Hilmi Özden[1]

Cins-i Latif[2], Naciye Tekerek’in kıymetli eserlerinden birinin ismidir. Cins-i Latif ifadesi bugünlerde fazla kullanılmasa da klasik edebiyatımızda ve lügatlerde “Lâtif, zarif ve hoş cins (cinsiyet), nevini ifade eder. İnsanlar nev’inde kadın” tanımı olarak kabul edilmektedir. Tamlamanın Latif kısmı Esma-ül Hüsna’daki El-Latîf isminden uygun bir ödünçleme olarak alınmıştır: “lütuf ve ihsan sahibi, en ince detayları bilen anlamına gelir.

Kitap şu cümlelerle başlar “erkek geceye benzer, kadın ise aya, her erkeği aydınlatan bir kadın vardır”. Sonra Hz Peygamberin(O’na selam olsun) bir hadisini girişe alır.  “Allah (c.c) sizden kadınlara karşı iyi ve hayırlı olmanızı ister. Çünkü onlar sizin analarınız, kızlarınız veya teyzelerinizdir”. Eserin ilk hikâyesi Hz. Meryem’indir. Sonra cahiliye devrinde kadına bakış gelir. Erkek mi  üstün diye sorar yazar. Sonra atasözlerimizde ve deyimlerimizde kadınlara yüklenen olumsuz kavramları ele alır. Gelinlere bağlanan kırmızı kurdelenin anlamını yorumlar. Kadın cinayetleri ve çocuk istismarı ile devam eden kitap çocuk gelinlere kadar gelir. Eserin bundan sonraki kısmında rengârenk kadınlarımız başlığı altında Merhaba diye başlayan ve ben diye devam eden rengârenk kadınlarımızı sıralar; kırmızı, sarı, mor, kahverengi, turuncu, siyah, gri, füme, lacivert, ebru ve beyaz. “Merhaba Ben Beyaz”ın haricinde bütün renkler trajik kadın hikâyeleridir. 

Tüm bu trajik hikâyeler yazar ve okuyucunun içini titretir. Nasıl da mahvolmuş yaşamlar olduğunu ortaya koyar. Hikâyeleri yazarken bir hayatı sonlandıran etkenlerin asırlar boyu değişmediğini görmüştür: “vicdandan ve merhametten yoksun insanların masum tertemiz hayatları ve hayalleri sonlandırılmaları”.  Nice hayatlar bir hiç uğruna son bulmuştur. Aramızda yaşayan nice canlı cenazelerin olduğunu söyler. Son hikâyesi Merhaba Ben Beyaz’da:  “masumiyetin ve berraklığın rengi olarak mutlu bir evliliği ve eşine karşı sevgiyle bağlı bir erkeğin duygularını içermektedir”. Bu hikâye ise diğerlerinden nazaran kısacıktır. Adeta sevinç ve mutlulukların keder ve dertlere göre daha kısa oldukları gibi.

Eser'in giriş hikâyesi Hz. Meryem'in ki demiştik. Yazar “ annelik denilince hafızamdan çıkmayan her okuduğumda içimi titreten bir kıssadan bahsetmek istiyorum; evet sizlere cennetle müjdelenen o mübarek Hazreti Meryem'in yaşadığı zorluklardan bahsedeceğim” der.  Fakat “ Hz. Meryem Allah'ın ipini tuttuğu halde insanoğluyla mücadelesi bitmemiştir. Ömrünün sonuna kadar hayatını ibadetle geçiren bir kadının nasıl olur da iffetinden şüphelenilirdi” (s.15) sorusu asırlardır erkek egemen dünyanın anaerkil toplumlarını dikkate almazsak kronolojik zamanın çok büyük bir kısmını işgal ettiği görülür.

Cahiliye devrinde kadına bakış (s.17) başlıklı yazısı Peygamber Efendimizin öncesinde cahiliye devrinde Kız çocuklarının diri diri toprağa gömülmesini anlatmaktadır. O dönemde kız çocuklarına söylenen “dayıya gitmek” deyimi ölümle buluşturmanın örtülü ifadesidir. Böyle bir toplumda peygamberimiz Veda hutbesinde “ Kadınlar size emanettir” demiş olsa da  vefatından sonraki yaşanan hadiseler Arap toplumu bu geleneğini yok etmesine rağmen bilinçaltında kadına ikinci sınıf bakışının kaybolmadığı da görülmektedir. Maalesef birçok toplum İslam'ı anlamak yerine Arap hatta cahiliye Arap adetlerini benimsemeyi de İslamlaşmak sanmıştır.

Bunun en acı örneği Türk töresince kadının toplumdaki değeri asırlar içinde aşınarak bugünlere gelinmesidir. Batı toplumlarında ise kadın haklarını savunduğunu iddia edenler Avrupa'nın feodal yapısındaki tarihi tortudan kurtulamamıştır. Cenab-ı Allah kadın erkek ayırmadan yaratılanların üstünü (eşrefi mahlûk) demesine rağmen nasıl bir idrak kırılması olduysa erkekler kendilerini üstün oldukları gibi bir zanna/vehime kaptırmışlardır. Zaman içerisinde atasözlerimizde ve deyimlerimizde kadınlar (s.20).  Kızını dövmeyen dizini döver, kız kısmı konuşmaz, gelinlikle girdin kefenle çıkarsın, saçı uzun aklı kısa, eksik etek gibi  insan onuruyla bağdaşmayan sözler toplumun sosyal genetik hafızasına işlenmiş ve kanıksanmıştır.  Yazar “ örnek olun onlara, Sevginizi gösterin yavrularınıza”(s. 22) başlığı altında “ kız olsun erkek olsun öyle bir sevgi verin ki onlar şiddete meyilli birer birey olarak yetişmesin” cümleleri ile bir yudum sevginin bir tutam sevginin topluma vereceği merhameti vicdanı hatırlatmaktadır.

“ 1926'da Medeni Kanunu, 1934'te Kadınlara seçme ve seçilme hakkını getiren Gazi Mustafa Kemal Atatürk bu kanunlarla kadınların değerini yükseltmiştir. Bu kanunlarla beraber kadın erkek eşitliği sağlanmıştır. Kadınlar istedikleri meslekleri yapabilme hakkına sahip olmuşlardır. Bunun yanı sıra erkeklere tek eşlilik esası getirilmiştir.  Getirilen kanunlar kadınlar için çok önemlidir. Onların özgürleşmelerini sağlamıştır”(s. 25).

Naciye Tekerek “ olumsuzlukları  ortadan kaldırmak için kız çocuklarımızı okumaya yazmaya teşvik edelim. Özgürlüğün yolunun okumaktan, meslek sahibi olmaktan geçtiğini kızlarımıza aşılayalım” “ kızlarımıza herhangi bir meslek sahibi olmadan evlenmeye teşvik etmeyelim”  “Kadın zekidir, erkek her zaman kadının zekâsını baskı altına almıştır zekâsını kullanmasına izin vermemiştir. Erkek her koşulda üstünlüğü kendinde görmüştür” cümleleriyle  yazarın haklı tespitlerine katılmamak mümkün değildir.

Hatta burada Atatürk'ün ifadesi ile “ yeryüzünde gördüğünüz her şey kadının eseridir” gerçeğini  anaokulundan, ilkokuldan,  üniversite sıralarına kadar insanlığa öğretilmesi gerekmektedir.           Yazar şöyle bir öneride bulunur “okullara kadın adıyla bir ders konulmasını talep ediyorum”. Bu teklif seçici bir bakış izlenimi vermektedir. Bunun yerine “Yurttaşlık Bilgisi” derslerinin genişletilmiş şekli olarak okullara; insan, insanlık, akıl, zekâ, ahlak vb. başlıkları içeren daha bütüncül olabilecek “Beyin ve Beyni Kullanmak” dersi daha isabetli olacaktır. Beyin ve Beyni Kullanmayı bilmeyen nesillerin yapay zekâ esirleri olacağı da unutulmamalıdır. Bilenler için böyle bir sorun olmayacaktır.

Her şey doğru bir şekilde insan doğasına uygun olarak beyin ve beyni kullanmaktan başlar. Çocukluktan itibaren insanlığa ve uygarlıklara yön veren en önemli organımızın beyin olduğunu anladığımızda yanlış giden birçok şeyin farkına varmakla düşüncelerimizi ve eylemlerimizi değiştirmek mümkün olacaktır. 21. yüzyılda kadın cinayetleri, çocuk gelinler ve çocuk istismarı yeryüzünde ve yurdumuzda oluyorsa Türk halkının gerçekle yüzleşmesi açısından toplumsal beynini kullanma ve gelişim aynasına bakıp kendisini sorgulaması ve düşünmesi gerekmektedir.

Bilindiği gibi Mâtürîdî, “Düşünmemeyi size telkin eden her türlü his şeytan işidir” diyen ve akılcılığı savunan Türk asıllı bir din âlimidir[3]. Asırlardır Türklerin Ahmet Yesevi’ye dayanan “hoşgörülü” inanç anlayışı ve “fıkıhta Hanefi, itikatta Mâtürîdî” çizgisinde olması unutulmuş yerine Türk milletine yabancı bir anlayış getirilmiştir. Hâlbuki Hanefi- Mâtürîdî -Yesevî anlayışı, halifeliğin getirilişine kadar Osmanlı devlet yönetiminde de etkilidir.[4] Anadolu bacılarının (Bacıyan-ı Rum) Ertuğrul Gazi’den itibaren devlet yönetimi ve orduda etkinliği de bilinmektedir. “Fakat Yavuz Sultan Selim Han, halifeliğin İslami kurallara göre daha iyi uygulanmasına destek olacakları düşüncesiyle, Kahire’den dönerken iki bin kadar Eş’arî Arap din hocasını da İstanbul’a getirmiştir. Bunların arasında son Halife III. Mütevekkil ile din uleması kabul edilen önemli kişiler de vardı ve tamamı “kaderciliği” esas alan “Eş’arî” anlayışında olan insanlardı. İstanbul’a getirilen ve din uleması kabul edilen bu Eş’arî Arap hocalar yüksek maaşlarla devlet kadrolarına alındı, kimi saraya yerleştirilirken kimine de büyük konaklar tahsis edildi. Devletin üst kademelerinde görev yapan bürokratlara emir verilerek Arap hocalarla yakın temas kurmaları istendi. Arap hocalar artık Osmanlı devlet bürokrasisinde ağırlık kazanmış, devletin bir parçası olmuştu. Kısa zamanda Eş’arî Arap hocaların ve onların çevresinde toplananların, devlet bürokrasinin üzerinde etkileri öylesine arttı ki şeyhülislamlar devlet protokolünde çok gerilerdeyken hızla yükselerek sadrazamların da önüne geçtiler.

Şeyhülislamların, devlet protokolünde bu hızlı yükselişi, devlet yönetim tarzını da etkiledi. Öyle ki fetva almadan devlet karar alamaz, kanun çıkaramaz hale geldi. Padişahlar bile şeyhülislamlardan fetva/olur almadan ferman yayınlamaz oldular. Bu durum devletin yazışmalarını ve dilini de etkilemiş, resmi yazışmalarda adeta Arapça kelimeleri kullanma yarışı başlamıştı. İşte bu gidiş, Osmanlının kuruluşundan bu yana geçen “üç yüz yıllık devlet anlayışını” temelinden değiştirdi. Kaderciliği esas alan Eş’arî düşüncenin etkisiyle “akıl” rafa kaldırıldı, sonuçta Osmanlı Devleti, şeyhülislamlardan fetva almadan karar alamayan bir “din devleti” haline geldi[5]. Sırf bu anlayış nedeniyle, matbaa gibi hayati önemi olan bir konuda bile, “Dinen uygun değildir.” denilerek olumlu fetva verilmediği için üç yüz yıla yakın bir süre beklemek zorunda kalındı. Benzeri bir olay da, dünyanın en önemli rasathanelerinden biri olma yolundaki İstanbul Rasathanesi’nin “akıl almaz” nedenlerle yerle bir edilmesidir. O günlerde, İstanbul’da zelzele, kıtlık gibi felaketler yaşanmaktadır. Bu olumsuzlukları rasathaneye bağlayan zamanın şeyhülislamı Kadızade Ahmet Şemsettin Efendi, Padişah III. Murat’a giderek “Yıldızları gözlemenin felaket getireceğini, göklerin sırlarını örten perdeyi kaldırmanın uğursuz bir haddini bilmezlik olduğunu, böyle bir gözlemevinin kurulduğu hiçbir devletin varlığını sürdüremeyeceğini” söyledi. Bunun üzerine padişah III. Murat'ın emriyle 21 Ocak 1580 gecesi rasathane topa tutularak yerle bir edildi.

Hâsılı kadının giyim kuşamı ve sosyal hayatıyla hiç ilgilenmeyen devlet, halifeliğin getirilmesinden sonra kadınların giyim kuşamı ve sosyal yaşamıyla yakından ilgilenmeye, bu konuda fermanlar çıkarmaya başladı. Bu fermanlardan bazı örnekler verelim:

• “Kadınların, muhallebici dükkânına girmesi yasaklanmıştır.” Tarih 1573.
• “Kadınların, mesire yerlerine gitmeleri yasaklanmıştır.” Tarih 1751.
• “Kadınlar, ancak haftanın dört günü sokağa çıkabilirler.” Padişah II. Osman’ın fermanı.
• “Müslüman kadınların sokağa çıkması yasaklanmıştır.” Padişah III. Mustafa’nın fermanı,
• Kadınların, sokaklarda erkeklerle dolaşamayacağına dair II Mahmut’un fermanı,
• “Kadınların sokakta babaları ve oğulları olmadan yürümeleri ve ayrı arabalara binmeleri ve belli meydanlardan geçmeleri yasaktır.” Tarih 1861.
• “Yüze yapışan yaşmak takmak yasaktır.” 15 Eylül 1881[6]

                 Böylece Osmanlı toplumunda da kadının cinsiyeti, toplum için “bir kültür”, “bir medeniyet”, “bir ahlak”, “bir dindarlık” konusu haline getirilmiştir. Başka bir deyişle, toplumun düzen ve ahlakının merkezine, tam odak noktasına “kadının cinsiyeti” oturtulmuştur[7].

                 Bir başka çalışmada[8] Osmanlı toplumunda kadınlar hangi dine, sınıfa mensup olursa olsun, sosyal hayatın içerisinde belirli kurallara göre hareket etmek zorundadır. Kadınların kılık kıyafeti, sosyalleşme mekânları, ulaşım için kullandıkları vesaitlere kadar hemen her konuda sınırlamalara tabi tutulduklarını padişah fermanlarında görülmektedir. Fermanların sayısı kadınların sosyal hayatın içindeki varlığına paralel olarak artmıştır. Nitekim 18. yüzyıldan itibaren saraylı ve şehirli kadınların kamusal alan içerisinde daha fazla görülmesi ve sosyalleşme mekânı olarak mesire yerlerine gitmeye başlaması ile birlikte, arka arkaya çıkarılan fermanlar ile toplumsal düzen korunmaya çalışılmıştır. İncelenen fermanlarda kadınlara yönelik doğrudan mekânsal sınırlamalar ve yasaklar getirildiği görülmektedir. Sultan II. Selim’e ait 1573 tarihli fermanda kadınların kaymakçı dükkânlarına girmelerinin yasaklandığı ifade edilmektedir. Eyüp kadısına gönderilen hükümle, Eyüp semtinde kadınların kaymak yemek bahanesiyle kaymakçı dükkanlarında oturduklarını, buralarda kendilerine namahrem olan erkekler ile ahbaplık ettiklerini, bu sebepten dolayı kadınların bu dükkanlara girmelerinin yasak olduğu ilan edilmiştir (BOA, A. DVN.MHM.d: 22-42).  Kadınların erkekler ile kayık içerisinde uygunsuz davranışlarda bulunmalarını önlemek amacıyla çıkarılan, kadınların yağlı kayığa binme yasağına Sultan III. Selim’e ait 9 Eylül 1790 tarihli hattı hümayunda rastlanılmaktadır. Padişahın kadınları söz konusu yasakları çiğnememesi için, “Mecmû‘u iskelelere tenbîh idesiniz bu günden sonra karılar yağlı kayığa binmesün ve hangi kayıkcı yağlı kayığa karı bindirir ise katl iderim ve kayığın batırırım hem Muslimân karıları Frenk gibi şemsiye ile geziyorlar tenbîh idesüz hele ben kimseyi görür isem öldürürüm bir sıkı tenbîh idesüz hem İstanbul᾽da sokaklarda cengâneler çalub çağırırlar imiş tenbîh idesün çalub gezmesünler bu yazdıklarım birisini bu da bu günden sonra da görür işidir isem sizi tekdîr iderim” diyerek oldukça sert bir dille uyardığı görülmektedir (BOA, HAT: 195-9735)[9].     

                 Sultan II. Mahmut dönemi kadınlara yönelik sık sık ferman çıkarılmıştır. Bunlardan ilki kadınların mesire alanlarında dolaşmasını yasakladığı fermanıdır. Padişahın bu fermanı ilan etmesinde Bostancı başı ağanın, “Vak‘a-i fesâdın zuhûrundan berü ricâl ve nisvanın gerek piyade ve gerek araba ile seyr yerlerinde geşt ü güzârları muktezâ(y)-i irâde-i seniyye-i şâhâneleri üzre men‘ olunmuş iken geçen ‘îd-i şerîfde Dolma-Bağce᾽de zîb-i efzâ(y)-i sâha-i yumn ü iclâl olan biniş-i humâyûnlarda ‘îd-i şerîfe hurmeten ricâl ve nisâ ‘umûmen ruhsat-yâb-ı temâşâ olduklarına mebnî bu günlerde ba‘zı seyr mahallerinde yine kemâ-fi᾽s-sâbık tecemmu‘a başlamış olduklarından ba‘de-ezîn dahi bunlara ne vecihle mu‘âmele olunmasını bostancı başı ağa kulları bu def‘a takdim eyledigi bir kıt‘a tezkiresiyle su᾽âl ve istîzan itmiş olmağla…” diye yazdığı tezkiresi etkili olmuştur. Bostancı başı, kadınların yaya ya da araba ile seyir yerlerinde dolaşmaları padişah hazretlerinin iradesi ile yasaklanmışken, bayram gününün hürmetine seyir etmelerine izin verilmesinden dolayı, bugünlerde de yine eskisi gibi bazı seyir yerlerinde toplanmaya başladıklarının görüldüğü ve bunlara nasıl muamele edileceğini padişaha sormuştur. Sultan II. Mahmut bu tezkire üzerine ilan ettiği 27 Eylül 1821 tarihli hattı hümayununda “İş bu takrîrin ve bostancı başı ağanın tezkiresi me᾽âlleri ma‘lûm-i humâyûnum olmuşdur nisâ tâ᾽ifesi arabayla ve yayan hiçbir vecihle mesîrelere gitmesünler zukûrdan kendü ırz ve edebleriyle gezenler râkiben ve mâşiyen gezenlere be᾽s yokdur ve nisâ ta᾽ifesi dahi fakat mesîreden men‘ olunub musâferet ve maslahatları içün bir mahalle gitdiklerinde araba ve kayığa binmelerini men‘ iktizâ itmez bend-i evvel-i tıbk-ı tahrîrin vechile icrâ oluna… ve fakat bir maslahat veyahud musâferet içün bir mahalden bir mahalle ‘azîmetleriyle yollarda arabalara binmelerine bir şey denilmeyüb ancak bu vesîle ile seyr yerlerine uğrayub arabalarını durdurmak murâd idenler derhâl def‘ itdirilmesi ve iş bu mesîre ve araba yasağı fakat nisvân hakkında olub ırzıyla mukayyed olan tâ᾽ife-i zukûrun kendü hâlleriyle piyade ve süvari geşt ü güzâr itmelerine nâsı pek sıkmamak içün ruhsat virilmesi”(BOA, HAT: 300-17864) diyerek kadınların mesire alanlarına yaya ya da arabayla hiçbir şekilde gitmeyeceklerini, erkeklerin ise edepleriyle gezdikleri sürece yaya ya da arabayla gezmelerinde bir sakınca görmemiştir. Sultan II. Mahmut, kadınların gezinti amaçlı mesireye gitmelerini yasaklamıştır ancak misafirlik ya da işlerini halletmek için bir yere gidecekleri zaman ulaşım aracı olarak kayığa ve arabaya binmelerinde sakınca görmemiştir. Ancak işini ya da misafirliğe gitmeyi bahane ederek seyir yerlerine uğrayıp buralarda durmak isteyenlerin hemen uzaklaştırılmasını buyurmuştur. İlave olarak da bu yasağın yalnızca kadınlar için geçerli olduğunu, namusuna mukayyet olan erkeklerin gezip dolaşmalarına, halkı sıkmamak için müsaade edileceği bildirilmiştir[10]. 

                 Bu gelişmeler sonucu kadınlar için kullanılan, “Bacağını kırsın, evinde oturup namusunu korusun.” deyimi Osmanlı toplumunda adeta bir slogan haline gelmiştir. Artık Osmanlı erkeğinin ahlak anlayışına göre kadının namuslu olmasının, namusunu korumasının tek yolu vardır, o da evinden dışarı çıkmaması, bacağını kırıp evinde oturmasıdır. Görüldüğü gibi güçlü ve söz sahibi kadınların yerine, her işi erkeklerin istediği gibi yapmaya alıştırılmış, evinde bile söz hakkı ve ağırlığı olmayan, sömürülen, ezik bir kadın tipi ortaya çıkmaya başlamıştır. Kadınların bu duruma düşmesinin en önemli nedeni de zaman içinde, Türk erkeğinin de değişerek kadına, “Arap erkeği gözüyle” bakan, yeni bir erkek tipi haline gelmiş oluşudur[11].

Kendi muhasebesini yapmayan toplumların asırlar geçse de değişmesi mümkün değildir. Söz sırası geldiğinde kendisinin İslam toplumu olduğunu söyleyen halklarda suç oranlarının ve kadına bakışın problemli olmasının diğer toplumlara göre açık ara öndeliğinin izahı nasıl yapılacaktır.

Atatürk’ün büyük gayretlerine ve devrimlerine rağmen varlığın başlangıç noktası ve anlamlandırıcısı kadın nasıl olmuşta tekrar erkeklerin zihin ve hukuk dünyasında kazandığı onurdan tekrar uzaklaştırılmıştır. İşin özü ve özeti burada yatmaktadır. Mustafa Kemal Atatürk “Millî Mücadele’de Türk Kadınının” başarılarını hafızalara kazıyarak onları hak ettikleri maddi ve manevi şeref madalyasına kavuşturmuştur. Türk kadını olmadan asla Türk Milletinin istiklal ve istikbalinin olamayacağını cumhuriyet kuşaklarına öğretmiştir. Milletçe tekrar hafızalarımızı tazelemeli toplumsal nevrozdan kurtulmalıyız. Atatürk Millî Mücadele'nin sonunda da milletçe zafere ulaşmayı şu cümleleriyle dile getirmiştir: 

“Millî Mücadeleyi yapan, doğrudan doğruya milletin kendi­sidir, milletin evlatlarıdır. Millet analarıyla, babalarıyla, hemşi­releriyle mücadeleyi kendisine ülkü edindi. Biliyorsunuz ki, asır­larca vuku bulan mücadeleler ve bunların neticeleri olarak da yüksek tarihi zaferler vardır. Fakat o zaferlerin amilleri kendi ülküleri olarak değil, şunun bunun hırsı peşinde kul köle olarak bulunmuşlardır. Hâlbuki Milli Mücadele'de kişisel hırs değil, millî ülkü, millî izzet-i nefis hakiki müessir olmuştur[12].”

Atatürk'ün bu cümlelerinde geçen ana ve hemşireler, Millî Mücadele'ye hazırlanış günle­rinde miting düzenleyen ve bu mitinglerde konuşup, milleti bu mukaddes mücadeleye yöneltenler, “Millî Mücadele”de kadınla­rın kurduğu dernekler, cephede ve cephe gerisinde kadınlarımı­zın hizmetleri, işgal altındaki bölgelerdeki kadınlarımızın fedakârlıklarını anlatmaktadır. Şu paragraflar ise Atatürk’ün Millî Mücadelede Türk kadının şahikalarına dikkat çekmektedir:

 “Bu son senelerin devrim yaşamında, ateşli özverilerle dolu mücadele yaşamında, milleti ölümden kurtararak kurtuluşa ve bağımsızlığa götüren gayret ve faaliyet yaşamında her millet bireyinin çalışması, çabası, yardımı, özverisi olmuştur. Bu arada en fazla kutlanarak anılması ve daima gönül borcuyla tekrar edilmesi gereken bir yardım vardır ki o da, Anadolu kadınının göstermiş olduğu çok yüce, çok yüksek, değerli özveridir. Dünyanın hiçbir yerinde, hiçbir milletinde, Anadolu köylü kadınının üstünde kadın çalışmasından söz etmek imkânı yoktur ve dünyada hiçbir milletin kadını “Ben Anadolu kadınından daha fazla çalıştım, milletimi kurtuluşa ve zafere götürmekte Anadolu kadınından daha fazla çalıştım, milletimi kurtuluşa ve zafere götürmekte Anadolu kadını kadar emek verdim' diyemez[13] ”.

“Belki erkeklerimiz, memleketi istila eden düşmana karşı süngüleriyle, düşmanın süngülerine göğüs germekle düşman karşısında hazır bulundular. Fakat erkeklerimizin oluşturduğu ordunun hayat kaynaklarını kadınlarımız işletmiştir. Memleketin yaşama araçlarını hazırlayan kadınlarımız olmuş ve kadınlarımız olmaktadır. Kimse inkâr edemez ki, bu savaşta ve ondan önceki savaşlarda milletin, yaşama yeteneğini tutan, hep kadınlarımızdır. Çift süren, tarlayı eken, ormandan odunu, keresteyi getiren, ürünleri pazara götürerek paraya çeviren, aile ocaklarının dumanını tüttüren, bütün bunlarla beraber, sırtıyla, kağnısıyla, kucağındaki yavrusuyla, yağmur demeyip, kış demeyip, sıcak demeyip cephenin savaş gereçlerini taşıyan hep onlar, hep o yüce, o özverili, o kutsal Anadolu kadınları olmuştur. Bu nedenle hepimiz, bu büyük ruhlu ve büyük duygulu kadınlarımızı gönül borcu ve teşekkürle sonsuza dek analım ve kutlayalım[14]”.

Sözün sonunu Cins-i Latif’in “Merhaba Ben Siyah” renginde bir ananın oğlunu/ciğer paresini şehit vermesi üzerine dile gelen mısralarla tamama erdirelim. Her ne kadar ana sözü/kadın sözü tamama ermese de. Çünkü o ana dili oluşturur. Kadın/ana olmasaydı muhakkak ki lisan/dil de olamayacaktı. Cins-i Latif yeryüzünün hafıza santralleridir. Gökler ve yer unutsa Cins-i Latif asla unutmaz. Kadınlar olmasaydı Pir-i Türkistan Ahmet Yesevi’nin hikmetlerini asırlarca bebeklerin beyaz kundağına şehitlerin beyaz kefenine nefeslerinden üfleyerek, hafızalarına nakış nakış işleyerek, çeyiz sandıklarında saklaya saklaya bize kimsecikler getiremeyecekti.

“ŞEHİT”

“Kundak beyaz, kefen beyaz/ Bu kara yazgı niye?/ Ama kara renkte lazım/ Hangi renk örtebilir ki kara geceleri?/ Gecelerden de karası var mıydı?/ Vardı…/ Gecelerden de karası katran karasıydı/ Kaç şehit analarına hamile kaldı?/ Kaç şehit anası kara yazma bağladı başına?/ Kan kokulu topraklara…./ Gecelerden de karası katran karasıydı/ Ay’ı yüreklerine ışık tutsalar analar/ Aydınlatmazdı yürekleri/Katran karasıydı…/ Artık hayra çıksın/ Gecenin sabaha karşı gebelikleri/ Şehitlerimiz ölmesin zaten ölmediler/ Çünkü emir büyük yerden: “Allah yolunda öldürülenler için “ölüler” demeyin. Hayır, onlar diridirler fakat siz bilemezsiniz (Bakara suresi/ 154. Ayet)”(s.93).

