon 2030, l’Europe restera l’espace du monde où le niveau de vie moyen demeure le plus élevé. Ses atouts sont considérables. Son accumulation historique de capital, d’infrastructures, d’institutions, de savoir-faire et de stabilité ne peut être rattrapée en quelques années.

Mais cette richesse n’épuise plus la question du pouvoir.

L’Europe reste dominante par le revenu. Elle l’est moins par la vitesse. Elle l’est moins encore par la maîtrise des dépendances. Autour d’elle, des régions moins riches mais plus dynamiques, plus stratégiquement situées, plus dotées en ressources critiques, prennent une importance nouvelle.

L’Asie centrale ne remplacera pas l’Europe. Le monde turcique ne dominera pas, à court terme, l’économie mondiale. Mais ils avancent. Ils deviennent indispensables sur certains segments. Ils transforment l’architecture des échanges, des approvisionnements, des itinéraires, des arbitrages géopolitiques.

La vraie leçon de cette projection n’est donc pas que l’Europe va tomber. Elle est qu’elle ne sera plus seule à compter.

Elle gardera la richesse.
Mais autour d’elle, d’autres construiront l’influence.

Et dans le monde qui vient, ce n’est pas toujours le plus riche qui dicte la règle. C’est souvent celui sans qui les autres ne peuvent plus avancer.

Sources complètes — Analyse économique Europe, Asie centrale et monde turcique

1. Sources institutionnelles internationales
Fonds monétaire international (FMI)
    •    World Economic Outlook, avril 2026 — projections PIB nominal et PPA, 195 pays
    •    worldometers.info/fr/pib (données FMI compilées)
Banque mondiale
    •    World Development Indicators — PIB/habitant historique et classification des revenus
    •    Global Economic Prospects 2025-2026 — banquemondiale.org
    •    Nouvelle classification des pays par revenu 2024-2025
OCDE
    •    Études économiques : Irlande 2025 — oecd.org
    •    Perspectives économiques de l’OCDE, décembre 2024
    •    Türkiye Economic Snapshot 2025 — oecd.org
Banque centrale européenne (BCE)
    •    Indicateur ajusté PIB irlandais (PIB réel avec demande intérieure modifiée), fin 2025
Nations Unies / UNCTAD
    •    World Economic Situation and Prospects 2025 — unctad.org
Banque eurasienne de développement (EDB)
    •    Projections de croissance Asie centrale 2025-2026

2. Sources gouvernementales françaises
Direction générale du Trésor (DGT) — tresor.economie.gouv.fr
    •    Présentation de l’économie irlandaise (mise à jour novembre 2025)
    •    Indicateurs et conjoncture — Turquie (novembre 2024)
    •    Situation économique et financière de la Belgique
    •    Présentation économique de l’Azerbaïdjan
    •    L’économie norvégienne en bref
    •    Turquie — Ralentissement de la croissance début 2025 (juillet 2025)
Bureau fédéral du Plan belge — plan.be
    •    Perspectives économiques 2025-2030, juin 2025
    •    Economic budget 2026 - Economic Outlook 2027-2031, février 2026
Banque nationale de Belgique (BNB) — nbb.be
    •    Projections macroéconomiques pour la Belgique, décembre 2025
SPF Économie belge — economie.fgov.be
    •    Aperçu de l’activité économique en Belgique (décembre 2025)
IWEPS (Institut wallon de l’évaluation) — iweps.be
    •    Perspectives économiques régionales 2025-2030, juillet 2025

3. Médias spécialisés et analyses économiques
Euronews Business
    •    Servet Yanatma, « Quels pays européens seront les plus riches en 2030 ? », 19 avril 2026
Euractiv
    •    « Le Kazakhstan dépasse la Russie et la Chine en termes de PIB par habitant, selon le FMI », août 2025 — euractiv.fr
Euronews
    •    « Central Asia posts growth above 6% in 2025, beating advanced economies », février 2026
Touteleurope.eu
    •    PIB par habitant des pays de l’Union européenne (août 2025)
    •    Fact-checking : L’UE est-elle toujours dépendante des énergies fossiles russes ? (juin 2025)
    •    Qu’est-ce que l’impôt mondial sur les multinationales ?
    •    La convergence économique à l’épreuve de l’élargissement
    •    À quoi ressemblera l’Europe en 2030 ?
CEPR / VoxEU
    •    « Comment l’IA influence la productivité et l’emploi en Europe » (février 2026) — cepr.org
Le Grand Continent
    •    « Une Europe cassée ? 10 points sur la politique de cohésion », avril 2024 — legrandcontinent.eu
Cairn.info
    •    « Irlande : une croissance en trompe-l’œil face à la pandémie », Chronique internationale de l’IRES
    •    « De la Caspienne à la Turquie : les enjeux du corridor gazier sud-européen », Hérodote, 2014
    •    « Le basculement de l’économie mondiale à l’horizon 2030 », CEPII
Allnews.ch
    •    « En Europe, le miracle économique est à l’Est », août 2024

4. Sources de données économiques
TradingEconomics — fr.tradingeconomics.com
    •    PIB par habitant Turquie, Belgique, Azerbaïdjan, Kazakhstan
    •    Taux de croissance annuel Turquie, Irlande
Worldometers / FMI — worldometers.info
    •    PIB par pays 2025-2026 (PPA et nominal)
    •    PIB par habitant mondial, Europe, Asie
Countryeconomy.com
    •    PIB Turquie 2025, Belgique 2025
DonnéesMondiales.com
    •    L’économie en Azerbaïdjan comparée à l’UE
Businessornot.fr
    •    Classement PIB par habitant 2026 : Top 30 pays (janvier 2026)
Comment-investir.com
    •    Pays par PIB : le classement mondial actualisé 2026
Lagazetteaz.fr
    •    « Le Kazakhstan en tête parmi les pays d’Asie centrale en PIB/habitant » (août 2025)
Lapresseturquoise.fr
    •    « Le Kazakhstan a désormais un PIB par habitant plus élevé que la Russie » (août 2025)
EU Reporter — eureporter.co
    •    « Kazakhstan’s GDP per capita surges past Russia and China » (août 2025)

5. Analyses sectorielles et thématiques
Coface — coface.fr
    •    Fiche risque pays : Irlande 2025
    •    Fiche risque pays : Kazakhstan
    •    Analyse risques sectoriels : Énergie (avril 2026)
    •    Économies émergentes les plus dynamiques en 2025
Contrepoints.org
    •    « Irlande : quand une imposition faible rime avec hausse des recettes » (janvier 2026)
BNP Paribas — group.bnpparibas
    •    « Quel impact pour l’Intelligence artificielle sur l’économie mondiale ? »
FMI (blog) — imf.org
    •    « L’IA transformera l’économie mondiale » (janvier 2024)
Fondapol
    •    « Intelligence artificielle : enjeux économiques et financiers » (septembre 2025)
Workday FR — blog.workday.com
    •    « L’Europe face à une nouvelle équation de productivité » (décembre 2025)
ENGIE Newsroom
    •    « ENGIE appelle à l’action face aux risques pesant sur la décarbonation de l’Europe »
Dauphine PSL — dauphine.psl.eu
    •    « Le retour des crises énergétiques : mécanismes, effets et antidotes »
    •    « Les enjeux de la crise mondiale : entre sécurité d’approvisionnement et transition énergétique »
Enerdata — enerdata.fr
    •    « Azerbaïdjan : stratégie énergétique, SOFAZ et ambitions 2030 »
IEA / AIE — iea.org
    •    World Energy Outlook 2023 (résumé)

6. Sources sur le monde turcique
Eurasia Focus — eurasiafocus.com
    •    « L’Organisation des États turciques : ambitions et réalités » (mai 2025)
TRT Français — trtfrancais.com
    •    « Organisation des États turciques : quinze ans de coopération » (octobre 2024)
Anadolu Agency — aa.com.tr
    •    « L’OET fête son 15e anniversaire » (octobre 2024)
Donneesmondiales.com
    •    Membres de l’OTS — données démographiques et économiques
Observatoire de l’Europe — observatoiredeleurope.com
    •    « L’UE salue le partenariat gazier azerbaïdjanais » (mars 2026)
Times of Israël (Ops & Blogs)
    •    « De Moscou à Ankara : l’erreur énergétique de l’Europe » (janvier 2026)
La Gazette AZ — lagazetteaz.fr
    •    « Le Corridor gazier Sud d’Azerbaïdjan réduit la dépendance énergétique de l’Europe »
Pravda FR — francais.news-pravda.com
    •    « Bilan de l’Année Turcique » (janvier 2026)

7. Sources encyclopédiques et institutionnelles secondaires
Wikipédia (FR)
    •    Économie de la Turquie, Économie de la Belgique, Économie de la Norvège, Économie de l’Islande, Économie de l’Europe, Organisation des États turciques, Ouzbékistan, Liste des pays par PIB (PPA) par habitant
CEPII (Centre d’études prospectives et d’informations internationales)
    •    Scénario économie mondiale 2030-2050
Swissinfo.ch
    •    « Suisse, Norvège : deux “cas” européens » — analyse comparée
Atlantasocio.com
    •    Classement des États d’Europe par PIB par habitant
Erdyn.com
    •    « La convergence économique : une réussite de l’Union européenne ? »
Robert Schuman Foundation
    •    « Quelle convergence au sein de l’UE élargie : les enjeux pour la Bulgarie et la Roumanie ? »
Lafinancepourtous.com
    •    Circuits d’optimisation fiscale passant par l’Europe
Vie-publique.fr
    •    Impôt sur les multinationales : taux minimum de 15 %
Investory.fr
    •    Classement par PIB des pays en 2026 : quelles tendances pour demain ?
Europe1 / Ekioz.fr
    •    L’énigme irlandaise : comment une particularité nationale fausse les données de la zone euro
IBSA (Brussels) — ibsa.brussels
    •    Perspectives économiques régionales 2025-2030 (Bruxelles, Flandre, Wallonie)

Toutes ces sources ont été consultées entre le 17 et le 19 avril 2026. Les données du FMI utilisées correspondent au World Economic Outlook d’avril 2026 sauf mention contraire.

RENVOYER L’ASCENSEUR

Fransızcada bir deyim vardır: renvoyer l’ascenseur.

Asansörü geri yollamak diye düz tercüme edilir .

Anlamı basittir; yapılan bir iyiliği, bir hizmeti, zamanı geldiğinde karşılık vererek geri göndermek.

Daha doğrusu kendin rahatladığında iade etmektir,ve herhangi bir bedeli veya maddi manevi yükü olmayan iyilikitir.Basitçe asansörü geri yollamak,sizde binesiniz diye .

Bu, sadece bir nezaket kuralı değildir.

Aynı zamanda bir vefa meselesidir.

Özellikle siyasette…

Siyaset sadece kendi kariyerini düşünmek değildir.

Siyaset sadece konuşmakta değildir.

Siyaset, hatırlamaktır.

Siyaset, zamanı geldiğinde yapılanı unutmamak ve karşılığını vermektir.

Ama ne yazık ki, siyasette — tıpkı hayatın birçok alanında olduğu gibi —

insanlar çoğu zaman hatırlamak yerine unutmayı,

vefa göstermek yerine görmezden gelmeyi tercih eder.

Hatta kimileri yardım eder gibi görünür…

Ama zamanı geldiğinde o iyiliğin karşılığını vermek bir yana,

insanı yalnız bırakır.

Daha da kötüsü,

bazıları sizi yukarı çıkarmak yerine,

aynı asansör boşluğuna itmeye çalışır.

Oysa bazı şeyler unutulmamalıdır.

Yapılan bir iyilik…

Verilen bir emek…

Zor zamanda uzatılan bir el…

Çünkü vefa, sadece bir duygu değil,

aynı zamanda bir duruştur.

Hayat devam eder,zaman geçer hemde çok çabuk geçer,

Ama yapılanlar unutulmaz.

İyilik de kalır, vefasızlık da…

Dünya döner ve herkes,

yaptığıyla bir gün mutlaka karşılaşır.

VE HAYATIN DEĞİŞMEZ BİR GERÇEĞİ VARDIR :

İnsan bazen yükselirken fark etmez,

ama inerken asansör her zaman orada olmayabilir ...onada asansör boşluğu denir .

Sait Köse

Antalya , Pazar 19 Nisan 2026

Dipnot : Fırsatınız oldukça mutlaka sabah güneşi alın , acayip ilham veriyor

(Göçebe Fikir, Kültür, Sanat ve Edebiyat Dergisi Aralık 2025 Sayısı, s. 67-80)

Hilmi ÖZDEN

Zaim Ağa Konağının Ön Cephesi (Fotoğraf: Hilmi Özden 2025)

Teşekkür

2025 Ağustos ayında Eskişehir Sivrihisar ilçesine dostum Atilla AYVA ile birlikte yaptığımız yolculukta ziyaret ettiğimiz yerlerden biri Zaim Ağa Konağıydı. Konağa gelen ziyaretçilere açıklamalarda bulunan Anadolu Üniversitesinden tez aşamasında Tarih Bölümü öğrencisi Şeyda OKUR Hanıma teşekkür eder başarılar dileriz.

Giriş

Zaim Ağa Konağı, Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Sakarya Meydan Savaşı'ndan sonra 22 Mart 1922 ile 29 Mart 1922 tarihleri arasında cepheyi ve birlikleri denetlemek için askeri ve sivil heyetle birlikte Sivrihisar'da konakladığı binadır. Bu bina Zaim zadelerden Hacı Ali Ağa'nın konağıdır. Yanında kardeşi Şefik Ağa'nın konağı da vardır. Mustafa Kemal Paşa esas Hacı Ali Ağa'nın konağında kalmakla birlikte Ali ve Şefik Ağalar bu her iki binayı Mustafa Kemal Paşa ve beraberindeki heyete tahsis etmişlerdi (Şakar, 2016: 62).

Mustafa Kemal Paşaya Tahsis Edilen Masa ve Yatak (2025 HÖ)

Kerkük Türkmen aşiretinden olan bu aile muhtemelen 1895 yılında Anadolu'ya göç etmişlerdi. Aile üç erkek kardeşten oluşuyordu. Babaları Kara Zaimoğlu Kerkük'te kalıyor. Ailenin nüfus yoğunluğu nedeniyle üç ayrı konak yapılmıştı. Hacı Ali (şimdiki Zaim Ağa Konağı), bitişiğine kardeşi Şefik Ağa (Sakarya Konağı) Hasan Ağa Konağı yıkılmış kalıntısı yoktur. Hacı Ali Ağa'nın Konağı babalarının ismine atfen Zaim ağa Konağı olarak bilinmektedir. Konak 1902 tarihinde yapılmış olup, çok nüfuslu aile yapısına uygun ve Osmanlı yapı ve işçiliği ile tanzim edilmiştir (Şakar, 2016: 58).

Zaim Ağa Konağı

Geniş bir bahçe içinde yer alan konak, iki katlı olarak inşa edilmiştir. Ayrıca altta yarım kat yüksekliğinde bir bodrumu mevcuttur. Zaimoğlu adıyla anılan Ali Zaimoğlu tarafından inşa ettirilen yapının, usta adı bilinmemekte, ancak ahşap işlerinin Hafız Ahmed Elmas'ın eseri olduğu söylenmektedir (Sayan, 2009: 87). Konağın bodrum ve giriş kat duvarları yığma çamur harçlı kırma moloz taş; üst katları ahşap çatkı arası tuğla ve kerpiç dolgulu karkas şeklinde inşa edilmiştir. Üstü kırma çatılı ve oluklu kiremitle örtülüdür. Kuzey (giriş) cephesi sokağa bakan konağın arka ve doğu yanında bulunan bahçesi ve avlusu (hayatı) yüksek duvarlarla çevrilidir. Buraya doğrudan açılan çift kanatlı ahşap bir borda kapı mevcuttur. Doğrudan bahçeyle ve giriş katıyla bağlantılı olan bodrum katı; kiler, depo, ahır, ambar ve şaraphana gibi bölümlere ayrılmıştır. İç sofalı bir plana sahip üst katlar ise tamamen ikamet amaçlı olarak düzenlenmiştir (Sayan, 2009: 87).

İç Mekânda Dolap ve Sedir (2025 HÖ)

Konak 3 kattan oluşmaktadır. Ek bir ilaveyle çok amaçlı mutfak bulunmakta, 1. kat ailenin barındığı geniş bir salon, salona açılan 4 oda vardır. Odaların dışında iki oda arasında seyirlik bir bölüm, odalarda bulunan dolaplar aynı zamanda yatak, yorgan vs. bulunduğu bölümlerden oluşup, bu odalar oturma odası yanında yatma amaçlı da kullanılmaktadır. Her oda dolap içinde bir gusülhane (banyo) içerir. Ailenin gün boyu yaşantısı salonda geçmektedir. İkinci kat misafir katı olup birinci kat yapısının kopyasıdır. Salonda güneye bakan makat (divan) giriş kapı üzerine isabet eden bölümde de ana kapıdan girenin kim olduğunun görülmesi için zeminde kafes gözetleme alanı bulunmaktadır. Genelde binanın güneş alması için bol pencereli oluşu dikkat çekicidir. Yapıda bir kat daha bulunmakta burası tek göz odadan oluşmaktadır. Bol pencereli tepesi havadarlıklı olup, burada ailenin kışın tüketeceği pastırma, sucuk ve sebzenin kurutulacağı mekândır. Şu anda burası mevcut değildir. Aslında Sivrihisar'daki eski konaklarda bu ilave yapı bulunmamaktaydı. Binanın ana giriş kapısına beş mermer merdivenle çift taraftan çıkılır, kapı çift kanatlı olup genelde sağ kanat kullanılır. Ana giriş kapısında her iki kanadında ses veren pirinçten tokmak bulunmakta, sol taraftaki tokmak çalındığında çalanın kadın olduğu, sağ taraftaki ise erkek olduğu henüz kim olduğu görülmeden anlaşılmaktadır. Yapının genelinde kullanılan ağaç yörenin ürünü olan sarıçam kerestesidir. Binanın içindeki tavan, oda kapıları, duvardaki mumluk ve mucire( çekmece) dolap işlemeleri birer sanat harikası olup, işçilikte kullanılan motifler Selçuklu ve Osmanlı asma kökenli işlemelerdir (Şakar, 2016: 58).