Cins-i Latif  “gecelerden de kara katran karası” yazgıları ak nefesiyle yıkmaya/yakmaya çalıştı.  O asırlardır kız olsun oğul olsun tüm insanlığa ilk çığlıklarında “Rahmanın nefesini” öğreten ilk mürebbiye oldu. Tanrı “ol” dediğinde Cins-i Latif hayat ağacının ilk meyvesini tattı. Çünkü o hayat ağacının tüm yükünü taşıyacak güç ve iradeyle donatılmıştı. Yoksa dünyanın yükünü milyonlarca yıldır kadın nasıl taşımakta taşıyabilmektedir. Çünkü o cins-i latif’tir. Latif olan cins, latif olan varlık, varlığın latif olanı kesif olmayanı. Nur/ışık olanı nar/ateş olmayanı odur. Karanlıkları aydınlatan Tanrı’nın “Rahim” isminin emanetçisi, nezaket,  zarafet, sevgi, hilm (sabırlı, yumuşak huylu), letafet, şefkat ve merhametin mabedi, Cennet ırmağından beyaz sütü yeryüzünde kendi bedeninden bebeğe tattırabilen yegâne yaratılmıştır. Cins-i Latif Beytullah’ın duvarı dibinde ebedî istirahatında asırlardır insanların tavaf ettiği Hz. İbrahim’in eşi, Hz. İsmail’in annesi Hacer validemizdir.

Süleyman Çelebi’nin Vesîletü’n-Necât adlı mevlidiyle yaygınlık kazanan ve birçok şair tarafından benzeri yazılan mevlid geleneği eserler ana hatlarıyla; Hz. Peygamber’in nurunun yaratılması, bu nûrun peygamberler aracılığıyla intikali, Âmine Hatun’un hamileliği ve bu esnada vuku bulan olağanüstü hadiseler, Hz. Peygamber’in doğumu anında ve sonrasında gerçekleşen olağanüstü hadiseler, Hz. Peygamber’in nübüvveti, mucizeleri, miracı ve vefatı gibi konulardan oluşmaktadır[15].

Mevlidlerdeki Hz. Peygamber’in doğum sahnesi tasvirleri incelendiğinde birtakım olağanüstü hadiselere yer verildiği görülmektedir. Peygamberlerin, vahiy almadan önce yaşadıkları ve nübüvvetlerine işaret eden bu olağanüstü hadiseler irhâsât olarak adlandırılmaktadır. Mevlid metinlerinin doğum sahnelerinde genel hatlarıyla Âmine Hatun ve diğer ulu kadınlar ile ilgili olağanüstü hadiseler tasvir edilmiştir: “Gök kapılarının açılması ve meleklerin Âmine Hatun’un önünde saygıyla durmaları. Âmine Hatun’un evinin kıble yönündeki duvarının yarılması ve Hz. Asiye, Meryem, Havva ve Hacer’in Hz. Peygamber’in doğumu için yardıma gelmeleri. Gökten üç alem inmesi ve birinin şarka, birinin garba ve birisinin de Kâbe’ye dikilmesi. Âmine Hatun’un evinde bir nur hâsıl olması ve âlemin nurla kaplanması. Gökten inen meleklerin Âmine Hatun’un evini tavaf etmesi. Meleklerin ve hurilerin doğum için sündüs döşek döşemeleri. Doğumun yaklaştığı an Âmine Hatun’da hararet zuhur etmesi ve kendisine şekerden tatlı, sütten ak, buzdan soğuk bir şerbet sunulması. Âmine Hatun’un doğum sancısı çekmemesi. Doğum yaklaştığında, beyaz bir kuşun gelip kanadıyla Âmine Hatun’un arkasını sıvazlaması ve nihayet Hz. Muhammed’in doğması. 10. Bir bölük atlı meleğin Âmine Hatun’un evini tavaf etmesi”[16].

Görüldüğü gibi Mevlid-i Şeriflerde Hz. Musa'yı himaye eden Asiye, Hz. İsa’nın annesi Meryem, Hz. Âdem’in eşi Havva ve Hz. İbrahim’in eşi Hacer Hz. Peygamber’in doğumu için Âmine Hatuna yardıma gelmişlerdir. İnsanlığın ister peygamberleri ister düşünürleri isterse geçmiş gelecek tüm insanları olsun, kadın elinden berrak/ “anasının ak sütü gibi helal” olan suyu içmiştir. Fakat erkeklerin önemli bir kısmı gücü ellerine geçirdikleri günden beri kadına/ annesine/eşine katran suyu içirmektedir. Kız çocuğuna ve kadına yapılan negatif ayrımcılık ile haksızlık devam ettiği müddetçe insanlık hak ve hakikat güneşiyle asla buluşamayacaktır. Bu konuda Cins-i Latif eseri uyarıcı hatta sarsıcı bir nitelik taşımaktadır.

            Kaynaklar

            Naciye Tekerek, Cins-i Latif, Kutlu Yayınevi, İstanbul, 2021.

            Ahmet Vural, Diren Bitsin Karanlıklar, Orta Asya'dan Bugüne Türk Kadını, Önka Matbaa, Ankara, 2021.

            Hacer Yılmaz ve Ahmet Aksın (2022). Osmanlı Devleti’nde Kadınların Mekânsal Sınırlılıkları: 1850 Tarihli Tenbihat Örneği, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32, 3(1267-1278).

            Sedat Şenermen, Atatürk ve Türk Kadını, Nergiz Yayınları, İstanbul, 2018.

            Zeynep Kayapınar, Türkçe Mevlidlerde Hz. Peygamber’in  Doğum Sahnesi Tasvirlerine Dair Tespitler, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Türk Kültüründe Mevlit Geleneği Uluslararası Sempozyum, Editör: Prof. Dr. Hakan Yekbaş, Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları No: 261, Sivas 2023, s. 885-889.

Dr Mehmet Arslan

Dünya yeniden futbolun etrafında birleşti. Milyarlarca insan ekranların başında, milyonlarca çocuk ise mahalle aralarında aynı hayalin peşinde koşuyor. Dünya Kupası başladığında yalnızca futbol konuşulmaz; ülkeler konuşulur, milletler konuşulur, tarih konuşulur. Çünkü Dünya Kupası, sporun çok ötesinde bir anlam taşır. O, ulusların kendilerini dünyaya anlattıkları en büyük sahnelerden biridir. Bu büyük sahneye baktığımızda Türkiye'nin hikâyesi ise başarılarla dolu uzun bir masaldan çok, umutlarla örülmüş inişli çıkışlı bir yolculuğu andırır. Bugün Dünya Kupası heyecanını yaşarken, Türk futbolunun bu organizasyondaki serüvenine dönüp bakmak yalnızca sportif bir değerlendirme yapmak değil, aynı zamanda toplumsal hafızamızın önemli bir parçasını hatırlamak anlamına gelir.

Türkiye'nin Dünya Kupası hikâyesi sanıldığından daha eskiye uzanır. Aslında millî takımımız ilk kez 1950 Dünya Kupası'na katılma hakkını elde etmişti. Ancak dönemin ekonomik şartları ve ulaşım zorlukları nedeniyle Brezilya'da düzenlenen turnuvaya gidilemedi. Böylece Türkiye'nin Dünya Kupası macerası başlamadan sona erdi. Aradan dört yıl geçti. 1954 yılında İsviçre'de düzenlenen Dünya Kupası'nda Türkiye ilk kez dünya sahnesine çıktı. Türk futbolu artık yalnızca kendi sınırları içinde değil, uluslararası arenada da görünür olmaya başlamıştı. O günlerin Türkiye'si bugünkü Türkiye'den çok farklıydı. Televizyon yoktu. İnternet yoktu. Haberler günler sonra gazetelere ulaşıyordu. Buna rağmen millî takımın başarısı büyük heyecan yaratmıştı. Çünkü futbol yalnızca bir oyun değil, genç Cumhuriyet'in dünyaya açılan pencerelerinden biri olarak görülüyordu. Ne var ki bu ilk tecrübenin ardından uzun bir sessizlik başladı. Tam kırk sekiz yıl.! Neredeyse yarım asır boyunca Türkiye Dünya Kupası finallerinde yer alamadı. Bu süreçte nesiller değişti. Dedeler büyüdü, babalar yaşlandı, çocuklar yetişti. Türkiye birçok teknik direktör, birçok futbolcu kuşağı ve sayısız eleme kampanyası gördü. Ancak Dünya Kupası hayali bir türlü gerçekleşmedi. Belki de bu yüzden 2002 yılı Türk spor tarihinin en unutulmaz dönüm noktalarından biri olarak hafızalara kazındı.

Japonya ve Güney Kore'nin ev sahipliğinde düzenlenen Dünya Kupası'nda Türkiye yalnızca turnuvaya katılmadı; bütün dünyanın saygısını kazandı. Şenol Güneş yönetimindeki millî takım, mücadele ruhu, takım disiplini ve inancıyla futbol tarihimizin en büyük başarısına imza attı. Brezilya gibi bir devle başa baş mücadele eden, Japonya'yı eleyen, Senegal karşısında tarih yazan ve sonunda dünya üçüncülüğüne ulaşan bir Türkiye vardı sahada. O yaz yalnızca futbol konuşulmadı. Sokaklar doldu. Meydanlar doldu. Bayraklar balkonlardan eksik olmadı.

Sabahın erken saatlerinde oynanan maçlar için insanlar kahvehanelerde, iş yerlerinde ve evlerde ekran başına toplandı. Türkiye'nin attığı her golde birbirini hiç tanımayan insanlar aynı sevinci yaşadı. Araç konvoyları şehirleri dolaştı. İnsanlar camlardan bayrak salladı. O günlerde toplumun farklı kesimleri, günlük hayatın bütün ayrılıklarını kısa süreliğine de olsa bir kenara bırakabildi. Belki de 2002'nin en büyük başarısı dünya üçüncülüğü değildi. Asıl başarı, milyonlarca insanın ortak bir heyecanda buluşabilmesiydi. Çünkü millet olmanın temelinde yalnızca ortak tarih değil, ortak duygular da vardır. İnsanları birbirine bağlayan bazen aynı acıyı paylaşmaları, bazen de aynı sevinci yaşayabilmeleridir. İşte Dünya Kupası tam da bu nedenle sıradan bir spor organizasyonu değildir. Bugün birçok insan Dünya Kupası'nı yalnızca futbol turnuvası olarak görür. Oysa organizasyonun ortaya çıkışında çok daha büyük bir fikir vardır. Birinci Dünya Savaşı'nın yıkımını gören dönemin FIFA Başkanı Jules Rimet, milletlerin savaş meydanlarında değil spor sahalarında rekabet etmesi gerektiğine inanıyordu. 1930 yılında düzenlenen ilk Dünya Kupası'nın temel felsefesi buydu.

Farklı bayraklar altında yaşayan insanlar aynı sahada buluşacak, mücadele edecek ve birbirlerini tanıyacaktı. Aradan geçen yaklaşık bir asır boyunca dünya büyük değişimler yaşadı. Savaşlar, darbeler, ekonomik krizler ve ideolojik çatışmalar yaşandı. Ancak Dünya Kupası'nın temel anlamı değişmedi. Çünkü Dünya Kupası'nda kulüpler değil milletler yarışır.

Bir insan hiç tanımadığı futbolcular için neden sevinir?  Bir gol atıldığında neden milyonlarca insan aynı anda ayağa kalkar? Çünkü sahadaki on bir oyuncu yalnızca kendilerini temsil etmez. Onlar bir ülkenin hafızasını, umutlarını ve ortak kimliğini taşırlar. Modern çağın en ilginç gerçeklerinden biri şudur: Aynı ülkenin vatandaşları birbirlerini hiç tanımasalar bile ortak semboller etrafında birleşebilirler. Bayrak, marş ve millî takım bu sembollerin en güçlüleri arasındadır. Bu nedenle Dünya Kupası aslında modern dünyanın en büyük toplumsal ritüellerinden biridir. Geçmişte insanlar kendilerini daha çok köyleriyle, mahalleleriyle veya şehirleriyle tanımlıyordu. Modern çağ ise bunların üzerine daha geniş bir aidiyet duygusu ekledi: millet olma bilinci. Dünya Kupası sırasında milyonlarca insanın aynı formaya, aynı bayrağa ve aynı heyecana yönelmesi bu aidiyetin en görünür hâlidir. Bu yüzden Dünya Kupası'nı anlamak için sadece futbola bakmak yeterli değildir. Onun içinde tarih vardır. Toplumsal hafıza vardır.Kimlik vardır. Aidiyet vardır. Ve en önemlisi umut vardır. Aradan yıllar geçti. Ne yazık ki 2002'de yakalanan başarı kalıcı bir Dünya Kupası geleneğine dönüşemedi. Türkiye uzun yıllar boyunca yeniden finallere ulaşmak için mücadele etti. Kimi zaman son maçlarda elendi. Kimi zaman büyük umutlarla başladığı elemeleri hayal kırıklığıyla tamamladı. Fakat futbolun ve belki de hayatın en ilginç yanı burada ortaya çıkar:

Umut hiçbir zaman tamamen tükenmez. 1954'teki ilk adım da bir umuttu. 2002'deki üçüncülük de bir umuttu. Bugün yeni nesillerin kurduğu hayaller de aynı umudun devamıdır. Dünya Kupaları gelir geçer. Kupalar kaldırılır. Şampiyonlar değişir. Efsaneler sahneden çekilir. Fakat çocukların hayalleri değişmez. Belki bugün Anadolu'nun herhangi bir şehrinde, bir okul bahçesinde ya da bir mahalle arasında top peşinde koşan bir çocuk da geleceğin millî futbolcusu olmanın hayalini kuruyordur. Ve kim bilir... Belki Türk futbolunun bir sonraki büyük hikâyesi de tam şu anda yazılmaya başlanıyordur. Çünkü Dünya Kupası'nın gerçek gücü kupalarda değil, insanlara hayal kurdurabilmesindedir.

Hayatın içinde yıllar geçtikçe insan bazı gerçekleri daha iyi anlıyor. Gençlikte önemli görünen birçok şey zamanla anlamını yitirirken, bazı değerler her geçen gün daha da kıymetleniyor. Ben de bugün geriye dönüp baktığımda şuna inanıyorum: İnsanın ne kadar yaşadığı değil, yaşarken geride ne kadar hoş seda ve vefa bıraktığı önemlidir.

Çünkü hayat, sadece nefes alıp vermekten ibaret değildir. Yaşamak; dokunabilmek, hissedebilmek, iz bırakabilmek ve insanların gönlünde güzel bir yer edinebilmektir. Takvim yaprakları hepimiz için aynı hızla ilerliyor. Fakat o yaprakların arasına ne koyduğumuz, nasıl bir insan olduğumuz ve nasıl hatırlandığımız bizi birbirimizden ayırıyor.

Bugün etrafımıza baktığımızda görüyoruz ki bazı insanlar aramızdan ayrılıp gittikten yıllar sonra bile sevgiyle anılıyor. Bazıları ise yaşarken büyük kalabalıkların içinde olsa da zamanla unutulup gidiyor. Bunun nedeni sahip oldukları makamlar, paralar veya unvanlar değildir. Bunun nedeni, geride bıraktıkları insanlıktır.

Ben her zaman insanların kalbinde yer edinmenin hayatın en büyük zenginliği olduğuna inandım. Çünkü insanın gerçek serveti bankadaki hesabı değil, gönüllerdeki karşılığıdır. Bir insanın ardından edilen bir dua, sevgiyle anlatılan bir hatıra ya da özlemle anılan bir isim, dünyadaki birçok başarıdan daha değerlidir.

Hayat bana şunu öğretti: İnsanlar çoğu zaman ne söylediğinizi unutabilir, ne yaptığınızı da unutabilir; ama onlara nasıl hissettirdiğinizi kolay kolay unutmazlar. Bir gönülde bıraktığınız sıcaklık, zor zamanlarda uzattığınız bir el, karşılık beklemeden yaptığınız bir iyilik, yıllar geçse de yaşamaya devam eder.

Vefa da işte tam burada devreye giriyor. Bana göre vefa, insanın karakterinin en güçlü göstergelerinden biridir. Çünkü vefalı olmak sadece hatırlamak değildir; emek verileni unutmamak, dostluğu zor günlerde de sürdürebilmek ve geçmişe saygı gösterebilmektir. Ne yazık ki günümüzde en çok ihtiyaç duyduğumuz değerlerden biri de budur.

Hız çağında yaşıyoruz. İnsanlar birbirlerine çabuk ulaşıyor ama aynı hızla birbirlerinden uzaklaşıyor. Dostluklar kuruluyor, ilişkiler yaşanıyor, sonra çoğu zaman unutulup gidiyor. Oysa insanı insan yapan şey, biraz da hatırlayabilme erdemidir. Geçmişiyle bağını koparmayan, dostlarını unutmayan ve kendisine yapılan iyilikleri yüreğinde taşıyan insanlar her zaman farklı bir yerde durur.

Bazen düşünüyorum da, insan bu dünyadan ayrıldığında geriye ne kalıyor? Birkaç fotoğraf, birkaç eşya, birkaç belge... Fakat asıl kalan bunlar değil. Asıl kalan, insanların zihninde ve kalbinde bıraktığımız izlerdir. Ardımızdan söylenen samimi birkaç güzel söz, bazen koca bir hayatın özeti olabiliyor.

Bu yüzden hayatı yıllarla ölçmeyi hiçbir zaman doğru bulmadım. Çünkü uzun yaşamak bir başarı değildir. Asıl başarı; yaşadığın süre boyunca dürüst kalabilmek, vicdanını koruyabilmek, insanlara fayda sağlayabilmek ve geride güzel hatıralar bırakabilmektir.

Günün sonunda hepimiz aynı gerçeğe doğru yürüyoruz. Bu dünyada hiçbirimiz kalıcı değiliz. Kalıcı olan tek şey, geride bıraktığımız değerlerdir. Eğer bir gün adımız geçtiğinde insanların yüzünde bir tebessüm oluşuyorsa, bir dua eksik edilmiyorsa ve “iyi insandı” deniliyorsa, işte o zaman gerçekten yaşamışız demektir.

Benim inancım odur ki insanın ömrünün uzunluğu değil, gönüllerde bıraktığı iz önemlidir. Geride bırakılan hoş seda, gösterilen vefa ve kazanılan insan sevgisi, bir ömrün en kıymetli mirasıdır. Çünkü insan ne kadar yaşadığıyla değil, ne kadar güzel hatırlandığıyla yaşar.

Yolunuza vefalı insanların çıkması dileğiyle...

Tonyukuk BORAN

İkinci Dünya Savaşı; Almanya’nın Polonya’ya saldırması ile 1 Eylül 1939 tarihinde başladı. Ancak Mayıs 1940’a kadar Almanya-Fransa sınırı hattında Yalancı Savaş olarak tanımlanan dönem yaşandı. Ülkeler birbirine savaş ilan etse de nerede ise bölgede karşılıklı eylemde bulunmadılar. İsrail/ABD-İran Savaşı ise tarihe belki de Yalancı Ateşkes olarak girecek. Zira İsrail’in Lübnan saldırıları, İran’a karşı zaman zaman kaynağı belirsiz saldırılar ve İran’ın karşı saldırıları devam etmektedir. En son olarak ABD’nin AH-64 Apache helikopterinin düşürülmesini bahane ederek İran’a karşı geniş bir saldırı başlatması Yalancı Ateşkes’in pamuk ipliğine bağlı olduğunu ve ABD’de halen İsrail destekçilerinin kararlarda etkili olduğunu göstermektedir.

Birçok uzman ABD-İran Savaşı’nı ABD-Çin mücadelesinin bir aşaması olarak görmektedir. Ancak ekonomi cephesinde ise ABD’nin özellikle finansal ve teknolojik gücü sebebi ile Çin’in ABD ile yarışamayacağı birçok liberal yazar tarafından paylaşılan bir fikirdir.

Bir ekonominin gelişimine en büyük etki eden faktörlerden bazıları; bilimsel gelişme, üretim kapasitesi ile girişimciliğin desteklenmesidir.

Bilimsel gelişmeler açısından bakıldığında; ABD teknolojik anlamda Çin’in önünde gözükmektedir. Özellikle üniversite markası, Nobel, atıf geleneği ile özel sektör inovasyonunda Çin’in ilerisinde yer almaktadır. Ancak Çin’in makale sayısı, patent sayısı, üniversitelerin hızlı gelişimidevlet desteklerinin de yüksek olması sebebi ile ARGE ölçeğinde ABD’yi yakalamış veya kısa sürede yakalayacak seviyededir. Çin’in öne geçiren bir husus ise bilimsel gelişmelerin hızla uygulamaya sokulmasıdır. Örnek vermek gerekirse Microsoft tarafından araştırılan yapay zeka terminallerinin su içinde yapılması ile soğutma giderlerinin düşürülmesi yöntemi geçtiğimiz günlerde dünyada ilk olarak Çin tarafından uygulanmıştır. Ayrıca Çin’in insan gücünün büyük olması ve bu insan gücünün iyi eğitilmesi ile ilerleyen dönemlerde ABD ile en azından mücadele edebilecek seviyeye ulaşacağı öngörülmektedir.

Üretim kapasitesi ekonomiyi etkileyen bir başka kritik husus olmakla beraber uzun süreli bir mücadelede en büyük etken olacağı açıktır. Nitekim ABD’nin İran’a karşı savaşta kullandığı kritik mühimmatın (Hava ve Füze savunma Füzeleri (SM-3,SM-6, THAAD Patriot PAC-3), uzun menzilli füzeleri (AGM-158 JASSM ve AGM-86 Tomahawk/CALCM)) yerine konmasının normal süreçte 5 yıl civarında olacağı birçok kaynakta belirtilmektedir. Buna karşılık ABD Savaş Bakanlığı üretim kapasitesinin artırılması için milyarlarca dolarlık kaynak ayırmaktadır.

Çin, dünya imalat sanayinde % 30 civarında bir paya sahip iken ABD’nin payı yaklaşık % 15’tir. Çin tek başına ABD, Almanya, Japonya ve Güney Kore’nin toplam kapasitesi ile yarışabilmektedir. Ayrıca tedarik zincirinin en önemli halkası olan gemilerin inşasında Çin tüm dünyadan daha fazla üretim yapabilmektedir.

Yapay zeka alanında ise ABD ve Çin aralarında mücadele ederken, Çin’in çip üretiminde ABD’nin gerisinde olsa da gelişim hızının aşırı yüksek olması sebebi ile aradaki farkı kapatma yönünde çok büyük adımlar atmaktadır. Yapay zekanın diğer bir girdisi olan enerji alanında ise; dünyada güneş panelleri üretiminde dünya birincisidir. Ayrıca nükleer enerji kapasite artışı ve yeni nükleer teknolojiler konusunda da birçok çalışma yapmakta ve süratle hayata geçirmektedir.

Ekonomiyi büyüten bir diğer etkili faktörde yenilikçi iş alanlarında girişimcilerin ekonomiden elde ettikleri faydanın büyük olması ve bunun da diğer girişimcilere örnek olması ile kar topu etkisi ile ekonominin büyümesidir. Kısacası Amerikan rüyası olarak tanımlanan olgudur. Forbes zenginler listesine bakıldığında; ABD’nin en zenginleri listesinin % 80 ila 90 civarında iken Çin’in karma ekonomiye yeni geçmesinin de etkisi ile bu oran % 90 üzerindedir.

Ülkemizde girişimci olarak Türkiye’nin en zenginler listesine girerek dikkati çeken kişi Cumhurbaşkanımızın damadı Selçuk BAYRAKTAR’dır. Babasının başlattığı insansız hava araçlarını bizzat geliştirilmesinde de yer alarak bir servetin sahibi olmuş ve gelişimine de devam etmektedir. Bürokratik engellerden dolayı yakınması da zaman zaman açıklamalarında yer almaktadır. Ancak muhtemelen kendisinin dahi farkına varmadığı bir diğer hususa dikkat çekmek gerekmektedir. Zira bürokraside yer alan statükocu karar vericilerin (Başımıza icat çıkarma diyen zihniyet) normal şartlarda kırk dereden su getirecekleri olaylarda Cumhurbaşkanımızın damadı olması sebebi ile daha olumlu yaklaşmaktadır. Nitekim bu ülke zamanında Nuri DEMİRAĞ, Şakir ZÜMRE gibi nice girişimciyi koruyup güçlendirmeyerek gelişmesini kendisi sekteye uğratmıştır. BAYRAKTAR kardeşlerin kamuoyunda bilinen İHA’lar ile sınılı olduğunu düşünmek ise onların vizyonlarına hakaret olur. Gelecekte İHA’lardan daha çok Fergani olarak bilinen uzay çalışmaları ile ön plana çıkacaklarına kuşku bulunmamaktadır. Selçuk ve Haluk BAYRAKTAR kardeşlerin girişimleri ülkemizin ekonomi, bilim ve teknoloji, askeri ile siyasi gücüne doğrudan olumlu etki etmektedir.

Ekonomi bilimindeki gelirler ücret (çalışanların geliri), kâr (girişimcinin geliri) ve rant (Toplumumuzda her ne kadar konu gayrimenkul olarak görülse de tanımsal olarak sermayenin elde ettiği geliri tanımlamaktadır.) olarak sınıflandırılmaktadır. Ekonominin gelişimi için milli gelir içinde kârın artırılması ve rantın düşürülmesi önem taşımaktadır.

Sonuç olarak; ekonomik alanda Çin’in gelişiminin üretim, bilimsel ve girişimcilik faktörleri ile de desteklendiği görülmektedir. ABD’den geride olduğu alanlarda gelişim hızının yüksek olması nedeni ile de orta vadede sürdürülebilir bir şekilde ABD’yi yakalayıp geçeceğini öngörmek isabetli olacaktır. Ancak ABD’nin bir çıkar birliği olduğu, Çin tarihinin ise iç savaşlar tarihi olduğunu da hatırdan çıkarmamak gerekmektedir.

     Urfalı, Kütahya'nın Tavşanlı ilçesindeki İstiklal Ortaokulu'nda öğrencilere "Bayrak ve Vatan Sevgisi" konulu konferans verdi. Okul yönetiminin ev sahipliğinde gerçekleştirilen programa öğrenciler yoğun ilgi gösterirken, konferans boyunca milli ve manevi değerler ön plana çıktı. Ahmet Urfalı, Türk bayrağının ve vatanın taşıdığı anlamı anlatarak genç nesillerin bu değerlere sahip çıkmasının önemine dikkat çekti.

     Konuşmasında vatan sevgisinin sadece bir duygu değil, aynı zamanda bir sorumluluk olduğunu vurgulayan Urfalı, gençlere önemli mesajlar verdi. Bu toprakların büyük fedakârlıklarla kazanıldığını ifade eden Urfalı, öğrencilere, "Bu aziz vatanı bizlere emanet eden şehitlerimizin hatırasına ve emanetine her zaman sahip çıkmalıyız. Bayrağımız, bağımsızlığımızın ve millet olma şuurumuzun en büyük sembolüdür" dedi.Öğrencilerin ilgiyle takip ettiği konferansta milli birlik, beraberlik ve vatan sevgisinin gelecek nesillere aktarılmasının önemi üzerinde duruldu.