Duvarda Gömme Dolap (Yüklük) (HÖ 2025)

Bol Pencereli Duvarlar (HÖ 2025)

Odaların giriş kapıları oyma ve geçme tarzında özenli ahşap süslemelere sahiptir. Genelde iç düzenlemesi ve elemanları itibariyle birbirlerine yakınlık gösteren bu mekânlardan sokak yönündekiler çıkmalarla genişletilmiştir. Bunlar iç süslemeleriyle de diğerlerinden daha özenlidir. Odalarda pencere önlerine kolçaklı sedirler yerleştirilmiş, duvarlardan birisi, dolap ve çiçekli ahşap yüklüklerle kaplanmış; yüklüklerin bir tarafı gusülhane olarak değerlendirilmiştir (Sayan, 2009: 96). Ahşap tavanlar ve duvarlara yerleştirilen gömme dolaplar da nitelikli ahşap işçiliği sergilemektedir. Isıtmanın daima soba ve pirinç mangallarla sağlandığı anlaşılan odalarda ocak yoktur. Soba deliklerinin ise özgün olduğu görülmektedir.

Süslemesi

Yapının dışta en belirgin süslemesini üst kat cephelerinde tuğlaların çeşitli şekillerde istiflenmesi ile biçimlenen bezemeler oluşturmaktadır. Çıkmalar, bunları ve saçakları taşıyan profilli ahşap konsollar, demir pencere şebekeleri, açıkta bırakılan ahşap hatıllar ve çatkılar yapının sokak cephesinde hareketli ve simetriğe yakın bir dekorasyon oluşturmaktadır. Düz tahta kaplamalı saçaklar ve çift kanatlı ahşap dış kapılar ise sadedir (Sayan, 2009: 98). Konak, dıştaki yalın görünüşüne rağmen içte zengin bir süsleme programına sahiptir. İç mekânlardaki süslemeler; oda kapıları, dolaplar, yüklükler, tavanlar, alçı raflar ve sedirlerde görülmektedir. Bezemeyi oluşturan motiflerin tümü geometrik ve bitkisel karakterlidir. Ahşap süslemelerde oyma, geçme ve yüzeyler üzerine çakıları çıtalarla bezeme kompozisyonları meydana getirilmiştir. Çıtalı tavan süslemelerinin ana motifini ince çıtalarla şekillenen küçük kareler içindeki stilize çarkıfelek motifleri ve "S" kıvrımları oluşturmaktadır. Bunların ortasındaki göbeklerde ayrıca metal süs unsurları da kullanılmıştır. Sofaların ve odaların duvarlarında görülen alçı lambalıklar da süslemeli elemanlardır. Başka yapılarda da gördüğümüz bu tarz rafların alt kısımlarında simetrik bir kompozisyon oluşturacak şekilde geometrik motifler yer almakta; onun altındaki üçgen panonun içinde tasvir edilen soyut bir çiçekli bitkinin üst köşelerinde, Arapça kabartma olarak yazılan “Maşaallah 1320” ibareleri okunmaktadır (Sayan, 2009: 103).

Maşallah 1320 (Sayan, 2009: 102).

Tarihlendirme

Yapının sokak cephesindeki giriş kapısı üzerine konulan “1320” yazılı tuğla tarih kitabesinden, konağın 1902 yılında yaptırıldığı anlaşılmaktadır. İç mekân duvarlarındaki alçı rafların üzerinde aynı tarihin tekrarlanmış olması da bunu teyit etmektedir (Sayan, 2009: 103). Konak 1905 yılına kadar Zaim ağa ailesinin barındığı mekânken, 1905 yılında Osmanlı hükümeti tarafından EYTAM ( askerdeki insanların yardıma muhtaç aile ve yetim çocuklarını himaye eden kurum) olarak 1914 yılına kadar işlevini sürdürmüştür. Yapı 1905 yılında, Fransız ortaklı “Osmanlı Genel Sosyal Güvenlik Sigorta” şirketi tarafından sigorta edilmiştir. Bu konuda yazılı belge olmayıp, konağın 2007'deki yenilenme sırasında bulunan orijinal pirinç plakette sigorta şirketinin logosu ve açıklaması bulunmuştur. Bu belge Sivrihisar Eğitim Vakfı'nın 109 nolu demirbaşında mevcuttur. Yapı 1914'ten sonra bir süre Hükümet Konağı olarak kullanılmış daha sonra Zaim ağa ailesi tarafından konut olarak kullanımını sürdürmüştür. Ancak konağın bakımı ve giderlerinin karşılanmasında zorluk çekildiği için bina ciddi oranda bakıma ihtiyaç duyulmuştur. Konak 2007 yılında, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından kamulaştırılmıştır. Bakanlık binayı 28 Mart 2007’de Sivrihisar Belediyesine tahsis etmiştir. Kültür Bakanlığınca yenilenme projesi hazırlanmış, Eskişehir İl Özel idaresinin sağladığı ödenekle aslına uygun şekilde restore edilmiş ve Temmuz 2007'de Müze ve Kültür Evi olarak hizmete açılmıştır (Şakar, 2016: 58-59).

Zaim Ağa Konağı’nın Kurtuluş Savaşındaki Yeri

Temsili İki Bakanlar Kurulu Üyesi (2025 HÖ)

Temsili Bakanlar Kurulu toplantısı (2025 HÖ)

Sakarya Meydan Muharebesi kazanılmış düşman Sakarya Nehri’nin batısına atılmıştı. 1922 yılının ilk aylarında ise gerek Batı Cephesi Karargâhında ge­rekse Başkomutanlıkta genel bir taarruzun yaz aylarında yapılması konusunda görüş birliğine varıldı. Türk ordusunun levazım, silah ve cephane ile taktiksel olarak taarruza hazırlandığı sırada İngiltere, Fransa ve İtalya arasında Anado­lu'nun geleceği ile ilgili bir konferansın düzenleneceği haberi alındı. Hükümet, Hariciye Vekili Yusuf Kemal (Tengirşek) Bey'in başkan­lığında bir heyeti temaslarda bulunmak ve Avrupa kamuoyuna ilk el­den bilgiler vermek üzere Paris ve Londra'ya gönderme kararı aldı. TBMM'nin 4 Şubat 1922 tarihli toplantısında Hariciye Vekili Yusuf Kemal Bey gezinin gerekçesini milletvekillerine şöyle açıkladı: “Millî davamızı Türkiye Büyük Millet Meclisi namına onun Hariciye Vekili olarak doğrudan doğruya yerlerinde müdafaa etmek, bu davanın na­sıl haklı bir dava olduğunu gücümüz yettiği kadar cihana anlatmaya çalışmak üzere bizzat ben, Hariciye Vekiliniz, Avrupa'da bir seyaha­ti faideli gördüm”. Meclis'teki İkinci Grup'un etkili üyelerinden biri olan Erzurum Milletvekili Hüseyin Avni Bey, Anadolu harekât-ı mil­liyesinin bir yandan “kendisine tecavüz eden düşmanlara karşı, mem­leketini müdafaa” ettiğini, diğer yandan da “medeni bir şekilde bütün dünyaya varlığını” gösterdiğini, bu nedenle Hariciye Vekilinin Avrupa gezisinin “gayet muvafık” olduğunu öne sürdü. Meclis'in Hariciye Ve­kiline “siyaseten müzahir”(yardımcı) olduğunu ve “müttehid (birlik) olarak” kendisine yardımcı olacağını belirtti. Mersin Milletvekili Selahaddin Bey, Meclis başkanlığına verdiği takrirde, “Misak-ı Millî esasatı dairesinde hukuk-u milliyenin tamamii mahfuziyeti ve her mağdur millet için teslim olu­nan tamiratın çiğnenen topraklarımız için dahi temin-i kabulü suretiyle şeref-i milli dairesinde sulh ve sükünun tesisi emrinde Hariciye Vekili Yusuf Kemal Bey'in .... mesaisine Meclis-i Alinin müzaharet ve itimadı tammesi mevcud olduğundan tayini esamiyle “re'ye vaz'ını” önerdi. Yapılan oylamada 178 milletvekili olumlu oy kullanırken, 3 milletvekili ise çekimser kaldı (Yakut, 2023: 7- 8).

Kurtuluş Harbindeki Askeri Malzemeler (2025 HÖ)

TBMM Hükümeti'nin diplomasi yoluyla Misak-ı Millî'yi gerçekleştirme perspektifini pratiğe dökmek için yola çıkan Hariciye Vekili Yusuf Kemal Bey, Paris'e gitmeden önce İstanbul'da Padişah Vahdet­tin, Sadrazam Tevfik Paşa ve Hariciye Nazırı Ahmed İzzet Paşa ile görüşmelerde bulundu ancak bu görüşmelerden Ankara lehine bir so­nuç alamadı. Yusuf Kemal Bey, Avrupa'daki temaslarında önce Pa­ris'te şehir merkezine yakın bir köyevinde eski başbakanlardan Aris­tide Briand ile görüştü ve Ankara'nın yaklaşlaşımını aktardı. Ardından 16 Mart 1922'de Londra'da İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Curzon'la görüşerek, barışın yolunun Misak-ı Millî'yi kabul etmekten geçtiği­ni belirtti. Lord Curzon, Yusuf Kemal Bey'e TBMM Hükümeti'nin Sovyetler Birliği ile olan ilişkisinden rahatsızlık duyduklarını açıkladı. Hatta İngiltere'ye karşı kuvvet kullanılmaması konusunda güvence is­tedi ve Ankara Hükümeti'nin kuvvet kullanması halinde İngiltere'nin her türlü silahla buna karşı koyacağını bildirdi. Daha önce kararlaş­tırıldığı gibi İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Curzon, Fransız Dışişleri Bakanı Raymond Poincare ve İtalya Dışişleri Bakanı M. Schanzer 22 Mart 1922'de Paris'te bir araya gelerek Türkiye ve Yunanistan'a bir ateşkes önerisinde bulundu (Yakut, 2023: 8). Ateşkes önerisinde; taraflar arasında on kilometrelik askersizleştirilmiş bir alan oluşturulması, tarafların askeri kıta, asker ve cephane bakımından güçlendirilmesi, askeri kuvvetle­rin mevcut konumlarını koruması, İtilaf devletlerine ait askeri komis­yonların söz konusu şartları denetlemesi, çarpışmalara üç ay süreyle ara verilmesi gibi konular ön plana çıkarılmıştı. Yunan tarafı ateşkes önerisini kabul etti. Bu sırada cephede bulunan Mustafa Kemal Paşa, hükümetle görüşerek ateşkes önerisini ilkesel olarak kabul edileceğini açıkladı. Sakarya Savaşı'nda maddi ve manevi açıdan büyük darbe alan Yunan ordusunun toparlanmasına fırsat verilmemesi ve ordunun ta­arruza hazırlanması ile ateşkesle tahliyenin paralel yürütülmesi verilen kararlar arasındaydı. TBMM Hükümeti'nin kararı Paris'e ulaşmadan üç dışişleri Bakanı 26 Mart'ta Ankara'ya ortak bir nota daha verdi. Bu notanın koşulları arasında; Yunanistan'ın Anadolu'yu boşaltması, Doğu Trakya'nın paylaşılması (Tekirdağ'ın Türkiye'ye, Kırklareli ve Edirne'nin Yunanistan'a), Çanakkale ve İstanbul boğazlarında geçiş serbestliğinin sağlanması için askersizleştirilmiş bölgeler oluşturulma­sı, İzmir'in Türkiye'de kalması ancak İzmir'deki Rumlarla Edirne'deki Türklere yönetime katılma imkânının sağlanması, Doğu Anadolu'da bir Ermeni yurdunun olması, İstanbul'un Türkiye'de kalması ve barı­şın sağlanmasıyla İstanbul'un boşaltılması gibi Türkiye'nin egemenli­ğiyle bağdaşmayan hükümler vardı (Yakut, 2023: 9).

Yunanistan bu teklifi hemen kabule yanaştı. Türkiye ise öneriyi hemen reddetmeyip şartlı kabul edilmesini benimsedi. Anadolu'nun işgal ordularından tamamen boşaltılması şartı ileri sürülerek diğer şartlarının ise kabul edilmeyeceği ve teklif edilen barış konferansına sıcak bakılabileceğine karar verilmesi düşünüldü. Atatürk 22 Mart 1922'den beri Batı cephesinde denetlemelerde bulunuyordu. Atatürk derhal Ankara'ya haber verip bu minval üzerine kesin karar almak için hazırlık yaptırarak Bakanlar Kurulunu Sivrihisar'a çağırdı. Bakanlar Kurulu; Atatürk ve beraberindeki askeri heyetin misafir kaldığı ve konakladığı Sivrihisar'daki Zaimağa Konağı'nda toplandı ve 24-25 Mart 1922 gecesi çalışmalar yapılarak İtilaf Devletlerine verilecek cevap hazırlandı (Şakar, 2016: 61).

Ödün vermeyen ama savaşçı da görün­meyen incelikli bir cevap hazırlamıştı. Bakanlar Kurulu cevabı uygun buldu. Cevap Meclis'te görüşülüp onaylandıktan sonra Londra, Paris ve Roma'ya tellenecekti. Bakanlar kuruluyla birlikte, Başkomutan'ın davet ettiği Sovyet Rusya Büyükelçisi Aralov, Ataşemiliter (Askeri Ateşesi) Zvonaryev ve Azerbaycan Büyükelçisi İbrahim Abilov da Sivrihisar'a gelmişlerdi (Özakman, 2025: 545).

Aralov, Gazi Mustafa Kemal Paşa ve Abilov (Dökmeci, 2024: 23)

Sovyet Diplomatı S. L Aralov'un Türkiye Hatıralarından Sivrihisar’daki o günleri okumak mümkündür[1]:  27 Mart günü (1922) sabah saat 7'de özel bir vagonla, Ankara istasyonundan yaklaşık 50 km. uzaklıkta (gerçekte yaklaşık 120 km. Orhan Keskin) Biçer istasyonuna hareket ettik. Abilov'la birlikte, Biçer istasyonundan Sivrihisar'a otomobille gittik. Bu yol 100 km. yi aşkın bir yoldu. (Yaklaşık 42 km.) Yolda, itilaf devletleri tarafından teklif edilen silah bırakılması meselesini konuşmak üzere tam kadro halinde M. Kemal'e giden Türk Hükümeti'ne rastladık. Sivrihisara sabahleyin saat 8'de vardık. Resmi bir törenle karşılandık. (Bakanlar karşılanmış olmalı- Orhan Keskin) Şeref kıt'ası, bando, halk topluluğu, kısacası her şey vardı. Sivrihisar'da Albay Arif Bey komutasındaki Kolordu'nun karargâhı bulunuyordu. Mustafa Kemal Paşa ile batı cephesi komutanı İsmet Paşa burada idiler. Bizi kabul ettiler, kahvaltı ikram ettiler….        .

Ertesi sabah, Sivrihisar kasabasıyla tanışmaya gittik. İlkokulu gezdik, derslerinde bulunduk. Manzara oldukça can sıkıcı idi. Çocuklar doğrudan doğruya yerlerde oturuyorlardı. (Herhalde halı ve kilim gibi sergi üzerinde oturmuş olmalılar-Orhan Keskin) Sıra falan yoktu. Müzik dersinde çocuklar Mustafa Kemal'le ilgili şarkılar söylediler ve şiirler okudular. Okuldan ayrılırken, çocuklara gerekli hediyeler alınmak üzere, sarıklı öğretmene Sovyetler Birliği adına biraz para verdik. Çok duygulanan ögretmenin gözleri yaşardı. Boynuma sarıldı. Okulda kitap ve ders aracı yokluğundan uzun uzun yakındı. Sivrihisar kasabasının Millî Kurtuluş Savası'nda hizmetleri dokunmuştur. Halkın topladığı para ile bir uçak satın alınmış ve cepheye gönderilmiştir. Kasabaya ziyaretimiz sırasında, uçak kasabanın göklerinde uçmakta idi.

Aralov'un Bahsettiği Uçak (Dökmeci, 2024: 23)

1921 yılında Yunanlıların yaptığı taarruz sonucunda Sivrihisar, Yunanlıların eline geçmişti. Ama kasabanın çilesi çok sürmemiş, Türk Ordusunun baskısı altında Yunanlılar kasabayı bırakmak zorunda kalmışlardı.

Sivrihisar, çok eski, Ankara'dan da eski bir kasabadır. Padişahlardan birinin mezarı burada imiş. (yanlış-Orhan Keskin) Eski camii tamamıyla ihmal edilmiş harap bir durumda idi. Eski caminin neden böylesine ihmal edildiğini sorduğumuzda: caminin imamı, devletin yardım etmediğini ödenek vermediğini söyledi. Kendisine, dindar kişilerin bu işle ilgilenmeleri gerektiğini söyledik, imam buna cevap vermedi.

(Emirdağ) Batık köyünde komutanı Yarbay Murad Bey olan 41. Tümen karargâhı bulunuyordu.

Aziziye (Emirdağ) kasabasına geldik. Burada komutanı Selahaddin Adil Paşa olan 2. Kolordunun karargâhı bulunuyordu(Keskin, 2001: 49-50).