      Konferans sonrasında açıklamalarda bulunan Ahmet Urfalı, Tavşanlı Anadolu Lisesi'nden öğrencisi olan İstiklal Ortaokulu Müdürü Mustafa Ağartan'ın daveti üzerine programa katıldığını belirtti.Urfalı, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:"Tavşanlı Anadolu Lisesinden öğrencim, İstiklal Ortaokulu Müdürü Mustafa Ağartan'ın öncülüğü ve organizasyonu üzerine nazik davetine icabet ederek okul öğrencileriyle 'Vatan ve Bayrak Sevgisi' konulu bir söyleşi yapma imkânına kavuştuk.

       Ardından aynı okulda öğretmen olarak görev yapan öğrencilerimle bir araya gelerek anılarımızı tekrar yaşadık."Etkinliğin son derece düzenli ve anlamlı geçtiğini belirten Urfalı, programa katkı sunan eski öğrencilerine ve dostlarına teşekkür ederek, yıllar sonra öğrencileri tarafından hatırlanmanın ve sevgiyle karşılanmanın bir eğitimci için en büyük mutluluklardan biri olduğunu ifade etti.

      Yıllardır gerçekleştirdiği konferanslarla gençlere milli ve manevi değerleri aktarmaya devam eden Ahmet Urfalı, Tavşanlı'daki söyleşisinde de vatan ve bayrak sevgisinin önemini güçlü mesajlarla anlattı. Öğrenciler tarafından büyük ilgi gören konferans, hatıra fotoğraflarının çekilmesiyle sona erdi. Urfalı'nın özellikle genç nesillere yönelik gerçekleştirdiği bu tür programlar, milli şuurun güçlendirilmesine ve vatan sevgisinin canlı tutulmasına önemli katkı sağlamaya devam ediyor.

Bazen mutluluğun ve hüzün yolu aynı anda kesişir. Yeni bir hayatı karşılar ve aynı zamanda hüzünle geçmişe dalabiliriz.

Doğum hayatımıza ışık, umut ve yeni bir başlangıç getirir. Ama hayatta mutluluk ve acı yeri gelir el ele yürür. Bu duygular birbirinin zıttı gibi görünse de, yine de yan yana var olabiliyor. Hepimizin böyle anları olmuştur mutlaka.

Bugün başlayan yeni bir yaşam için mutluluk duyuyor, aynı zamanda geçmişe dair kaybettiklerimiz için yas tutuyor olabiliyoruz. Yeni hayatın sevinciyle gülümsüyor, kaybın acısıyla üzülüyoruz yeri gelince. 

Biliriz hayatımızda bir bölüm biterken, her zaman yeni bir bölüm başlar. Bazen yazılan hikayemizde başlıklar aynı olur, hatta isimler aynı olur veya geri gelir. Dilimize dolanır, hiç gitmemiş gibi. Hatta hiç düşmemişti dilimizden ve yüreğimizden.

Her iki duyguyu aynı anda yaşamak bu yüzden mümkün. 
Hem yeni yaşamın gelişinin sevincine hem de vedanın acısına yer vermek gerekir. Gönlümüzde hepsine yer var.

Bu iki duygu arasında, nesilleri birbirine bağlayan bir bebek büyüyor şimdi yuvamızda.
Bir isim birini geri getiremez, ama bir hikâyeyi, bir sevgiyi ve bir hatırayı yaşatmayı kesinlikle bilir. 

Hayat bize aynı gün içinde en farklı duyguları yaşatabiliyor, özlemini duyduğumuz kişilerin anılarını kalbimizde taşırken yeni anılar biriktireceğimiz bir bebek doğuyor güneş gibi üzerimize.

Hoş geldin Dünya'mıza Hakan bebek...

Nerkiz

Dr. Mehmet ARSLAN

Osmanlı toplumunda mahalle, yalnızca evlerin yan yana dizildiği kuru bir sokak topluluğu ya da sıradan bir yerleşim birimi değildi. Mahalle; insanların birbirini yakından tanıdığı, sevinci ve tasayı paylaştığı, harcı dayanışma ve ortak sorumlulukla karılmış yaşayan bir organizmaydı. Dönemin şartlarında bir insan, çoğu zaman yalnızca kendi adıyla değil, ait olduğu mahalleyle anılırdı. "Filanca Mahallesi’nden Ahmed Efendi" ifadesi, o kişinin kimliğinin, saygınlığının ve aidiyetinin en somut göstergesiydi. Merkezinde genellikle bir mescit veya caminin yer aldığı, etrafında şekillenen bu yapı, fiziksel bir mekân olmanın ötesinde tam anlamıyla bir kültür havzasıydı.

Osmanlı mahallesinin sırrı, sadece insan ilişkilerinde değil, sokakların ve evlerin mimarisinde de gizliydi. Mimari, tesadüfi bir yığılma değil, derin bir mahremiyet anlayışının sonucuydu. Çıkmaz sokaklar, dışarıdan gelen yabancıların mahalleye elini kolunu sallayarak girmesini zorlaştıran doğal bir güvenlik önlemiydi. Evlerin yüksek duvarlı avluları, sokaktan içerinin görünmesini engellerdi. Evler inşa edilirken komşunun güneşini ve rüzgarını kesmemeye özen gösterilir, cumbalı pencereler komşu evin içini doğrudan görmeyecek şekilde tasarlanırdı. Bu ince düşünce, saygının taşa ve ahşaba işlenmiş haliydi.

Bu organik yapının idari ve hukuki işleyişi de son derece sağlam temellere dayanıyordu. Mahallenin en önemli figürü olan imam, sadece ibadetleri yöneten bir din görevlisi değil; aynı zamanda devletle mahalleli arasındaki bağı kuran bir temsilci ve komşular arasındaki anlaşmazlıkları çözen bir arabulucuydu. İmamın yanı sıra mahalle kethüdası (muhtarın atası) ve geceleri asayişi sağlayan bekçiler, düzenin koruyucularıydı. Bununla birlikte Osmanlı mahallesinde “Komşusu açken tok yatan bizden değildir” düsturu sadece ahlaki bir öğüt değil, kurumsal bir pratiğe dönüşmüştü. Neredeyse her mahallenin kendine ait bir "Avarız Sandığı" (mahalle vakfı) bulunurdu. Mahallelinin bağışlarıyla dolan bu fon sayesinde; ödeme güçlüğü çekenlerin vergileri ödenir, fakir kızlara çeyiz düzülür, hastaların masrafı karşılanır ve mahallenin bozulan çeşmesi, kaldırımı onarılırdı. Bu dayanışmanın en güzel yansımalarından biri de mahalle bakkalıydı. Bakkal sadece alışveriş yapılan bir yer değil, mahallenin nabzının attığı, sırların tutulduğu bir merkezdi. Zengin ve hayırsever kimseler, Ramazan aylarında veya bayram öncelerinde bakkala gelir, "Zimem Defteri" denilen veresiye defterinden rastgele sayfalar açtırarak yoksulların borçlarını sildirirdi. Borcu ödeyen kimin borcunu ödediğini, borçlu da kendisini kimin kurtardığını bilmezdi. Zarafet, yardımlaşmanın ayrılmaz bir parçasıydı. Mahalle kahvehaneleri ise erkeklerin sosyalleştiği, memleket meselelerinin konuşulduğu, işsizlere iş bulunduğu sivil toplum merkezleri gibi işlev görürdü. Elbette bu sıkı bağların doğal bir uzantısı olarak güçlü bir sosyal denetim mekanizması da mevcuttu. Bugün "mahalle baskısı" dediğimiz kavramın tarihsel kökleri burada yatar. İnsanların birbirini çok iyi tanıdığı bu düzende; bir eve kimin gelip gittiği veya kimin toplumsal düzeni bozacak davranışlar sergilediği anında fark edilirdi. Mahallenin genel ahlakına zarar veren tutumlar hoş görülmezdi. Bu durum bir yandan muazzam bir güven ve aidiyet hissi üretirken, diğer yandan bireysel sınırları daraltan bir gözetim mekanizmasıydı.

Gündelik yaşamın en renkli yüzünü ise çocuklar ve kadınlar oluştururdu. Mahalle çocukların misket ve çelik çomak oynayarak birlikte büyüdüğü devasa ve güvenli birer oyun alanıydı. Bir çocuk sadece kendi anne babasının değil, adeta tüm mahallenin evladı kabul edilir; yanlış bir hareketi olduğunda komşu teyze tarafından uyarılabilirdi. Kadınlar ise avlulu ev düzeninin sunduğu imkanlarla kapı önü sohbetlerinde, kışlık hazırlıklarında ve düğün organizasyonlarında bir araya gelerek bu toplumsal dokunun görünmez mimarları olurlardı.

Özetle Osmanlı mahallesi; mimarisiyle mahremiyeti koruyan, sandığıyla yoksulu doyuran, bekçisiyle güvenliği sağlayan ve insanı yalnızlık girdabından kurtaran benzersiz bir medeniyet çekirdeğiydi.

Ey insanlar, siz Allah'a yönelmiş yoksullarsınız! Allah ise mutlak Ganî, mutlak Hamîd'dir.

 Fâtır-15.ayet 

“Kimdir o ki Allah'a güzel (karşılık beklemeden)  bir sûrette borç versin de Allah onu, o kimseye fazlasıyla ve kat - kat ödemesin? Allah daraltır da, ferahlatır da. Hepiniz de sonunda ona dönüp ulaşacaksınız”.

Bakara suresi-245.ayet

Göğse yakut salınırmış?

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Muma Güneş alınırmış

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Gel Oku sen Hak Kur’an’ı

Arşa istiva duranı

Sonsuz ok’la kul vuranı

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Borç ister mi? [1] Gani[2] olan

Azrail’le canlar yolan

Fakir gönle mülkü dolan

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Özden bırak nazı gözü

Anlayanın görür özü

Döner Hakk’a daim yüzü

Sen bu sözü bildin mi hiç?

Saygılarımla

2 Nisan 2015

Hilmi Özden

[1] Kimdir o ki Allah'a güzel (karşılık beklemeden)  bir sûrette borç versin de Allah onu, o kimseye fazlasıyla ve kat - kat ödemesin? Allah daraltır da, ferahlatır da. Hepiniz de sonunda ona dönüp ulaşacaksınız”.

Bakara suresi-245.ayet

[2] Ey insanlar, siz Allah'a yönelmiş yoksullarsınız! Allah ise mutlak Ganî, mutlak Hamîd'dir.

 Fâtır-15.ayet  

Bir Avuç Kına

Hilmi ÖZDEN[1]

Bu denemede Yunus Emre’nin (1240-1321) “dağlar ile taşlar ile” başlayan şiirinin Endülüslü Muhiddin’in (1165-1240) “Cemâdâttan (cansız nesnelerden) yüce bir mahlûkat yoktur” mısrası ile derin ilişkisine yaklaşmaya gayret etmeye çalışılacaktır. Çünkü hem Yunus hem de Muhiddin vahdet-i vücud’un kurucu isimlerindendir. Tasavvuf okullarının kurucuları insanlık düşünce tarihi açısından iyi bilinmeli ve araştırmalıdır. Takipçiler çoğu kez kurucu isimlerin eserlerini açıklamaya/şerh etmeye çalışır. Davud-i Kayserî (1261-1345), Niyâzî-i Mısrî (1618-1694) ve birçok mutasavvıf vahdet-i vucud okulunun takipçileridir.

Felsefe ve düşünce okulları için de bu kural geçerlidir. Örneğin:  Sokrates (M.Ö. 470–399), Platon (M.Ö 427-347), Aristoteles (MÖ 384-322) kurucu filozoftur. Farabi (870- 950), İbn-i Sina (980-1037), İbn-i Rüşt (1126-1198) her ne kadar bu üstatlardan etkilendiler ve onların yorumcusu olarak kabul edildilerse de İslam dünyasına has felsefî yol ve yöntemlerini de kurmuşlardır. Batıda bilinen felsefecilerin çoğu Sokrates ve Platon’a dipnot düşmektedir.

Vahdet-i Vucud’un zirve şahsiyetlerinden Yunus’un ilahisi şu satırlardan oluşmaktadır:

 “Dağlar ile taşlar ile/ Çağırayım Mevlâm seni/ Seherlerde kuşlar ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Sular dibinde mahî ile/ Sahralarda ahû ile/ Abdal olup yahû ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Gökyüzünde İsa ile/ Tur dağında Mûsa ile/ Elindeki asa ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Derdi öküş Eyyûb ile/ Gözü yaşlı Yakub ile/ Ol Muhammed mahbûb ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Hamd ü şükrullah ile/ Vasf-ı Kulhüvallah ile/ Daima zikrullah ile/ Çağırayım Mevlâm seni

Bilmişim dünya halini/ Terk ettim kıyl u kâlini/ Baş açık ayak yalını/ Çağırayım Mevlâm seni

Yunus okur diller ile/ Ol kumru bülbüller ile/ Hakk’ı seven kullar ile/ Çağırayım Mevlâm seni[2]”

Yunus Emre “Dağlar ile taşlar ile/ Çağırayım Mevlâm seni/ Seherlerde kuşlar ile/ Çağırayım Mevlâm seni” dizeleri ile bu ilahisine başladığı görülmektedir. Bu başlangıç bize Endülüslü sufi Muhiddin Arabi’nin Fusûsu’l-Hikem İshak faslındaki şiirinin mısralarını çağrıştırmaktadır. Yahut Muhiddin’in sözleri Yunus’u hatırlatmaktadır:

Fidyesi midir bir peygamberin koç kurbanı?/ Nerede o acı meleme, nerede insan feryadı?

/İnayet etti de Allah ya bize ya ona, o koçu yüceltti / Yüceliğin ölçüsünü acep nasıl bir terazide tarttı? /

 Develer kıymetçe ağırdır buna kuşku yoktu/ Ama kurbanlıkça değeri koçtan daha düşük oldu/

Bir koç bilmem ki bakmadan cılız bedenine/  Nasıl da oluverdi verdi de vekil, Rahman'ın halifesine ?/

 Var bir düzen anlasana bu fidye işinde/ Artmakta kazançlar, zararlarsa eksilmede/

 Daha üstün yaratık yoktur donuktan (cansızdan) öte / Sonra gelir bitkiler kendi ölçüsünce /

Sonrakiler duyu sahibidir; hepsi de ariftir / Kesin delil gerekmez ona keşif yoluyla bilir /

 Adem dediklerine gelince eksik olmaz boynundan / bir boyunduruk ki mamül akıldan, fikirden, imandan /

 Sehl ve bizim gibiler düşünüyoruz böyle işte/ İhsan mertebesine ermişiz hepimiz de /

Gördüğüm gerçeği gören kişi / Söylediğimi görür açıkta ve gizlide /

Sözüme muhalif söze sakın itibar etme / Kıraç toprağa boş yere tohum serpme /

Sağır, dilsiz bunların hepsi; vermedi mi onlardan haber / Kur'an ayetlerinde o Masum Peygamber[3]

 “Cemâdâttan (cansız nesnelerden) yüce bir mahlûkat yoktur (Daha üstün yaratık yoktur donuktan (cansızdan) öte). Ondan sonra da kadir ve kıymet dereceleri itibâriyle bitkiler gelir. Bitkilerden sonra gelenler de his sâhibi olanlardır (yâni hayvanlardır). (Bu üç sınıf varlığın) hepsinin de Yaratıcı'larını keşf ile ve (bu husustaki) delillerin tartışılmasıyla bildikleri sâbittir. Ama "âdem" adıyla anılan mahlûka gelince, o akılla, fikirle ve iman bağı ile bağlıdır. Cemâdât dediğimiz cansız nesnelerin nefsi (ego'su) yoktur. Bundan dolayıdır ki onlar Allah'ın emirlerine mutlak sûrette ve kayıtsız-şartsız itaatkâr olurlar. Onların Kullukları (ubûdiyyetleri), bu anlamda, kusursuz ve mükemmel olur. Onlar Allah'ın onların üzerindeki fiillerine çıplak bir şekilde tâbî olurlar; çünkü onlarla Allah Teâlâ arasında bir perde yoktur. Bu görüş açısından da Varlık hiyerarşisinde en üst mertebeyi işgal ederler. İkinci sırada bitkiler gelmektedir. Bunlar büyürler, gıdâlarını özümlerler ve çoğalırlar. Bu kapsamda bunlar kendiliklerinden hareket ederler. Ve bu kapsamda Hakk'a cemadattan daha da uzaktadırlar. Üçüncü sırada ise hayvanlar vardır. Bunlar his sâhibi olup istek ve irâde faaliyeti sergilerler. Hislerle idrâk ve istek nefsin bir mikdar faal olduğunu izhâr eder. Ama hayvandaki nefis insân'daki kadar kuvvetli değildir. Cansız nesneler, bitkiler ve hayvanlar akla sâhip olmadıklarından Allah Teâlâ'yı tabiî bir “keşif” ve sezgi ile bilirler. Buna karşılık insân Akl'a sâhiptir; ve Akıl da onun nefsini en uç sınırlarına kadar geliştirir; bundan ötürü de insân kendi nefsiyle perdelenmiş olur. İdeal “kulluk” açısından insân, Varlık sıralamasında, en aşağı sırada yer almaktadır. Bu sıralamada daha üste tırmanabilmesi için, her şeyden önce, (aslında kendisini insân kılmakta olan) Akl'ı def etmek ve Akıl'dan türemiş olan bütün özellikleri de sıfırlamak zorundadır. Eğer bunda başarılı olursa o zaman hayvanların mertebesine terfi (!) edebilir. Bundan sonra da bitkiler ve daha sonra da cansız nesneler mertebesine terfi etmesi gereklidir. Ancak o zaman insân (kulluğun kemâli açısından) Varlık sıralamasında en üst mertebede olabilecektir”[4].

İsrâ Suresi 44. Ayette şöyle buyrulmaktadır: “Yedi gök, yer ve bunlarda bulunanlar O’nu tesbih eder; O’nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur. Fakat siz onların tesbihini anlayamazsınız. O halîmdir, bağışlayıcıdır”. Bu çerçeveden bakıldığında her nesnenin Tanrı’yı tesbih ettiği/ andığı anlaşılmaktadır. Özellikle Yunus’un şiiri ve Muhiddin’in açıklamaları ile cansız nesnelerden insanlara doğru varlık tarifine/tasnifine başlaması bize insanların Kabe’yi tavaf etmesinin kozmik ve metafizik temellerini de açıklamaktadır. Taştan ibaret Kabe’nin Tanrı ile ilişkisi beklentisizlik temeli üzerinden olduğu için Beytullah olmayı hak etmektedir.

Muhiddin Arabi’nin “Cemâdâttan (cansız nesnelerden) yüce bir mahlûkat yoktur” vurgusu ile varlığı temellendirmesi yüksek ahlakın beklentisizlik yüceliği açısından taş (cansız) ve insan arasındaki farkı netleştirmektedir. Beklentisizlik yücelik getirmektedir. İnsan da beklentisizliğe ulaştığında yani ölü gibi cansızlığa ulaştığında (ölmeden önce öldüğünde) kemal yönünden uyanmaktadır.

Yunus Emre ve Muhiddin Arabî bu tespitleri ile taş gibi cansız nesnelerin beklentisizliğinin insanlara örnek olarak sunulması, düşüncenin olgunlaşması açısından yüksek ahlakın önemli bir idrak merhalesini temsil etmektedir. Sözlerimi kıymetli dostum Mehmet Ali Esmer’in hatırlatmasıyla şu ayet-i kerime ile sonlandırmak isterim: “Kim Allah’a güzel (karşılık beklemeden) bir borç verirse Allah da bunu kat kat fazlasıyla öder. Daraltan da genişleten de Allah’tır ve O’na döndürüleceksiniz”(Bakara Suresi, 245.Ayet).

Kaynaklar:

İbnü’l-Arabî (2013). Fusûsu’l-Hikem, Çeviri ve Şerh: Ekrem Demirli, Kabalcı Yayıncılık, İstanbul.

Yunus Emre (2015). Gönül Kardeşliği ve Yunus Emre, Hazırlayan: Hilmi Özden, Doğu Kütüphanesi, İstanbul.

Toshihiko Izutsu (1997).  İbn Arabî’nin Fusûs’unda Anahtar Kavramlar, Çeviren: Ahmed Yüksel Özemre, Kaknüs Yayınları, İstanbul.

Diasporaların siyasal rolüne ilişkin tartışmalar genellikle önemli bir endişe etrafında şekillenir: yurt dışında yaşayan toplulukların, ülkede yaşayanlara kıyasla daha katı ya da daha milliyetçi görüşlere sahip olabileceği ve bunun da anavatan iç siyasetini olumsuz etkileyebileceği düşünülür. Kıbrıs örneğine ilişkin yakın zamanda yayınladığımız açık erişimli akademik çalışma, bu varsayımı sorgulamakta ve diasporanın anavatana ilişkin katılımcı süreçlere dahil edilmesine daha dengeli—ve nihayetinde daha yapıcı—bir yaklaşım önermektedir.

Burada temel sorun, diasporaların seçim süreçlerine ya da danışma süreçlerine dahil edilip edilmemesi değil, bu katılımın demokratik açıdan meşru ve kurumsal olarak sürdürülebilir bir şekilde nasıl tasarlanabileceğidir.

Bulgularımızdan ilki kurumların önemidir. Diasporanın anavatan siyasetine seçim yoluyla dahil olmasına ilişkin olası ve orantısız etki konusundaki endişeler devam etse de seçim sistemlerinin tasarımı bu endişeleri yönetmek için uygun araçlar sunabilir. Yaygın olarak kullanılan yaklaşımlardan biri, yurt dışı seçim çevrelerinin oluşturulması ve diaspora seçmenlerine sabit sayıda parlamenter koltuk tahsis edilmesidir. Bu yöntem, temsiliyet sağlarken yurt dışındaki nüfusun iç siyasi sonuçları belirleyici biçimde etkilemesini engeller. Bu tür mekanizmalar birçok ülkede halihazırda uygulanmaktadır ve Kıbrıs bağlamına da uyarlanabilir—örneğin, anayasal olarak tanımlanan, demografik olarak daha az sayıda olan toplumlara, benzer şekilde sınırlı sayıda yurt dışı sandalyesi ayrılarak. Bu şekilde yapılandırılmış kurumsal kanallar, siyasi katılım ile siyasi istikrar arasında bir denge oluşturulmasını sağlar.

İkinci mesele, diasporanın demografik açıdan anavatanda yaşayan nüfusa oranla daha büyük olmasıdır. Bu çoğu zaman bir endişe kaynağı olarak gösterilir ve genelde de abartılı yorumlara sebebiyet verir. Yurt dışında yaşayan kardeşler temelli demografik yöntemler kullanılarak hazırlanan güncel anket araştırmaları, Kıbrıs diasporasının önemli olmakla birlikte genellikle varsayılandan demografik olarak sayıca daha az olduğunu göstermektedir. Tahminlere göre yaklaşık 100.000–110.000 Kıbrıslı Rum ve yaklaşık 50.000 Kıbrıslı Türk yurt dışında yaşamaktadır; bu rakamlar Birleşik Krallıktaki mevcut verilerle de büyük ölçüde uyumludur. Tüm bu bulgular, diaspora seçmen kitlesinin demografik üstünlüğüne ve dolayısıyla anavatandaki seçim sonuçlarını belirleyebilecek güçte olduğuna dair yaygın anlatıları sorgulamaktadır. Aksine, seçim sonuçlarına ilişkin orantısal sapma korkuların abartılı olduğunu ve ölçülü bir katılımın hem mümkün hem de yönetilebilir olduğunu göstermektedir. Son olarak bu konu geleceğe ilişkin önemli bir riske de işaret edebilir: diasporanın sayıca üstünlüğüne dair abartılı söylemler, aslında gerçekte var olan demografik gerilemeyi de gizliyor olabilir—bu da ileride geliştirilebilecek politikalarla ele alınabilir.

Araştırmamızın üçüncü ve belki de en önemli bulgusu ise diasporaların anavatanda beliren seçim tercihlerinden fazla sapma göstermediğidir. Aksine, Kıbrıs’tan elde ettiğimiz son deneysel veriler, diaspora topluluklarının ülkede yaşayanların siyasi tutumlarını büyük ölçüde yansıttığını—hatta bazı durumlarda daha ılımlı ve barış yanlısı pozisyonlar benimsediğini göstermektedir. “Uzaktan milliyetçilik” yönündeki yerleşik varsayımların aksine, veriler diasporaların uzlaşmaya karşı çıktığı ya da bir çözüm anlaşmasına direnç gösterdiği yönünde tutarlı bir eğiliminin olmadığını ortaya koymaktadır. Tam tersine, diaspora tercihleri geçmişte müzakere süreçlerinde tartışılan temel konularda ülke içindeki vatandaşlarınkilerle büyük ölçüde örtüşmektedir. Bu bulgunun işaret ettiği önemli bir nokta ise diaspora katılımına karşı ileri sürülen en temel argümanlardan birini zayıflatmaktadır ve diaspora katılımının siyasi süreçleri istikrarsızlaştırmada olası bir rolü olmadığını göstermektedir.

Bu üç noktanın birlikte değerlendirilmesi, diaspora ve anavatan ilişkisinin yeniden düşünülmesi için güçlü bir ampirik temel sunmaktadır. Diasporada yaşayan Kıbrıslıların gelecekte yapılacak bir referanduma dahil edilmesi konusu artık daha geniş bir kamuoyu tartışmasına dahil edilmelidir. Öncelikle, hem Kıbrıs’ta hem de yurt dışında diaspora katılımının nasıl düzenlenebileceğine ilişkin istişarelerle başlanabilir.  Ardından da şeffaf bir hukuki çerçevenin oluşturulmasıyla sürece devam edilmelidir. Bu, özellikle de geçmiş müzakere süreçlerinde gözlemlenen iki diaspora toplumu arasındaki yakınlaşmalar göz önüne alındığında, uzun süredir gecikmiş bir adımdır.

Sonuç olarak, iyi tasarlanmış kurumlar diasporanın anavatan iç siyasetine katılımını düzenleyebilir, diasporanın demografik üstünlüğü çoğu zaman varsayılandan daha azdır ve diaspora tercihleri büyük ölçüde ülke içindeki dinamikleri yansıtmaktadır. Bu koşullar altında, diasporaların siyasi süreçlerden dışlanması giderek daha zor savunulabilir hale gelmektedir.

Alışkanlıklarınızın Tutsağı Olmayın

İnsanların bazı alışkanlıkları zamanla öyle bir boyuta ulaşabiliyor ki, adeta hayatlarını bir hapishaneye çeviriyor.

Alıştıkları her neyse, ellerinden alındığında “özgürlüklerini kaybettikleri” korkusuna kapılıyorlar.

Oysa özgürlük nedir?

Bana göre özgürlük; bir insanın özgürlüğünün, başka bir insanın özgürlüğünün başladığı yere kadar sürmesidir.

Bir de çok yaygın başka bir mesele var:
“Beni olduğum gibi kabul et” sözü…

Ne kadar klişe ve ne kadar boşaltılmış bir ifade.

Hepimizin onlarca rolü varken insan gerçekten kimin yanında tamamen kendisi olabiliyor ki?

Anne-baba rolü, eş rolü, evlat, komşu, arkadaş, ortak, esnaf…
İnsan toplum içinde kendini kabul ettirme çabasıyla yaşarken, öncelikleri çoğu zaman üstlendiği roller oluyor.

Bazı alışkanlıkları törpülemek, hatta tamamen hayatımızdan çıkarmak bazen bir ömür sürebiliyor.
İnsan, alışkanlıklarının gözünün içine dik dik bakabilmek için önce kendini tanımalı.

Kendini tanımak, kendini kabul etmek ve ilerleyebilmek ciddi bir emek ister.
Bu, hayatın kaçınılmaz gerçeklerinden biridir.

Sonuç olarak şunu söylemek isterim:
Eğer bir insan, bir alışkanlığının bedelini kendi huzuruyla ve sevdiklerinin huzuruyla ödüyorsa, o alışkanlık mutlaka hayatından çıkarılmalıdır.

İnsan bazen kendi değerini, karşı tarafın neleri feda ettiğine bakarak ölçebilir.

Hayatınızın kontrolü kendi elinizde olduğunda, yaşam çok daha keyifli bir serüvene dönüşür ve insana yepyeni hikâyelerin kapısını açar.

Alışkanlıklarınızın esiri olmayın.
Bu geniş dünyayı kendinize dar etmeyin.

Liliya Geisler

Abdulhamid Hamid Al-Kba

Opinion writer specializing in Central Asia and Azerbaijan affairs

Across the plains north of Almaty, Kazakhstan is developing a new smart city with an estimated cost of around $25 billion, as part of an ambitious urban project that some local observers describe as an attempt to create the “Singapore of Central Asia.”

The city carries the name “Alatau,” a Kazakh word associated with the country’s famous southern mountain ranges and often translated as “multicolored mountains,” reflecting the seasonal changes in the landscape. Yet the new Alatau is being presented not merely as an urban expansion project, but as a distinct economic and legal model designed to redefine the relationship between technology, investment, and urban development in Central Asia.

The project is strategically located along the transport corridor linking Western Europe and Western China, giving it significance that goes far beyond traditional urban planning and placing it within Kazakhstan’s broader vision of becoming a regional logistics and digital hub across Eurasia.

Since the former village of Zhetigen was granted the status of a city of regional importance in early 2024, Alatau has gradually evolved into a national flagship project receiving direct political attention. That momentum later accelerated when the city was granted a special legal framework providing regulatory and administrative powers different from those of other Kazakh cities.

Alatau extends across nearly 96,500 hectares, making it one of the largest new-city projects in Central Asia, with an area roughly twice the size of nearby Almaty.

Under the master plan, the city is designed as a multi-centered urban hub that includes:

a financial and commercial district,

educational and medical clusters,

industrial and logistics zones,

as well as tourism and leisure projects along the Kapchagay reservoir.

According to long-term official plans, Alatau could eventually accommodate around 1.9 million residents and generate nearly one million jobs in technology, services, and the digital economy as part of a development vision extending to 2050.

Despite these ambitions, Kazakh local media coverage suggests that the project remains in an early foundational stage, although it has gradually begun moving from paper planning toward physical implementation on the ground.

Over the past two years, authorities have focused primarily on establishing the city’s legal and administrative foundations while simultaneously preparing core infrastructure and attracting initial investments.

Parliament approved a special constitutional law for Alatau, later confirmed by the Constitutional Court and formally signed by the president, in a move aimed at creating a more flexible governance model capable of reducing bureaucracy and facilitating investment procedures.

At the same time, an independent administrative authority was established to serve as a unified gateway for investors, alongside the approval of the final master plan and the expansion of the surrounding special economic zone.

On the implementation side, the government has already begun developing electricity, water, and engineering infrastructure networks, while official data points to dozens of investment projects worth billions of dollars across industry, logistics, and technology sectors.

Among the announced developments is the futuristic “Iconic Towers” complex, designed with the participation of global firms including Skidmore, Owings & Merrill and Zaha Hadid Architects, in addition to plans for educational and technological partnerships with South Korean institutions.

Meanwhile, field reports indicate that large sections of the future city still resemble open infrastructure construction zones, where current work remains focused on upgrading roads, communications networks, water systems, and basic services. This reflects the natural gap between ambitious visions and on-the-ground execution during the early phases of large-scale futuristic urban projects.

Kazakhstan is clearly attempting to draw lessons from successful Asian economic and urban models such as Shenzhen and Singapore by creating a more flexible environment capable of attracting global companies, investment, and advanced technologies.

However, international experience shows that building smart cities depends not only on legal reforms and modern infrastructure, but also on the ability to create a sustainable real economy capable of attracting residents, talent, and long-term investment.

This is where Alatau’s central challenge emerges: can the city transform into a genuine economic and urban center, or will it remain a highly ambitious project driven primarily by state planning and directed investment?

The success of the “digital city” model will depend on more complex factors, including:

administrative efficiency,

sustainable financing,

digital governance,

cybersecurity,

and the state’s ability to balance economic flexibility with regulatory oversight.

At the same time, social and developmental challenges remain equally important, particularly regarding the city’s future ability to provide a balanced and livable urban environment for different social groups.

Urban experiences in Kazakhstan over recent years have shown that the rapid growth of major economic centers such as Almaty and Astana has been accompanied by steadily rising housing and living costs, raising broader questions about how to balance investment-driven growth with long-term affordability and quality of life.

For that reason, Alatau’s success will ultimately be measured not only by the scale of investment or the speed of construction, but also by its ability to create a sustainable city capable of attracting residents, retaining talent, and delivering balanced economic and social development.

Although it remains too early to deliver a final judgment on the project, Alatau clearly reflects Kazakhstan’s broader attempt to redefine its development model at a time of intensifying regional competition over technology, logistics, and investment.

Between strategic ambition and practical realities, Alatau today appears less like a completed city and more like a large-scale economic and urban experiment open to multiple outcomes. Over the next decade, it could emerge as one of Central Asia’s most important new growth centers — or face the same structural challenges that have complicated other futuristic city projects once visionary planning meets the realities of implementation and market economics.

Koruyucu Bir İdari Statü

İnsani ikamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) çerçevesinde düzenlenen, klasik ikamet izinlerinden farklı olarak istisnai ve takdire dayalı bir idari koruma statüsüdür. Bu izin, yabancının hukuki durumunun diğer ikamet türleriyle çözülemediği veya geri gönderilmesinin ciddi hak ihlallerine yol açacağı hallerde devreye girer.

Aşağıda, uygulamada insani ikamet izninin değerlendirilmesine konu olan başlıca başvuru grupları yer almaktadır:

1. Ülkesinde Ağır Baskı ve Hak İhlali Riski Taşıyanlar

Kendi ülkesinde siyasi görüşleri, dini inancı, etnik kimliği veya yaşam tarzı nedeniyle ciddi baskı, ayrımcılık veya sistematik hak ihlallerine maruz kalma riski bulunan yabancılar bu kapsama girmektedir. Değerlendirme, kişinin ülkesine dönmesi halinde temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edilip edilmeyeceği esasına dayanır.

2. Eski Askerî ve Kolluk Görevlileri ile Yakınları

Kendi ülkesinde askerî veya kolluk kuvvetlerinde görev yapmış olup, görevleri nedeniyle hedef haline gelme ihtimali bulunan kişiler ile bunların yakın aile bireyleri somut risk değerlendirmesi kapsamında ele alınabilir. Bu grupta özellikle siyasi rejim değişiklikleri, iç çatışma veya güvenlik krizleri belirleyici olabilir.

3. Türk Vatandaşı ile Evli Olan Yabancılar

Türk vatandaşı ile evlilik bağı bulunan yabancılar, aile hayatına saygı ilkesi çerçevesinde insani ikamet değerlendirmesine konu olabilir. Burada amaç, aile birliğinin korunması ve hukuki statü sürekliliğinin sağlanmasıdır.

4. Türk Vatandaşı Çocuğu Bulunan Yabancılar

Türk vatandaşı çocuk sahibi olan yabancılar bakımından “çocuğun üstün yararı” ilkesi esas alınır. Çocuğun bakım, eğitim ve aile bütünlüğü içinde gelişiminin sağlanması, değerlendirmede temel kriterdir.

5. Geri Gönderilmesi Halinde İnsanlık Dışı Muamele Riski Olanlar

Geri gönderilmesi halinde işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunan yabancılar, uluslararası hukukta yer alan geri göndermeme (non-refoulement) ilkesi kapsamında değerlendirilir. Bu ilke, hem ulusal mevzuat hem de uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmıştır.

6. Hakkında Yurtdışı Çıkış Yasağı Bulunan Yabancılar

Türk yargı mercileri tarafından yurtdışı çıkış yasağı konulan yabancılar, fiilen ülkeyi terk edemediklerinden, hukuki statülerinin devamı ve mağduriyet oluşmaması amacıyla insani ikamet kapsamında değerlendirilebilir. Bu durum genellikle adli süreçler devam ederken ortaya çıkar.

7. Sağlık Durumu Nedeniyle Seyahat Edemeyenler

Ciddi sağlık sorunları nedeniyle seyahat etmesi tıbben mümkün olmayan veya ciddi risk taşıyan kişiler de insani ikamet iznine konu olabilir. Bu değerlendirmede, yetkili sağlık kuruluşlarından alınan raporlar belirleyici rol oynar.

Sonuç

İnsani ikamet izni, idarenin takdir yetkisine dayanan ancak uluslararası insan hakları hukuku ile sınırlandırılan, istisnai nitelikte bir koruma mekanizmasıdır. Amaç, diğer ikamet türleriyle çözülemeyen durumlarda yabancının Türkiye’deki varlığını hukuki güvence altına almak ve temel hak ihlallerinin önüne geçmektir.

Av. Mehmet TAŞ

Pazar Yazısı

REJİM

Eminim yazının başlığı hemen ilginizi çekmiştir.

Yaz geliyor…

Ve birçoğumuz kışın alınan birkaç kiloyu nasıl vereceğimizi düşünmeye başladık bile.

Öncelikle şunu söyleyeyim:

Sabah 07:12’de chia tohumu yiyin,

08:03’te detoks çayı için,

öğlen avokadoyu Himalaya tuzuyla tüketin gibi tavsiyeler zaten sosyal medyada kafamızı yeterince dolduruyor ve sadece para kazanmak için yapılan programlar olduğunu hepimiz biliyoruz.

Gelin size daha basit bir yöntem anlatayım.

Öncelikle tabağınıza gelenle midenizi tamamen doldurmayın,yani yarısını yiyin.

Ama bizim kültürde tabaktaki yemeği bırakmak pek hoş karşılanmaz.

O yüzden en güzeli, tabağı baştan yarım doldurmaktır.

İkincisi:

Yavaş yiyin.

Gerçekten yavaş yiyin.

Çünkü insan hızlı yiyince, mide “tamam” demeden ikinci tabağı hazırlıyor,kalan yarıyıda öyle yemiş oluyoruz.

Bir diğer önemli konu:

Yemeğin üstüne hemen tatlı veya şekerli şeyler yemeyin.

Ve mümkünse geç saatlerde yemek yemeyin.

Akşam 6’dan sonra sadece su, çay veya kahve tüketmeye çalışın.

Yemek bittikten sonra da oturup kalmayın.

Evin içinde birkaç tur atın, camdan dışarı bakın, biraz hareket edin…

Vücut hemen “uyku moduna” geçmesin.

Bizim Türk kadınlarının klasik bir sözü vardır

“Ay ayol su içsem yarıyor…”

Ama su içmeden önce ve sonra neler yediklerini bazen kendileri bile hatırlamaz .

Aslında mesele mucize rejimler değil.

Mesele sürdürülebilir küçük alışkanlıklar.

Özetlersek işin sırrı genelde şu dört konuda gizlidir:

Ne yediğin

Ne kadar yediğin

Ne zaman yediğin

Nasıl yediğin

Rejimde en büyük hata,

3-5 gün kendini çok sıkıp sonra tamamen bırakmaktır.

Asıl önemli olan ise,

zor ve insanı bunaltan kurallar değil;

basit, uygulanabilir ve uzun vadede sizi zorlamayacak alışkanlıklar edinmektir.

Hadi bugün şimdi başlıyoruz .

Pazarınız güzel olsun.

Sait Köse

Emirdağ, 17 Mayıs Pazar

https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=27608240425445086&id=100000574987047#

DR. MEHMET ARSLAN

Tarih bazen sessiz ilerler. İnsanlık gündelik hayatın akışı içinde büyük dönüşümlerin yaklaştığını fark edemez. Ancak bazı dönemler vardır ki siyasal gerilimler, ekonomik krizler, propaganda savaşları ve güç mücadeleleri geçmişin gölgelerini yeniden görünür hâle getirir. İşte bugün dünya tam da böyle bir eşikte bulunuyor. Çünkü uluslararası siyasetin son yıllarda aldığı biçim, birçok tarihçiye 1914 öncesi dünyanın ruhunu hatırlatıyor.

Birinci Dünya Savaşı başlamadan önce Avrupa’da görünürde büyük bir refah dönemi yaşanıyordu. Sanayi üretimi artıyor, ticaret büyüyor, şehirler modernleşiyor ve teknolojik gelişmeler insanlığa yeni bir çağın kapılarının açıldığı hissini veriyordu. Demiryolları kıtaları birbirine bağlıyor, telgraf haberleşmeyi hızlandırıyor, küresel ticaret imparatorlukların ekonomilerini birbirine bağımlı hâle getiriyordu. Dönemin birçok aydını, böylesine iç içe geçmiş ekonomik ilişkilerin büyük bir savaşı imkânsız hâle getireceğini düşünüyordu.

Ancak tarihin en büyük kırılmalarından biri tam da bu iyimser atmosferin ortasında yaşandı. Çünkü ekonomik yakınlaşma, devletler arasındaki rekabeti ortadan kaldırmadı. Aksine sanayi kapasitesi büyüdükçe ham madde ihtiyacı arttı; ham madde ihtiyacı arttıkça sömürge yarışı hızlandı; sömürge yarışı hızlandıkça ise askerî ve diplomatik gerilimler derinleşti. İngiltere deniz hâkimiyetini korumak istiyor, Almanya yükselen gücünü küresel düzeyde hissettirmeye çalışıyor, Fransa güvenlik kaygılarıyla ittifaklarını genişletiyor, Rusya ise Balkanlar üzerinden nüfuz alanını büyütmeye uğraşıyordu. Avrupa artık görünürde sakin, gerçekte ise patlamaya hazır bir güç dengesi sistemine dönüşmüştü.

Bugünün dünyasına bakıldığında benzer bir tablo dikkat çekiyor. Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasındaki rekabet artık yalnızca ekonomik bir yarış değil. Teknoloji, yapay zekâ, enerji koridorları, deniz yolları, veri güvenliği ve uzay çalışmaları yeni yüzyılın stratejik mücadele alanlarına dönüşmüş durumda. Bir asır önce devletlerin savaş gemileri ve donanmalar üzerinden yürüttüğü üstünlük yarışı, bugün yarı iletken teknolojileri, siber güvenlik sistemleri ve yapay zekâ altyapıları üzerinden devam ediyor. 20. yüzyılın başında Alman donanmasının büyümesi İngiltere’de nasıl ciddi bir tehdit algısı oluşturduysa, bugün de Çin’in ekonomik ve teknolojik yükselişi Washington’da benzer bir stratejik kaygı yaratıyor. Bu nedenle ticaret savaşları yalnızca ekonomik meseleler olarak okunamaz. Gümrük tarifeleri, teknoloji ambargoları ve üretim zincirlerinin yeniden şekillendirilmesi aslında küresel güç mücadelesinin modern araçları hâline gelmiş durumda.

Dünya siyasetindeki bloklaşmalar da dikkat çekici ölçüde geçmişi andırıyor. Birinci Dünya Savaşı öncesinde Avrupa devletleri ittifak sistemleri etrafında sert biçimde kümelenmişti. Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf arasındaki denge o kadar kırılgandı ki küçük bir kriz bile küresel savaşı tetikleyebilecek noktaya ulaşmıştı. Nitekim Saraybosna’da atılan birkaç kurşun, milyonlarca insanın hayatını değiştiren büyük felaketin başlangıcı oldu. Bugün de dünya yeniden çok kutuplu, gergin ve kırılgan bir denge düzenine doğru ilerliyor. Rusya–Ukraynaa savaşı yalnızca iki ülke arasındaki bir çatışma olmaktan çoktan çıktı. Enerji politikaları, NATO’nun genişleme stratejisi, Avrupa güvenliği ve küresel ekonomi üzerindeki etkileriyle bütün dünyanın dengelerini etkileyen bir mesele hâline geldi. Aynı şekilde Orta Doğu’daki krizler de artık yalnızca bölgesel olaylar değil; enerji yolları, göç hareketleri ve büyük güçlerin nüfuz mücadelesi açısından küresel sonuçlar doğuruyor. Fakat asıl dikkat çekici unsur, dünya kamuoyunun artık yalnızca devletler tarafından değil dijital medya ağları tarafından da yönlendirilmesi. Çünkü propaganda çağ değiştirdi. Birinci Dünya Savaşı öncesinde gazeteler ve karikatürler kamuoyu oluşturmanın en güçlü araçlarıydı. Milliyetçilik duyguları, düşman imgeleri ve savaş psikolojisi büyük ölçüde basın aracılığıyla yayılıyordu. Bugün ise aynı işlevi sosyal medya algoritmaları, dijital platformlar ve küresel haber ağları üstleniyor. Bilgi artık saniyeler içinde yayılıyor; ancak bu hız aynı zamanda dezenformasyonu da büyütüyor. Modern insan tarihte hiç olmadığı kadar fazla bilgiye ulaşıyor, fakat aynı zamanda gerçeği ayırt etmekte hiç olmadığı kadar zorlanıyor. Ekonomik gelişmeler de geçmişle şaşırtıcı paralellikler taşıyor.

20. yüzyılın başında küresel ekonomi büyürken devletler aynı zamanda kendi sanayilerini korumaya çalışıyordu. Gümrük duvarları yükseliyor, ekonomik milliyetçilik güç kazanıyordu. Bugün de benzer biçimde “küreselleşmenin sonu” tartışmaları yapılıyor. Devletler artık stratejik sektörlerde dışa bağımlılığı azaltmak istiyor. Enerji, savunma sanayii, teknoloji ve gıda güvenliği yeniden millî güvenlik meselesi olarak görülüyor. Aslında dünya uzun bir aradan sonra yeniden jeopolitiğin sert gerçekleriyle yüzleşiyor. 1990’lı yıllarda Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından birçok düşünür liberal demokrasinin ve küreselleşmenin insanlık için kalıcı bir düzen oluşturacağını savunmuştu. “Tarihin sonu” tezleri konuşuluyor, büyük savaşların geride kaldığı düşünülüyordu. Oysa son yıllar bunun tam tersini gösterdi. Güç dengeleri hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmadı; yalnızca biçim değiştirdi. Bugün artık devletler yalnızca sınırlarını değil; veri akışlarını, enerji hatlarını, teknoloji altyapılarını ve ekonomik üretim zincirlerini koruma mücadelesi veriyor. Modern dünyanın savaş alanları bazen cephelerden çok limanlarda, borsalarda, medya merkezlerinde ve dijital ağlarda şekilleniyor. Fakat bütün bu benzerliklere rağmen tarih birebir tekrar etmez. Günümüz dünyası geçmişten çok daha karmaşık bir yapıya sahip. Nükleer silahların varlığı, küresel iletişim ağları ve ekonomik karşılıklı bağımlılık büyük güçleri doğrudan bir dünya savaşından uzak tutan önemli unsurlar arasında yer alıyor. Ancak tarih bize başka bir gerçeği de hatırlatıyor: Büyük krizler çoğu zaman aniden ortaya çıkmaz.

Uzun süre biriken rekabetlerin, korkuların, güvensizliklerin ve yanlış hesapların sonucunda oluşur. Belki de bugün insanlığın önündeki en büyük soru şudur: Teknolojinin zirvesine ulaşan modern dünya, siyasi bilgelik konusunda gerçekten geçmişten daha ileri bir noktada mı? Yoksa insanlık, dijital çağın ihtişamı içinde bir asır önceki dünyanın hatalarını yeniden üretmeye mi başladı? Çünkü tarih bazen kendini aynı şekilde tekrar etmez; fakat aynı zihniyetler yeniden ortaya çıktığında benzer sonuçlar doğurabilir.

Yunus Emre Kültür ve Sanat Haftası münasebetiyle Şair/Yazar Ahmet Urfalı, Eskişehir Borsa Fen Lisesi öğrencileriyle söyleşi ve imza gününde bir araya geldi. Okul Müdürü Ercan Atasayar’ın daveti üzerine gerçekleştirilen programda Ahmet Urfalı, Yunus Emre’nin hayatı, düşünceleri ve Türk kültürüne etkileri üzerine öğrencilerle sohbet etti.

Etkinlik kapsamında ayrıca, Battal Gazi Barlas’ın fotoğrafları ile Ahmet Urfalı’nın şiir görsellerinden oluşan bir sergi de açıldı.

Yunus Emre üzerine kaleme aldığı İşitin Ey Yarenler ve Alıç adlı iki kitabı bulunan Urfalı, konuşmasında Yunus Emre öğretisinin geçmişten geleceğe uzanan insani ve evrensel değerleri üzerinde durdu. Söyleşi sonunda Ahmet Urfalı, etkinliğe katılan öğrencilere İşitin Ey Yarenler adlı kitabını imzalayarak hediye etti.

Eskişehir Borsa Fen Lisesi Müdürü Ercan Atasayar ise program sonunda yaptığı konuşmada şu ifadeleri kullandı:

“Değerli hocamız Ahmet Urfalı’ya, öğrencilerimize kattığı değerler ve verdiği bilgiler için teşekkür ediyorum. Yunus Emre’nin düşünce dünyasının günümüze yansımalarını samimi bir anlatımla bizlere aktardığı için kendisine minnettarız.”

Gezmek, görmek, yeni yerler keşfetmek… Bana göre insan ruhuna en iyi gelen şeylerden biri seyahat etmektir. Çünkü insan bazen sadece dinlenmeye değil, bulunduğu yerden uzaklaşmaya da ihtiyaç duyar. Aynı sokaklar, aynı insanlar, aynı rutinler bir süre sonra ruhu yormaya başlıyor. İşte tam da bu yüzden yolculukların insana iyi geldiğine inanıyorum.

Seyahat etmek yalnızca bavul hazırlayıp başka bir şehre gitmek değildir. Asıl yolculuk insanın kendi içinde başlıyor. Yeni bir yere vardığımda sadece farklı binalar ya da manzaralar görmüyorum; farklı hayatlara, farklı düşüncelere ve bambaşka yaşam biçimlerine tanıklık ediyorum. Bu da insana farkında olmadan yeni bir bakış açısı kazandırıyor.
Bazen bilmediğim bir sokakta yürümek, tanımadığım insanların arasında olmak bana büyük bir huzur veriyor. Çünkü insan yeni yerlerde kendini daha çok dinliyor. Günlük hayatın telaşı içinde susturduğu düşüncelerini, hislerini ve hayallerini yeniden duymaya başlıyor.

Seyahat etmenin ruhumuza en büyük faydalarından biri de insanı yenilemesidir. Yorgun bir zihin, yeni bir manzara gördüğünde hafifliyor. Deniz kokusu, tarihi sokaklar, farklı kültürler ve yeni insanlar insanın içindeki o monotonluğu kırıyor. Dönüp geldiğimizde ise sadece valizimiz değil, düşüncelerimiz de değişmiş oluyor.
Ben şuna inanıyorum: İnsan bazen en çok yollarda kendini bulur. Çünkü yolculuk sadece kilometre aşmak değildir; insanın kendi içine yaptığı en güzel keşiflerden biridir. Ve bazı şehirler insana sadece anı değil, yeniden nefes almayı da öğretir.

Bu yüzden seyahat etmek bana göre bir lüks değil, ruhun ihtiyacıdır. Çünkü insan ruhu bazen değişen manzaralarla, yeni yollarla ve bilinmeyenlerle iyileşir.Vakit varken gidin, görün, gezin… Çünkü hayat ertelediklerimizi beklemiyor. Bir gün demeden, içinizde ukde kalmadan yeni yerler keşfedin, farklı insanlar tanıyın, anılar biriktirin. Çünkü insan yıllar sonra aldığı eşyaları değil, yaşadığı güzel anları hatırlıyor. Ve bazen bir yolculuk, insana uzun zamandır aradığı huzuru verebiliyor.

  ‘’Güneş bayrak, gök kurıkan’’

      Oğuz Kağan

   Hür yaşamanın timsalidir topakev. Geniş Orta Asya bozkırlarının ve göçebe hayatının kullanışlı evidir otağ. Türkler evlerini taşıyan millet olduğu için göçer evli de denilmiştir.

Bugün oda olarak kullanıyoruz otağı. Topakev, şeklini gökyüzünden alır.  Ve o’nun altı Oğuz Han’ın dileği gereğince insanlığın evidir. Topakevin malzemesi; keçe, ağaç ve iptir. Kurması ve sökmesi kolaydır.  Bu çadırın altında yaşayanlar, ahlaklı olmayı erdem sayarlardı.

 7. asırda Çin’de yaşayan Göktürk şehzadesi muhteşem sarayda kalmak yerine, sarayın bahçesine kurdurduğu çadırda oturmuştur. Osmanlı’da otağ-ı hümayun işlerine hayme mehterleri bakardı.

    İnsanlığın Efendisi, Hendek Savaşında Kubbetu’t Türkî denilen Türk çadırını Karargah olarak kullanmıştır. İstanbul’un fethedileceğini bu çadırın gölgesinde müjdelemiştir.

Efendimizin itikâfa girdiği çadır, yine Kubbetu’t Türkî’dir. Ashabıyla istişareyi; savaş kararlarını, barış görüşmelerini bu çadırda yapmıştır efendimiz. Çadırın kapısı sağdan açılır. Sağ; berekettir, selamettir. Kilit vurulmaz çadırın kapısına, zira en güvenli yerdir oba. Hiç kimsenin bir başkasının topakevinde gözü yoktur. Topakevin kapısından eğilerek içine girilir; girenin nezaketini gösterir, içerdekilere duyulan saygıyı da.

   Topakev yazın serin, kışın sıcak olur. İçerde oturuş şekli yaşa göredir, çocuklar kapıya yakın oturur.  Tek direklidir topakev, tek olanların birliğini anlatır. Tek olanlar burada bir’leşir. Çadırın kubbesi; gökyüzü, kazıkları, yıldızlardır. Hz. Nuh’un oğlu Yasef, Yasef’in oğlu Türk, Işık Göl’ün civarına yerleşip ilk çadırı kurandır.

   Türk; çadırın içinde doğar, atın üstünde ölür. Mimaride duvar binalardan hoşlanmayan atalarımız, muhteşem eserlerini ufukları kapatmayan, dağ silsilesi gibi birbiri üstünde yükselen çadır kubbesinden esinlenerek meydana getirmişlerdir. Kubbe ile minare arasından görünen gökyüzü sema ufkuna bakmaya imkan vermiştir.  Oba; suyu bol, hafif eğimli,  doğal afetlere karşı önlemleri alınmış çimenlik yerlere kondurulur.

    Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nde; “Türk otağına hayran kalan Avusturya İmparatoru, konuklarına ziyafet vermek amacıyla sarayının bahçesine bir otağ kurulmasını emreder. Otağ kurmasını bilmedikleri için orta direği rüzgâra kaptıran görevlilerden yedisi ölmüş, pek çoğu yaralanmıştır. Bunun üzerine gönderilen Türkler, otağı kurmuşlardır.” şeklinde bir tanıklıkla Türk çadırı övülür. Bugün şölenlerde, şenliklerde içine girip fotoğraf çektirdiğimiz, çadırlara hayran hayran bakışımız,  yer sofrasında oturup gözleme yiyerek, ayran içişimiz genetik kodların depreşmesi midir acaba?

Dr. Bülent Güven 

Fotoğraf: Thomas Peter/Reuters

Son yıllarda Ukrayna süreci ile başlayıp Trump’ın tekrar iktidara gelerek ABD dış politikasının eksenini değiştirmesiyle birlikte ortaya çıkan yeni jeopolitik değişimler, dünyada ve Almanya’da aşırı sağ partilerin yükselişini nispeten gölgede bıraktığı için konu dışarıdan bakınca gündemden düşmüş gibi görünse de, içeriden bakıldığında ırkçılığın yükselişi maalesef canlılığını korumaktadır.

Almanya ve Fransa gibi Avrupa Birliği’nin iki başat ülkesinde, aşırı sağ partilerin anketlere bakılırsa bir dahaki seçimde iktidar olmaları kuvvetli bir ihtimal olarak gündemde duruyor. Bu iki ülkede bu partilerin iktidar olması, tüm dünyada yansımaları olabilecek yeni jeopolitik gelişmelerin de önünü açacaktır.