Bakanlar Kurulunun Sivrihisar'da toplanması İşgal Devletlerinin Anadolu'yu bölmek isteyen Ateşkes Teklifine Ret Cevabının Verilmesi, Sivrihisar'da yapılan bu toplantıda kararlaştırılmıştı. Bu karar aslında Yunanlıların Anadolu'dan tamamen atılması için cesaretle ve azimle savaşa devam edileceğinin kesin bir kararı olmuştur. İşte bu açıdan Gazi Paşa’nın konakladığı bu bina İstiklal Savaşı tarihimizin manevi bakımından çok önemli ve değer verilmesi gereken bir yer olmaktadır. Ayrıca Bakanlar Kurulunun Ankara dışında toplandığı ilk ve son yer olarak da istisnai bir konum arz etmektedir. Sivrihisar'da ateşkes önerisiyle ilgili notanın karşılığı olan bu karar verildikten sonra Bakanlar Kurulu Ankara'ya döndü. Başbakanı Fevzi Paşa (Çakmak) olan 18 Bakandan oluşan kabinenin 11 (10) Bakanı bu toplantıya katılmıştı (Şakar, 2016: 60).

Toplantıya Katılan Mustafa Kemal Paşa ve Kabine Üyeleri:

İcra Vekilleri Heyeti Reisi: Fevzi Paşa (ÇAKMAK)

Umuru Şeriye Vekili: Mustafa Fevzi Efendi (GERÇEKER)

Millî Müdafa Vekili: Kazım Paşa (ÖZALP)

Adliye Vekili: Refik Şevket (İNCE)

Maliye Vekili: Hasan Fehmi (ATAÇ)

Dahiliye Vekili: Ali Fethi (OKYAR)

Maarif Vekili: Vehbi Bey (BOLAK)

Nafia Vekili: Fevzi Bey (PİRİNÇCİZADE)

Sıhhıye Vekili: Dr. Rıza NUR

Hariciye Vekili:Yusuf Kemal (TENGİRŞENK) (Yurt Dışı Görüşmelerde Bulunmaktadır)

İktisat Vekili:  Sırrı Bey ( DAY)  (Şakar, 2016: 60).

Ankara ile İletişimi Sağlayan Telgraf Makinesi (HÖ 2025)

Mustafa Kemal Paşa(ATATÜRK) Fevzi Paşa (ÇAKMAK)

Ali Fethi (OKYAR), Mustafa Fevzi Efendi (GERÇEKER)

Kazım Paşa (ÖZALP), Sırrı Bey ( DAY)

Yusuf Kemal (TENGİRŞENK), Refik Şevket (İNCE), Hasan Fehmi (ATAÇ),

Vehbi Bey (BOLAK), Dr. Rıza NUR, Cevat Paşa (ÇOBANLI)

Temsili Sovyet Askeri Ateşesi (Ataşemiliter) Zvonaryev ve Türk Heyeti (HÖ 2025)

Bakanlar kurulu, Sivrihisar’dan ayrıldıktan sonra Atatürk özel olarak davet ettiği Sovyet Rusya Büyükelçisi Averov ve Azerbaycan Büyükelçisi Abilov ile İsmet Paşa’da olduğu halde kritik konuları tartıştılar ve 29 Mart 1922'de Çay/Afyon 1.  Ordu karargâhına geçtiler (Şakar, 2016: 61).

Sonuç

Kesin cevap vermek üzere Hariciye vekili Yusuf Kemal Bey'in yurda dönüşüne karar verildi. Yusuf Kemal Tengirşenk’i Daily Telgraph Gazetesi muhabiri “Mustafa Kemal Paşa’nın kuvvetli sağ kolu” olarak tanıttı. Müttefiklerin 22 Mart 1922 tarihli mütareke ve 26 Mart 1922 tarihli barış önerisini Paris’te öğrendi. Poincare’ye TBMM’nin son Yunan askerinin Türk toprağını terk ettiğini görmedikçe kılıcını kınına koymayacağını hatırlattı. Türkiye’nin, davasını ancak kuvvetle kazanabileceği izlenimini edindi. Anadolu’nun tahliyesine açıklık getirmeyen, Türk ordusunu müttefiklerin kontrolüne bırakan, Misak-ı Milli’yi göz ardı eden barış önerileri karşısında TBMM Hariciye Vekilinin Paris’te kalamayacağını düşünerek 2 Nisan’da Ankara’ya döndü (Halıcı, 2024). TBMM Hüküme­ti, üç büyük İtilaf devletinden gelen iki notayı 5 Nisan 1922'de cevap­ladı. Ateşkesi ilkesel olarak kabul ettiğini açıklayan TBMM Hükümeti, Anadolu'nun boşaltılmasını şart koşmaktaydı. On beş gün içinde Es­kişehir-Kütahya-Afyon çizgisindeki kalan, dört ayın sonunda da Anadolu ve Doğu Trakya'nın işgali tümüyle sona erdirilmeliydi. Bu ce­vap İtilaf devletleri tarafından kabul görmedi. Buna rağmen TBMM Hükümeti 22 Nisan'da üç devlete ikinci bir nota vererek sonuç almaya çalıştı. Bir kez daha Yunan ordusunun Anadolu'yu boşaltması isten­di ve üç devletin temsilcileriyle barış için İzmit'te bir ön konferansın düzenlenebileceği belirtildi. İngiltere Dışişleri Bakanlığı yetkililerin­den biri olan D. G. Osborne bu notanın “küstahlık, iki yüzlülük ve yetersiz” olduğunu öne sürdü. İstanbul'daki İngiliz Yüksek Komiseri Sir Horace Rumbold ise konferans teklifini “tuzak” olarak nitelendir­di. Dışişleri Bakanı Lord Curzon da bu değerlendirmelere katıldığını ve Ankara'nın amacının “barışı geciktirme” olduğunun açıkladı. Bu değerlendirmelere bakıldığında TBMM'nin diplomasi yoluyla Misak-ı Millî'yi gerçekleştirme niyeti akamete uğramakta ve taarruz fikri tek seçenek olarak öne çıkmaktaydı. İngiliz siyasetçilerinin kışkırtıcı tutumuna karşılık Fransız kamuoyu daha mutedil idi. Üç ülkenin dışişleri bakanlarının ortak ateşkes ve barış önerisi Fransız basının etkili gazetelerinden bir olan Le Temps tarafından sert bir şekilde eleştirildi. Girişim, “Curzon Projesi” olarak nitelendirildi. Gazete, ateşkes ve barış önerisinin Türklerin “şevklerini kırma amacını taşıdığını”, hiçbir teminat sağlamadığını ve iki belgenin “müttefikleri şerefini küçük düşürücü olduğu kadar Türklerin zekası ile alay eden bir oyun olduğunu” öne  sürdü. Fransız kamuoyunun TBMM Hükümeti'nin lehine döndüğünün açık belirtilerinden biri de Le Petit Journal gazetesinin İngiltere'nin doğu politikasına destek verilmemesine ilişkin yaklaşımıydı (Yakut, 2023: 9-10).

TBMM Hükümeti ve ordunun kurmay heyeti diplomasi yoluyla amaca ulaşılamayacağının farkındaydı, ancak Batı karşısında zor du­ruma düşmemek ve Meclis içerisinde yükselen eleştirileri bertaraf etmek için bir süre diplomasi aracına başvurdu. Diplomasinin başarı­sızlığa uğramasından sonra toplumun topyekün taarruza hazırlanması safhasına geçildi. Mustafa Kemal Paşa 15 Nisan 1922'de Anadolu ve Rumeli Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti örgütüne gönderdiği genelgede, Cemiyet'in “hayat ve istiklal ve refahı milleti temin için bugüne ka­dar olduğu gibi bundan sonra da kemal-i ciddiyet ve tam vahdetle mesaisine devam” etmesi gerektiğini ihtar etti. Böylelikle toplumun birlik içerisinde seferber edilmesi amaçlandı. 1922 yılının Mart ayı bo­yunca subayların mali özlük haklarını iyileştirmek üzere yedi kanun çıkarıldı. Ordunun ihtiyaçlarının karşılanması için gerekli finansmanı sağlamak üzere 15 Nisan-2 Mayıs 1922 tarihleri arasında 11 vergi tü­rünün orarıları arttırıldı. Bunlara ek olarak, 6 Mayıs, 3 Temmuz ve 21 Ağustos 1922'de Müdafaa-ı Milliye Vekaletince harcanmak üzere 22 milyon lira ödenek çıkarıldı (Yakut, 2023: 11).

Başkomutan Mustafa Kemal Paşa ordunun silah, cephane ve eği­tim açısından hazırlandığını da belirtmektedir. TBMM'de 18 Nisan 1922'de yaptığı konuşmada Batı Cephesinde bir buçuk ay süren teftişi sonucunda ordunun moralinin yüksek ve savaşa hazır olduğunu gördüğünü milletvekillerine açıkladı. Mustafa Kemal Paşa, milletve­killerine, “Emin olabilirsiniz ki, ordumuzun bir neferi bile müstesna olmamak üzere, heyet-i umumiyesi takip ettiğimiz mukaddes dava­yı tamamen idrak etmiştir. (…) Ne için muharebe ettiğini biliyor ve hangi neticeyi istihsal edinceye kadar muharebe zaruretinde olduğunu kemal-I sükûn ve vicdanla takdir ediyor. (…) ) Ordular filvaki Viyana surlarına dayanan eski Osmanlı ordularından biri değildir. Ancak haiz olduğu âli ve insanî mefkure itibariyle onlardan daha yukarı meziyette, kıymette bir çelik parçasıdır (Yakut, 2023: 11-12).

Daha sonra bilindiği gibi 26-30 Ağustos 1922 tarihleri arasında Afyonkarahisar-Dumlupınar Meydan Savaşı (Başkomutanlık Meydan Savaşı) yapılarak Yunan kuvvetleri yurdumuzdan tamamen çıkarıldı. M. Kemal Paşa Başkomutanlık Meydan Muhaberesinden hemen sonra 31 Ağustos 1922'de Dumlupınar'dan orduya “İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri” diye bitirdiği ve Türk Milletine ayrı ayrı iki bildiri yayımlandı. Bu bildiriler büyük ve asil Türk milletinin ve onun ordusunun cefakârca ve vefakarca savaşlar vererek kendisinden üstün kuvvetleri milletçe birlik ve beraberlik içinde yurdundan atmasının zaferini ifade etmesi bakımından en değerli tarihi bildirilerdir. 1 Eylül 1922'de Türk Milletine yayımlandığı bildiri aynen şöyledir: “Büyük ve asil Türk Milleti” Garp cephesinde 26 Ağustos 1922'den beri başlayan taarruzi hareketlerimiz Afyonkarahisar­ Altınbaş- Dumlupınar arasında büyük bir meydan muhaberesi halinde beş gün beş gece sürdü. Türkiye Büyük Millet Meclisi Ordularının şecaat (kahramanlığı) şiddet ve sür’ati tevfikatı süphaniyeye vesile-i tecelli oldu (Allah'ın yardımları ile görülmüş oldu). Zalim ve mağrur düşman ordusunun asıl unsurları akıllara dehşet verecek katiyetle imha edildi. Teşkilat ve teçhizatı gibi ananat zaferiyatı ve ismi, münhasıran (özellikle) milletimin şuurundan ezeli ve edebi imanından vücut bulan ordularımızı fedakârlıklara layık olarak size takdim ediyorum. En büyük kumandanından en küçük erine kadar ordularımıza hâkim olan fikir, milletin gösterdiği vazife uğrunda şehit olmaktır. Bunu muharebe meydanında yakından müşahede ederek büyük milletime haber veriyorum. Milletimizin bünyesindeki kudret ve mefkûreyi (ülkü, ideal) üç buçuk yıl evvel çalışma arkadaşlarımla ifade etmekten başlayarak, tahammül edilemeyecek güçlükler içinde devam eden mücahidatımızın netayici tezahür ediyor (Mücadelemizin neticeleri ortaya çıkıyor).  Milletin rey ve iradesine istinat (dayanan) eden her işin neticesi, millet için hayır ve selamet olduğu sabittir. Milletimizin istikbali emindir ve nusratı mevduayı (vaat ve emanet edilen zaferi) Ordularımızın istihsali (elde etmesi) muhakkaktır” (Şakar, 2016: 61- 62).

Kaynaklar

1-Halil Dökmeci, Dünyanın Merkezi Sivrihisar, Sivrihisar Belediyesi, Eskişehir.

2-Kemal Yakut, İşgal ve Direniş, 100. Yılında Eskişehir’in Kurtuluşu, Tarih Vakfı

Yurt Yayınları,İstanbul, 2023.

3-Naci Şakar, Burası Sivrihisar, Eskişehir Tepebaşı Belediyesi&Sivrihisar Eğitim Vakfı, Eskişehir, 2016.

4-Orhan Keskin, Bütün Yönleriyle Sivrihisar, Bayrak Matbaası, İstanbul, 2001.

5-Turgut Özakman, Şu Çılgın Türkler, Bilgi Yayınevi, 412. Basım, Ankara, 2015.

6-Yüksel Sayan, Sivrihisar Evleri, Ege üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, İzmir, 2009.

7- Şaduman Halıcı,  Yusuf Kemal Tengirşenk (1878-1969), Atatürk Ansiklopedisi, Atatürk Araştırma Merkezi, 2024.

Dr. Bülent Güven 

Siyaset Bilimci 

Perşembe 16 Nisan 2026 8:04

İllüstrasyon: Annelise Capossela/Axios

7 Ekim 2023’te Gazze savaşının başlamasıyla Ortadoğu’da uluslararası boyutta da yansımaları olan yeni bir süreç başladı. Fakat Gazze savaşı bu anlamda belki bir kırılma anı oldu. Asıl süreç, çok daha önceden Arap Baharı’nı ve İsrail’in agresif ve yayılmacı politikalarını içeren olaylarla başladı. Son olarak İran, ABD ve İsrail arasında yaşanan savaş da bölgede önümüzdeki dönemde yeni gelişmelerin ve dönüşümlerin önünü açtı.

Bu vesileyle Körfez ülkeleri, güvenlik politikaları ve jeopolitik ilişkilerinde kuvvetle muhtemel yeni bir yapılanma sürecine giriyor. Kendi güvenlikleri için ABD’ye yakın duran ve bu kapsamda ABD’ye milyarlarca dolar aktaran Katar, BAE gibi ülkelerde giderek daha net şekilde şu algı yerleşiyor: ABD için İsrail’in güvenliği vazgeçilmezdir; bu nedenle kriz anlarında öncelik İsrail’in güvenliğine verilmektedir. Bu algı, Amerika’nın bu ülkelere verdiği güvenlik garantilerine duyulan güveni kalıcı biçimde sarsıyor.

Bu perspektiften bakıldığında Körfez monarşilerinde stratejik bir yeniden kalibrasyonun gerekli ve kaçınılmaz olduğu yönünde bir anlayış yerleşiyor. Ancak bu sürecin başlangıcı belirtildiği gibi son çatışmayla sınırlı değil. En geç 7 Ekim 2023’ten, Eylül 2025’te İsrail’in Doha’ya yönelik saldırısından ve aynı ay Suudi Arabistan ile Pakistan arasında imzalanan savunma anlaşmasından itibaren bu jeopolitik kaymanın işaretleri görünür hâle geldi. 

Daha da geriye gidildiğinde, 2019’da İran’ın Suudi petrol tesislerine yönelik saldırısına ABD’nin askerî karşılık vermemesi bu anlayışın yerleşmesinde kritik bir dönüm noktasıydı. Bu olay, Washington’un güvenilir bir koruyucu güç olup olmadığına dair ilk ciddi şüpheleri doğurdu. Benzer bir durum Türk-ABD ilişkileri için de geçerliydi. Türkiye’nin tüm uyarılarına rağmen “müttefik” ABD’nin, kırk yılı aşkın süredir NATO ülkesi Türkiye’yi bölmeye çalışan bir terör örgütünün Suriye’deki uzantısını ağır silahlarla donatması da bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bu gelişmeleri yalnızca bölgesel dinamiklerle açıklamak mümkün değil. Bu anlamda uluslararası sistemdeki yapısal değişimleri de dikkate almak gerekiyor. ABD’nin küresel hegemonyasındaki yavaş ama sürekli gerileme ve Çin’in yükselişi, Körfez ülkelerini global anlamda da stratejik tercihlerini yeniden gözden geçirmeye zorluyor. Aynı zamanda İran, Şii kartı üzerinden Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen gibi ülkelerde nüfuzunu artırma çabaları nedeniyle önemli bir istikrarsızlık unsuru olmaya devam ediyor bu ülkeler için. İran bu yolla kendi konumunu Ortadoğu’da güçlendirmeye çalışıyor.

Bu ülkelerin ABD’nin güvenilirliğine ilişkin açık ve resmî açıklamaları olmasa da, çeşitli gelişmeler Körfez ülkelerinde ciddi bir rahatsızlık yaşandığını gösteriyor. Bölge ülkelerinin Çin gibi yeni güçlerle ilişkilerini artırmaya çalışmaları da bu şekilde okunabilir. Özellikle ABD’nin kayıtsız ve şartsız biçimde İsrail’in güvenliğine odaklanması, bölge ülkeleri arasında ciddi bir eleştiri konusu. Bu durum, Körfez ülkelerinin on yıllar boyunca Amerikan ekonomisine yaptıkları büyük yatırımlar düşünüldüğünde daha da dikkat çekici hâle geliyor. Bu yatırımların bir yönüyle İsrail saldırganlığına karşı kendilerini güvence altına alma amacı varken, diğer yönüyle İran gibi tehditlere karşı güvenlik desteği sağlama beklentisi bulunuyordu.

Son dönemde yaşanan gelişmeler ABD’ye yönelik şüpheleri daha da derinleştirdi. ABD’nin, Eylül 2025’te Doha’daki bir Hamas ofisine yönelik İsrail saldırısını engelleyememesi, bölge ülkeleri tarafından sessiz ama derin bir şekilde kayda alındı. Buna ek olarak Gazze’de süren savaş, Batı Şeria’daki yerleşimlerin genişletilmesi ve 2025 tarihli yeni ABD ulusal güvenlik stratejisinde Ortadoğu’nun daha düşük bir seviyede önceliklendirilmesi, Washington’un güvenilirliği konusunda soru işaretlerini artırdı. Aynı durum İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırıları için de geçerli.