Bu yazıda Fransa’dan ziyade Almanya’daki ırkçı yükselişi ele alarak olayın boyutunu anlamaya çalışacağız.

Irkçılığın yükselişini ilk bakışta, ırkçı söylemler kullanarak oylarını artıran aşırı sağcı parti AfD’de görüyoruz. Bu parti an itibarıyla anketlere göre yüzde 28 ile birinci parti durumunda ve yükselme trendi de devam ediyor. 1 yıl önce yapılan genel seçimde bu partinin yüzde 20 oy aldığı dikkate alınırsa, oylarını bir yıl içinde yüzde 8 civarında artırmış olması meselenin vehametini daha da ortaya çıkarıyor.

Mevcut Başbakan Friedrich Merz’in partisi ise anketlere göre yüzde 24’lerde seyrediyor. Parlamentoda bulunan Sosyal Demokratlar, Yeşiller ve Sol Parti gibi partiler ise yüzde 11 ile 15 arasında gidip geliyorlar. Bu veriler, Almanya’daki diğer partilerin artık erime sürecine girdiğini ve 90’lı yıllarda İtalya’da olduğu gibi “merkez” olarak adlandırılan partilerin yok olup onların yerini aşırı sağ ve aşırı sol partilerin siyasi merkeze yerleştiği süreci hatırlatıyor.

Aşırı sağ parti AfD’nin Almanya genelindeki bu oy artışının dışında, Almanya’nın doğusunda yer alan ve 1990’a kadar Sovyetler Birliği’nin hegemonyası altında bulunan Doğu Almanya’ya ait eyaletlerde ise oyları yüzde 35 ile 40 arası seyrediyor. Almanya eyalet sistemi ile yönetildiği için, bu partinin bu süreç devam ettiği takdirde bu eyaletlerde tek başına iktidara gelme ihtimali mümkün görünmektedir.

Mevcut durumda diğer partiler bu parti ile koalisyon yapmak istemedikleri için, bu partinin eyaletlerde iktidar olmaya başlaması Almanya için felaketin başlangıcı olur. Almanya’da eyaletlerin yetkileri çok fazla olduğu için bu partinin eline bu şekilde ciddi bir güç geçmiş olacak. Eyaletlerin kendi polis teşkilatları, kendi istihbarat yapıları, kendi anayasa mahkemeleri ve kendi bankaları olduğu gerçeği dikkate alındığında vehametin boyutunu anlamak daha da kolaylaşıyor.

Bu gelişmeler karşısında sorulması gereken soru, Almanya’da ırkçı söylemler kullanan bir partinin kitleselleşmesinin nedenlerinin neler olduğu sorusudur.

Bu yükseliş farklı dönemlerde ve farklı ülkelerde olduğu gibi, ülkede işlerin iyiye gitmemesinden dolayı mı gerçekleşiyor, yoksa konunun daha derin sosyolojik ve kültürel nedenleri mi var?

Almanya için bu sorunun cevabı olarak “her ikisi de” demek mümkün.

Tüm Batı toplumlarında olduğu gibi Almanya’da da son yirmi yılda ekonomik olarak iki kırılma süreci yaşandı:

Bunlardan birisi 2007 yılında tüm dünyada da yansımaları olan ekonomik kriz, diğeri ise pandemi sonrası oluşan ekonomik durgunluktur. 2007 yılına kadar ABD liderliğindeki G7 ülkeleri dünya ekonomisinin yüzde 80’ini oluşturuyordu.

Bugün ise bu oran yüzde 40’lar civarına düşmüş durumda. Bu ekonomik durgunluğun topluma yansımaları Batılı ülkelerde siyasi anlamda kırılmalara yol açtı. İtalya’da aşırı sağ gelenekten gelen Meloni’nin başbakan olması, Fransa, Almanya ve İngiltere gibi ülkelerde aşırı sağ partilerin yüksek oranda oy almalarının arkasında bir yönüyle bu ekonomik durgunluk yatmaktadır. Trump gibi aşırı sağ ve dini söylemler kullanan birinin ABD’de ikinci defa başkan olması da bu sürecin sonuçlarından birisidir.

Bu ekonomik krizin nedenleri nelerdir sorusu ayrı bir tartışma konusudur; burada bu konunun detaylarına girilmeyecektir.
Fakat Almanya için ırkçılığın yükselişinin farklı sosyolojik nedenleri de var ve Hitler gibi ırkçı ve faşist birini iktidara taşıyan dinamiklerin bugün de maalesef hâlâ var olduğunu yapılmış araştırmalar ve gözlemler teyit ediyor.

Öncelikle belirtmek gerekir ki Alman devleti 19. yüzyılda (1871) kurulurken, kuruluş meşruiyetini Alman kanından gelme olgusundan alıyordu. İlk anayasada da Alman vatandaşı olmanın temel şartı Alman kanından olmaktan geçiyordu. Bu anayasal madde 2000 yılında dönemin başbakanı Gerhard Schröder tarafından, göçmen kökenli insanların da Alman vatandaşı olmalarını kolaylaştırmak amacıyla değiştirildi.

Almanya’nın kurulmasından sonra ülkenin birliğini pekiştirmek için Alman ırkının üstünlüğünü vurgulayan ideolojik propagandalar devlet tarafından da destekleniyordu. Fichte ve Herder gibi Alman filozoflar da bu konunun entelektüel altyapısını yazdıkları yazılar ile oluşturmaya çalıştılar.

Bu perspektiften bakıldığında, I. Dünya Savaşı’ndan yenilgi ile çıkan Almanya’nın kırılan gururunu onarmak için Alman ırkının üstünlüğüne vurgu yapan Hitler ve Nazi kadrosunun iktidara gelmesi şaşırtıcı değildir.

Fakat Hitler’in başlattığı İkinci Dünya Savaşı Almanya’yı ve dünyayı felakete sürükledikten sonra, Almanların akıllandıkları ve artık ırkçılıkla aralarına mesafe koyduklarına dair bir varsayım oluşmuştu. Bu varsayım iki temele dayanıyordu: Bunlardan ilki, savaş sonrası Batı Almanya’da ABD, İngiltere ve Fransa’dan oluşan galip devletlerin Almanları ırkçılıktan arındırma programları; diğeri ise Batı Almanya’da kurulan devletin gerçekten tarihiyle yüzleşerek Nazi dönemi ile yüzleşmeyi hem medyada hem de eğitim sisteminde gerçekleştirmiş olmasıydı.

Bu bağlamda İkinci Dünya Savaşı’nın bitmesinden 4 yıl sonra ünlü Alman sosyolog ve filozofu, meşhur Frankfurt Okulu’nun kurucularından Theodor W. Adorno, 20'nci yüzyılın en büyük roman yazarlarından Alman Thomas Mann’a Almanya’nın ırkçılıkla ilişkisi üzerine yazdığı mektupta: “Eski kafadan, biraz dokunaklı derecede kuklamsı birkaç hayduttan başka henüz hiç Nazi görmediğini” söyler “ve bunu yalnızca kimsenin Nazi olduğunu kabul etmek istememesi gibi ironik bir anlamda değil, çok daha ürkütücü bir şekilde, gerçekten öyle olmadıklarına inanmaları anlamında” demiştir. Mektupta Adorno’nun Almanların Naziliği konusunda net bir biçimde kaygısız olduğu görülür: Onların artık Nazi olmadıklarına inandığını ve “bu belirleyici noktada kendimi yanıltmamayı umduğunu” ifade eder.

Fakat Adorno’nun bu kaygısızlığı, bizzat 1950 yılında, yani yazdığı mektuptan bir yıl sonra kendisinin yönettiği bir araştırma ile sarsılır. Araştırmanın sonuçlarını o kadar ürkütücü bulur ki, yaptığı araştırmayı yayımlamaktan vazgeçer.
Adorno ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü’nü tanıyanlar için “grup deneyi” bilinen bir kavramdır.

Adorno ve arkadaşları grup tartışması yöntemini ABD’deki sürgün yıllarından, oradaki sosyal bilimcilerden öğrenip Almanya’ya getirmişlerdi; o dönemin Alman sosyal bilimleri için bu yöntem yapısal bir değişimdi. Temel düşünce şuydu:

Küçük gruplar içinde toplumsal kanaat oluşum süreçleri izlenebilir, az sayıda denekten hareketle Batı Alman kamuoyuna dair genellemeler yapmak mümkündür. Bu tür sosyolojik grup tartışmaları bugün de yürütülmektedir; örneğin en son 2023 tarihli ve büyük yankı uyandıran Berlin çalışması “Triggerpunkte” kapsamında uygulanmıştır. “Uzlaşılar nerede oluşur? Kim susar, kim onay verir? Hangi güç dinamikleri vardır?” gibi soruları irdeler bu yöntem.

Ağustos 1950’den Mayıs 1951’e kadar Adorno’nun öncülüğünde Enstitü çalışanları bu yöntem ile toplam 1.635 deneği grup tartışmalarında bir araya getirmişlerdir. Bu araştırma ile amaçlanan, yeni Federal Almanya’daki kamuya açık olmayan görüşleri, yani daha çok özel sohbetlerde dile getirilen tutumları tespit etmekti. Tartışmalar Frankfurt, Lübeck, Augsburg, Münih, Hamburg ve Batı Almanya’nın diğer bazı yerlerinde gerçekleştirildi; araştırmanın sonucu olarak 33.000 sayfayı aşan bir rapor ortaya çıkmıştır.

Araştırma çerçevesinde yapılan tartışmadaki aşağıdaki kesit, Hitler tecrübesini bizzat yaşamış insanların savaşa ve sonuçlarına rağmen görüşlerinde bir değişim olmadığını gösteriyor:

Deney yöneticisi: Evet, bugün bir devleti—modern devleti—nasıl tasavvur ediyorsunuz? Sizce insanlar ırklara, sınıflara vb. göre mi ayrılmalı, yani farklı ırklara mı bölünmeli...?

Aradan bir ses: Hayır, böyle olmamalı!

Başka bir ses: Elbette! Zaten doğaları gereği farklı ırklar var ve aslında Tanrı’nın yasası bu ırkları saf tutmaktır, değil mi; çünkü başka türlü anlaşılamaz. Diğeri ise doğa yasasının ihlalidir.

Deney yöneticisi: Bayan Horn. Diğer hanımların bu konuda ne düşündüğünü öğrenmek istiyorum. Irk saflığına inanıyor musunuz?

Bayan Horn: Evet, her ırk saf tutulmalıdır. [...]

Bayan Dietz: Bana göre Almanya’da, insanları yönlendirme yeteneğine sahip bir erkeğin yönetmesi gerekir ve farklı toplumsal katmanları da gözetebilmelidir. Böylece halkların katlanılabilir bir birlikte yaşamına da ulaşılabilir [...]

Bugün AfD yöneticileri ve AfD’nin havzasında hareket eden “entelektüeller” benzer şeyleri söylüyorlar. AfD liderlerinden Bernd Höcke yaptığı açıklamada Almanya’nın 25 milyon eksik insanla da ayakta kalabileceğini söylüyor. Bahsettiği 25 milyon rakamı Almanya’da yaşayan göçmen kökenli insanların sayısını oluşturuyor. Höcke’ye göre Alman ırkını göçmenlerden arındırmak gerekiyor.

Araştırmadan bir başka kesit ise yapılan soykırımdan pişmanlık duyulmadığını açık bir şekilde gösteriyor:

Deney yöneticisi: Şimdi size şunu sormak istiyorum—ve diğer hanımlara da—: Demek ki siz, ya da en azından bazılarınız, Almanların Yahudileri yabancı bir ırk, halk içinde yabancı bir unsur olarak görme ve buna bağlı olarak onlara yaptırım uygulama hakkına sahip olduğunu kabul ediyorsunuz?

Aradan bir ses: Evet! [...]

Bayan Reuther: Bu biraz da şu yüzden; Yahudi de bize pek nazik davranmadı; bir bakıma bu bir tür intikamdır, diyebilirim… bazı Almanları adeta bir Rusun ya da bir Yahudinin peşine düşmeye iten şey de budur.

Savaş ve savaş sonrası dönemi yaşamış anne babası ya da büyükanne ve büyükbabası olanlara bu konuşma tarzının içeriği muhtemelen tanıdık geliyordur: Fısıltı hâlindeki antisemitizm, suçun inkârı, “Hitler döneminde her şey kötü değildi” söylemi hâlâ yaygın bir kanaat maalesef. Bugün AfD’li siyasetçilerin söylemi de belirtildiği gibi hâlâ bu paralelde gitmektedir.

Sosyolojik olarak da Hitler’in partisi NSDAP’nin en fazla oy aldığı yerlerde AfD de aynı dereceye yakın oranda yüksek oy almaktadır. Ayrıca siyasi partinin dışında Nazi geleneğini devam ettiren başka yapılar da daha fazla gün yüzüne çıkmaya başlamıştır. Bunlardan en sonuncusu Jungadler isimli bir gençlik örgütüdür. Hitler dönemindeki Hitler Jugend isimli gençlik örgütünün devamı olarak görüyorlar kendilerini ve kendi iç çalışmalarında o dönemin ritüellerini kullanıyorlar.

Tekraren belirtmek gerekirse, Almanya’da aşırı sağın yükselmesi sadece ekonomik anlamda işlerin iyi gitmediğinden dolayı değil, aşırı sağa mümbit bir zemin sunan sosyolojik bir gerçeklikten kaynaklanıyor. Bir ülkenin tarihi ile bu kadar açık bir şekilde yüzleşip kayda değer bir ilerleme gösterememiş olması da ayrı bir tartışma konusudur.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

TAMAM

Dünyada bazı kelimeler vardır sınırları aşar, enternasyolleşmiştir .

Her dilden insanın ortak kullanımıdır .

“Alo” dersiniz,

“OK” dersiniz,

“Merci” dersiniz…hatta "Ciao" bile bu kategoriye girer.

Artık bu kelimeler sadece bir dile ait değildir.

Uluslararası olmuştur.

Türkçede uluslararası kullanabileceğimiz, yaymamız gereken mükemmel bulduğum bir kelime var : TAMAM .

Kısa, net, güçlü, geniş…

“Tamam” dediğinizde,

her şey yolundadır.

“Tamam” dediğinizde,

konu kapanmıştır.

“Tamam” bazen bir onaydır,

bazen bir kabulleniş…

Türkçede manası nasıl söylediğine göre değişir.

Bazen içten bir kabuldür…

bazen isteksiz bir onay.

Bazen “yanındayım” demektir,

bazen de “yapacak bir şey yok”.

Bazen canımız hiç tartışmak istemez,"tamaamm" der geçeriz .

Aynı kelime…

Ama anlamı, tonunda gizlidir.

Yıllar önce yaşadığım bir anı geldi aklıma…

Bir kuzenim ( fransızca kelime) Eskişehir’de arabasını tamire bırakır.

Ayrılırken ustaya güvenip güvenemeyeceğini sorar.

Cevap kısa ve nettir:

“O iş tamam sen git yat.”

Ertesi gün bir arkadaşıyla karşılaşır:

“Dün arabayla Eskişehir’in altını üstüne getirmişsin!”

Meğer ustanın tamamı farklıymış

Belki de artık

“tamam”ı sadece kendi aramızda değil,

uluslararası alanda da daha çok kullanmanın zamanı gelmiştir.

Çünkü “OK” evrenseldir…

ama çoğu zaman düzdür.

“Tamam” ise daha geniştir,

daha zengindir,

daha insandır.

Ben kendi çevremde denedim.

Birçok yabancı arkadaşım artık “OK” demek yerine

bana “Tamam” diyor

Belki de küçük bir kelimeyle,

büyük bir etki yaratmanın yolu budur.

Sonra yoğurt ve döneri kaptırdığımız gibi geç kalmayalım .

Ve kim bilir…

yarın bir gün dünyanın dört bir yanında

insanlar birbirine tek bir kelimeyle cevap verir:

Tamam.

Sait Köse

Brüksel, 3 Mayıs 2026

Bu yazı 3 Mayıs Dünya Türkçülük Günü vesilesiyle, dilimizin gücünü bir kelimeyle hatırlatmak için kaleme alınmıştır .

Benim çocukluğumda tabir yerindeyse görüntü yok, ses vardı: Radyo tiyatrosu. Bir odada oturur, görünmeyen yüzleri zihnimizde kurardık. Bir kapı gıcırdar, ardında ne olduğunu kendimize göre hayal ederdik. Aynı hikâye, her dinleyenin zihninde ayrı bir sahneye dönüşürdü. Hayal gücünü harekete geçiren bir deneyimdi; görmeden inanmak ve inandığını kendi içinde tamamlamak.

Sonra beyaz perde girdi hayatıma: Marmara Sineması. Bursa Devlet Tiyatrosu’nun arka salonunda, küçük ama etkisi büyük bir yer. Kartal Tibet’in Tarkan, Cüneyt Arkın’ın Kara Murat ve Malkoçoğlu filmleri… Dergilerde dolaştığımız dünyalar orada hareket kazanıyordu. Filmlerin içine giriyorduk adeta.

Yıllar sonra Brussels International Fantastic Film Festival (BIFFF)’de devasa salonda otururken bunun aslında yeni olmadığını fark ettim. Sadece ölçeği değişmişti. Brussels Expo içindeki Palace 10 salonunda iki bine yakın insan aynı anda aynı dünyaya dahil oluyordu.

Bu, klasik film izleme deneyiminin ötesinde bir şey. Karanlıkta kasıtlı olarak yüksek sesle atılan çığlıklar, kahkahalar, perdedeki oyunculara anlarmış gibi sözle müdahale etmeler… Ama bunlar filmi bölmüyor, aksine tamamlıyor. Bir festivalden öte, bir topluluk, bir ortak kültür. Yurt dışından da gelenlerle sınır tanımayan bir oluşum. Bazen de masal kahramanları etrafta dolaşırken bir kıyafet balosu...

Bu yıl Türkiye’den Cam Sehpa filmi de bu dünyanın içindeydi. Can Evrenol’un yönettiği, La Mesita del Comedor uyarlaması olan film, basit bir durumdan yola çıkıyor: Cam bir sehpayı kurarken yaşanan küçük kaza, geri dönüşü olmayan bir süreci başlatıyor. Gerilim kazadan ziyade onu saklama çabasında yatıyor: suçluluk, panik, vicdan… Zamanla her şey zihinsel bir çözülmeye dönüşüyor. 

BIFFF, 44 yıldır büyüyerek bir kült hâline gelmiş. Ama festivalin gücü sadece gösterdiği filmlerde değil, aynı zamanda ürettiklerinde. Her yıl sosyal sorumluluk kapsamında katılımcı film yapımı da destekleniyor. Bu yıl Cinemaximiliaan ile yapılan projede ben de yer aldım. Fikirler ortaya atıldı, hikâyeler oluşturuldu. Sonra içlerinden biri seçildi ve birlikte senaryo yazıldı: The Dark Room of Mind.

Filmde alzheimer hastası bir fotoğrafçı, karanlık odada eski bir fotoğrafla karşılaşıyor. Çocukken annesinin öldürüldüğü ana ait siyah-beyaz, bulanık bir görüntü. Kim, ne zaman, nasıl çekmişti bunu?.. Film, hafızanın neyi sakladığından çok neyi bırakamadığını anlatıyor. Peşimizi bırakmayan o gölge yanımızı.

Bu tür katılımcı projelerde herkes hem katkı sağlıyor, hem bir şeyler öğreniyor. Bir yandan üretim, bir yandan kendini deneme fırsatı. Sonra o hayal dünyası beyaz perdede gerçeğe dönüşüyor. İçinde senin de bir parçan var. Ve sinema, izlenen bir şey olmaktan çıkıp birlikte kurulan bir dünyaya dönüşüyor. 

Bunu daha önce de yaşamış mıydım? Radyodan gelen sesle duygulanmak, sinemadaki kahramanla coşup taşmak… O paylaşım, birlikte varoluş hâli…

Zaman düz bir çizgi olmaktan çıkıyor; geri sarıyor, üst üste biniyor... Ve sanki bu yolculuk tek bir kelimeye dönüşüyor:

Dejavu...

Sevgiyle kalın.

1 Mayıs 2026 Brüksel

Bugün 1 Mayıs 2026. Bir Cuma. Takvimin insana seyrek de olsa sunduğu o nadir armağanlardan biri: uzun bir hafta sonu eşiği. Üç gün. Soluk alma vakti. Aile sıcaklığı, dostluk muhabbeti ya da yalnız kalma lüksü.

Ama bu sıradan görünümün arkasında, tarih hâlâ nefes alıyor.

1 Mayıs, yalnızca bir tatil değil. O, hafızanın içinde kök salmış bir tarihtir işçi mücadelelerinin, hak taleplerinin, bazen de bastırılmış seslerin yankılandığı bir gün. Ülkeden ülkeye değişen anlamıyla: kimi yerde sokaklar bir tribune'e dönüşür, kimi yerde ise ulusal birliğin sahnesine. Ne var ki her hâlükârda bu gün, bir araçtır,  siyasi ya da simgesel.

Ve nihayetinde, tek bir gerçeği taçlandırır: çalışmanın gerçeğini.

Ama "çalışma" kelimesinin altında ne yatıyor, buna dikkat etmek gerek.

Çalışma, tekbiçimli bir deneyim değildir. Ağır olabilir, değerli olabilir, görünmez olabilir, güvencesiz ya da kimliği kurucu olabilir. Ve her toplumda farklı biçimlerde tanınır  ya da tanınmaz. Onun algısı, kültürün ve siyasi tercihlerin derin izlerini taşır.

İşte benim yolum da bu aralıkta, bu eşikte şekilleniyor.

Finans, vergi, muhasebe, gayrimenkul ve miras planlaması... Bir yanda teknik bilginin soğuk dünyası. Öte yanda siyasi analiz: Belçika'nın karmaşık iç dengesi, Orta Asya'nın stratejik coğrafyası — Kazakistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan  ve zaman zaman Orta Doğu'nun girift denklemleri.

Ve bunların yanında, belki de en derin kökleri olan bir başka iş daha: Belçika'daki Türk diasporası içinde medyatik bir köprü olmak.

1960'larda imzalanan göç anlaşmalarıyla Belçika'ya yerleşen, zamanla bu toprağa kök salan, ama kimliğinin ağırlığını hâlâ taşıyan bir topluluk. Yerleşik ama derinlerde süregelen sorularla dolu: aidiyet, aktarım, temsil.

Ben de bu hikâyenin bir parçasıyım.

Göçmen bir aileden, Belçika'da doğmuş biri olarak; Türkiye'ye olan bağlılığım bazen mesafeyle daha da güçlenen bir bağlılık olarak  iki dünyanın tam ortasında duruyorum. Ne tamamen buraya ait, ne tamamen oraya. Bu arada-lık, benim için bir yük değil; bir sorumluluk.

Üstlendiğim rol, bir aracının rolüdür.

Bir yanda: diasporaya, Belçika'nın kültürel, ekonomik ve siyasi dokusunu anlatmak. Öte yanda: Türk ve Türki kültürü, Belçikalı ve Avrupalı bir okuyucuya taşımak bağlamıyla, nüansıyla, derinliğiyle.

Bu iş tarafsız değildir. Titizlik ister, doğrulama ister, sürekli bir analitik uyanıklık ister. Kişisel konfordan ödün vermeyi gerektirir. Okuma, araştırma, tartma...

Görünmez bir emektir bu. Ama yapısal bir emek.

Ve işte paradoks burada belirir.

Bu kadar çaba harcanan bir işin tanınması, çoğu zaman bu çabayla orantılı değildir.

Daha da ağırı: bu emek zaman zaman araçsallaştırılır. Desteklenmeden kullanılır. Sivil toplum aktörleri tarafından, kamu kurumları tarafından ve kimi zaman devlet yapıları tarafından.

Bu sonuncusu, meseleyi daha hassas bir zemine taşıyor.

Çünkü devlet, siyasi iktidar ile aynı şey değildir. Bu ayrım, basit görünebilir. Ama pratikte sürekli bulanıklaşır.

Bir ülke, onu yönetenlerden ibaret değildir. Bir ülke, çeşitliliğiyle, gerilimleriyle, çelişkileriyle ve yine de birlikte yaşayabilme kapasitesiyle bir halktır.

Siyasi iktidar devlet mantığının önüne geçtiğinde, roller karışır. Öncelikler kayar. Ve farklı katmanları  vatandaşları, kurumları, kültürleri  birbirine bağlamaya çalışanlar, sisteme yabancı hâle gelir; çevresel bir figüre dönüşür.

Bu bir şikâyet değil. Bir gözlem.

Sahada yürütülen çalışma özellikle diaspora kökenli gazetecilerinki  çoğu zaman zorunluluktan tercih edilir: daha az maliyetli olduğu için, daha erişilebilir olduğu için ya da anaakım medya devrelerinin gözünden kaçtığı için. Ve sunduğu gerçek fayda ile karşılık gördüğü saygı arasındaki mesafe, çoğu zaman acı verici biçimde geniştir.

Ama bu, özün değişmesine yol açmaz.

Çünkü bu çalışma, iktidara değil; daha uzun soluklu bir şeye sesleniyor: devlete  ve ötesinde, ülkeye.

İktidar geçicidir. Devlet ise zamana yazılır.

1 Mayıs, tüm simgesel yükünün ötesinde, sade bir soru sorar bize:

Çalışmaya gerçekten ne kadar değer veriyoruz?

Yalnızca görünür olana değil. Yapısal olana, bağlayıcı olana, aydınlatıcı olana da.

Kamusal sorumluluk taşıyanlara sormak gerekir: Bugün alınan kararlar, gerçekten bu kararların ağırlığının bilincinde mi alınıyor?

Vatandaşları temsil etmek, teknik bir görev değildir. Ahlaki bir zorunluluktur.

Ve o zorunluluk, yalın bir şeyle başlar:

İddia ettiğin şeye sadık kalmak.

Kadir Duran Brüksel Korner

entre lutte sociale et ingénierie de l'unité nationale

Il y a des dates qui ne dorment jamais vraiment. Des dates qui reviennent chaque année comme une blessure rouverte, ou comme une promesse que l'on n'a pas encore tenue. Le 1er mai est l'une d'elles.

En Europe, on descend dans la rue. On brandit des banderoles. On chante des chants que les pères ont appris des grands-pères, et que les enfants apprennent sans toujours en connaître les mots exacts — mais le geste, lui, on le connaît. Le poing levé. La marche. Le pavé. Il y a dans ce rituel quelque chose d'organique, de presque charnel : le corps social qui se rappelle qu'il existe, qu'il a faim, qu'il résiste. L'Europe a fait du 1er mai une fête du mécontentement civilisé. Une catharsis collective. Le peuple s'exprime contre  le capital, contre le gel des salaires, contre les promesses non tenues des gouvernements successifs. Et dans cet contre, paradoxalement, il se reconnaît. Il se reconstitue.

Mais à plusieurs milliers de kilomètres de Bruxelles, la même date respire autrement.

Au Kazakhstan, ce jour s'appelle la Journée de l'Unité du Peuple. Et déjà, dans le nom seul, quelque chose se déplace. Plus de cent trente groupes ethniques cohabitent sur ce territoire immense, étiré entre steppes et montagnes, entre héritages soviétiques et horizons asiatiques. Cent trente façons de prier, de cuisiner, de se souvenir. Cent trente récits qui auraient pu, dans un autre contexte, se regarder en chiens de faïence.

L'État kazakh ne laisse pas ce hasard géographique se débrouiller seul. Il le prend en main. Il l'organise. Il lui offre une scène, une musique, une dramaturgie. La diversité n'est pas subie , elle est mise en scène, transformée en argument politique, en preuve vivante de la viabilité du projet national. Ce n'est pas du folklore : c'est de la doctrine.