Son İran savaşında İran’ın Katar, BAE, Suudi Arabistan gibi ülkelere yönelik saldırıları karşısında, ABD’nin İsrail’i koruma konusundaki hassasiyetine benzer bir refleksi bu ülkeler için göstermemesi, belki de bardağı taşıran son damla oldu. Mevcut ABD yönetiminde savaş bakanı olarak anılan Siyonist evanjelist Peter Hegseth gibi isimlerin yer alması ve bunların İslam karşıtı söylemleri açıkça dile getirmeleri, ABD’nin güvenilir bir koruyucu olduğu yönündeki şüpheleri daha da artırdı.

Aslında Körfez ülkeleri ile ABD arasındaki ittifak uzun süre istikrarlıydı. Bu ilişki, “güvenlik karşılığında petrol” ilkesine dayanıyordu ve Soğuk Savaş sonrasına kadar etkili bir şekilde işledi. Ancak bu düzen hiçbir zaman iç çelişkilerden tamamen arınmış değildi. ABD’ye olan güvenlik bağımlılığı, toplumların bazı kesimlerindeki Batı karşıtı duygularla çelişiyordu. Ayrıca İran’a karşı denge unsuru olarak İsrail’e yaklaşılması da iç politik gerilimleri artırdı.

Buna rağmen bu ülkelerdeki yönetimler uzun süre bu çelişkileri kontrol altında tutmayı başardı. Ancak Arap Baharı, iç istikrarın ne kadar kırılgan olabileceğini ortaya koydu. Öte yandan İran’ın sahip olduğu asimetrik askerî kapasite –özellikle füze ve insansız hava araçları– Körfez ülkeleri için ciddi bir tehdit oluşturmaya devam ediyor. İran’ın nükleer programı da bu belirsizliği artıran önemli bir faktör olarak kayda geçti.

Bugünkü tablo ise oldukça çelişkili. Bazı Körfez ülkeleri İran’ın zayıflamasını isterken, aynı zamanda İsrail’le aynı cephede yer almanın yaratacağı siyasi sonuçlardan kaçınmak istiyor; çünkü halkta Filistin meselesi nedeniyle İsrail’e karşı güçlü bir tepki var. İsrail ile aynı safta bulunmak, bu monarşilerin iktidarını Arap Baharı’na benzer bir şekilde tehlikeye atabilir. En önemlisi ise uzun sürecek bir savaşın ekonomik ve güvenlik açısından doğuracağı öngörülemez sonuçlar ile ABD’nin böyle bir durumda bu ülkelere gerçekten destek verip vermeyeceği konusundaki belirsizliktir. Mevcut durum analiz edildiğinde, bugünkü ABD’nin bu ülkelere böyle bir durumda destek verme ihtimali oldukça düşüktür.

ABD’ye olan güvenin ileri derecede aşınması, bölge için köklü sonuçlar doğurabilir. Gelinen noktada eski düzenin aynen devam etmesi pek olası görünmüyor. Bunun yerine Ortadoğu’nun güvenlik mimarisinde kapsamlı bir yeniden yapılanma ihtimali büyüktür. Bu süreç; silahlanmanın artması, Çin ve Rusya’ya yönelimin güçlenmesi ve ABD yapımı silah sistemlerinden uzaklaşılması gibi sonuçlar doğurabilir. Nitekim bu ülkelerin BRICS çerçevesinde bu aktörlerle yakınlaşmaya başlaması da bunu göstermektedir.

Bu yönde ilk işaretler de ortaya çıkmış durumda. Örneğin Ukraynalı bir askerî heyetin bölgeye yaptığı ziyaret, alternatif askerî iş birliklerine duyulan ilginin arttığını gösteriyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nin, teknoloji transferi konusundaki anlaşmazlık nedeniyle Fransa ile yürütülen bir savunma projesinden çekilmesi ve Suudi Arabistan-Pakistan savunma anlaşması da bu arayışın göstergeleri arasında zikredilebilir. Ayrıca Suudi Arabistan’ın kendi nükleer programını geliştirmeye çalıştığı da ifade ediliyor. Yine bu ülkelerin Türk savunma sanayi ürünlerine ilgi duyması da bu sürecin yansımalarından biridir.

Bu çerçevede Çin’in rolü giderek önem kazanıyor. İran’ın önemli bir ortağı olan Pekin, Körfez ülkeleri için hem bir risk hem de bir fırsat olarak görülüyor. Çin ile iyi ilişkiler, istikrar ve dolaylı bir güvenlik garantisi sunabilir. Ancak bölge içindeki dengeler farklılık gösteriyor: Şii nüfusun ağırlıkta olduğu ülkeler İran etkisine karşı daha hassas kalırken, Birleşik Arap Emirlikleri gibi aktörler İsrail’le ilişkilerini daha da geliştirebilir.

Belirtildiği gibi, bazı Körfez ülkelerinin askerî bilgi ve teknoloji alanında Ukrayna ve Türkiye gibi yeni ortaklara yönelmesi dikkat çekici, hem de yeni dengelerin oluşması açısından önemli gelişmelerdir. Bu eğilim yalnızca yeni siyasi tercihlerin sonucu değildir; aynı zamanda ABD’nin askerî-sanayi kompleksinde ortaya çıkan yapısal sorunlarla da bağlantılıdır. Özellikle modern savaşın gerektirdiği alanlara, örneğin drone teknolojilerine yeterince uyum sağlanamaması eleştiri konusudur. 

Yüksek maliyetli füze savunma sistemlerinin, düşük maliyetli insansız hava araçlarına karşı kullanılması bu yapısal dengesizliği açık biçimde ortaya koymaktadır. 20 ile 50 bin dolara mal olan bir drondan korunmak için 3 ile 9 milyon dolar arası maliyeti olan bir füzeyi kullanmak savaş ekonomisi açısından pek mantıklı görünmüyor. İyi bir altyapı ile yılda bir milyon drone üretmek mümkün iken, bahsedilen savunma sistemleri füzelerinden yılda ancak 700 ile 800 arası üretmek mümkün.

İran ise ABD ile Körfez ülkeleri arasında giderek belirginleşen bu gerilimi kendi lehine çevirmeye çalışmakta ve önümüzdeki dönemde bu yöndeki çabalarını artırması beklenmektedir. Tahran uzun zamandır ABD’nin bölgeden çekilmesini savunmakta ve bunun yerine İran’ın da dâhil olduğu bölgesel bir güvenlik mimarisinin oluşturulmasını önermektedir. Ancak İran’ın hegemonya arayışı ve ideolojik karakteri, Körfez ülkelerindeki mevcut yönetimlerde kalıcı bir güvensizlik duygusu yaratmaktadır. 

Savaşın ABD açısından maliyeti arttıkça, Irak ve Afganistan örneğinde görüldüğü gibi, ABD’nin bölgeden çekilmesi büyük bir ihtimaldir. ABD’deki güçlü İsrail lobisi hem toplumda hem de genç nesil siyasetçilerde ciddi eleştirilere tabi tutulduğu için orta vadede bu lobinin gücü ABD’yi İsrail güvenliği açısından bölgede tutmaya yetmeyebilir.

Yaşanan bu gelişmeler yalnızca bölgesel dinamiklerin sonucu değildir; aynı zamanda küresel siyasi ekonomideki daha geniş çaplı dönüşümlerin de bir yansımasıdır. ABD öncülüğünde şekillenen liberal dünya düzeni ve neoliberal ekonomik yapı, artık Amerikan ekonomisine geçmişte sağladığı ölçüde katkı sunmamaktadır. Çin’in yükselişi ve Hint-Pasifik bölgesinin artan stratejik önemi, Washington’un önceliklerini son yirmi yılda önemli ölçüde değiştirmiştir. İç politikada ise “America First” yaklaşımı bu yönelimi daha da pekiştirmektedir.

Tüm bu unsurlar birlikte değerlendirildiğinde, Körfez bölgesindeki güç dengelerinin yeniden şekillendiği açıkça görülmektedir. ABD’nin bu süreçten beklenildiği kadar olumsuz etkilenmeyebileceği öne sürülse de, Avrupa Birliği’nin bölgede daha etkin bir rol üstlenme arayışında olması muhtemeldir. Bununla birlikte hem AB hem de Körfez ülkeleri, başta Çin olmak üzere yeni ortaklık seçeneklerine temkinli bir şekilde yönelmektedir.

Tasvir edilen bu jeopolitik çerçevede, dış güçlerin etkisinde kalmadan bölge ülkelerinin kendi aralarında bir düzen kurup kuramayacağı sorusu önem kazanmaktadır. Sadece bölgede değil, tüm İslam dünyasına bakıldığında insanın aklına 1860 yılında Ziya Paşa tarafından yazılmış şu dizeler gelmektedir:

Dolaştım mülk-i İslâm’ı bütün viraneler gördüm,
Harâb olmuş bu cihânın her tarafın hâneler gördüm.

Bölgenin bu kısır döngüden kurtulması ve virane hâlinden çıkabilmesi için yeniden yapılanmaya gitmesi gerekmektedir. Aslında ideolojik duruşu nedeniyle bölgede risk unsuru olarak algılanan İran, Türkiye ile birlikte burada anahtar bir rol oynayabilir. Bölgenin iki büyük ülkesi, ideolojik bagajlarını bir kenara bırakarak Almanya ve Fransa’nın İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’da yaptıkları gibi yeni bir düzenin kurulmasının önünü açabilirler. Bu yapılmadığı takdirde bölge ülkeleri bugün ABD ve İsrail’in, yarın ise Çin veya Rusya’nın hegemonik etkisi altında kalmaya devam edecektir. Ümit edelim ki son yaşanan gelişmeler böyle bir yeniden yapılanmanın kapısını aralar.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir.

Bruxelles Korner | Analyse

Un accord centenaire ressuscité

Il y a plus d’un siècle, le sultan ottoman Abdülhamid II lançait la construction d’une ligne ferroviaire destinée à relier Istanbul aux villes saintes de La Mecque et Médine. Inauguré en 1908 après huit ans de travaux, le Chemin de fer du Hedjaz avait alors relié Damas à Médine, réduisant un voyage qui prenait quarante jours en caravane chamelier à quelques heures de trajet. Endommagé pendant la Première Guerre mondiale, sabordé lors de la Révolte arabe sous l’impulsion du légendaire T.E. Lawrence, puis progressivement abandonné avec l’effondrement de l’Empire ottoman, ce joyau ferroviaire semblait condamné aux mémoires et aux musées. Ce n’était pas compter avec les recompositions géopolitiques du Moyen-Orient post-Assad.

Le tournant de 2025–2026

En septembre 2025, des responsables des ministères des Transports de Jordanie, de Syrie et de Turquie se sont réunis à Amman pour soumettre un mémorandum conjoint à leurs ministres respectifs, proposant de relancer le Chemin de fer historique du Hedjaz avec l’appui d’Ankara. Ce n’était qu’une première étape. Le 7 avril 2026 il y a moins de 24 heures les ministres des Transports des trois pays ont franchi un pas décisif en signant à Amman un mémorandum d’entente trilatéral visant à développer la connectivité des transports et de la logistique entre leurs pays. Le texte prévoit la mise en place d’un cadre institutionnel et technique de coopération dans les domaines routier, maritime et ferroviaire, ainsi que la formation de comités mixtes chargés de coordonner les efforts et d’harmoniser les procédures.

La répartition des rôles est déjà définie : la Turquie s’est engagée à financer la maintenance du tronçon du Chemin de fer du Hedjaz entre Damas et la frontière jordanienne, tandis que la Jordanie prendra en charge la restauration des locomotives. Les deux pays ont également accepté de lancer des études de faisabilité pour de nouvelles extensions ferroviaires reliant leurs capitales à Ankara.

Un calendrier ambitieux

Les délais annoncés sont serrés. Des passagers pourraient emprunter le train entre Amman et Damas dès la fin 2026, selon un responsable jordanien. Plus au nord, la réouverture d’un tronçon de 350 kilomètres à la frontière turco-syrienne est envisagée dès le début de l’année 2026, tandis qu’un premier voyage d’essai entre Amman et Damas est projeté pour la fin de la même année.

Ces projections restent conditionnées à des facteurs encore incertains : financement, stabilité sécuritaire dans certaines zones syriennes, et coordination entre de nombreux acteurs. Aucun accord formel n’a à ce stade intégré l’Arabie Saoudite ou Oman dans ce processus même si les perspectives à plus long terme mentionnées par les officiels jordaniens visent bien à relier Amman aux projets ferroviaires du Golfe.

La dimension géopolitique

Ce projet ne se résume pas à de la ferraille et des rails. Il s’inscrit dans une recomposition profonde des équilibres régionaux. La chute de Bachar al-Assad en décembre 2024 a rouvert des corridors terrestres fermés depuis plus de quatorze ans. Le couloir envisagé relierait la Jordanie et la Syrie à la Turquie, et de là à l’Europe ,un axe bidirectionnel vital pour le commerce, qu’il s’oriente vers le nord ou vers le Moyen-Orient, via l’Arabie Saoudite, les États du Golfe et l’Égypte.

Pour Ankara, l’enjeu est stratégique. Restaurer et moderniser la ligne en particulier le tronçon Syrie–Jordanie rouvrirait un corridor commercial vital entre la Turquie et la mer Rouge. La Turquie pourrait ainsi développer considérablement ses échanges avec l’Arabie Saoudite et la Corne de l’Afrique. Pour Damas en phase de reconstruction, la relance ferroviaire représente une bouée économique autant qu’un signal de normalisation envoyé à la communauté internationale.

Mémoire, identité et soft power

Le Chemin de fer du Hedjaz n’est pas qu’un projet d’infrastructure. C’est un objet de mémoire chargé d’une symbolique islamique et ottomane puissante. Financé sans recours aux puissances étrangères, un tiers de son coût avait été couvert par des donations volontaires de la communauté musulmane mondiale, depuis Singapour jusqu’à l’Amérique du Nord. Sa renaissance, portée par la Turquie d’Erdoğan, s’inscrit dans une rhétorique néo-ottomane assumée, où l’histoire devient argument diplomatique et la coopération régionale, vitrine d’influence.

Conclusion

Le Chemin de fer du Hedjaz traverse à nouveau les colonnes de l’actualité. Ce que l’Empire ottoman avait construit en huit ans au tournant du XXe siècle, trois États Turquie, Syrie, Jordanie tentent aujourd’hui de ressusciter dans un contexte de normalisation post-guerre civile. L’accord du 7 avril 2026 est un signal fort. Reste à savoir si la volonté politique, les financements et la stabilité régionale seront au rendez-vous pour transformer ce mémorandum en trains qui roulent.

Sources : Arab News, Gulf News, Enab Baladi, Daily Sabah, TRT World, The National, Radio Free Syria avril 2026.

Kadir Duran / Bruxelles Korner

Naturalisation en Europe : qui deviennent les nouveaux citoyens ?

Bruxelles Korner | Analyse

En 2024, l’Union européenne confirme une tendance de fond : la citoyenneté nationale devient le point d’aboutissement de trajectoires migratoires de plus en plus structurantes.

Selon les dernières données d’Eurostat, 1,17 million de personnes ont acquis la nationalité d’un État membre. Une hausse significative qui traduit un basculement discret mais profond : l’Europe ne se contente plus d’accueillir, elle intègre durablement.

Une géographie de la naturalisation sans surprise… mais révélatrice

En tête, la Syrie avec 110 100 acquisitions de nationalité. Derrière, le Maroc (97 100), suivi de l’Albanie (48 000).

Ce trio n’est pas anodin.

Il reflète trois dynamiques distinctes :

• les conséquences prolongées des crises géopolitiques (Syrie),

• les flux migratoires historiques et structurés vers l’Europe (Maroc),

• l’intégration progressive des Balkans dans l’espace européen (Albanie).

L’Europe qui naturalise : Allemagne, Espagne, Italie en première ligne

La naturalisation n’est pas homogène sur le territoire européen. Trois pays concentrent l’essentiel des acquisitions :

• Allemagne

• Espagne

• Italie

Ces États jouent un rôle de pivot : ce sont eux qui transforment le plus massivement des résidents étrangers en citoyens à part entière.

Derrière les chiffres, une réalité politique

Ces données ne sont pas qu’administratives.

Elles traduisent :

• une installation durable de populations issues de zones de crise,

• une mutation démographique progressive de l’Europe,

• et surtout, une redéfinition silencieuse de la citoyenneté européenne.

Car il faut le rappeler : on ne devient pas “citoyen de l’Union européenne” directement.

On devient d’abord citoyen d’un État membre, et c’est cette nationalité qui ouvre ensuite les droits européens.

Une Europe en transformation lente mais irréversible

La naturalisation est souvent perçue comme une formalité. Elle est en réalité un marqueur stratégique.

Elle signe :

• la fin d’un cycle migratoire,

• le début d’un ancrage politique et social,

• et, à terme, une influence sur les équilibres électoraux et sociétaux.

L’Europe de 2030 se dessine déjà dans les naturalisations de 2024.

      Gizli arzuların ifadesidir rüya. Şuuraltı isteklerin dışa vurumudur. Karışık hayâllerdir. Rüya geçmişten çok, geleceğin planlanmasıdır. Bu yüzden “düş olmadan iş olmaz.” der Anadolu insanı. Rüyada görülenler bir beklentinin, umudun, amacın göstergesidir. Rüya, âlemlerden âlemlere göçülen zaman üstü sırlardır. Destanlarda, efsanelerde, menkıbelerde, halk hikâyelerinde, âşıklık geleneğinde baştan sona, bir rüya motifi yer alır.