Et cette doctrine dit quelque chose de précis : nous sommes nombreux, donc nous devons être forts ensemble. Sinon, nous ne sommes rien.

On pourrait être tentés de comparer les deux modèles avec la satisfaction un peu condescendante de ceux qui croient que la démocratie occidentale a tout inventé. Ce serait une erreur de lecture.

Car ce que révèle ce contraste, ce n'est pas la supériorité d'un modèle sur l'autre. C'est quelque chose de plus troublant : deux anthropologies politiques fondamentalement différentes.

En Occident, la tension est le moteur. Le conflit est légitime, presque sacré. Le peuple se définit dans l'opposition à l'État, au patronat, aux élites. Cette conflictualité est le signe que la société respire, qu'elle n'est pas anesthésiée.

En Asie centrale, dans un environnement régional marqué par des fractures historiques jamais vraiment refermées, par des identités qui peuvent devenir des armes, par des géopolitiques qui changent de camp comme on change de saison , l'unité n'est pas un idéal sentimental. C'est une nécessité stratégique. Le peuple se définit dans la cohésion, ou il risque de se désintégrer.

Ni naïveté. Ni cynisme. Une réponse à une géographie particulière.

Le 1er mai devient ainsi un miroir tendu devant chaque société.

Non pas pour nous demander qui a raison ,  la question est mal posée. Mais pour nous obliger à regarder comment chaque civilisation choisit de penser le collectif. Comment elle décide de mettre en scène ce qui la constitue, et ce qu'elle préfère ne pas montrer.

En Europe : le peuple comme force critique, rugueuse, inconfortable. Au Kazakhstan : le peuple comme architecture à préserver, à consolider, à offrir comme signal au monde.

Derrière une même date, deux imaginaires. Deux rapports au pouvoir. Deux façons d'habiter la diversité  par la confrontation ou par l'intégration dirigée.

Et peut-être, au fond, deux peurs différentes.

L'une de l'immobilisme. L'autre de la fracture.

Bruxelles Korner — Analyse sociétale & géopolitique  — Kadir Duran

1838 – Istanbul – Ankara : archéologie d’une relation belgo-turque stratégique

BRUXELLES KORNER / KADIR DURAN

Avant les architectures institutionnelles, avant les conciliabules diplomatiques sous pavillon européen, une autre trame  plus discrète, plus organique se tissait déjà entre Bruxelles et Istanbul. Une diplomatie sans grand récit idéologique, mais animée par une logique plus fondamentale : celle des flux, des intérêts et des équilibres. 

Car Bruxelles n’a pas attendu l’Europe politique pour regarder vers l’Est. Elle y était déjà tournée, par nécessité, par instinct, presque par anticipation.

1838 : l’intuition stratégique d’un État naissant

À peine sortie de sa propre révolution, encore fragile dans son existence, la Belgique ne se replie pas sur elle-même. Elle projette. Elle anticipe. Elle s’insère.

Le traité signé en 1838 avec l’Empire ottoman n’est pas un simple document diplomatique ; il est l’expression d’une intelligence stratégique rare pour un État aussi jeune. Dans une Europe en recomposition, où les empires dominent encore tandis que les nations émergent, la Belgique choisit d’exister par le commerce.

Face à elle, l’Empire ottoman traverse une phase d’ajustement. Moins dominant politiquement, mais toujours central dans les routes économiques, il cherche à diversifier ses alliances, à respirer hors de l’étreinte des grandes puissances.

C’est dans cet entre-deux que naît la convergence.

D’un côté, une Belgique industrielle en quête de débouchés.
De l’autre, un empire en mutation à la recherche de partenaires.

Le traité de 1838 ne scelle pas seulement un accord  il inaugure une logique.

Istanbul : laboratoire d’influence silencieuse

Très vite, la relation quitte les textes pour s’incarner dans les faits. Istanbul devient bien plus qu’un point d’ancrage diplomatique : elle se transforme en plateforme d’expansion.

La présence belge y est méthodique, presque discrète, mais structurante. Consulats, réseaux commerciaux, relais techniques, tout concourt à inscrire la Belgique dans les dynamiques locales sans jamais apparaître comme une puissance intrusive.

C’est là que réside son avantage.

Dans un espace dominé par les rivalités impériales  entre le Royaume-Uni, la France et la Russie,  la Belgique avance sans susciter de rejet. Elle n’impose pas, elle propose. Elle n’occupe pas, elle s’insère.

Ses acteurs participent à des projets d’infrastructures, de transport, d’industrialisation. Non pas dans une logique de domination, mais dans une dynamique d’interdépendance.

Istanbul devient alors un terrain d’influence douce, où se déploie un modèle économique européen sans la lourdeur politique des grandes puissances.

Ankara : rupture politique, continuité stratégique

Le XXe siècle introduit une césure majeure. L’Empire disparaît, la République émerge. En 1923, sous l’impulsion de Mustafa Kemal Atatürk, la Turquie redéfinit entièrement son architecture politique.

Le déplacement de la capitale vers Ankara est tout sauf symbolique. Il marque une volonté de rupture, une tentative de réécriture de l’État.

Et pourtant, derrière cette transformation radicale, une constante subsiste : la relation avec la Belgique.

Bruxelles ne s’attarde pas dans la nostalgie impériale. Elle s’adapte. Elle redéploie. Elle recalibre.
La reconnaissance de la République turque en 1925 formalise cette continuité dans le changement.

La relation quitte progressivement le registre purement commercial pour entrer dans une dimension plus institutionnelle. Mais le socle, lui, reste intact.

Bruxelles–Ankara : une profondeur historique sous-estimée

Ce que l’on perçoit aujourd’hui comme une relation diplomatique classique entre un État membre de l’Union européenne et un partenaire stratégique dissimule en réalité une profondeur historique rarement mise en lumière.

Trois lignes de force traversent cette relation :

• L’économie comme matrice : le commerce n’est pas une conséquence, il est l’origine

• L’adaptabilité comme méthode : empire ou république, la relation se reconfigure sans se rompre

• La continuité comme logique : au-delà des ruptures politiques, le lien persiste

Conclusion : Avant les institutions, les circulations

L’histoire belgo-ottomane rappelle une évidence souvent occultée : l’Europe ne s’est pas d’abord construite dans les traités, mais dans les échanges.

Avant les normes, avant les sommets, avant les structures, il y avait déjà des routes, des réseaux, des intérêts croisés. Bruxelles n’était pas encore capitale de l’Europe — mais elle en incarnait déjà une forme embryonnaire : celle d’un carrefour.

Dans cette cartographie oubliée, Istanbul puis Ankara ne sont pas des périphéries. Elles sont des points d’équilibre.

Ce qui évolue, ce sont les cadres.
Ce qui demeure, ce sont les logiques.

Et ces logiques, elles prennent racine en 1838.

20 + 4 = 24 ?

Bu Cuma, Belçika dönüşü Eskişehir Hasan Polatkan Havalimanı’na geldik .

Check-in sırasında, online check-in yapılmadığı için 5 € ücret ödenmesi gerektiği söylendi.

Koltuk zaten belirlenmiş olmasına rağmen, sistemin ayrı bir işlem daha istediği ifade edildi.

Burada özellikle belirtmek isterim:

Herhangi bir firmayı hedef göstermek gibi bir niyetim yok, bu yüzden şirket ismi vermiyorum ve fotolarda görünen logoları sildim .

Bizim için sorun değil…

Ama herkes için öyle mi?

İnterneti kullanamayanlar,

yaşlı yolcular…

Onlar da mı aynı “sistemin” içinde?

Gelelim günün sorusuna:

20 + 4 = 24 mü?

Yüküm fazla olmadığı için küçük valizi büyük valizin içine koydum.

Toplam: 24,7 kg

Hak:

20 kg bagaj + 8 kg el bagajı= 28 kg

Ama sonuç farklı:

Valizde FAZLA

Elde SERBEST

Aynı kilo.

Farklı muamele.

Çözüm basit:

4 kiloyu eline al…

Bir anda sistem seni “anlıyor”

DEMEKKİ MESELE KİLO DEĞİL,

KİLONUN NEREDE OLDUĞU.

Bazen el bagajını aşağı aldırmaya çalışan bir sistem,

bazen elde taşımaya zorlayan bir düzen…

Kural var,koymuşlar.

Mantık… tartışılır.

Hazır konuya değinmişken ,

Eskişehir çok daha net bir şeyi hak ediyor:

Modern, dört mevsim çalışan,

uçakların sorunsuz iniş yapabileceği bir havalimanı.

Bu konuyu gündemde tutalım.

Unutmayalım, unutturmayalım.

Türkiye’ye her gidişimizde,eş dost Kaymakam Vali Belediye Başkanı Bakan;

tanıdığımız kim varsa hatırlatalım.

Ve seçim yaklaşırken şunu da söyleyelim:

Havalimanını yapan veya sözünü veren,oyları isteme hakkına sahip olsun .

Sait Köse

Brüksel,Pazar 26 Nisan 2026

Par Kadir Duran

Une date, plusieurs vérités concurrentes

Le 24 avril s’impose, année après année, comme un point de tension dans l’histoire contemporaine. Il ne s’agit pas uniquement d’un moment de commémoration. C’est une ligne de fracture active, où mémoire, politique et identité se superposent sans jamais véritablement se rejoindre.

Plus de 111 ans après les événements de 1915 dans l’Empire ottoman, le débat reste irrésolu. Non pas faute de documentation, mais en raison de la nature même du sujet : une collision entre histoire vécue, interprétations nationales et intérêts géopolitiques contemporains.

Le terme lui-même est disputé, Génocide Massacres ou déportations, Tragédie historique complexe pour certains courants académiques intermédiaires

Cette instabilité lexicale n’est pas un détail. Elle est le symptôme d’un désaccord structurel.

Le 24 avril est une date qui pèse. 111 ans plus tôt, pour certains peuples, elle revient chaque année comme un rappel douloureux  non pas seulement d'une catastrophe ancienne, mais d'une blessure qui n'a jamais tout à fait cicatrisé. Elle convoque à la fois la mémoire des disparus, la douleur de leurs héritiers et, inévitablement, l'accusation portée contre un autre peuple, un autre État, une autre identité collective. Entre deuil légitime et confrontation politique, le 24 avril demeure un moment de fracture autant que de recueillement.

Les événements de 1915 ont traversé plus d'un siècle sans trouver de nom universellement accepté. Génocide, massacres, déportations , chaque terme charrie ses propres implications juridiques, morales et diplomatiques. Et c'est précisément cette instabilité sémantique qui révèle la nature profonde du problème : nous ne sommes pas encore en présence d'un consensus historique, mais d'un champ de bataille mémoriel sur lequel se jouent des enjeux qui dépassent largement le passé.

Une question, pourtant, mérite d'être posée avec franchise : à qui a réellement profité ce déchirement ? Car si un peuple est sorti de cette période arraché à ses terres, amputé de ses structures sociales, dispersé aux quatre vents du monde, d'autres acteurs  politiques, diplomatiques, identitaires ont su, au fil des décennies, transformer cette tragédie en ressource. En levier. En capital.

Avril 1915 : la guerre comme contexte, la loi comme instrument

Le 24 avril 1915, tandis que l'Empire ottoman agonise sur le front des Dardanelles, des intellectuels arméniens sont arrêtés à Istanbul. Quelques semaines plus tard, le 27 mai, la loi de « Tehcir » officialise les déportations. Ces décisions s'inscrivent dans un contexte de guerre totale, de délitement interne et de recomposition géopolitique à marche forcée. L'empire vacille. Ses dirigeants perçoivent, ou prétendent percevoir, des menaces intérieures que la logique de survie militaire leur interdit d'ignorer.

Mais ce contexte explique-t-il tout ? Justifie-t-il tout ? C'est précisément là que les lectures divergent  et divergeront encore longtemps. La position officielle turque y voit une mesure sécuritaire dictée par l'urgence de la guerre. Le consensus international dominant y reconnaît les contours d'un génocide. Entre ces deux pôles, les historiens débattent, les archives parlent  parfois à voix basse, parfois en se contredisant.

Car la bataille des récits est aussi une bataille des sources. Les archives ottomanes, les fonds russes, les témoignages contemporains, les constructions diasporiques et les récupérations politiques modernes forment un corpus disparate, souvent fragmenté, toujours contesté. Aucune lecture sérieuse ne peut se satisfaire d'une seule boussole. Le témoin militaire qui a confronté, en chair et en os, ces narratifs rivaux face à des interlocuteurs étrangers le sait mieux que quiconque : la question arménienne n'est pas un terrain d'entente, c'est un terrain de guerre froide mémorielle.

L'anachronisme comme tentation politique

L'un des dangers les plus insidieux de ce débat est l'anachronisme moral. Imputer à des populations actuelles la responsabilité de décisions prises il y a plus d'un siècle par un appareil d'État disparu relève d'une logique qui, si elle était appliquée universellement, ne laisserait aucun peuple indemne. Les citoyens arméniens qui vivent aujourd'hui en Turquie font partie intégrante du tissu social de ce pays. Les sociétés contemporaines ne se réduisent pas à l'image de leurs prédécesseurs historiques  et elles ne devraient jamais être jugées comme si elles en étaient les simples continuations.

Il serait tout aussi faux, à l'inverse, de balayer les faits au nom de la realpolitik. Le malheur réel d'une population réelle ne saurait être nié au motif que sa mémoire a été politisée. Les deux choses coexistent : la souffrance historique est authentique, et son instrumentalisation contemporaine est réelle. Les confondre ou les dissocier artificielle­ment produit le même résultat : l'impasse.

La mémoire comme outil

Plus d'un siècle après les faits, la question arménienne continue de circuler dans les chancelleries, les parlements et les campagnes électorales avec une étonnante vitalité. Elle sert de levier diplomatique pour les uns, de marqueur identitaire pour les autres, de munition rhétorique pour d'autres encore. Certains États l'ont reconnue officiellement pour signifier leur distance vis-à-vis d'Ankara. D'autres hésitent encore, pesant les intérêts stratégiques contre les exigences morales.

Cette instrumentalisation soulève une question que l'on n'ose pas toujours formuler clairement : la mémoire des victimes peut-elle véritablement être dissociée des intérêts de ceux qui la portent ? Et si non , que reste-t-il de la dignité des morts lorsque leur souvenir devient un outil entre les mains des vivants ?

La seule voie : la vérité sans ambition politique

Nous ne pouvons pas revenir en arrière. Ni effacer ce qui s'est produit, ni prétendre le comprendre pleinement avec les outils du présent. Ce que nous pouvons faire, en revanche, c'est refuser la simplification. Refuser la condamnation sommaire autant que le déni confortable. Exiger des preuves là où l'on brandit des certitudes. Réclamer de la méthode là où règnent les passions.

L'histoire n'est pas une arène judiciaire où l'on rend des verdicts définitifs. C'est un chantier permanent, exigeant, inconfortable  qui suppose l'ouverture des archives, le dialogue académique entre toutes les parties et une volonté sincère de comprendre plutôt que de condamner ou d'absoudre.

Car une chose demeure incontestable, et elle suffit à fonder toute éthique mémorielle digne de ce nom : le malheur des uns ne saurait jamais devenir le capital politique des autres. Ce principe-là, au moins, ne devrait souffrir aucune exception.

Kadir Duran est journaliste, analyste géopolitique et directeur éditorial de Bruxelles Korner.

A lire aussi Par Tonyukuk Boran

Tonyukuk BORAN

Çanakkale’nin İttifak Devletlerince saldırı altında olduğu 24 Nisan 1915 günü Osmanlı Devleti yaklaşık 300 kişilik Ayrılıkçı Ermeni ileri gelenlerini tutuklamıştır. Tehcir kanunu ise 27 Mayıs 1915 tarihinde kabul edilmiştir.

Ermeni meselesi hakkında, bir emekli subayın anlatımları aşağıda sunulmuştur.

“2000’li yılların başlarında yurtdışı bir görevde İngiliz emekli SAS komandosu olan kişilerin NATO kapsamında teknik eğitim vermelerine irtibat subayı ve aynı zamanda çevirmen olarak görevlendirilmiştim. Türk kışlasında sürekli yanlarında olmam gerekmesi sebebi ile yemek arasında konuşurken konu savaşlardan ve özellikle Çanakkale Savaşı’ndan açıldı. Son onurlu savaş olarak birçok tarihçinin hem fikir olduğu savaş olduğunu belirtmem üzerine biri konuyu Ermeni meselesine getirdi. Orada onlara bunun bir İngiliz Propagandası olduğunu ve gerçek tarihin çok farklı olduğunu belirttim. Devamında konuyu üstlerime taşıdım. Sonuçta eğitimin durdurulması ve eğitici personelin gerekli şekilde kışla dışına kadar eşlik etme görevi tarafımdan icra edildi.

Görev sonrasında Ermeni meselesi hakkında bilgilerimin yetersiz olduğunu düşündüm. O günleri yaşayan ve kaleme alan Kazım Karabekir Paşa’nın Ermeni Dosyası kitabını okuyarak meseleyi anlamaya çalıştım. Kazım Karabekir Paşa’nın kitabında Ermenilerin Pers ve Bizans arasındaki mücadelede sürekli farklı taraflar ile ittifaklar kurdukları ancak güç dengesinin her değişiminde de bunun bedelini acı bir şekilde ödedikleri konusu dikkatimi çekti.

Kitaplar üzerinde konuyu okurken uzun süreli bir kurs için ABD’ye gönderileceğim kesinleşince Ermeni olayları konusunda hem merakımı hem de olası ABD’de bu olay ile karşılaşmam durumunda daha bilimsel ve kati cevaplar vermek için o dönemde Anakara Üniversitesinde öğretim üyesi olan Prof. Seyit SERTÇELİK Hocadan randevu almayı başardım. Randevu günü kendisine içinde bulunduğum durumu ve bu konuda yardımcı olursa sevineceğimi belirtmem üzerine sağ olsun onca işi arasında yaklaşık iki saatini bana ayırarak bilgilerinin bir kısmını özet olarak benimle paylaştı. Seyit SERTÇELİK Hoca:

• Rus Arşivlerinde uzun yıllar çalışma yaptığını ve Ermeni olayları meselesinde Osmanlı Devleti’nin taraf olması sebebi ile arşivlerinin dikkate alınmayabileceği ancak Rus Arşivlerinin herkes tarafından kabul edileceğini, Rusların Anadolu istilasına hazırlandıkları ve bu sebeble Anadolu hakkında ayrıntılı bir çalışma yaptıklarını, bu arşivlerde Polatlı’da bulunan Osmanlı garnizonunda kaç adet kab kacak bulunduğu konusunda bile veri bulunduğunu,
• Doğu Anadolu’da bulunan Ermenilerin savaş başlayınca büyük bir kısmının Rus tarafına göç ettiğini,
• İttifak devletleri saffında 200.000 den fazla Ermeni’nin görev yaptığını
• Ruslar tarafından Ermenilerce katledilen 600.000 Kürt Müslüman olduğunu belirttiği, Türklerin Ruslar açısından bir önemi olmadığından rakamlarının belirtilmediğini
• Yaptığı çalışmalar neticesinde birçok Ermeni’nin kimlik değiştirerek aramızda yaşadığını bunu çevresine ifade ettiğinde bir zamanlar güldüklerini ancak Yusuf HALAÇOĞLU Hocanın bu konuyu belirtmesi ile ciddiye aldıklarını anlatmıştı.

ABD’de kurs gördüğüm süreçte sadece başka bir ülke subayı tarafından konu açılmaya çalışılmıştı. Ancak kendisine sertçe bu konunun politik olduğu, ayrıca tarih bilimi açısından ise durumun tam tersi olduğu ve Ermeni Soykırımının olduğu ama bunun Ermenilerce uygulanan soykırım olduğunu belirtince ortamda bulunan dersin hocası tarafından konu kapatılmıştır. Ancak ortamda bulunan diğer arkadaşlara konu Rus Arşivleri üzerinden anlatılmıştır.

Teknik bir kursa gitmekle beraber ülkem ve milletime karşı yapılan saldırılara bilgi ile cevap vererek ortamda bulunan diğer ülke subaylarına da bilgi aktararak en azından bu alandaki görevimi kısmen de olsa yerine getirdiğimi düşünüyorum.”

Prof.Dr.Seyit SERTÇELİK’in de belirtiği ve Prof.Dr. Yusuf HALAÇOĞLU tarafından 2007 yılında açıklanan Kürt Alevilerin bir kısmının Ermeni olduğu açıklaması sonrasında Türk Tarih Kurumu Başkanlığı’ndan alınmasına neden olmuştur. Bu açıklamaları bazı rivayetlere göre ABD Kongre Kütüphanesinden kopyası alınan “Kürtleşen Ermeniler Raporu”na dayanmaktadır.

Birçok Ermeni vatandaşımız özgürce ve bu ülke için çalışmış olmakla beraber özellikle ABD (Osmanlı’nın son döneminde özellikle Doğu Anadolu’da okul ve misyonerlik faaliyetleri ile etki yarattılar.), İngiltere ve Fransa tarafından kullanılan ayrılıkçı Ermenilerin 1. Dünya Savaşı’nda yarattıkları tehdit nedeni ile Doğu ve Orta Anadolu’dan zorunlu tehcire maruz bırakılmaları bir tercih değil zorunluluktu.

DEM Parti’nin bu tarihsel gerçekliklere rağmen Ermeni muhipliği ise ancak HALAÇOĞLU Hocanın açıklamalarının gerçek olduğunu düşünmeye neden olmaktadır.

Bir medeniyetin büyüklüğü çoğu zaman saraylarının ihtişamıyla, ordularının gücüyle ya da fethettiği toprakların genişliğiyle ölçülür. Oysa asıl ölçü bazen çok daha küçük ayrıntılarda gizlidir. Bir pencerenin kıvrımında, bir çeşmenin gölgesinde, bir duvarın yüksekçe köşesine iliştirilmiş minicik bir yuvada!

Osmanlı şehirlerinde taşın ve ahşabın dili yalnızca insan için konuşmazdı. Sokaklar, meydanlar, camiler, hanlar ve konaklar sadece insanların barınması, ibadeti ya da ticareti için yapılmış yapılar değildi. Aynı zamanda canlı hayatın bütününe yer açan bir anlayışın ürünleriydi. Bunun en zarif örneklerinden biri de bugün hâlâ bazı duvarlarda görülebilen kuş köşkleridir.

Kuş köşkü denildiğinde akla küçük bir süs unsuru gelebilir. Oysa bunlar yalnızca estetik detaylar değildi. Taş cephelere işlenen minyatür evler, serçeler, güvercinler ve küçük kuşlar için tasarlanmış barınaklardı. Yağmurdan korunacakları, yuva kurabilecekleri, emniyet bulabilecekleri yerlerdi. İnsan eliyle yapılan bir binanın, insan dışındaki canlılarla paylaşılması fikriydi. Bugün dünyanın birçok yerinde beton yükselirken çoğu zaman ilk kaybolan şey sessizlik olur; ardından gölge, sonra kuş sesi. Oysa Osmanlı şehrinde mimari sadece yükselmek için değil, uyum kurmak için vardı. Bir caminin duvarında kuşlara ayrılmış küçük bir yuva, taşın incelikle işlendiğini gösterirdi.

Yeni Valide Camii, Ayazma Camii, Selimiye Camii gibi yapılarda rastlanan kuş evleri; bazen iki katlı, bazen cumbalı, bazen saray cepheli küçük konaklar gibidir. Mimarlık tarihçileri onları taş üzerine oyulmuş şefkat notları gibi tarif eder. Bu anlayış tesadüfi değildi. Osmanlı toplumunda vakıf kültürü yalnızca insanlara değil, hayvanlara da uzanıyordu. Yaralı leyleklerin tedavi edildiği, sokak hayvanlarına yem bırakıldığı, kış günlerinde kuşlar için yiyecek dağıtıldığına dair kayıtlar mevcuttur.

İyilik, yalnızca görünen yere değil, görünmeyene de yapılırdı. Belki de bu yüzden kuş köşkleri “sessiz iyilik”tir. Çünkü bir gösteriş taşımazlar. Üzerinde isim levhası yoktur. Kim yaptı, kim para verdi, kim övgü aldı bilinmez. Bir duvara yapılır ve kuşlar kullanır. Ne alkış ister ne teşekkür. Diğer bir deyişle kuş köşkleri bize, gerçek zarafetin görünmekte değil, düşünmekte olduğunu hatırlatır.

Bugün dünyada şehirler büyüyor, yapılar çoğalıyor, hayat hızlanıyor. Fakat insan ruhunun ihtiyaç duyduğu şeyler değişmiyor. Hâlâ bir ağaç gölgesi huzur veriyor, hâlâ kuş sesi sabahı güzelleştiriyor, hâlâ küçük bir iyilik kalpte iz bırakıyor.

Kuş köşkleri geçmişten bugüne ulaşan sessiz bir hatırlatmadır. İncelik gürültüyle değil, dikkatle yaşar. Merhamet çoğu zaman büyük sözlerde değil, küçük davranışlarda görünür. Bazen bir toplumun karakteri, meydanlarına diktiği yapılardan çok, duvarlarına açtığı minicik yuvalarda saklıdır.

Belki bugün yeniden taş cephelere kuş sarayları yapmayacağız. Fakat onların taşıdığı ruhu yeniden yaşatmak mümkündür. Bir pencere önüne su koyarak, bir ağacı koruyarak, bir canlının yaşam hakkına saygı duyarak…

Çünkü bazı eserler zamana yenilir, bazıları unutulur. Ama zarafetle yapılmış iyilik, yüzyıllar geçse de ayakta kalır.

Ahmet URFALI

                                  “Çocuğa kim demiş küçük şeydir, bir çocuk belki en büyük şeydir.’’

                                                                                                          Abdülhak Hâmid Tarhan

Kazım Karabekir, görev alanında 50 bine yakın bakıma muhtaç şehit yetimi çocuğun bulunduğunu tespit ettirmişti.1919 yılında bu çocuklar sersefil bir vaziyette; ağaç kovuklarında, mağaralarda, ağaç yaprakları ve ot yiyerek hayatlarını idame ettirmeye çalışıyorlardı.

Kazım Karabekir, ‘’Çocuk Davam’’ adını verdiği bu projesini ‘’Gürbüz Çocuklar Ordusu’’ olarak tanımlayarak, onları hayata kazandırmayı arzu ediyordu. Paşa, bu amaçla sosyal, kültürel ve eğitim anlamında çalışmalar yapmaya başladı. Ailelerini savaşlarda kaybeden bu binlerce yetim ve öksüz çocuğun bir meslek sahibi olmasını, millet hizmetine koşmalarını istiyordu. Şehitler emaneti çocuklara, askeri eğitimin yanında zanaat eğitimi de verildi. Kazım Karabekir, yetim ve öksüz çocukları Atatürk’ün huzuruna çıkardı.

Karabekir Paşa’nın çocukları Atatürk’ün huzuruna çıkarmasının amacı, ülkedeki yetimlere ve kimsesiz çocuklara dikkat çekerek onların eğitimini sağlayacak okullar kurdurtmaktı. ‘’Kimsesizlerin kimsesi ‘’ olan Atatürk, çocuklar için meslek okulları kurulmasını emretti.6 Mart 1917’de İstanbul Himaye-i Etfal Cemiyeti kurulmuştu. Bu cemiyet de Kazım Karabekir tarafından kurulan çocuk teşkilatıyla aynı amaçları taşımaktaydı.1921 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal’in Himaye-i Etfal Cemiyetinin koruyuculuğunu kabul etmesiyle yetim ve öksüz çocukların sorunlarıyla daha yakından ilgilenildi. 30 Haziran 1921’de Çocuk Esirgeme Kurumu kuruldu.

Himaye-i Etfal Cemiyeti, 23 Nisanları Çocuk Bayramı olarak anmaya başladı. Kamuoyunun ilgisini çekmek, katkısını almak amacıyla çeşitli etkinlikler yaptı. O günkü basının da, 23 Nisan’ın; “Bu gün Yavruların Rozet Bayramıdır”, “23 Nisan Türklerin Çocuk Günüdür”. “Çocuk Günü” olduğu konusunda manşetler atarak yazılar neşretti.

Yeni Türk devletinin ilk bayramı olarak 23 Nisan 1921 yılında kabul edilen Hâkimiyet-i Milliye Bayramı, daha sonraki yıllarda Hâkimiyet-i Milliye Bayramı ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaya başlamıştır. Milli Eğitim Bakanlığı ve Türk Ocaklarının aktif rol üstlendiği bayram bazen bir hafta boyunca çeşitli etkinliklerle devam etmiştir.

1980’den sonra bu bayramın adı; ‘”23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı” olarak belirlenmiştir.Zaman zaman gerek bilgisizlikten veya Cumhuriyet’in temel değerlerine kayıtsızlıktan dolayı şehit yetimlerine armağan edilen bu bayrama iyi gözle bakılmamıştır. Oysa şehitlerimizin emanetleri yetim yavruları hoşnut etmek herkesin milli görevleri arasında olmalıdır.Atatürk, şehit yetimi kimsesiz çocuklara şöyle seslenmiştir: “Küçük hanımlar, küçük beyler! Sizler geleceğin bir gülü, yıldızı ve ikbal ışığısınız. Memleketi asıl ışığa boğacak olan sizsiniz.”

Milletler geleceğini çocuklarına verdikleri eğitim sayesinde kurarlar. Çocuklar; aile, okul ve çevreden aldıkları eğitimle milli kültürlerini geleceğe taşırlar. Dede Korkut Hikâyelerinde çocuk eğitiminin anahtarı verilir: “Kız anadan görmeyinçe öğüt almaz, oğul atadan görmeyinçe sufra çekmez. Oğul atanun yetiridür, iki gözinün biridir. Devletli oğul kopsa ocağınun közidür ”

Çocuk, bir milletin ve neslin devamıdır. Bu bakımdan onun yetiştirilmesinden birinci derece de aile sorumludur. Çocukların iyi yetiştirilmesi ve varlığının korunmasının ana sebebi ailenin korunmasıdır. İyi yetiştirilen çocukların meydana getirdiği bir toplum geleceğe daha güvenli bakacaktır.

23 Nisanlarda makamlarını, koltuklarını bir anlık olsa da çocuklara emanet eden devlet yöneticileri, ‘’23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’’na bir de bu açıdan bakmalıdırlar.

   Göçebelik hareket ve canlılık ister. Göçebeliği hayat tarzı olarak seçen toplumlar, içinde yaşadıkları bozkırın, tabiatın ve coğrafyanın yapısına uymak zorundadır. Burada uyuşukluğa, gevşekliğe yer yoktur. Garipname’ye göre ; “Alp” kişide sağlam yürek, pazı kuvveti, gayret, iyi bir at, özel bir giysi, iyi bir kılıç, süngü, yay ve kader birliği ettiği iyi bir arkadaş olmak üzere dokuz şey gereklidir. Alp; kahramandır, cesurdur, yiğittir. Doğuştan olgun ve güçlüdür. Hayatının her safhasında olağanüstülük bulunur. Alp aynı zamanda; mütevazı, dürüst, cömert, konukseverdir. Alplerin eşleri de yiğit, mücadeleci, kahraman kadınlardır.

Dışa dönük bir yapıya sahip olan alp, İslamiyet’i kabul ettikten sonra “gazi tipi” halini almıştır. Ayrıca veli tipi Türk toplumunda kendini içine hapsetmez, daima bir öte duygusu ile bir ruh göçebesi gibi yaşar.

   Fethedilen yeni topraklarda atlı-göçebe ve yerleşik yapıya uygun insan tipleri yetiştirme başarısı gösterilmiştir. Alplikle gazilik, erenlikle dervişlik bunun en güzel örneğidir. Alp-eren, gazi-derviş deyişleri adlarıyla bize bir idealinin ışıltısını vermektedir.

Nâbi; Hayriye adlı ahlaki ve öğretici mesnevisinde “evsatü’n nas” (vasat, orta insan) tipini ön plana çıkarır. 18. yy.dan günümüze kadar uzanan sakin, rahatına düşkün bu tip, alplik ve gazilik geleneğinden gelen bir toplumda pek de sevilmez.

   Alp-gazi tipi milletine hesap verir, görevini yerine getirir ve ulu Tanrı’ya borcunu öder. Cihana hükmetmek ülküsü olan Kızılelma, O’nun mücadele azmini artırır. Dünya barışının, bütün milletlerinin “nizam-ı alem”e kavuşması ile sağlanacağını düşünür.

Bu bakımdan insan sevgisini esas alan eren-derviş tipi ile birleşir. Gönlü terbiye ederek, nefsi tanıyarak, insanları severek birlik ve barışı kurma gayretiyle çalışır.

Osmanlı’nın kuruluş aşamasında alplik, ahilik, erenlik kavramlarının birbiriyle dayanışmayı kişilerde görmek mümkündür. Beyler gazidir, cengaverler alp’tir, gönül ehli erendir.

 16.yy gazavetnamelerinde geçen;

         Bu Türk azdur diyü itme bahane
         Onun bir şulesi besdir cihana. (1)

beyitinde inanç ile,

         Erenlerden kuşanmışdur kuşağı
         Bu yolda can veren sanma ölüptür.deyişindeki anlam, birbirini tamamlamaktadır.

         Şemşir gibi rüy-ı zemine taraf taraf
         Saldın demür kuşaklı cihan pehlevanlar(2)

beyitindeki kendine güven duygusu, zaman içerisinde ve bozulma, çözülme dönemlerinde cesaretlendirmeye yönelerek alp-erenlerin görevlerini hatırlatmaya dönüşmüştür.

         Eder tedvir-i âlem bir mekînin kuvve-i azmi
        Cihân titrer sebât-ı pây-ı erbâb-ı metânetten

        “Ber mekînin azminin kuvveti alemi çevirir; (bunun gibi) metanet sahibinin ayak diremesinden cihan titrer” (3)

 Türk’ün ideal insan tipi olan alp-erenlik Mehmet Akif’te “Asım’ın Nesli” şeklinde karşımıza çıkar, ülkesini koruma görevini yerine getirir:

         Asımın nesli.. diyordum ya… nesilmiş gerçek;
         İşte çiğnetmedi namusunu, çiğnetmeyecek.

Alp-eren tipine duyulan hasret mısrada dile getirilir:

         Alplar, erenler, Başbuğlar
         Ardınca yürüsün tuğlar…
         Yedi iklim, yüce dağlar,
         Karış karış Türk olacak.(4)

Anadolu bozkırında yeniden dirilişin, uyanışın müjdesi tarihin tanıklığında muştulanır:

            Nerde kaldı o çağlar ki
            Analar kurt doğururdu
            Hilkat insan çamurunu
            Destanlarla yoğururdu (5)

    Yeni zamanların alp-eren tipi, Anadolu yaylasında Yunus Emre’den, Mevlana’dan, Hacı Bektaş’ı Veli’den ilham ve destur alarak gönlünü yeni güzelliklere açmaktadır:

          Yiğitlikleri atadan mirastır
          İmanları kutlu elçiden emanet

 Adı efedir

Bahadırlığın yıldırım olup çakmasıdır düşman üstüne

Adı ededir

Yeni destanların yazılmasıdır alnındaki ışıktan

Adı dadaştır

Görkemli dağların kardeşidir başı dumanlı

Adı uşaktır

Bir hasrete çırpınmasıdır sevdasıyla Karadeniz’in

Adı seymendir

Anadolu’nun ortasından bir tan ağartısıdır yeryüzüne

Adı zeybektir

Duruşu ilham verir her bakışta efsanelere

Adı yarendir

Dostluğu güvenlidir dar zamanlarda gelir

Yetişmekte olan alp oğulların, alp torunların muhteşem kültür ve tarihten aldıkları ilham ile aklın yön verici ışığı ve sezginin kavrayıcı, bütünleyici, birleştirici sentezi sayesinde yeni dünyalar kuracakları çağın sancısındadır dünya.

1- Süzi Çelebi

2- Baki

3- Namık Kemal

4- Y.Niyazi Gençosmanoğlu

5- A.Nihat Asya

Kahramanmaraş’ta yaşanan o olaydan sonra herkes aynı şeyi soruyor:
“Nasıl oldu bu?”

Ama artık bu sorunun kendisi bile eksik geliyor bana.

Çünkü bir gün önce
Şanlıurfa’da da benzer bir haber vardı.

Bir gün Urfa…
Ertesi gün Maraş…

İki gün.
İki şehir.
Aynı karanlık.

Bu artık “bir olay” değil.
Bu bir işaret.

14 yaşında bir çocuk…
Ve geride bıraktığı bir cümle:
“Hayatım boyunca hep yalnız kaldım.”

Bunu okuyunca insanın içi sıkışıyor.

Çünkü bu bir cümle değil,
duyulmayan bir hayatın özeti gibi.

Bir çocuk durduk yere bu noktaya gelmez.

Kimse bir sabah uyanıp “bugün her şeyi yakacağım” demez.

Önce konuşur… ama duyulmaz.
Sonra anlatır… ama önemsenmez.
Sonra susar… ve kimse fark etmez.

En tehlikeli kısım da tam orasıdır zaten:
Susmaya alıştığı yer.

Biz bazen çocukları yanlış okuyoruz.

Sessizse “uyumlu” diyoruz.
İçe kapanıksa “böyle biri” diyoruz.
Sinirliyse “ergenlik” deyip geçiyoruz.

Ama çoğu zaman mesele bu kadar basit değil.
Bazen sessizlik, sadece sessizlik değildir.

Bazen “biri beni fark etsin” demenin en sessiz halidir.

Ben şuna inanıyorum:
Bir çocuk evinde gerçekten görülüyorsa, dışarıda kaybolmaz.

Ama “görülmek” dediğim şey
sadece aynı evde yaşamak değil.

Yan yana oturmak değil.
Aynı sofrayı paylaşmak değil.

Gerçekten bakmak.
Gerçekten dinlemek.
Telefonu bırakıp gözünün içine bakmak.

Bu kadar basit ama bu kadar zor.

Bugün çocuklar çok şey biliyor gibi görünüyor ama
çok az şey hissedildiklerini düşünüyorlar.

Ve hissedilmediğini düşünen bir çocuk,
bir süre sonra kendini anlatmayı bırakıyor.

O olaydan sonra bir cümle takıldı aklıma:
“Hayatım boyunca hep yalnız kaldım.”

Bence en ağır yalnızlık, kalabalıkların içinde yaşanan.

Evde.
Sınıfta.
Aynı odada.

Ama kimsenin gerçekten “orada” olmadığı bir yalnızlık.

Biz ebeveynler, yetişkinler, toplum olarak
bazen çok konuşuyoruz ama çok az dinliyoruz.

Çok öğüt veriyoruz ama az anlıyoruz.
Çok düzeltmeye çalışıyoruz ama az fark ediyoruz.

Belki de mesele şu:
Çocukları “büyütmeye” o kadar odaklandık ki
onları “anlamayı” unuttuk.

Bir çocuk kaybolmaz aslında.
Yavaş yavaş elinden bırakılır.

Bir bakmışsın konuşmuyor.
Bir bakmışsın içine kapanmış.
Bir bakmışsın artık anlatmıyor.

Ve en kötüsü:
Biz bunu “normal” sanıyoruz.

Ben kimseyi suçlamak istemiyorum.
Çünkü hepimiz bazen kaçırıyoruz bir şeyleri.

Ama şunu da görmezden gelemeyiz:
Bir çocuğun iç dünyası,
ihmal kaldırmaz.

Belki de artık şu soruyu sormak gerekiyor:

Bugün bir çocuk bana bir şey anlatmaya çalışsa,
gerçekten onu duyabilir miyim?

Yoksa yine “sonra konuşuruz” mu derim?

Çünkü bazı “sonralar”
hiç gelmiyor.

Bir çocuğun sessizliğini hafife alma…
Çünkü en büyük çığlıklar, hiç duyulmayanlardır.

Fikriye Ayrancı Keper
Belçika – Genk

Projections, illusions statistiques et recomposition silencieuse du monde autour de l’Europe

Par Kadir Duran

Introduction

2026 n’est pas une année ordinaire. Elle s’inscrit dans la continuité brutale des crises du siècle, guerres ouvertes ou larvées, tensions religieuses, fractures ethniques, pandémies récentes, instabilités économiques et financières  auxquelles s’ajoute désormais une pression croissante sur l’énergie, avec une volatilité pétrolière alimentée par les rivalités géopolitiques.

Le monde ne traverse plus des crises successives. Il les cumule. Et surtout, il les absorbe sans jamais réellement les résoudre.

Dans ce contexte, toute tentative de projection vers 2030 devient un exercice délicat. Les équilibres sont fragiles, les dépendances multiples, et les décisions politiques souvent opaques, parfois difficilement lisibles. Les grandes orientations économiques se construisent désormais dans un environnement où la transparence recule, où les stratégies nationales s’affirment sans toujours se déclarer.

C’est précisément pour cette raison que cette analyse fait un choix méthodologique assumé : prolonger les tendances actuelles sans intégrer de rupture politique majeure. Observer, autrement dit, ce que deviendrait le monde si les dynamiques d’aujourd’hui économiques, démographiques, énergétiques, industrielles se poursuivaient dans leur logique propre, sans choc exogène décisif.

Mais ce choix n’est pas neutre.

Car il repose sur une hypothèse fragile : celle d’un monde stable dans ses instabilités. Or tout indique que les équilibres actuels tiennent moins par solidité que par tension contenue.

Dès lors, une double lecture s’impose. Celle, d’abord, d’un scénario tendanciel, rationnel, construit à partir des données disponibles. Et celle, plus implicite, d’un monde où l’absence de transparence politique pourrait, à tout moment, rebattre les cartes.

La question n’est donc pas seulement de savoir quels pays seront les plus riches en 2030. Elle est de comprendre sur quelles bases cette richesse repose, ce qu’elle recouvre réellement, et combien de temps elle peut tenir dans un monde qui se fragmente.

L’Europe restera riche. Mais elle ne changera presque pas.

Si l’on s’en tient aux projections disponibles, le premier enseignement est presque déroutant : l’Europe de 2030 ressemblera fortement à l’Europe d’aujourd’hui.

Les niveaux de vie progresseront globalement. Le produit intérieur brut par habitant augmentera dans la plupart des pays. Mais le classement, lui, bougera peu. Les plus riches le resteront. Les pays intermédiaires garderont leur rang. Les économies en rattrapage continueront d’avancer, mais sans véritablement renverser la hiérarchie.

C’est là tout le paradoxe du continent européen : il avance, mais sans se recomposer. Il progresse, mais sans redistribuer les cartes. Sa géographie économique reste profondément stable. Le Nord et l’Ouest continuent de dominer, l’Est rattrape lentement, et les pays candidats ou périphériques demeurent à distance.

Cette stabilité peut être lue comme une force. Elle peut aussi être interprétée comme une forme d’immobilisme. Car une économie qui change peu est aussi une économie dont les rapports de puissance internes sont déjà largement figés.

Le piège du PIB par habitant : mesurer la richesse, ou ses illusions

Le PIB par habitant reste l’indicateur de référence lorsqu’il s’agit de comparer les niveaux de vie entre pays. Il a l’avantage de la simplicité, de la lisibilité, de la comparabilité. Mais il a aussi un défaut majeur : il peut être profondément trompeur.

Il suffit, pour s’en convaincre, de regarder les pays qui dominent le classement.

L’Irlande, d’abord, s’impose sur le papier comme la grande championne européenne. Son PIB par habitant projeté pour 2030 tutoie des sommets. Mais cette performance relève en large partie d’une anomalie bien documentée : celle d’une économie qui concentre artificiellement les profits de multinationales mondiales, sans que cette richesse comptable reflète toujours la réalité quotidienne du pays.

Quand des géants pharmaceutiques ou technologiques localisent leurs droits de propriété intellectuelle ou leurs sièges européens à Dublin, ce sont les comptes nationaux irlandais qui s’envolent. Pas nécessairement le revenu réel des ménages, ni la qualité concrète de la vie. L’Irlande est riche, certes. Mais son classement repose aussi sur une architecture fiscale et juridique qui gonfle les chiffres plus qu’elle ne redistribue une prospérité homogène.

Le Luxembourg relève d’une autre logique, tout aussi trompeuse. Sa richesse est réelle, son économie puissante, son secteur financier redoutablement performant. Mais le pays bénéficie aussi d’un effet de structure massif : une part considérable de sa production repose sur le travail quotidien de centaines de milliers de frontaliers venus de Belgique, de France et d’Allemagne. Ces travailleurs créent de la richesse au Luxembourg sans être comptabilisés dans sa population résidente. Le résultat est mathématique : le ratio explose.

Dans les deux cas, la leçon est la même. Un chiffre élevé ne signifie pas toujours une richesse diffusée. Il peut traduire une performance économique réelle, mais aussi une distorsion statistique, une concentration extrême, ou une configuration territoriale atypique.

La vraie aristocratie économique européenne

Derrière ces deux cas singuliers, une autre Europe apparaît. Plus discrète, mais plus solide. Une Europe où la richesse ne repose pas d’abord sur des effets d’aubaine, mais sur des structures longues, des choix stratégiques, des modèles cohérents.

La Norvège en est l’illustration la plus éclatante. En refusant à deux reprises l’adhésion au projet communautaire tout en restant étroitement liée au marché européen, elle a fait un choix de souveraineté économique autant que politique. Sa rente énergétique, soigneusement capitalisée au sein de l’un des plus puissants fonds souverains du monde, lui a permis de transformer une richesse naturelle en puissance financière durable. La Norvège ne se contente pas de vendre du gaz ou du pétrole. Elle a converti cette rente en capacité d’investissement mondiale.

La Suisse suit une autre trajectoire, mais avec la même rigueur. Neutralité, stabilité institutionnelle, souveraineté monétaire, spécialisation dans les secteurs à très haute valeur ajoutée : l’horlogerie de luxe, la pharmacie, la finance, l’industrie de précision. Là encore, la richesse n’est pas accidentelle. Elle est le résultat d’un modèle patiemment consolidé, jalousement protégé, politiquement assumé.

L’Islande, plus petite, plus vulnérable en apparence, appartient à cette même logique des économies qui tirent parti de leur spécificité. Sa démographie réduite, sa spécialisation sectorielle, son énergie abondante et son ouverture touristique en font un cas à part, où la petite taille amplifie mécaniquement certains ratios, mais où la résilience économique reste réelle.

Et puis il y a le Danemark. Peut-être le cas le plus intéressant de tous. Car si l’on met de côté les distorsions irlandaises et luxembourgeoises, le Danemark apparaît comme le premier grand pays de l’Union européenne dont la richesse repose sur des fondamentaux lisibles : productivité, innovation, cohésion sociale, spécialisation industrielle et pharmaceutique, capacité à monter en gamme sans rompre l’équilibre du modèle social. Le Danemark n’impressionne pas par l’excès. Il rassure par la solidité.

La Belgique : prospérité réelle, fragilité croissante

La Belgique occupe une place singulière dans cette cartographie. Elle n’est ni au sommet absolu, ni en situation de décrochage. Elle appartient au groupe des économies riches, ouvertes, profondément insérées dans les flux européens et mondiaux.

Ses atouts sont nombreux. Sa position géographique, d’abord, au croisement des grandes routes commerciales d’Europe occidentale. Son rôle logistique ensuite, avec des infrastructures portuaires et de transport de premier plan. Sa densité institutionnelle, surtout, avec Bruxelles comme cœur administratif et politique de l’Union européenne, siège de l’OTAN, point de convergence de milliers d’acteurs publics, privés, diplomatiques et économiques. À cela s’ajoute un secteur pharmaceutique et chimique puissant, des services à forte valeur ajoutée, et un tissu économique encore robuste.

Mais derrière cette solidité se profile une vulnérabilité lourde : la dérive budgétaire.

La Belgique reste un pays riche. Elle n’est pas un pays en crise. Mais elle avance avec un poids croissant sur les épaules : dette élevée, déficit structurel persistant, hausse progressive des charges d’intérêts, disparités régionales tenaces. La Flandre continue de porter largement la dynamique productive du pays, tandis que Bruxelles et la Wallonie peinent davantage à transformer leurs atouts en croissance soutenue.

Le danger, pour la Belgique, n’est pas l’effondrement à court terme. C’est l’érosion. Une lente fragilisation de sa marge de manœuvre. Une prospérité qui demeure, mais qui devient plus coûteuse à maintenir.

Les grandes puissances européennes : la masse sans l’élan

L’Allemagne, la France, le Royaume-Uni, l’Italie et l’Espagne restent des puissances de premier plan si l’on raisonne en taille économique globale. Mais en termes de richesse par habitant, elles n’occupent pas les premières marches.

L’Allemagne, malgré sa puissance industrielle, subit depuis plusieurs années des tensions profondes : concurrence chinoise, transition énergétique douloureuse, coûts de production en hausse, incertitudes sur le modèle manufacturier. Elle reste la plus solide des grandes économies, mais elle n’a plus l’avance incontestée d’autrefois.

La France demeure une économie de masse, dotée d’infrastructures, de savoir-faire, d’une base productive diversifiée. Mais son endettement public, la pression sur les finances publiques et les rigidités structurelles limitent sa capacité de projection.

Le Royaume-Uni conserve un niveau de richesse élevé, mais le coût de la vie, notamment dans les grandes métropoles, réduit la perception concrète de cette prospérité.

L’Italie reste pénalisée par le poids de sa dette et par un vieillissement démographique rapide. Quant à l’Espagne, elle avance, mais à distance.

Ces grandes nations continuent donc d’imposer leur poids. Mais elles n’incarnent plus, seules, le sommet du niveau de vie européen. Elles dominent par le volume, moins par l’intensité.

L’Est européen : un rattrapage réel, mais encore inachevé

L’Europe orientale poursuit sa convergence. Les taux de croissance y sont souvent plus dynamiques. La Pologne, la Lituanie, la Croatie, la Roumanie ou la Hongrie continuent de progresser plus vite que la moyenne occidentale.

Ce rattrapage est réel. Il serait faux de le minimiser. Depuis l’élargissement de l’Union, ces pays ont réduit une partie significative de l’écart qui les séparait du cœur européen. Les fonds structurels, les investissements industriels, les délocalisations intra-européennes, la montée en compétences de leur main-d’œuvre ont produit des effets tangibles.

Mais il faut regarder les choses sans illusion. En valeur absolue, l’écart reste massif. Le rattrapage est quantitatif, mais la convergence n’est pas achevée. La Bulgarie, par exemple, reste au bas de l’échelle européenne. La Pologne progresse vite, mais demeure loin des standards nordiques.

L’Est européen avance. Mais il n’a pas encore rejoint le centre de gravité de la richesse continentale.

La Turquie : la surprise qui dérange le récit européen

Dans cette Europe relativement figée, la Turquie constitue un cas particulièrement intéressant. Non parce qu’elle deviendrait soudain une économie riche au sens des standards nordiques ou suisses. Mais parce qu’elle progresse là où certains reculent.

Sa montée dans le classement européen, jusqu’à dépasser plusieurs États membres de l’Union, a une portée symbolique bien supérieure à son simple rang. Elle dit quelque chose d’essentiel : l’appartenance institutionnelle à l’Europe ne garantit plus, à elle seule, une trajectoire économique supérieure.

La Turquie conserve des fragilités majeures : inflation, volatilité monétaire, dépendance aux flux de capitaux, sensibilité aiguë aux décisions politiques et à la confiance des marchés. Mais elle dispose aussi d’atouts considérables : une population jeune, une base industrielle large, un tissu productif diversifié, des champions nationaux puissants, une capacité d’exportation solide, et un coût relatif qui améliore son pouvoir d’achat en parité de pouvoir d’achat.

Autrement dit, la Turquie n’est pas un modèle stable. Mais elle est devenue un acteur qu’il n’est plus possible de traiter comme une simple périphérie.

Pendant que l’Europe se stabilise, l’Asie centrale accélère

C’est ici que l’analyse doit s’élargir. Car le vrai contraste n’est pas seulement interne à l’Europe. Il se joue aussi dans sa périphérie élargie, là où d’autres régions avancent à une vitesse que le continent a perdue.

L’Asie centrale, à cet égard, est un révélateur. Le Kazakhstan, l’Ouzbékistan, le Kirghizistan, le Tadjikistan, le Turkménistan n’ont rien de comparable, à ce stade, avec les niveaux de richesse européens. L’écart reste immense. Mais leur dynamique de croissance, leur démographie, leur potentiel énergétique et minier, leur position géographique en font des acteurs de plus en plus structurants.

Le Kazakhstan s’impose nettement comme le pivot régional. Son économie, portée par les hydrocarbures, l’uranium, les métaux, mais aussi par une stratégie croissante de diversification logistique et numérique, le place à l’avant-garde d’une région en mutation. Ce n’est pas encore une puissance de niveau de vie. Mais c’est déjà une puissance de ressources, de transit, de projection régionale.

L’Ouzbékistan, avec sa population jeune et nombreuse, constitue un autre cas prometteur, à condition de réussir sa transformation institutionnelle et productive. Le Kirghizistan et le Tadjikistan restent plus fragiles, mais leur dynamique démographique pourrait, à long terme, peser davantage qu’on ne l’imagine.

L’Asie centrale ne concurrence pas encore l’Europe sur le terrain de la richesse. Elle la concurrence déjà sur celui de la vitesse.

Le monde turcique : une influence qui se construit par les corridors, l’énergie et les matières premières

Au-delà des trajectoires nationales, une autre réalité prend forme : celle du monde turcique comme espace stratégique en constitution.

L’Organisation des États turciques ne constitue pas encore un bloc économique intégré au sens classique du terme. Son commerce intra-zone reste limité, sa cohésion politique encore incomplète, son poids mondial encore modeste. Mais elle possède un atout que beaucoup d’ensembles plus riches n’ont plus : la centralité géographique dans un monde fracturé.

Entre la Chine et l’Europe, entre la Caspienne et la Méditerranée, entre l’énergie, les corridors de transport, les minerais critiques et les ambitions de diversification occidentales, le monde turcique occupe un espace devenu décisif.

La Turquie y joue naturellement le rôle de moteur, par sa masse économique et industrielle. L’Azerbaïdjan s’affirme comme pivot gazier. Le Kazakhstan pèse sur l’uranium, les hydrocarbures, les corridors eurasien. Le Turkménistan, avec ses réserves gazières, reste une promesse stratégique. L’Ouzbékistan et le Kirghizistan complètent ce dispositif dans une logique plus démographique et territoriale.

Ce bloc n’est pas encore une puissance cohérente. Mais il devient un levier. Et dans le monde qui vient, les leviers comptent parfois davantage que les volumes.

L’Europe peut-elle devenir dépendante ?

La question se pose désormais de façon concrète. Non pas sous la forme d’une domination frontale, mais sous celle, plus subtile, d’une dépendance sélective.

L’Europe a besoin d’énergie. Elle a besoin d’uranium. Elle a besoin de minerais critiques. Elle a besoin de corridors alternatifs dans un contexte de guerre prolongée, de fragmentation des routes et de rivalités maritimes. À mesure qu’elle s’éloigne de la dépendance russe, elle cherche d’autres appuis. Et ces appuis se trouvent de plus en plus souvent à l’Est de la mer Noire, dans l’espace turcique et centre-asiatique.

Cela ne signifie pas que l’Europe deviendra captive. Elle dispose encore d’atouts considérables : sa richesse, son marché, son attractivité technologique, son cadre juridique, sa stabilité institutionnelle. Mais cela signifie qu’elle entre dans une nouvelle phase : celle où la richesse seule ne suffit plus à garantir l’autonomie.