Kahramanlar rüya ile hayâl kurar, rüya ile yönetirler halkı. Rüya, işlerine yön verir. Türk devletlerinin kuruluş felsefesi bir rüyaya dayanır. Rüya ki, bir olay, manevi güç verir devletin kuruluşunda. Jung’a göre toplumların da rüyası vardır; bu toplumun ortak şuuraltı anlatımıdır. “Fertler gibi, toplumlar da rüya görür. Bu rüyalar bir bakıma halin planlanması, geleceğin tahayyülü ve ideallerin belirlenmesi için yapılan taslaklar gibidir. Bu özellikleriyle bu rüyalar, cemiyetin mevcut tavırlarını tefsir ve gelecekteki hareketlerini tahmin etmeye yardımcı olur” Fertlerin ve toplumların gelecek tasarımları vardır. Biz bunlara; hayâl, imge, tasavvur, tasarım deriz. Bunlar aynı zamanda düşüncedir, fikirdir. Düşünce dünyasının sözlü ve yazılı ifadeleri kavramlardan oluşan önermelerdir.

   Kızıl Elma, Türkler tarafından değişik şekillerde tasvir edilmiş olup bazen bir belde, bazen bir taht, bazen de dünya hâkimiyetini temsil eden som altından yapılma kızıl renkli bir küre olmuştur. Bazen fethedilmesi gereken illeri ifade eder, çoğu kez ise bütün Türklerin, tek bayrak altında toplandığı devletin simgesidir. Bu altın top, bazen zaferin işareti, bazen hâkimiyetin sembolü, bazen de fethedilmek üzere hedef seçilen yerin sembolü olarak ifade edilmiştir. Çok eski bir Türk inanç ve töresi olan Kızıl Elma, Türkistan'dan Hazar Denizi'nin doğusundan gelen Oğuzların, Hazar Kağanının ipek çadırının üzerinde hâkimiyetinin ifadesi olarak bulunan altın topu yani Kızıl Elma'yı ele geçirmeyi ülkü edinmişlerdir. Destanlarda da varlığı kuvvetle hissedilen Kızılelma, Oğuz Destanı’nda hedef gösterilen “büyük nehirler ve büyük denizler ülkesine varmak” tabiri çok eski bir Türk ülküsüydü. Yine Türk kültüründe toy ve düğün bayrağının ucuna ‘‘Kızılelma yerleştirmek âdeti” kutsiyeti açısından kayda değer bir durumdur. Yaygın olan bir efsane şöyledir: “Ayasofya’da bir heykelin elinde bulunan kızıl renkteki elma, cihan hâkimiyetinin tılsımını taşıyordu. Bu elma Hıristiyan seyyahlara göre Bizans’a uğur getiriyordu. Nitekim XV. yüzyılda heykelin yıkılması ve Kızılelma’nın düşmesi birçok ülkenin elden çıkmasına, bunların Türkler tarafından fethine ve imparatorluğun yıkılmasına işaret sayılmıştır.”

   Tarihî açıdan Türk insanına baktığımızda onun düşünce dünyasını ifade eden bazı kavramların varlığını, Türk tarih eserlerinde bulabiliriz. İslâm'dan önce Ergenekon veya kut; İslâmî dönemde, İlâ-yı Kelimetullah, cihan hakimiyeti, din ü devlet, nizam-ı alem ve benzeri kullanılan bir başka kavram, “Kızıl Elma”dır. Sözgelimi, Ziya Gökalp Kızıl Elma isimli eserinde, Türk varlığının neşv ü nema bulduğu Türk yurdu "Turan" veya Türk olma düşüncesinin verildiği bir "eğitim kurumu"; Ömer Seyfettin “Kızıl Elma Neresi?” isimli hikâyesinde, Osmanlı askerinin "padişahın fethini düşündüğü yer" olarak ifade ederken tarihçilerin belirttiği Kızıl Elma imgesi, "fethedilecek yerler" anlamını verir. Bu imge, “altın top”, “altın âlem”, “altın hokka” yanında “kızıl elma” simgesiyle anlatılır. Bu simgenin, fethedileceği düşünülen mekânlarda maddesel olarak var olduğu imlenirdi. Bu anlamda “kızıl elma” Osmanlı döneminde, hem "Kuzey Kafkasya" hem "Bizans" dolayısıyla "Batı dünyası" anlamını ifade eder.

   XVII. Yüzyılın tarihçilerinden olan Peçevi, Kızılelma’yla ilgili şunları söyler: ’Ehl-i İslam, Kızılelma’ya değin fethetseler gerektir deyu lisan-ı halkta şayidir. Lakin bu kelamın me’hazı ve sebebi malum değildir.”

Gevheri’de Kızılelma bir murattır... Peygamberleri, evliyaları, gazileri yanına alan şair Kızılelma’ya şu dörtlüğüyle ulaşır:

“Gaziler serveri binip Düldül’e

Evliye vü enbiya vü melekler ile

Mucizât-ı Nebi ve lutf-ı Hak ile

Kızılelma’ya dek uçmak isteriz “

Kızıl Elma’ya ulaşılmazlığı Atsız şöyle belirtir;

“Yüz paralık kurşunla gider hayat dediğin;

Tanrı yolu uzaktır; erken kalk sıkı giyin.

Yazık, bütün ömrünce o kadar özlediğin

Güzel Kızılelma'na varmadan öleceksin.'’

Yahya Kemâl de Otranto seferine çıkmayı Kızıl Elma’ya bağlar;

“Çıktı Otranto’ya pür-velvele Ahmet Paşa

Tuğlar varsa gerektir Kızılelma’ya kadar

Ra’d-ı tekbîr kopup gitmelidir bank-i ezan

Dâr-ı küffârda meşhûr kenîsâya kadar”.

Bir başka şair, Yeniçeri Ocağı ile Kızıl Elma ülküsüne dikkat çeker:

“Kızıl Elma kapusunu feth ederken nacağı,

Ne revâdır bozula Hazreti Bektaş ocağı.”

   Bir yazar Kızıl Elma konusuna daha farklı yaklaşır: “Bence Kızılelma, bir yerde değildir, burada bizim içimizdedir; onun öteki ismi milli asabiyet, milli ahlâktır.” der.

   İbrahim Kafesoğlu, Kızılelma’yı Türk ordusunun manevi hedefi olarak belirtmiştir. "... Türk ordusunu diğer ordular arasında çok yükselten insani vazife, büyük milletimiz tarafından Kızılelma tefsiriyle ifadelendirilmiştir.”

   İsmail Hami Danişment, Kızılelma için “... Türk’ün yüreğindeki coğrafyanın merkezine Kızılelma denir.” hükmünü vermiştir.

Zeki Velidi Togan, "Nerede Türk varsa orasıdır vatan” diyerek Kızılelma’yı Türk’ün olduğu yer olarak tarif eder.

   Bu arayış, yaklaştıkça uzaklaşan, uzaklaştıkça vuslat arzusunu artıran bir ideal, bir fikirdir. Fikrin temel özelliği ise, ufukta parlayan güneş gibi ulaşılamaz kalmasıdır. İnsanı cezbeden yönü de onun bu ulaşılmazlığıdır.

AHMET URFALI

A        

Dünyaya gelmeden önce her şey o küçük bedende gizlidir, diyorlar. Ama dünyaya geldiğinde gözleri şaşkın bakıyor bebek. Sonra “öyle yapma, böyle söyleme” diyen sesler… 
Kendi sesinle çarpışmaya başlıyorsun zamanla. Ama Larousse olsa yetmez; yapraklardan dökülüyor sözler yere.

“Benim balonlarım vardı” diyordu çocukluğumuzun şarkısında İbo. Müslüm Baba, “kelimeler büyüyor ağzımda” diyerek gitti, paramparça.

Ve en acısı… En sevdiğine çıkıyor faturası. İş deyip sosyal! ortam deyip pek çok kişiye eyvallah diyorsun, ama nazını sevdiğine, seni sevene yapıyorsun. En çok seven, en çok yaralanıyor.

Adaletin bu mu, dünya?

Tarih boyunca güç mücadelesi yalnızca karada verilmedi. İmparatorlukların yükselişi ve çöküşü çoğu zaman deniz yolları üzerinde şekillendi. Bugün dünya gündeminin merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı, bu kadim gerçeğin modern bir yansımasından ibarettir.

19.yüzyılın sonlarında Amerikan deniz stratejisti Alfred Thayer Mahan (1840–1914), tarihe damga vuran bir tez ortaya koymuştu: “Denizlere hâkim olan, dünyaya hâkim olur.” Mahan’a göre deniz gücü yalnızca savaş gemilerinden ibaret değildir; ticaret yollarını kontrol etmek, limanlara hükmetmek ve stratejik geçitleri denetlemek, küresel üstünlüğün anahtarıdır. Daha açık bir ifadeyle Mahan’a göre devletlerin küresel güç hâline gelmesi, karadan ziyade denizlere hâkim olmalarına bağlıdır. Güçlü bir deniz gücü; hem ticaret filosunu hem de bu yolları koruyacak askerî donanmayı kapsamalıdır. Bu çerçevede Mahan, İngiltere’nin küresel başarısını deniz ticaret yolları üzerindeki hâkimiyetine ve güçlü donanmasına bağlamıştır. Nitekim 20. yüzyılın başlarında Amerika Birleşik Devletleri’nin dış politikasını ve büyük bir donanma kurma vizyonunu da derinden etkilemiştir.

Aradan geçen uzun zamana rağmen bu düşüncenin geçerliliğini yitirmediğini bugün bir kez daha görüyoruz. Zira Hürmüz Boğazı yalnızca coğrafi bir geçit değil, küresel ekonominin adeta can damarıdır. Dünya petrol ticaretinin önemli bir kısmı bu dar su yolundan geçerken, burada yaşanacak en küçük bir kriz dahi küresel piyasaları sarsmaya yetmektedir. Bu durum, modern çağda deniz hâkimiyetinin artık yalnızca askerî değil, aynı zamanda ekonomik bir anlam taşıdığını açıkça ortaya koymaktadır.

Aslında bu tablo tarihçiler için hiç de yabancı değildir. Çanakkale Muharebeleri sırasında İtilaf Devletleri’nin hedefi yalnızca bir boğazı geçmek değil, aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin kalbine ulaşarak savaşın kaderini değiştirmekti. Benzer şekilde İngiltere’nin Süveyş Kanalı ve Basra Körfezi üzerindeki hâkimiyet mücadelesi de aynı stratejik aklın ürünüdür.

Bugün değişen yalnızca aktörlerdir. Dün imparatorlukların rekabet alanı olan bu dar geçitler, bugün küresel güçlerin nüfuz mücadelesine sahne olmaktadır. Ancak değişmeyen bir gerçek vardır: Enerji yollarını kontrol eden, küresel sistem üzerinde söz sahibi olur. Bu nedenle Hürmüz Boğazı etrafında şekillenen gerilim, sadece bölgesel bir kriz olarak değil, küresel güç dengelerinin yeniden yazıldığı bir süreç olarak okunmalıdır.

Peki, Mahan’ın tezi bugün hâlâ geçerli mi?

Kısmen evet. Ancak bir farkla: Artık denizlere hâkim olmak tek başına yeterli değildir; bu hâkimiyeti ekonomik, teknolojik ve diplomatik güçle desteklemek gerekmektedir. Modern dünyada savaşlar yalnızca toplarla değil, enerji akışları, ticaret zincirleri ve finansal dengeler üzerinden de yürütülmektedir.

Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı bize bir kez daha şunu hatırlatmaktadır: Coğrafya kaderdir; ancak bu kaderi anlamlandıran, insanın stratejik aklıdır. Tarih değişir, aktörler değişir; fakat dar boğazların dünya siyasetindeki belirleyici rolü değişmez. Belki de bugün sormamız gereken asıl soru şudur: Denizlere hâkim olan gerçekten dünyaya hâkim olur mu, yoksa artık dünyaya hâkim olanlar denizleri mi kontrol eder?

Abdulhamid Hamid Al-Kba 

On March 31, 2026, Deputy Prime Minister and Minister of Artificial Intelligence and Digital Development Zhaslan Madiyev announced during a government meeting that Astana Hub exported information technology services worth 328 billion Kazakh tenge, equivalent to $681 million, during the year 2025.This achievement represents a qualitative leap for Kazakhstan’s technology sector, which has historically relied on natural resources such as oil and minerals.Established in 2018 as part of Kazakhstan’s Digital Kazakhstan strategy, the center is located at the site of Expo 2017 and has become the primary hub for innovation in Central Asia.The role of Astana Hub revolves around building an integrated innovation ecosystem.

It serves as a one-stop window for supporting technology entrepreneurship, hosts business acceleration programs, and connects startups with investors and international markets.Its growth focuses on four main pillars:

Stimulating industrial innovation,

Applying digital solutions in the subsurface sector (such as exploration and mining),

Developing the ecological environment through the Hub itself,

Forming a national innovation cluster.

In cooperation with the Astana City Administration, the program integrates startups into the urban environment to secure real commercial contracts.The Hub also supports the AI Entrepreneurs program, launched in September 2024. Since then, it has completed three cohorts comprising 35 startups, guiding them from the idea stage to investment.Tangible and diverse successes have been achieved. By the end of 2025, residents of the Hub had created more than 32,500 job opportunities, while 537 companies exported IT services to 111 countries worldwide.The center currently hosts approximately 2,000 technology companies and extends its network to 20 regional platforms and four international platforms. Participants’ revenues exceeded $1.5 billion (800 billion tenge), representing a 20% growth compared to the previous year.These figures are not merely statistics; they translate into real economic growth. Astana Hub contributed to raising national IT exports to $1 billion in 2025, a 31% increase compared to 2024.The importance of the center goes beyond financial numbers. Kazakhstan, a resource-rich country striving for economic diversification, finds in Astana Hub a strategic tool to shift toward a knowledge-based economy. It reduces dependence on oil, enhances global competitiveness by training talent in artificial intelligence, financial technology, and blockchain, and attracts international talent through digital visa programs, transforming Astana into a magnet for innovation in Central Asia.In a world witnessing a fierce race in artificial intelligence, the center helps place Kazakhstan on the global digital map, particularly through the launch of international platforms such as Digital Bridge.Personal View:

Astana Hub represents a successful model for emerging countries seeking to break free from rentier economies. Its achievements in job creation, attracting investments, and exporting high-quality services are clear.Analytically, the center succeeded because it combined strong government support — including tax exemptions, acceleration programs, and international partnerships such as Google for Startups — which enabled the transformation of ideas into exportable products.However, balance requires acknowledging the challenges: heavy reliance on government support may hinder long-term sustainability if private investment does not increase. Kazakhstan also faces fierce competition from hubs in India and Singapore, along with geopolitical challenges and supply chain issues.I believe the real success will be measured by the center’s ability to produce independent unicorns (billion-dollar companies) and train 10,000 AI specialists by 2030, as officials aspire.Positively, the center shows great potential for growth if it continues to innovate and remain open.In conclusion, Astana Hub is not just a technology center; it is a symbol of Kazakhstan’s digital future. Thanks to its 2025 achievements, it has become a model of sustainable development in the region. By focusing on balancing government support with private initiative, this center can transform Kazakhstan into a genuine regional technological power.The road ahead is still long, but the beginning is promising and deserves continuous monitoring and support.

Writer and Researcher in Central Asian and Azerbaijani Affairs

Dün katıldığım bir etkinlikte, 25 yıllık bir serüvenin kutlanmasına tanıklık ederken kendi yolculuğum üzerine düşünme fırsatı buldum bir anda. Sohbet ilerledikçe masadaki arkadaşlarla, benim ilk sergimin tam 18 yıl önce açıldığını fark ettik. Aslında bu da başlı başına önemli bir eşikti. 
Konu konuyu açtı derken arkadaşlardan biri, biraz da takılarak, “Sen aslında kendi kutlamanı ıskalamışsın,” dedi. 

İlk başta gülüp geçtim ama söylediklerinin içinde ciddi bir gerçek payı vardı aslında.
Düşününce, insan hayatında 18 yaş nasıl ki bir dönüm noktasıysa, reşit olmanın, birey olmanın sembolüyse ve çoğu zaman kutlanıyorsa, benim için de o ilk sergiden buyana geçen zaman benzer bir anlam taşıyordu. Kendi yolculuğumda bağımsız bir adım attığım, üretimimi görünür kıldığım, belki de “ben buradayım” dediğim bir andı. 

Ama ben o anın değerini o zamanlar yeterince fark etmemiş, onu özel bir dönüm noktası olarak görmeyi bile akıl etmemiştim. Öylesine gelişen bir an gibi gelip geçmişti. Biraz ürkek, endişeli, özgüven eksikliğiyle dolu bir gündü sanki.

Şimdi geriye dönüp bakınca, sadece büyük ve yuvarlak rakamların değil de, insanın kendi hikâyesinde anlam taşıyan her eşiğin çok değerli olduğunu daha iyi anlıyorum. 

25 yıl elbette etkileyici bir süre; emek, sabır ve sürekliliğin sembolü. Ama 18 yıl da bir o kadar kıymetli, hatta daha kişisel olduğu için, daha samimi bir anlam taşıyor benim için.

Belki de mesele, ne kadar zaman geçtiğinden çok, o zamanın içinde ne biriktirdiğimiz ve hangi anların bizi biz yaptığıdır. Bu farkındalıkla bakınca, evet, biraz geç kalmış olabilirim ama fark etmek de önemli bir adım. Çünkü bazı şeylerin değeri, onları fark ettiğimiz anda başlar.
Şimdi bunu biraz daha ileriye taşıyabileceğimi hissediyorum. Belki bu “gecikmiş” farkındalık, aslında daha bilinçli, daha içten bir duruşun ifadesi olur. O ilk sergideki ürkeklikten ziyade, heyecanı, belirsizliği, cesareti yeniden hatırlamak; o günkü halime dönüp teşekkür etmek için bir fırsat gibi bakmalı. 

Sadece geçmişi anmak değil, bugüne nasıl geldiğimi görmek ve bundan sonrası için de kendime yeni bir alan açmak…
Belki küçük bir buluşma, belki sessiz bir içsel an, belki de yeniden üretime daha güçlü bir bağ kurduğum bir başlangıç. Ama her ne şekilde olursa olsun, bu kez farkında olarak, isteyerek ve sahiplenerek durmak.
Çünkü bazen en anlamlı kutlamalar veya anmalar, tam zamanında yapılanlar değil; insanın gerçekten hazır olduğu anda yaptığı diye düşünüyorum. Ve sanırım ben şimdi tam da o yerdeyim...

Nerkiz Şahin

İnsan yaş aldıkça akıllanıyor galiba. Ya da yaş aldıkça bazı şeylerin değişmediğini değişmenin çok zor hatta mümkün olmadığını görünce bir adım geri çekiliyor. Her şeye anlık tepkiler vermemeyi öğreniyor. Ya da öğretiyor hayat. Doğduğun coğrafya kaderindir. Bu cümle için ne beylik laf derdim önceden. Hiç öyle şey olur mu? Oluyor işte her gün yüzümüze çarpa çarpa öğretiyor.

İnsan yaş aldıkça siyaset için sendika için, parti için, futbol takımı için arkadaşlarla, dostlarla kavga etmenin ne gereksiz, yıpratıcı, yorucu olduğunu anlıyor. Duygularımız bizi yanıltıyor zayıf davranışlar göstermemize neden oluyor. Oysa çoğunlukla gördüğümüz erdemsizlik, ölçüsüzlük, ahlaksızlık. Hayatta her şey değişir bu değişim gelişme yolunda daha iyiye güzeleyse evet değişelim ama değişmez şeyler vardır hayatımızda. Birileri istedi diye değiştirilemez onlar. Bazıları da o değişmezler için yolunu değiştirebilir. Her birimiz bir birey olarak kendimizden emin olursak kaderimizi de değiştirebiliriz. Yaşamımızı değiştiren şekillendiren bizim onun karşısında aldığımız tavırlarımızdır, tutumlarımızdır. Kant’ ın dediği gibi akıl ahlakın kaynağı olursa kaderimizin de değişme ihtimali var.

Hoşgörü önemli tabi. Farklı yerde duran her şey ve herkesin kıymetini bilmek gerekir. Farklılık, çok renklilik, değişiklik, gelişmenin, felsefenin, yaratıcılığın da önünü açar. Hani liberal kapitalizmin hür teşebbüsü ve serbest dolaşımı savunan meşhur sözü var ya “Bırakınız geçsinler, bırakınız yapsınlar.” Bu söz kendi alanının dışında da her şey için kullanılabilir. Onun için sakin olmak gerekir. İsteyen istediği takımı, partiyi, sendikayı, siyasetçiyi, görüşü vs. savunsun. Demokrasi bu değil mi zaten. Bilmek için önce anlamak gerekir. Demek ki hepimiz bir şeylerden anlıyoruz. O halde herkes kendi yolundan devam etsin.

Dostoyevski “Zamanımızda her aklı başında adam korkaktır, köle ruhludur; Açıkçası böyle olmak zorundadır. Bu onlar için normal bir durumdur.” der. Bu her dönem için geçerli bir söz. Ama korkaklık ve köle ruhluluk bir yere kadar. Söz konusu dilimiz, vatanımız, bayrağımız olduğu zaman aklı başındalık son bulur. Yoksa Kurtuluş Savaşı gibi şanlı bir tarihimiz olabilir miydi?

“ŞEHİTLER ALLAH’TAN ŞUNU İSTEDİLER:

-YA RABBİ BİZİ DÜNYAYA TEKRAR GÖNDER VE SENİN UĞRUNDA BİR KERE DAHA ŞEHİD OLALIM”

HAZRETİ MUHAMMED (O’NA, ASHAB-I GÜZİNE, EHL-İ BEYTİNE SELÂM OLSUN)

Mehmetçik yürüdü Allahu Ekber/Alamaz onları yerde bin makber

Yürekler göründü cihandan ekber/ Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Conkbayırında toprak düz müdür?/ Baharın mevsimi yoksa güz müdür?

Cennete gülenler başta yüz müdür ?/ Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Ölüm düğün günü yiğit harmanı/ İstemez düşmana boyun kırmanı

Dilinde söylüyor Hakk’ın fermanı/ Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Mehmetçik kartaldı arşa doldular/ “İngilizler için afet oldular”

Mustafa Kemal’le yaran buldular/ Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Saygı ve Şükranla

Hilmi Özden

Birinci Dünya Savaşında, Kasım 1914 ile Ocak 1916 arasında Çanakkale cephesinde yoğun muharebeler yaşandı. 19 Şubat 1915 günü iki İngiliz zırhlısının Çanakkale Boğazı’na girip Türk mevzilerini topa tutmasıyla başlayan savaş, 18 Mart 1915 günü deniz harekâtıyla devam etti. 25 Nisan 1915’te ingiliz ve Fransız Orduları’nın Kumkale ve Gelibolu yarım adasına yaptıkları kara çıkartmasıyla süren savaş; 7 Ocak 1916’da İngiliz ve Fransız birliklerinin Seddülbahir’den çekilmesiyle sona erdi. Bu savaşlarda insan kayıpları farklı kaynaklarda değişik sayılarda verilir. “Avustralyalı yazar Alan Moorehhead 1956 yılında yayımladığı; Gelibolu isimli eserinde tarafların Çanakkale Savaşları kayıplarını şöyle sıralar: Türkler: 251.309, İngilizler: 205.000, Fransızlar: 47.000 kişidir”

Mustafa Kemal Çanakkale muharebeleri sırasında “Vatan Müdafası”nı askerlerindeki yüksek ruh ve imanı bilerek yapıyordu. Fakat cephedeki Alman komutanların Mustafa Kemal’in bildiği bu ruhu anlamaları beklenemezdi. Üstelik öngörüleri yetersiz, Türk Milletinin, Vatanları üzerindeki hassasiyetleri onlar için çok önemli değildi. Bu yüzden Ordunun sevk ve idaresinde de gerçekçi olamıyorlardı. Örneğin 5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders’in düşmanın çıkartma yapacağı yerleri yanlış tahmin etmesi ve ordumuzun ana kuvvetlerini yanlış yerlerde konuşlandırması, çıkartma yapılan alanlarda savunmasız yakalanmamıza neden olmuştur. Hâlbuki savunma hattımız Seddülbahir ve Kabatepe bölgelerinde gerekli miktarda kuvvetlerle konuşlandırılsaydı, belki düşmanın karaya bile çıkmasına izin verilmeyecek ve savaş da o kadar uzun sürmeyip, o kadar fazla kayıpla bitirilmeyecekti.

25 Nisan 1915 Anzak Koyu çıkarması: Halim Sami Bey’den gelen raporu okuyan Mustafa Kemal, 57. Alay’a ve topçu bataryasına derhal hazır olma emrini verir. Yanındaki 57. Alay 1. Tabur Komutanı Zeki Bey, dört yıl sonra, 1919’da Çanakkale’ye geri dönen Avustralyalı tarihçi Charles Bean’e o anı ve Mustafa Kemal’in sözlerini şöyle aktaracaktır: “Alay toplandı. Mustafa Kemal şöyle dedi. “Eğer düşman kuvveti Kocaçimen’e doğru yönlenmişse bu basit bir çıkarma olamaz: bu gerçek bir şey; bu bir ana çıkarma.” Ve bunun üzerine, sadece 1 taburu değil tüm 57. Alay’ı harekete geçirmeye karar verdi.”

Mehmetçik yürüdü Allahu Ekber/Alamaz onları yerde bin makber

Yürekler göründü cihandan ekber/Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Mustafa Kemal durumu son derece iyi okumuş, Conkbayırı hattının önemini kavramış ve bu hat güçlü bir şekilde tutulmazsa, düşmanın stratejik olarak üstünlüğü ele geçireceğini ve savunmanın yetersiz kalacağını anlamıştır. Düşman çıkarma yaptığı zaman bölgede sadece gözetleme görevini sürdüren küçük avcı birliklerimiz bulunmaktaydı. Her ne kadar bu birlikler kahramanca çarpışarak düşmanı oyalasalar da, sayıca çok üstün olan düşman kuvvetleri, bu birlikleri ezip geçerek bölgeye yayılmaya başlar. Kanlısırt, Kırmızısırt ve daha kuzeydeki sırtlar işgal edilir. Kocaçimen’e 57. Alay’ı bizzat sevk ederek ulaştıran Mustafa Kemal’in ilk gördüğü manzara pek fikir verici değildir. Düşmanın çıkarma yapmış olduğu Arıburnu sahilleri Kocaçimen’den görülmemektedir. Bunun üzerine bin bir güçlükle Conkbayırı’na ulaşır. Bu esnada Conkbayır’ın güneyindeki 261 Rakımlı Tepe’den, 27. Alay’dan sahili gözetlemekle görevli bir müfreze efradının Conkbayır’a doğru kaçmakta olduğunu görür. Mustafa Kemal onların önüne geçer. Olayın geri kalan bölümünü kendisinden dinleyelim:

“Bizzat bu efradın önüne çıkarak: -Niçin kaçıyorsunuz? Dedim. -Efendim, düşman! Dediler. -Nerede? -İşte! Diye 261 Hâkimli Tepe’yi gösterdiler. Filhakika düşmanın bir avcı hattı 261 Rakımlı Tepe’ye yaklaşmış ve kemal-i serbestiyle ileri doğru yürüyordu. Şimdi vaziyeti düşünün: Ben kuvvetlerimi bırakmışım, efrat on dakika istirahat etsin diye… Düşman da bu tepeye gelmiş. Demek ki, düşman bana benim askerlerimden daha yakın ve düşman benim bulunduğum yere gelse, kuvvetlerim pek fena bir vaziyete düçar olacaktı. O zaman artık bunu bilmiyorum, bir muhakeme-i mantıkiye midir, yoksa sevk-i tabii ile midir, bilmiyorum. Kaçan efrada: -Düşmandan kaçılmaz, dedim. -Cephanemiz kalmadı, dediler. -Cephaneniz yoksa süngünüz var dedim. Ve bağırarak bunlara süngü taktırdım. Aynı zamanda Conkbayırı’na doğru ilerlemekte olan piyade alayı ile Cebel bataryasının yetişebilen efradının marş marş’la benim bulunduğum yere getirilmesi için yanımdaki emir zabitini geriye yolladım. Bu efrat süngü takıp yere yatınca düşman efradı da yere yattı. Kazandığımız an bu andır.

“Bir koca muharebenin ufacık bir lahzaya bağlı olduğunu, hatta bir memleket hayatının fena kullanılmış bir an yüzünden tehlikeye düşebileceğini, burada olduğu gibi iyi kullanılmış bir anın ise bir muharebenin ve bir vatanın mukadderatını iyileştireceğini o dakikayı görür gibi canlanmış bir ifade ile duymak insanın tüylerini ürpertiyor.”

Conkbayırında toprak düz müdür?/ Baharın mevsimi yoksa güz müdür?

Cennete gülenler başta yüz müdür

5. Ordu Komutanı Alman Liman Von Sanders Mehmetçik için demiştir ki: “Ölüme onlar kadar gülerek giden bir millet ferdi daha görmedim”

Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

57. Alay’ın bir taburu düşmanın kuzey kanadını tutacak şekilde yerleşir. Bu kuvvetlere Mustafa Kemal şu tarihi emri verir: “Ben size taarruzu emretmiyorum. Ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler gelebilir, başka komutanlar kaim olabilir.” 57. Alay bir sel gibi düşmanın üzerine atılır. Düşman sahile kadar geri püskürtülür, öyle bir darbe yemişlerdir ki, ne yapacağını şaşıran düşman askerlerinin bir kısmının kayıklara binip kaçma çabaları görülür. 25/26 Nisan 1915 gecesi, İngilizler 5 tümenlik bir kuvvetle yeniden Arıburnu’na çıkarma yaparlar. Bu küçük bir ordudur. Hâlbuki bizim kuvvetlerimiz onlara göre hem sayıca çok az hem de bir sürü yetersizlik ve olumsuzluklarla mücadele etmektedir. Muharebe iletişimi iyi kurulamamıştır. Mustafa Kemal her türlü olumsuzluklara rağmen emrindeki birliklerle düşmana bir başarı şansı vermez.

Ölüm düğün günü yiğit harmanı

30 Nisan 1915’de Mustafa Kemal’e padişah adına Gümüş İmtiyaz Madalyası gönderilir. Bu madalya yazısının bir cümlesinde şu ifade vardır: “Geceli gündüzlü süren harbi, başarılı bir şekilde idare ederek, her an başka bir surette tecelli etmekte olan fedakâr hizmetinizin sürüp gitmesini bekler, bütün kalbimle sizi kutlarım” 30 Nisan’da bir kumandanlar toplantısı yapılır. Mustafa Kemal şöyle der: “Bir’e kadar hepimiz ölerek düşmanı mutlaka denize dökmemiz lazımdır. İçimizde ve askerlerimizde, Balkan Harbi utancını tekrar görmektense ölmeyecek yoktur. Böyleleri varsa kendi elimizle kurşuna dizelim”.

İstemez düşmana boyun kırmanı/Dilinde söylüyor Hakk’ın fermanı

Âl-i İmrân Sûresi 142. Ayet “Yoksa siz; Allah, içinizden cihat edenleri (sınayıp) ayırt etmeden ve yine sabredenleri (sınayıp) ayırt etmeden cennete gireceğinizi mi sandınız?”

Mâide Sûresi 35.Ayet “ Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının, ona yaklaşmaya vesile arayın ve onun yolunda cihat edin ki kurtuluşa eresiniz”.

Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Kahraman 57. Alay askerlerimiz için komutanları Mustafa Kemal şunları demiştir: “Onlar mukaddes vatan toprakları için canlarını seve seve vermişler, Çanakkale Savaşlarının kaderini değiştirmişlerdir. Burada geçen her saniye, kullanılan her an, ölen her nefer Türk vatan ve milletinin mukadderatını çizmiştir. Kara savaşlarına katılan ilk birlik olan 57. Alay vatan sevgisinin ne olduğunu insanlıkta göstermiştir. Bu kahraman alayı, hayranlık, minnet ve rahmetle anıyorum.”

Mehmetçik kartaldı arşa doldular

Mustafa Kemal “Askerin önüne geçerek yüksek sesle selam verdim ve dedim ki; -Askerlerim, karşımızdaki düşmanı yeneceğimize hiç şüphem yoktur: fakat siz acele etmeyin, önce ben ileriye gideyim. Siz ben kırbacımla işaret verdiğim zaman hep birden atılırsınız!.. Komutan ve subaylara da, işaretime askerlerin dikkatini çekmelerini emrettim. Ondan sonra hücum safının önünde bir yere kadar giderek oradan kırbacımı havaya kaldırıp, hücum işaretini verdim. Bütün erler, subaylar arlık her şeyi unutmuşlar, gözlerini, kalplerini verilecek işarete vermiş bulunuyorlardı. Süngüleri ve bir ayakları ileri uzatılmış olan askerlerimiz ve onların önlerindeki tabancaları ve kılıçları ellerinde olduğu halde subaylarımız, kırbacımın aşağıya inmesiyle birden demirden bir kitle halinde, aslanlar gibi saldırdılar ve ileriye atıldılar. Bir saniye sonra düşman siperleri içinde gök gürültüsü gibi (Allah! Allah! Allah!) seslerinden başka bir şey işitilmiyordu. Düşman silah kullanmaya fırsat bulamadı. Boğaz boğaza kahramanca mücadele sonucunda, ilk hatta bulunan düşman kâmilen yok edildi. Dört saat gibi kanlı bir mücadeleden sonra 23. ve 24. Alaylarımız Conkbayır’ı düşmandan tamamen temizledikten ve 28. Alay da Şahinsırt’ın en yüksek sırtını geriye attıktan sonra, Sarılarla, Ağıldere üzerine batıya doğru saldırdılar. Askerlerimiz önlerine çıkan düşman birliklerini yeniyor, bozguna uğratıyordu.”

“İngilizler için afet oldular”

Mustafa Kemal, röportajında gazeteci Ruşen Eşref’e “Çanakkale Savaşının İngilizler için afet olduğunu” söyler. Savaştan sonra bir İngiliz yazarı, o günkü çarpışmalarda harekâtı komuta eden Mustafa Kemal hakkında şöyle diyecektir: “Mustafa Kemal’in savaş yönetiminde gösterdiği şaşırtıcı başarılar silsilesi bu tarihten itibaren başladı diyebiliriz. Ne Liman Von Sanders ne de başkasının göremediğini o görmüş, Gelibolu yarımadasına ancak Conkbayırı ile Kocaçimen Tepesinde egemen olunabileceğini o anlamıştı. Müttefikler buraları ele geçirselerdi, bütün boğaza egemen olurlar ve 20 km’lik bir çevreyi istedikleri gibi topçu ateşine tutabilirlerdi. Küçük rütbeli ama dahi bir Türk subayının orada bulunması müttefikler için harbin en büyük talihsizliklerinden biri oldu.”

Mustafa Kemal’le yaran buldular

Mustafa Kemal “Conkbayır tepesi birliklerimizin eline geçtikten sonra, düşman karadan ve denizden yağdırdığı yoğun topçu ateşiyle bu tepeyi cehenneme çevirmişti. Gökten şarapnel ve demir parçaları yağmur gibi yağıyordu. Büyük çaplı gemi toplarının tam isabetli daneleri yerin içine büyük lağımlar açıyordu. Bütün Conkbayır koyu dumanlar ve ateşler içinde kaldı. Herkes tevekkül içinde akıbetini bekliyordu. Etrafımız şehitlerle ve yaralılarla doldu. Savaş meydanında olanı biteni gözetlerken, bir şarapnel parçası göğsüme isabet etti. Cebimdeki saat parça parça oldu. Şarapnel bu yüzden vücuduma girememiş, yalnız derince bir kan lekesi bırakmıştı”. Mustafa Kemal’in saatinin vurulma anını Şevki Yazman ise şöyle nakleder: Askerlerin saflarından ileriyi gözetleyen grup kumandanı bir ara göğsünün sağ tarafına bir şeyin çarptığını duyuyor, başını çeviriyor ve burada bir delik görüyor. Yanında 24. Alay’ın Kumandanı ve çocukluk arkadaşı Nuri Bey (Conker) vardır. O telaşlanıyor, “Efendim vuruldunuz!” diye bağırıyor. Maiyetinin bundan haberdar olmasını istemeyen kahraman kumandan, “Sus!” diyor, eliyle Nuri Bey’in ağzını kapıyor. Sonra hissettirmeden sızı veren bu yanını yokluyor. Bütün hızıyla bu yanına çarpan misket ceketinin cebini deldikten sonra cebin içindeki eski mektep saatini paramparça ediyor ve bu suretle Türk’ün koruyucusunu da Türk’ün talihini de koruyor.

Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Anafartalar Grup Komutanı Albay Mustafa Kemal 9. Ağustos. 1915 gecesi birliklerin bulundukları hattı tahkim ederek savunma için düzenlenmeleri emrini verir. Kendisi de 10 Ağustos’ta yapılacak taarruzu yönetmek için Conkbayırı’na hareket etmiştir. Öte yandan 9. İngiliz Kolordu Komutanı da, Türkler’in elinde bulundurduğu Anafarta sırtlarını elde etmek amacıyla 10 Ağustos sabahı taarruz için gerekli emirleri vermiştir. İngilizler 20.000 kişilik bir kuvvetle günlerce kazdıkları siperlere yerleşmişler hücum anını beklemektedirler. Mustafa Kemal taarruzu çok erken saatlerde baskın tarzında planlamıştır. Bu taarruz süngü hücumu şeklinde olacaktır. 10 Ağustos 2015 taarruzu çok çetin ve çok kanlı muharebelere sahne olmuştur. Mehmetçik savaşın bütün evrelerinde olduğu gibi bu cephede de çok büyük kahramanlık destanları yazmıştır. Bakın o günkü muharebedeki askerimizin kahramanlıklarını Mustafa Kemal nasıl anlatır: “Karşılıklı siperler arasında mesafe sekiz metre… Yani ölüm muhakkak! Birinci siperdekiler hiçbiri kurtulmamacasına hepsi düşüyor. İkincidekiler onların yerine giriyor. Fakat ne kadar imrenilecek bir soğukkanlılık ve tevekkülle biliyor musunuz? Öleni görüyor, üç dakikaya kadar öleceğini biliyor. En ufak bir duraksama bile göstermiyor. Sarsılma yok! Okuma bilenler ellerinde Kur’an-ı Kerim, Cennete gitmeye hazırlanıyorlar. Bilmeyenler, kelime-i şahadet getirerek yürüyorlar. Bu Türk askerin deki ruh kuvvetini gösteren hayrete ve tebrike değer bir örnektir! Emin olmalısınız ki, Çanakkale Muharebesini kazandıran bu yüksek ruhtur!“

Kaynaklar:

İsmail Bilgin, Çanakkale savaşı Günlüğü, Timaş Yayınları, İstanbul, 2015.

Dr. Bülent Güven Siyaset Bilimci 

Görsel: trendsresearch.org

Yıllar önce Türkiye’nin içinde bulunduğu güvenlik riskini dikkate alarak emekli büyükelçi Şükrü Elekdağ, Milliyet gazetesinde “İki Buçuk Savaş Stratejisi” başlıklı bir yazı kaleme almıştı. Elekdağ bununla ne kastettiğini şöyleyazıyordu:

Türkiye'nin yaşamsal hakları ve toprakları üzerinde hak iddia eden Yunanistan ve Suriye, ülkemize karşı çıkar birliğiiçindedir ve Türkiye'yi çökertmek amacıyla PKK'ya her türlüyardımı yapmaktadır. Türkiye, bu ülkelere karşı savunmaplanlamasını, aynı anda iki ayrı cephede çatışmayazorlanacağı varsayımı üzerine dayandırmalıdır.

 (Milliyet, 27 Kasım 1994)

Yani o dönem Türkiye’ye doğrudan tehdit oluşturan Suriye veYunanistan, her biri Türkiye için kendi başına birer tehditoluşturmalarına karşın, bunların enstrümanı olan PKK’nın iseyarım tehdit olarak tasvir edildiği görülmektedir Elekdağtarafından. Bu perspektiften bakıldığında: 

Türkiye, buülkelere karşı savunma planlamasını, aynı anda iki ayrı cephede  çatışmaya zorlanacağı varsayımı dayandırmalıdır.

Elekdağ’ın 90'lı yıllar için yaptığı tespit, dönemin konjonktürü açısından doğru ve önemliydi. Fakat bugünkonjonktür değişti. Suriye’de Türkiye’ye en azından düşmanca bakmayan bir yönetim ve Türkiye’yi tanıyan ve Türkiye ile gönül ve akrabalık bağı olan bir halk var. Dolayısıyla konuya Suriye merkezi hükümeti açısındanbakıldığında, Türkiye için kalıcı bir tehdit unsuru olmaktançıkmış durumda.

Fakat İsrail’in niyet olarak hep var olan ancak son yıllarda uygun şartları oluşturup fiiliyatta uyguladığı agresif vesaldırgan politikası, Türkiye için kalıcı ve ontolojik bir risk hâline gelmiş durumdadır. Fanatik ve ırkçı Yahudilerin dışındaİsrailli devlet adamları ve güvenlik yetkilileri de açık ve netolarak farklı ortamlarda Türkiye’yi kendileri için bir “tehdit” olarak gördüklerini belirterek İran sonrası sıranın Türkiye’ye gelmesi gerektiğini söylemeye başlamışlardır.

Bunları İsrail’in travmatik yetkililerinin hezeyanları olarak ciddiye almamak doğru bir yaklaşım değildir. İsrail’in başbakanı Netanyahu, 90’lı yıllardan itibaren Saddam’ın başında olduğu Irak’ı ve İran’daki molla rejimini bölge barışıve İsrail güvenliği için tehdit göstererek ABD’yi bu iki ülkeye karşı savaşa sokmayı başarmıştır. ABD’li bir senatörün dediğigibi İsrail başbakanı Netanyahu, kendine göre aptal bir ABD başkanı bulduğunda İsrail lobisi AIPAC’ın ABD’deki gücünü kullanarak bu ülkeyi istediği ülkeye karşı bir lejyoner gibi kullanarak savaşa sokabilmektedir.

En son ABD’nin niçin İran’a karşı savaşa girdiğini başta Trump olmak üzere hiçbir ABD’li yetkili açıklayamıyor, Netanyahu hariç. Netanyahu, İran’a karşı savaş açmak benim 40 yıllık hayalimdi diyor. ABD’li yetkililerin anıları okunduğunda, Netanyahu‘nun başta olduğu zamanlarda ABD’nin Obama ve Biden’ı da İran’a karşı savaşa zorlamak istediği, fakat bu iki başkanın buna direndiği görülmektedir. Biden dönemindeki durumu Washington Post yazarı Bob Woodward, War (Savaş) isimli kitabında detaylı anlatıyor.

İran’da savaşın sonu ne olursa olsun, ister mevcut rejim ayakta kalsın ister gitsin, İran; proksileri (vekil güçleri) ile birlikte İsrail ve ABD tarafından aldığı darbeler ile artık İsrail için kısa ve orta vadede bir tehdit oluşturmaktan çıkmış durumda. Dolayısıyla İsrail, kendi bölgesel planlarını gerçekleştirmekiçin Türkiye’yi hedef tahtasına oturtmuş durumdadır.

İsrail’in ana hedefi, Tevrat’ta geçen vadedilmiş toprakları elegeçirip bölgede uzun vadede bu hedeflerine ulaşmakta kendisine engel olabileceğini düşündüğü ülkeleri bölüpparçalayarak istikrarsızlaştırmak ve bölgede bir hegemonya kurmaktır. Bölgede Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Mısır, Ürdün gibi ülkeleri ABD’nin baskısı ile kendi açısından hizaya getirerek İsrail için bir güvenlik riskiolmaktan çıkarmıştır. Suriye, Lübnan, Irak gibi ülkeleri isekendi gayretleri ve ABD’nin askerî desteği ile fiilen parçalayarak kendisi için zararsız hâle getirmiş durumdadır.

Mevcut ABD hükümeti de İsrail’in tüm bölgesel planlarını destekliyor. ABD’nin İsrail Büyükelçisi Huckabee gibisiyonist evanjelistler, Ortadoğu topraklarının İsrail’e vadedilmiş olduğunu ve İsrail’in bu topraklara sahip olmasıgerektiğini açık ve net bir şekilde söylüyorlar. Bir başka Siyonist Evanjelist olan ABD’nin mevcut savunma bakanı Peter Hegseth de bakan olmadan yaptığı konuşmalarda İsrail’in kuruluşunu Mesih’in tekrar gelişinin bir mucizesi olarak değerlendirip, Mesih’in gelmesinin ön şartı olan üçüncüsü  tapınağın tekrar inşasına sıranın geldiğini vurguluyor. Bu açıdan bakıldığında İsrail ve ABD’de an itibarıyla sorumluluk taşıyan kişiler, rasyonel çıkar eksenli bir politika takip etmekten ziyade fanatik dinî hezeyanlarının gerçekleşmesini hedefleyen bir kaosu hedeflemektedirler. Bu fanatik insanların elinde dünyanın en büyük askerî gücü vardır ve bu gücühukuk, kural ve merhamet tanımadan fütursuzca kullanmak istemektedirler. Bunca sivil ve masum insanın ölmesinin bunlar açısından hiçbir anlamı yoktur. Bu ölümler onlar için kolateral hasardır.

Bu perspektiften bakıldığında İsrail’e göre Türkiye, kendisi ve hedefleri için en büyük engellerden biri olarak görünmektedir. İsrailli yetkililerin Türkiye’yi İran sonrası yeni bir hedef olarak göstermelerinin arkasında bu gerçek yatmaktadır. İsrail’in hedefi, İran’ı bir “failed state” hâline getirdikten sonra Türkiye’yi mercek altına almaktır. Nitekim başta İsrail Başbakanı Netanyahu olmak üzere, bu niyeti  İsrailli yetkililerin açıklamalarında belirtildigini görmek mümkündür.

İsrail’in Türkiye’ye saldırma niyetinin, Türkiye’nin NATO ülkesi olması nedeniyle mümkün olmayacağına dair itiraz, oldukça romantik bir bakış açısı olur. NATO, Trump ilebirlikte fiilen bitmiş durumdadır. ABD ve İsrail’dekisiyonistlerin gözünde NATO’nun ciddi bir önemi bulunmamaktadır.

Son yıllarda Türkiye’nin F-35 savaş uçakları programından çıkarılmasının, Türkiye’ye 1988’den beri taleplerine rağmen ABD’nin hava savunma sistemi satmamasının arkasında, Türkiye’nin kendini savunabilecek duruma gelmesini engellemek isteyen İsrail ve ABD’deki siyonistlerin etkisi gözardı edilemez. ABD’nin Türkiye’nin Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemine aşırı tepki vermesinin arkasında da bu düşünceler yatmaktadır. Tüm parçalar bu perspektiften biraraya getirildiğinde, İsrail’in Türkiye’ye karşı ABD’nin desteği ile bir savaş planı olduğu iddiası artık çok da  abartılı görünmemektedir.

İsrail, Türkiye’ye yönelik bu düşmanca tutumunu Türkiye’nin hem komşusu hem de kadim “düşmanı” Yunanistan ile 2021 yılından bu yana yaptığı bir dizi askerî anlaşma ile  ç stratejisi çerçevesinde sürdürmektedir. Bu anlamda Türkiye ile İsrail arasında çıkabilecek muhtemel bir savaşt Yunanistan sadece İsrail’e ülkesinde vereceği lojistik destekile sınırlı kalmayabilir. Yunanistan da geliştirdiği askeri kapasite ile Türkiye ile Kıbrıs’ta ve Ege’deki adalarda kendiaçısından "yarım kalmış" işini bizzat savaş açarak tamamlama yoluna gidebilir. Yunanistan’daki ABD askerî üsleri de bu anlamda hem Yunanistan’a hem de İsrail’e savaş lojistiği ve mühimmat açısından destek verebilir. An itibarıyla sahip olduğu 5. nesil savaş uçakları F-35’ler ve hava savunma sistemleri ile Yunanistan’ın askerî teknoloji açısındanTürkiye’ye karşı üstünlüğü bulunmaktadır. Dolayısıyla Türkiye, güney ve batı sınırlarında ABD’nin askerî desteğine sahip bu iki ülkenin savaş tehdidi altındadır. Böyle bir savaş belki kısa vadede gerçekleşmeyebilir; ancak orta vadede bu riskin varlığı göz ardı edilemez.

Tasvir edilen böyle bir savaş durumunda Türkiye için birbaşka tehdit ise kuzeydoğuda komşusu olan Ermenistan olabilir. Ermenistan’daki Paşinyan yönetimi ABD’nin desteğiile iktidardadır. Türkiye’nin İsrail ve Yunanistan ile bir savaş içinde olduğu bir durumda, ABD’nin yönlendirmesi ile Ermenistan’ın da böyle bir konjonktürde Türkiye’ye saldırma ihtimali bulunmaktadır. Ermenistan açısından bakıldığında, Türkiye’ye karşı düşmanlık duygusunun tarihsel gerekçeler bulunmaktadır. 1915 tehcirinden sonra bazı Ermeni gruplar, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti ile sorun yaşayan ülkeler tarafından zaman zaman terör amacıyla kullanılan bir araç haline gelmiştir.

Yukarıda tasvir edilen bu üç ülke ile aynı anda savaş durumuilk bakışta abartılı görünebilir. Ancak tarihsel ve güncel gelişmeler bu ihtimali tamamen dışlamamaktadır.

Bu nedenle Türkiye, güvenlik mimarisini bu üç ülke ile aynıanda savaşabilecek bir yapıya göre yeniden kurgulamalıdır.

Türkiye’nin kara kuvvetleri güçlü olmakla birlikte, hava ve deniz kuvvetlerinin daha da geliştirilmesi gerekmektedir. Özellikle 5. nesil savaş uçakları ve hava savunma sistemleri kritik öneme sahiptir. Türkiye’nin geliştirdiği KAAN savaşuçağının tam operasyonel hâle gelmesi 2030’lu yılları bulabilir.

Ayrıca İsrail’in elinde farklı kaynaklara göre 250 ile 400 arasında nükleer silah bulunduğu iddia edilmektedir. Bu durum da caydırıcılık tartışmalarını gündeme getirmektedir. Türkiye mutlaka atom bombasına sahip olmanın yollarını araştırmalıdır. İran örneğinde görüldüğü gibi, İsrail'in saldırganlığı ve baskısından korunmanın yollarından biri nükleer silaha sahip olmaktır. Kuzey Kore, atom bombasına sahip olduğu için kendi güvenliğini ve bağımsızlığını koruyabilmektedir. ABD’nin, ister NATO çerçevesinde isterikili ilişkiler boyutunda sağladığı güvenlik garantilerinin hiçbir önemi yoktur. Körfez ülkeleri, İran ile olası bir savaşta ABD tarafından korunamadığı gibi, tam tersine ABD Askerî islerinin varlığı nedeniyle hedef hâline gelmişlerdir. ABD, Körfez’de en yakın müttefiklerinden biri olan Katar’ı dahi İsrail’in saldırısından koruyamamıştır.

Bu üç ülke ile savaş ihtimalinin dışında, olası bir savaşta ABD ve Avrupa’nın bu ülkelere destek vereceği de dikkate alınmalıdır. Ayrıca Suriye’de YPG üzerinden Kürt kartının da kullanılabileceği yönünde ciddi şüpheler bulunmaktadır.

Sonuç olarak Türkiye, iç güvenlik mimarisinin yanı sıra çevresindeki ülkeler ve küresel güçlerle ilişkilerini butehditleri dikkate alarak yeniden kurgulamalıdır.

The early months of 2026 have marked a turning point for Kazakhstan’s tourism industry, particularly in its relationship with Europe. The country has experienced a notable increase in visitors from across the continent, with Belgium standing out as one of the most dynamic sources of new arrivals. According to data provided by Turkish Airlines, flights from Brussels to Kazakhstan have risen sharply—an evolution closely linked to the geopolitical crisis unfolding in the Middle East.

As the war in the Middle East reshapes global travel routes, tourists are increasingly redirecting their plans toward destinations perceived as safer and more stable. Kazakhstan has emerged as one of the unexpected beneficiaries of this shift. Its relative political stability, visa‑exemption policies, and extraordinary natural landscapes—ranging from vast steppes to magical lakes and dramatic mountain ranges—have positioned the country as a compelling alternative for travelers seeking security without sacrificing adventure. In these uncertain times, Kazakhstan is increasingly seen as a safe and attractive choice, fueling a potential surge in international arrivals.

This trend was already anticipated last year. An EURACTIV article titled “Kazakhstan, the Next Frontier of European Tourism” suggested that the country was on track to become a new favorite among European travelers. Kazakhstan’s massive investments in tourism are beginning to bear fruit, as highlighted by Euronews in its piece “Kazakhstan Aims to Make Tourism a €10 Billion Sector by 2029.”

French writer Arthur, contributing to Atlas-monde.net, captured this momentum by stating that “Kazakhstan is now establishing itself as an essential destination for travelers seeking adventure, wild nature, and cultural heritage.” Similarly, Zajmi, writing for EURACTIV, emphasized that “as travelers look for more authentic, sustainable, and off-the-beaten-path destinations, Kazakhstan appears as a promising choice. With its spectacular landscapes, its nomadic heritage, and the continuous development of its infrastructure, the largest country in Central Asia is positioning itself as both accessible and attractive.”

Adding to this growing recognition, Kazakhstan was recently ranked among the top ten best places to live by the prestigious Italian magazine Dove Travel, further boosting its international profile.

Kazakhstan and the Growth of Tourism

The year 2024 marked a period of explosive growth for Kazakhstan’s tourism sector. Investments reached $822.6 million in the first semester alone, reflecting both domestic ambition and rising global interest.

Why Kazakhstan?

Kazakhstan’s cultural identity is a unique blend of Russian, Mongolian, Turkic, and Persian influences—a civilizational mosaic that gives the country immense potential to attract tourists from China, Turkey, and Europe, as noted by Ra^haem Ruiz. Those who celebrated Navruz in Kazakhstan were arguably among the luckiest travelers on Earth, experiencing one of the most vibrant and meaningful cultural festivities in Central Asia.

The country’s appeal for European tourists lies in the extraordinary diversity of its natural environments:

• deserts and endless steppes
• the beaches of the Caspian Sea
• ski resorts
• modern cities such as Almaty and Astana
• museums and cultural institutions
• nomadic traditions, yurts, and horse culture
• a distinctive gastronomy, including the iconic beshbarmak
• the Silk Road heritage, including UNESCO sites in the historic city of Turkistan

Kazakhstan is also renowned for its 14 national parks, which welcomed 2.8 million visitors in 2024, representing an 18% year‑on‑year increase.

Why Europeans Are Choosing Kazakhstan?

One of the strongest incentives is the visa‑free regime. Citizens of all EU member states can travel to Kazakhstan without a visa for up to 30 days. This convenience makes spontaneous travel possible—one can book a ticket today and fly tomorrow without bureaucratic hurdles.

In 2024, nearly 180,000 Kazakh citizens applied for a Schengen visa, with Germany being the top destination. This growing demand could pave the way for reciprocity agreements or a relaxation of visa conditions between Kazakhstan and the European Union.

A Digital Nation

Kazakhstan is investing heavily in digital platforms to enhance the travel experience. The SafeTravel.kz application provides real‑time safety information and direct communication with law enforcement. According to research by Zajmi (2025) for EURACTIV, this digital convenience significantly simplifies travel planning and daily logistics, making the country increasingly attractive to European tourists.

Infrastructure is also evolving. A new airport will soon provide direct access to Katon‑Karagay National Park, while improvements to the transborder railway network—including onboard border controls—will make travel across Central Asia smoother and more welcoming.

Conclusion: Kazakhstan at the Crossroads of Continents

Situated at the meeting point of Europe and Asia, Kazakhstan is rapidly emerging as a major tourism destination. Its visa‑liberalization policies, modern infrastructure, and digital innovations are attracting European travelers in search of unique, authentic, and sustainable experiences.

As tourism becomes a central component of Kazakhstan’s international identity, opportunities for deeper cooperation with the European Union are expanding. The country is filled with natural wonders that remain largely unknown to the wider world.

In the east, Katon‑Karagay captivates visitors with its crystal‑clear lakes, thermal springs, and majestic peaks such as Mount Belukha. Further north, the Korgalzhyn Reserve draws photographers from around the world with its wild flamingos. In the south, Sayram‑Ugam, still a hidden gem, offers trails leading to glacial lakes surrounded by vibrant alpine flora.

Kazakhstan is not merely a destination—it is an emerging frontier where nature, culture, and modernity converge. As global tourism continues to evolve, the country stands ready to become one of the most exciting new horizons for European travelers.

BIBLIOGRAPHY

BIBLIOGRAPHIE

Euronews. (2025, 5 août). Le Kazakhstan vise à faire du tourisme un secteur de 10 milliards d’euros d’ici 2029. https://fr.euronews.com/business/2025/08/05/le-kazakhstan-vise-a-faire-du-tourisme-un-secteur-de-10-milliards-deuros-dici-2029

Ruiz, R. (2024, 7 août). Le Kazakhstan : le tourisme explose. Tourismorama. https://www.tourismorama.com/kazakhstan-tourisme-explose/

Zajmi, X. (2025, 21 février). Le Kazakhstan, prochaine frontière du tourisme européen. Euractiv France. https://euractiv.fr/news/le-kazakhstan-prochaine-frontiere-du-tourisme-europeen/

HİZMET

Geçtiğimiz pazartesi bir öneride bulundum.

Amaç basitti: Bayram günü vatandaşın hayatını kolaylaştırmak.

Ancak her zaman olduğu gibi, bazıları hemen konuşmaya başladı.

Yok efendim geç kalınmış…

Yok samimi değilmiş…

Oysa siyaset, niyet tartışma yeri değil, çözüm üretme yeridir.

Bugün eleştirenlere küçük bir hatırlatma yapmak isterim.

22 Mart 2016.

Yani tam 10 yıl önce bugün .

Brüksel saldırıları…

O dönemde belediyede sorumluluk taşıyordum.

Bir mahalle güvenlik nedeniyle tamamen boşaltılmıştı( gare de Schaerbeek).

İnsanlar evlerine giremiyor, ne yapacaklarını bilmiyordu.

O gün,o an bir karar aldım.

Belçika Kızılhaçını aradım ve yatak talep ettim.

Bir spor salonumuzu( Crossing stadının altındaki salon) onlarla birlikte geçici yatakhaneye çevirdik.

İnsanların geceyi güvenli ve insani şartlarda geçirmesini sağladık.Ve mahalle tamamen güvenli hale gelene kadar insanlarımız gecelerini aileleri ile birlikte o sıcak ortamda geçirdi.

Ne uzun tartışmalar yaptım,

Ne de niyet sorguladım.

Çünkü mesele basitti:

İnsan vardı, ihtiyaç vardı… ve çözüm gerekiyordu.

Bugün de aynı noktadayım.

Önerilerim polemik için değil, çözüm içindir.

Aşağıda da paylaştığım yazışmalarda görüleceği üzere,

konu ilgili makamlar tarafından değerlendirilmiş ve çeşitli seçenekler üzerinde çalışıldığı ifade edilmiştir.

Bu vesileyle, geç de olsa dönüş yaparak konuyu ele alan

Belediye Başkanı Martin de Brabant ve Başkan yardımcısı Sayın Justine Harzé’ye topu taça atmalarına rağmen teşekkür ederim.

Çünkü siyaset;

laf üretme sanatı değil,

hizmet etme sorumluluğudur.

Bazıları konuşur.

Bazıları eleştirir.

Bazıları ise gerektiğinde sorumluluk alır.

Ben her zaman üçüncü tarafta oldum.

Ve olmaya devam edeceğim.

Sait Köse

Brüksel

Pazar, 22 Mart 2026

Not: 22 Mart 2016 Brüksel terör saldırısında hayatını kaybeden tüm vatandaşlarımıza Allah'tan rahmet dileyip saygıyla anıyoruz .

Le Premier ministre belge Bart De Wever ne parle plus seulement de politique  il redéfinit le cadre.
Dans une tribune aux accents idéologiques assumés, il déplace le débat : de la Belgique vers la civilisation, de l’individu vers l’héritage, du présent vers la continuité historique.

Derrière la critique du postmodernisme et la défense des racines occidentales, une question émerge :
La Belgique est-elle encore un projet… ou simplement un outil ?

Bart De Wever et le patriotisme des racines : la Belgique en arrière-plan, la civilisation au premier plan

Par Kadir Duran – Bruxelles Korner

Un discours qui dépasse la Belgique

À première lecture, le propos de Bart De Wever pourrait être interprété comme une forme de patriotisme classique. Pourtant, une analyse plus fine révèle une construction idéologique bien différente.

Ce n’est pas la Belgique qui est au centre du discours. Ce n’est même pas la Flandre. C’est la civilisation occidentale.

Dans cette prise de parole, Bart De Wever s’inscrit dans une tradition conservatrice structurée autour de trois piliers :

• la continuité historique

• la transmission des valeurs

• le rejet du relativisme culturel contemporain

Le cadre national belge est ici secondaire. Il sert de scène, pas de finalité.

Le conservatisme comme réponse au vide moderne

Le cœur du message est limpide, l’individu ne peut exister sans héritage collectif. Ce positionnement s’oppose frontalement à deux modèles contemporains :

• l’individualisme absolu

• l’État-providence omniprésent

À la place, Bart De Wever propose une troisième voie : la primauté de la société comme structure organique

Dans cette vision, la citoyenneté ne repose pas uniquement sur des droits, mais sur un socle de valeurs héritées :

• philosophie grecque

• droit romain

• humanisme

• Lumières

Ce récit n’est pas belge.Il est civilisationnel, européen, occidental.Une offensive contre le postmodernisme

L’autre axe central du discours est une critique directe du postmodernisme.

Selon cette lecture, les sociétés occidentales seraient entrées dans une phase d’auto-délégitimation :

• culpabilité historique permanente

• remise en cause des racines

• relativisation des valeurs fondatrices

Bart De Wever rejette cette dynamique qu’il considère comme dangereuse, car elle produit une érosion de la cohésion sociale.

L’exemple évoqué autour de Gianni Infantino est révélateur :
il illustre, dans son argumentation, une forme d’autocensure occidentale face au reste du monde.

Belgique : cadre politique, pas horizon idéologique

C’est ici que se situe le point clé.

Ce discours ne reconstruit pas une identité belge forte.Il contourne la question.

La Belgique apparaît comme :

• un espace administratif

• un terrain de gouvernance

• un cadre institutionnel

Mais pas comme un projet émotionnel ou civilisationnel en soi.Autrement dit :
ce n’est pas du belgicisme.C’est un conservatisme large, compatible avec la Belgique…mais qui pourrait tout aussi bien exister en dehors d’elle.

Le signal politique

Ce positionnement envoie un message stratégique clair :

• élargir le discours au-delà du nationalisme flamand

• parler à une base plus large (européenne, conservatrice)

• occuper le terrain idéologique face aux débats identitaires

Mais sans abandonner le fond : la nation reste un outil, la civilisation reste le cadre

Le Discours Complet : 

« On va tous les perdre. »

Et pour moi, c’est là l’essentiel du conservatisme : nous ne sommes pas nés dans le vide. Nous sommes nés dans une société construite par nos ancêtres, fondée sur des valeurs.

Pour un responsable politique conservateur, ce n’est donc pas l’individu qui prime. La liberté individuelle absolue n’est pas un idéal. Ce n’est pas non plus à l’État de tout régler et de tout prendre en charge. Ce qui compte, c’est la société.

La citoyenneté doit être fondée sur des valeurs. Une société a besoin de moyens matériels, bien sûr, mais aussi d’un “logiciel”. Et ce logiciel, ce sont nos racines profondes : la philosophie grecque, le droit romain, l’humanisme, les Lumières. Voilà la base de notre société.

Sur le long terme, il existe une continuité dans ces racines. L’histoire connaît parfois des ruptures, mais à grande échelle, c’est la continuité qui domine. Et il est essentiel d’assumer ces racines, de les connaître et d’en être fier.

Je rejette totalement le postmodernisme, qui a instauré une forme de honte de soi, poussant à rejeter nos racines. Selon cette vision, notre identité occidentale ne serait faite que de racisme, de colonialisme et d’impérialisme, et nous serions responsables de tous les maux du monde.

Prenons l’exemple de Gianni Infantino. Je ne suis pas particulièrement le football, mais il s’agit d’une figure importante dans ce domaine. Lors de la Coupe du monde au Qatar, des questions ont été posées sur les droits de l’homme. Et M. Infantino a déclaré que l’Europe devait se taire et s’excuser pendant 3000 ans avant de pouvoir critiquer qui que ce soit. À mes yeux, c’est totalement absurde.

Si l’on regarde l’histoire de manière critique, oui, nos ancêtres n’étaient pas parfaits. Mais ce sont précisément les valeurs des Lumières qui nous ont permis d’évoluer. Nous avons changé, nous avons progressé.

Comme l’a dit François Mitterrand : on ne tourne pas le dos à son passé, on évolue.

Mais exiger que nous nous reprochions en permanence notre histoire, tout en exemptant les autres sociétés de toute critique, affaiblit notre citoyenneté.

Et avant même de nous en rendre compte, nous en arrivons à des situations absurdes, comme installer des crèches abstraites à Bruxelles, simplement par honte de nos racines.

Et c’est précisément cela qu’il faut refuser. »

Conclusion

Le discours de Bart De Wever ne doit pas être lu comme une déclaration d’amour à la Belgique.

C’est une tentative de redéfinir :

• l’identité

• la citoyenneté

• et la légitimité culturelle

à une échelle plus large.

Une Belgique gérée. Une civilisation revendiquée.

C’est toute l’ambiguïté et toute la stratégie.

Abdulhamid Hamid Al-Kba

 SustainabilityIn a world grappling with geopolitical tensions and economic volatility, Kazakhstan stands out as a notable exception in Central Asia. According to the latest World Investment Report by the United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), Kazakhstan accounts for approximately 68.6% of the total accumulated foreign direct investment (FDI) stock in the region. This figure is far more than a statistic—it reflects a decades-long economic story that began after independence in 1991 and continues to evolve. Yet, while this dominance highlights significant success, it also raises important questions: Is this level of concentration a sustainable model, or does it signal underlying challenges that require deeper reforms?Kazakhstan's inward FDI stock stands at $151.3 billion, dwarfing the combined FDI stock of its four neighboring Central Asian countries—Uzbekistan, Turkmenistan, the Kyrgyz Republic, and Tajikistan—which totals just $69.3 billion. When compared to Kazakhstan's GDP of $291.5 billion in 2024, the FDI stock represents about 51.9% of the national economy, underscoring the heavy integration of foreign capital into sectors such as energy, infrastructure, and manufacturing.

This makes Kazakhstan not only the regional leader but also a key player in the post-Soviet space, attracting multinational corporations through its vast natural resources and strategic location along modern Silk Road routes.The gap with neighbors has widened steadily over time. In 2000, Kazakhstan's FDI stock was $10.1 billion—already several times higher than that of Uzbekistan ($0.7 billion) or Turkmenistan ($1.8 billion). By 2010, it had surged to $63.4 billion, and by 2023, it reached $157.6 billion before settling at around $151 billion in 2024 amid some adjustments. This growth stems from a combination of factors: abundant oil, gas, and mineral resources; early openness to foreign investment post-independence; and a relatively stable institutional environment compared to regional peers. Partnerships with China, Russia, Western firms, and others have further bolstered inflows, positioning Kazakhstan as a bridge between East and West.Comparisons with the Baltic states—Estonia, Latvia, and Lithuania, now integrated into the European Union—add nuance. In Estonia, FDI stock reaches 73.9% of GDP, Latvia 55.2%, and Lithuania 40.9%. While these smaller economies benefit from EU membership for deeper diversification and stability, Kazakhstan surpasses them in absolute terms, with a larger economy and greater overall FDI volume. The combined GDP of the three Baltic states is around $171.4 billion, with an aggregated FDI stock of $97.5 billion—figures that Kazakhstan exceeds on its own.However, the picture is not entirely rosy. Kazakhstan remains a net importer of capital: while hosting over $151 billion in foreign investment, outward FDI from Kazakh companies stands at only $17–18 billion. This imbalance means the country is still building domestic champions capable of investing abroad. Moreover, recent UNCTAD data highlight a decline in net FDI flows—in 2024, Kazakhstan recorded its first negative net FDI figure since independence, at -$2.6 billion—driven by global instability, geopolitical risks, reduced multinational activity, and profit repatriation from major projects. These trends reflect broader challenges in a world of tightening financing and shifting investor confidence.Analytically, Kazakhstan's success rests on smart policies: early liberalization, strategic resource partnerships, and infrastructure investments. Yet heavy reliance on the energy sector carries risks—commodity price volatility, environmental pressures, and potential over-dependence on foreign firms in strategic industries. Economists emphasize the need for diversification into non-oil sectors like technology, advanced agriculture, logistics, and renewables to ensure long-term resilience. The country's large market size and population offer strong potential if governance, tax incentives, and bureaucratic efficiency continue to improve.Regionally, Kazakhstan's dominance benefits Central Asia as a whole. Investments flowing into the country often spill over through supply chains, joint projects, and connectivity initiatives like the Eurasian Economic Union. Still, the widening gap risks creating imbalances, where neighbors rely more on Chinese funding or aid. Greater regional cooperation could help distribute opportunities more evenly.In conclusion, the $151 billion FDI stock is a genuine achievement—a testament to Kazakhstan's ability to attract international trust amid regional and global uncertainties. It positions the country as the undisputed investment hub in Central Asia, outpacing even some post-Soviet peers in scale. True sustainability, however, demands more than impressive numbers: bold reforms for economic diversification, stronger institutions, and reduced resource dependence. If Astana can convert this momentum into a broader, inclusive growth model, Kazakhstan will not only lead Central Asia in investment attraction but also serve as an example for emerging economies on turning geography and resources into shared, enduring prosperity. The opportunity is present—the path forward depends on decisive leadership

Writer and researcher on Central Asian and Azerbaijani affairs

                                                                                Ahmet URFALI

Bütün Türk dünyasının kültürel kodları içinde bir başlangıç günü olarak kabul edilen Nevruz, tarih sahnesine çıkışımızdan bu yana coşkun  şölenlerle kutlanagelmiştir. Nevruz, Türk dünyasında; Yılsırtı, Mart Dokuzu, Mart Bozumu, Sultan Nevruz, Gün Dönümü, Yeni Gün gibi  pek çok isimlerle anılmaktadır. Nevruz, birlik, beraberlik ve bir kültür günü olarak  anılmaktadır. 18.yüzyıl ozanlarından Ali Nebi, Nevruz şiirinde şöyle diyor: 

‘’ Bu gün dağlar yeşillendi

Sultan Nevruz safa geldinli

Cümle kuşlar hep dillendi

Sultan Nevruz safa geldin

Bu gün bahar eyyamıdır

Nevruz Türk‘ün bayramıdır