Le pouvoir du XXIe siècle ne se mesure plus uniquement à ce qu’un pays possède. Il se mesure à ce dont les autres ont besoin.

Ce que les chiffres disent, et ce qu’ils ne disent pas

Les projections tendancielles sont utiles. Elles dessinent les continuités, révèlent les inerties, mettent en lumière les fractures. Mais elles ont une limite fondamentale : elles supposent que les structures économiques prolongent leur trajectoire sans rupture majeure.

Or, plusieurs forces de disruption pourraient, d’ici 2030, modifier sensiblement cette carte.

La réforme de la fiscalité mondiale peut fragiliser les économies dont l’avantage compétitif repose sur l’attractivité fiscale. L’intelligence artificielle peut accentuer l’écart entre pays fortement capitalisés en innovation et ceux qui restent dépendants d’industries plus routinières. La transition énergétique peut favoriser les économies déjà engagées dans les technologies vertes tout en déstabilisant celles qui dépendaient d’une énergie bon marché. La démographie peut bouleverser les ratios sans nécessairement refléter un enrichissement réel. Et, bien sûr, la géopolitique peut interrompre n’importe quelle trajectoire.

Autrement dit, le classement de 2030 ne sera peut-être pas faux. Mais il pourrait être incomplet.

Conclusion : l’Europe gardera la richesse, mais plus l’exclusivité du pouvoir

À l’horizon 2030, l’Europe restera l’espace du monde où le niveau de vie moyen demeure le plus élevé. Ses atouts sont considérables. Son accumulation historique de capital, d’infrastructures, d’institutions, de savoir-faire et de stabilité ne peut être rattrapée en quelques années.

Mais cette richesse n’épuise plus la question du pouvoir.

L’Europe reste dominante par le revenu. Elle l’est moins par la vitesse. Elle l’est moins encore par la maîtrise des dépendances. Autour d’elle, des régions moins riches mais plus dynamiques, plus stratégiquement situées, plus dotées en ressources critiques, prennent une importance nouvelle.

L’Asie centrale ne remplacera pas l’Europe. Le monde turcique ne dominera pas, à court terme, l’économie mondiale. Mais ils avancent. Ils deviennent indispensables sur certains segments. Ils transforment l’architecture des échanges, des approvisionnements, des itinéraires, des arbitrages géopolitiques.

La vraie leçon de cette projection n’est donc pas que l’Europe va tomber. Elle est qu’elle ne sera plus seule à compter.

Elle gardera la richesse.
Mais autour d’elle, d’autres construiront l’influence.

Et dans le monde qui vient, ce n’est pas toujours le plus riche qui dicte la règle. C’est souvent celui sans qui les autres ne peuvent plus avancer.

Sources complètes — Analyse économique Europe, Asie centrale et monde turcique

1. Sources institutionnelles internationales
Fonds monétaire international (FMI)
    •    World Economic Outlook, avril 2026 — projections PIB nominal et PPA, 195 pays
    •    worldometers.info/fr/pib (données FMI compilées)
Banque mondiale
    •    World Development Indicators — PIB/habitant historique et classification des revenus
    •    Global Economic Prospects 2025-2026 — banquemondiale.org
    •    Nouvelle classification des pays par revenu 2024-2025
OCDE
    •    Études économiques : Irlande 2025 — oecd.org
    •    Perspectives économiques de l’OCDE, décembre 2024
    •    Türkiye Economic Snapshot 2025 — oecd.org
Banque centrale européenne (BCE)
    •    Indicateur ajusté PIB irlandais (PIB réel avec demande intérieure modifiée), fin 2025
Nations Unies / UNCTAD
    •    World Economic Situation and Prospects 2025 — unctad.org
Banque eurasienne de développement (EDB)
    •    Projections de croissance Asie centrale 2025-2026

2. Sources gouvernementales françaises
Direction générale du Trésor (DGT) — tresor.economie.gouv.fr
    •    Présentation de l’économie irlandaise (mise à jour novembre 2025)
    •    Indicateurs et conjoncture — Turquie (novembre 2024)
    •    Situation économique et financière de la Belgique
    •    Présentation économique de l’Azerbaïdjan
    •    L’économie norvégienne en bref
    •    Turquie — Ralentissement de la croissance début 2025 (juillet 2025)
Bureau fédéral du Plan belge — plan.be
    •    Perspectives économiques 2025-2030, juin 2025
    •    Economic budget 2026 - Economic Outlook 2027-2031, février 2026
Banque nationale de Belgique (BNB) — nbb.be
    •    Projections macroéconomiques pour la Belgique, décembre 2025
SPF Économie belge — economie.fgov.be
    •    Aperçu de l’activité économique en Belgique (décembre 2025)
IWEPS (Institut wallon de l’évaluation) — iweps.be
    •    Perspectives économiques régionales 2025-2030, juillet 2025

3. Médias spécialisés et analyses économiques
Euronews Business
    •    Servet Yanatma, « Quels pays européens seront les plus riches en 2030 ? », 19 avril 2026
Euractiv
    •    « Le Kazakhstan dépasse la Russie et la Chine en termes de PIB par habitant, selon le FMI », août 2025 — euractiv.fr
Euronews
    •    « Central Asia posts growth above 6% in 2025, beating advanced economies », février 2026
Touteleurope.eu
    •    PIB par habitant des pays de l’Union européenne (août 2025)
    •    Fact-checking : L’UE est-elle toujours dépendante des énergies fossiles russes ? (juin 2025)
    •    Qu’est-ce que l’impôt mondial sur les multinationales ?
    •    La convergence économique à l’épreuve de l’élargissement
    •    À quoi ressemblera l’Europe en 2030 ?
CEPR / VoxEU
    •    « Comment l’IA influence la productivité et l’emploi en Europe » (février 2026) — cepr.org
Le Grand Continent
    •    « Une Europe cassée ? 10 points sur la politique de cohésion », avril 2024 — legrandcontinent.eu
Cairn.info
    •    « Irlande : une croissance en trompe-l’œil face à la pandémie », Chronique internationale de l’IRES
    •    « De la Caspienne à la Turquie : les enjeux du corridor gazier sud-européen », Hérodote, 2014
    •    « Le basculement de l’économie mondiale à l’horizon 2030 », CEPII
Allnews.ch
    •    « En Europe, le miracle économique est à l’Est », août 2024

4. Sources de données économiques
TradingEconomics — fr.tradingeconomics.com
    •    PIB par habitant Turquie, Belgique, Azerbaïdjan, Kazakhstan
    •    Taux de croissance annuel Turquie, Irlande
Worldometers / FMI — worldometers.info
    •    PIB par pays 2025-2026 (PPA et nominal)
    •    PIB par habitant mondial, Europe, Asie
Countryeconomy.com
    •    PIB Turquie 2025, Belgique 2025
DonnéesMondiales.com
    •    L’économie en Azerbaïdjan comparée à l’UE
Businessornot.fr
    •    Classement PIB par habitant 2026 : Top 30 pays (janvier 2026)
Comment-investir.com
    •    Pays par PIB : le classement mondial actualisé 2026
Lagazetteaz.fr
    •    « Le Kazakhstan en tête parmi les pays d’Asie centrale en PIB/habitant » (août 2025)
Lapresseturquoise.fr
    •    « Le Kazakhstan a désormais un PIB par habitant plus élevé que la Russie » (août 2025)
EU Reporter — eureporter.co
    •    « Kazakhstan’s GDP per capita surges past Russia and China » (août 2025)

5. Analyses sectorielles et thématiques
Coface — coface.fr
    •    Fiche risque pays : Irlande 2025
    •    Fiche risque pays : Kazakhstan
    •    Analyse risques sectoriels : Énergie (avril 2026)
    •    Économies émergentes les plus dynamiques en 2025
Contrepoints.org
    •    « Irlande : quand une imposition faible rime avec hausse des recettes » (janvier 2026)
BNP Paribas — group.bnpparibas
    •    « Quel impact pour l’Intelligence artificielle sur l’économie mondiale ? »
FMI (blog) — imf.org
    •    « L’IA transformera l’économie mondiale » (janvier 2024)
Fondapol
    •    « Intelligence artificielle : enjeux économiques et financiers » (septembre 2025)
Workday FR — blog.workday.com
    •    « L’Europe face à une nouvelle équation de productivité » (décembre 2025)
ENGIE Newsroom
    •    « ENGIE appelle à l’action face aux risques pesant sur la décarbonation de l’Europe »
Dauphine PSL — dauphine.psl.eu
    •    « Le retour des crises énergétiques : mécanismes, effets et antidotes »
    •    « Les enjeux de la crise mondiale : entre sécurité d’approvisionnement et transition énergétique »
Enerdata — enerdata.fr
    •    « Azerbaïdjan : stratégie énergétique, SOFAZ et ambitions 2030 »
IEA / AIE — iea.org
    •    World Energy Outlook 2023 (résumé)

6. Sources sur le monde turcique
Eurasia Focus — eurasiafocus.com
    •    « L’Organisation des États turciques : ambitions et réalités » (mai 2025)
TRT Français — trtfrancais.com
    •    « Organisation des États turciques : quinze ans de coopération » (octobre 2024)
Anadolu Agency — aa.com.tr
    •    « L’OET fête son 15e anniversaire » (octobre 2024)
Donneesmondiales.com
    •    Membres de l’OTS — données démographiques et économiques
Observatoire de l’Europe — observatoiredeleurope.com
    •    « L’UE salue le partenariat gazier azerbaïdjanais » (mars 2026)
Times of Israël (Ops & Blogs)
    •    « De Moscou à Ankara : l’erreur énergétique de l’Europe » (janvier 2026)
La Gazette AZ — lagazetteaz.fr
    •    « Le Corridor gazier Sud d’Azerbaïdjan réduit la dépendance énergétique de l’Europe »
Pravda FR — francais.news-pravda.com
    •    « Bilan de l’Année Turcique » (janvier 2026)

7. Sources encyclopédiques et institutionnelles secondaires
Wikipédia (FR)
    •    Économie de la Turquie, Économie de la Belgique, Économie de la Norvège, Économie de l’Islande, Économie de l’Europe, Organisation des États turciques, Ouzbékistan, Liste des pays par PIB (PPA) par habitant
CEPII (Centre d’études prospectives et d’informations internationales)
    •    Scénario économie mondiale 2030-2050
Swissinfo.ch
    •    « Suisse, Norvège : deux “cas” européens » — analyse comparée
Atlantasocio.com
    •    Classement des États d’Europe par PIB par habitant
Erdyn.com
    •    « La convergence économique : une réussite de l’Union européenne ? »
Robert Schuman Foundation
    •    « Quelle convergence au sein de l’UE élargie : les enjeux pour la Bulgarie et la Roumanie ? »
Lafinancepourtous.com
    •    Circuits d’optimisation fiscale passant par l’Europe
Vie-publique.fr
    •    Impôt sur les multinationales : taux minimum de 15 %
Investory.fr
    •    Classement par PIB des pays en 2026 : quelles tendances pour demain ?
Europe1 / Ekioz.fr
    •    L’énigme irlandaise : comment une particularité nationale fausse les données de la zone euro
IBSA (Brussels) — ibsa.brussels
    •    Perspectives économiques régionales 2025-2030 (Bruxelles, Flandre, Wallonie)

Toutes ces sources ont été consultées entre le 17 et le 19 avril 2026. Les données du FMI utilisées correspondent au World Economic Outlook d’avril 2026 sauf mention contraire.

RENVOYER L’ASCENSEUR

Fransızcada bir deyim vardır: renvoyer l’ascenseur.

Asansörü geri yollamak diye düz tercüme edilir .

Anlamı basittir; yapılan bir iyiliği, bir hizmeti, zamanı geldiğinde karşılık vererek geri göndermek.

Daha doğrusu kendin rahatladığında iade etmektir,ve herhangi bir bedeli veya maddi manevi yükü olmayan iyilikitir.Basitçe asansörü geri yollamak,sizde binesiniz diye .

Bu, sadece bir nezaket kuralı değildir.

Aynı zamanda bir vefa meselesidir.

Özellikle siyasette…

Siyaset sadece kendi kariyerini düşünmek değildir.

Siyaset sadece konuşmakta değildir.

Siyaset, hatırlamaktır.

Siyaset, zamanı geldiğinde yapılanı unutmamak ve karşılığını vermektir.

Ama ne yazık ki, siyasette — tıpkı hayatın birçok alanında olduğu gibi —

insanlar çoğu zaman hatırlamak yerine unutmayı,

vefa göstermek yerine görmezden gelmeyi tercih eder.

Hatta kimileri yardım eder gibi görünür…

Ama zamanı geldiğinde o iyiliğin karşılığını vermek bir yana,

insanı yalnız bırakır.

Daha da kötüsü,

bazıları sizi yukarı çıkarmak yerine,

aynı asansör boşluğuna itmeye çalışır.

Oysa bazı şeyler unutulmamalıdır.

Yapılan bir iyilik…

Verilen bir emek…

Zor zamanda uzatılan bir el…

Çünkü vefa, sadece bir duygu değil,

aynı zamanda bir duruştur.

Hayat devam eder,zaman geçer hemde çok çabuk geçer,

Ama yapılanlar unutulmaz.

İyilik de kalır, vefasızlık da…

Dünya döner ve herkes,

yaptığıyla bir gün mutlaka karşılaşır.

VE HAYATIN DEĞİŞMEZ BİR GERÇEĞİ VARDIR :

İnsan bazen yükselirken fark etmez,

ama inerken asansör her zaman orada olmayabilir ...onada asansör boşluğu denir .

Sait Köse

Antalya , Pazar 19 Nisan 2026

Dipnot : Fırsatınız oldukça mutlaka sabah güneşi alın , acayip ilham veriyor

(Göçebe Fikir, Kültür, Sanat ve Edebiyat Dergisi Aralık 2025 Sayısı, s. 67-80)

Hilmi ÖZDEN

Zaim Ağa Konağının Ön Cephesi (Fotoğraf: Hilmi Özden 2025)

Teşekkür

2025 Ağustos ayında Eskişehir Sivrihisar ilçesine dostum Atilla AYVA ile birlikte yaptığımız yolculukta ziyaret ettiğimiz yerlerden biri Zaim Ağa Konağıydı. Konağa gelen ziyaretçilere açıklamalarda bulunan Anadolu Üniversitesinden tez aşamasında Tarih Bölümü öğrencisi Şeyda OKUR Hanıma teşekkür eder başarılar dileriz.

Giriş

Zaim Ağa Konağı, Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Sakarya Meydan Savaşı'ndan sonra 22 Mart 1922 ile 29 Mart 1922 tarihleri arasında cepheyi ve birlikleri denetlemek için askeri ve sivil heyetle birlikte Sivrihisar'da konakladığı binadır. Bu bina Zaim zadelerden Hacı Ali Ağa'nın konağıdır. Yanında kardeşi Şefik Ağa'nın konağı da vardır. Mustafa Kemal Paşa esas Hacı Ali Ağa'nın konağında kalmakla birlikte Ali ve Şefik Ağalar bu her iki binayı Mustafa Kemal Paşa ve beraberindeki heyete tahsis etmişlerdi (Şakar, 2016: 62).

Mustafa Kemal Paşaya Tahsis Edilen Masa ve Yatak (2025 HÖ)

Kerkük Türkmen aşiretinden olan bu aile muhtemelen 1895 yılında Anadolu'ya göç etmişlerdi. Aile üç erkek kardeşten oluşuyordu. Babaları Kara Zaimoğlu Kerkük'te kalıyor. Ailenin nüfus yoğunluğu nedeniyle üç ayrı konak yapılmıştı. Hacı Ali (şimdiki Zaim Ağa Konağı), bitişiğine kardeşi Şefik Ağa (Sakarya Konağı) Hasan Ağa Konağı yıkılmış kalıntısı yoktur. Hacı Ali Ağa'nın Konağı babalarının ismine atfen Zaim ağa Konağı olarak bilinmektedir. Konak 1902 tarihinde yapılmış olup, çok nüfuslu aile yapısına uygun ve Osmanlı yapı ve işçiliği ile tanzim edilmiştir (Şakar, 2016: 58).

Zaim Ağa Konağı

Geniş bir bahçe içinde yer alan konak, iki katlı olarak inşa edilmiştir. Ayrıca altta yarım kat yüksekliğinde bir bodrumu mevcuttur. Zaimoğlu adıyla anılan Ali Zaimoğlu tarafından inşa ettirilen yapının, usta adı bilinmemekte, ancak ahşap işlerinin Hafız Ahmed Elmas'ın eseri olduğu söylenmektedir (Sayan, 2009: 87). Konağın bodrum ve giriş kat duvarları yığma çamur harçlı kırma moloz taş; üst katları ahşap çatkı arası tuğla ve kerpiç dolgulu karkas şeklinde inşa edilmiştir. Üstü kırma çatılı ve oluklu kiremitle örtülüdür. Kuzey (giriş) cephesi sokağa bakan konağın arka ve doğu yanında bulunan bahçesi ve avlusu (hayatı) yüksek duvarlarla çevrilidir. Buraya doğrudan açılan çift kanatlı ahşap bir borda kapı mevcuttur. Doğrudan bahçeyle ve giriş katıyla bağlantılı olan bodrum katı; kiler, depo, ahır, ambar ve şaraphana gibi bölümlere ayrılmıştır. İç sofalı bir plana sahip üst katlar ise tamamen ikamet amaçlı olarak düzenlenmiştir (Sayan, 2009: 87).

İç Mekânda Dolap ve Sedir (2025 HÖ)

Konak 3 kattan oluşmaktadır. Ek bir ilaveyle çok amaçlı mutfak bulunmakta, 1. kat ailenin barındığı geniş bir salon, salona açılan 4 oda vardır. Odaların dışında iki oda arasında seyirlik bir bölüm, odalarda bulunan dolaplar aynı zamanda yatak, yorgan vs. bulunduğu bölümlerden oluşup, bu odalar oturma odası yanında yatma amaçlı da kullanılmaktadır. Her oda dolap içinde bir gusülhane (banyo) içerir. Ailenin gün boyu yaşantısı salonda geçmektedir. İkinci kat misafir katı olup birinci kat yapısının kopyasıdır. Salonda güneye bakan makat (divan) giriş kapı üzerine isabet eden bölümde de ana kapıdan girenin kim olduğunun görülmesi için zeminde kafes gözetleme alanı bulunmaktadır. Genelde binanın güneş alması için bol pencereli oluşu dikkat çekicidir. Yapıda bir kat daha bulunmakta burası tek göz odadan oluşmaktadır. Bol pencereli tepesi havadarlıklı olup, burada ailenin kışın tüketeceği pastırma, sucuk ve sebzenin kurutulacağı mekândır. Şu anda burası mevcut değildir. Aslında Sivrihisar'daki eski konaklarda bu ilave yapı bulunmamaktaydı. Binanın ana giriş kapısına beş mermer merdivenle çift taraftan çıkılır, kapı çift kanatlı olup genelde sağ kanat kullanılır. Ana giriş kapısında her iki kanadında ses veren pirinçten tokmak bulunmakta, sol taraftaki tokmak çalındığında çalanın kadın olduğu, sağ taraftaki ise erkek olduğu henüz kim olduğu görülmeden anlaşılmaktadır. Yapının genelinde kullanılan ağaç yörenin ürünü olan sarıçam kerestesidir. Binanın içindeki tavan, oda kapıları, duvardaki mumluk ve mucire( çekmece) dolap işlemeleri birer sanat harikası olup, işçilikte kullanılan motifler Selçuklu ve Osmanlı asma kökenli işlemelerdir (Şakar, 2016: 58).

Duvarda Gömme Dolap (Yüklük) (HÖ 2025)

Bol Pencereli Duvarlar (HÖ 2025)

Odaların giriş kapıları oyma ve geçme tarzında özenli ahşap süslemelere sahiptir. Genelde iç düzenlemesi ve elemanları itibariyle birbirlerine yakınlık gösteren bu mekânlardan sokak yönündekiler çıkmalarla genişletilmiştir. Bunlar iç süslemeleriyle de diğerlerinden daha özenlidir. Odalarda pencere önlerine kolçaklı sedirler yerleştirilmiş, duvarlardan birisi, dolap ve çiçekli ahşap yüklüklerle kaplanmış; yüklüklerin bir tarafı gusülhane olarak değerlendirilmiştir (Sayan, 2009: 96). Ahşap tavanlar ve duvarlara yerleştirilen gömme dolaplar da nitelikli ahşap işçiliği sergilemektedir. Isıtmanın daima soba ve pirinç mangallarla sağlandığı anlaşılan odalarda ocak yoktur. Soba deliklerinin ise özgün olduğu görülmektedir.

Süslemesi

Yapının dışta en belirgin süslemesini üst kat cephelerinde tuğlaların çeşitli şekillerde istiflenmesi ile biçimlenen bezemeler oluşturmaktadır. Çıkmalar, bunları ve saçakları taşıyan profilli ahşap konsollar, demir pencere şebekeleri, açıkta bırakılan ahşap hatıllar ve çatkılar yapının sokak cephesinde hareketli ve simetriğe yakın bir dekorasyon oluşturmaktadır. Düz tahta kaplamalı saçaklar ve çift kanatlı ahşap dış kapılar ise sadedir (Sayan, 2009: 98). Konak, dıştaki yalın görünüşüne rağmen içte zengin bir süsleme programına sahiptir. İç mekânlardaki süslemeler; oda kapıları, dolaplar, yüklükler, tavanlar, alçı raflar ve sedirlerde görülmektedir. Bezemeyi oluşturan motiflerin tümü geometrik ve bitkisel karakterlidir. Ahşap süslemelerde oyma, geçme ve yüzeyler üzerine çakıları çıtalarla bezeme kompozisyonları meydana getirilmiştir. Çıtalı tavan süslemelerinin ana motifini ince çıtalarla şekillenen küçük kareler içindeki stilize çarkıfelek motifleri ve "S" kıvrımları oluşturmaktadır. Bunların ortasındaki göbeklerde ayrıca metal süs unsurları da kullanılmıştır. Sofaların ve odaların duvarlarında görülen alçı lambalıklar da süslemeli elemanlardır. Başka yapılarda da gördüğümüz bu tarz rafların alt kısımlarında simetrik bir kompozisyon oluşturacak şekilde geometrik motifler yer almakta; onun altındaki üçgen panonun içinde tasvir edilen soyut bir çiçekli bitkinin üst köşelerinde, Arapça kabartma olarak yazılan “Maşaallah 1320” ibareleri okunmaktadır (Sayan, 2009: 103).

Maşallah 1320 (Sayan, 2009: 102).

Tarihlendirme

Yapının sokak cephesindeki giriş kapısı üzerine konulan “1320” yazılı tuğla tarih kitabesinden, konağın 1902 yılında yaptırıldığı anlaşılmaktadır. İç mekân duvarlarındaki alçı rafların üzerinde aynı tarihin tekrarlanmış olması da bunu teyit etmektedir (Sayan, 2009: 103). Konak 1905 yılına kadar Zaim ağa ailesinin barındığı mekânken, 1905 yılında Osmanlı hükümeti tarafından EYTAM ( askerdeki insanların yardıma muhtaç aile ve yetim çocuklarını himaye eden kurum) olarak 1914 yılına kadar işlevini sürdürmüştür. Yapı 1905 yılında, Fransız ortaklı “Osmanlı Genel Sosyal Güvenlik Sigorta” şirketi tarafından sigorta edilmiştir. Bu konuda yazılı belge olmayıp, konağın 2007'deki yenilenme sırasında bulunan orijinal pirinç plakette sigorta şirketinin logosu ve açıklaması bulunmuştur. Bu belge Sivrihisar Eğitim Vakfı'nın 109 nolu demirbaşında mevcuttur. Yapı 1914'ten sonra bir süre Hükümet Konağı olarak kullanılmış daha sonra Zaim ağa ailesi tarafından konut olarak kullanımını sürdürmüştür. Ancak konağın bakımı ve giderlerinin karşılanmasında zorluk çekildiği için bina ciddi oranda bakıma ihtiyaç duyulmuştur. Konak 2007 yılında, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından kamulaştırılmıştır. Bakanlık binayı 28 Mart 2007’de Sivrihisar Belediyesine tahsis etmiştir. Kültür Bakanlığınca yenilenme projesi hazırlanmış, Eskişehir İl Özel idaresinin sağladığı ödenekle aslına uygun şekilde restore edilmiş ve Temmuz 2007'de Müze ve Kültür Evi olarak hizmete açılmıştır (Şakar, 2016: 58-59).

Zaim Ağa Konağı’nın Kurtuluş Savaşındaki Yeri

Temsili İki Bakanlar Kurulu Üyesi (2025 HÖ)

Temsili Bakanlar Kurulu toplantısı (2025 HÖ)

Sakarya Meydan Muharebesi kazanılmış düşman Sakarya Nehri’nin batısına atılmıştı. 1922 yılının ilk aylarında ise gerek Batı Cephesi Karargâhında ge­rekse Başkomutanlıkta genel bir taarruzun yaz aylarında yapılması konusunda görüş birliğine varıldı. Türk ordusunun levazım, silah ve cephane ile taktiksel olarak taarruza hazırlandığı sırada İngiltere, Fransa ve İtalya arasında Anado­lu'nun geleceği ile ilgili bir konferansın düzenleneceği haberi alındı. Hükümet, Hariciye Vekili Yusuf Kemal (Tengirşek) Bey'in başkan­lığında bir heyeti temaslarda bulunmak ve Avrupa kamuoyuna ilk el­den bilgiler vermek üzere Paris ve Londra'ya gönderme kararı aldı. TBMM'nin 4 Şubat 1922 tarihli toplantısında Hariciye Vekili Yusuf Kemal Bey gezinin gerekçesini milletvekillerine şöyle açıkladı: “Millî davamızı Türkiye Büyük Millet Meclisi namına onun Hariciye Vekili olarak doğrudan doğruya yerlerinde müdafaa etmek, bu davanın na­sıl haklı bir dava olduğunu gücümüz yettiği kadar cihana anlatmaya çalışmak üzere bizzat ben, Hariciye Vekiliniz, Avrupa'da bir seyaha­ti faideli gördüm”. Meclis'teki İkinci Grup'un etkili üyelerinden biri olan Erzurum Milletvekili Hüseyin Avni Bey, Anadolu harekât-ı mil­liyesinin bir yandan “kendisine tecavüz eden düşmanlara karşı, mem­leketini müdafaa” ettiğini, diğer yandan da “medeni bir şekilde bütün dünyaya varlığını” gösterdiğini, bu nedenle Hariciye Vekilinin Avrupa gezisinin “gayet muvafık” olduğunu öne sürdü. Meclis'in Hariciye Ve­kiline “siyaseten müzahir”(yardımcı) olduğunu ve “müttehid (birlik) olarak” kendisine yardımcı olacağını belirtti. Mersin Milletvekili Selahaddin Bey, Meclis başkanlığına verdiği takrirde, “Misak-ı Millî esasatı dairesinde hukuk-u milliyenin tamamii mahfuziyeti ve her mağdur millet için teslim olu­nan tamiratın çiğnenen topraklarımız için dahi temin-i kabulü suretiyle şeref-i milli dairesinde sulh ve sükünun tesisi emrinde Hariciye Vekili Yusuf Kemal Bey'in .... mesaisine Meclis-i Alinin müzaharet ve itimadı tammesi mevcud olduğundan tayini esamiyle “re'ye vaz'ını” önerdi. Yapılan oylamada 178 milletvekili olumlu oy kullanırken, 3 milletvekili ise çekimser kaldı (Yakut, 2023: 7- 8).

Kurtuluş Harbindeki Askeri Malzemeler (2025 HÖ)

TBMM Hükümeti'nin diplomasi yoluyla Misak-ı Millî'yi gerçekleştirme perspektifini pratiğe dökmek için yola çıkan Hariciye Vekili Yusuf Kemal Bey, Paris'e gitmeden önce İstanbul'da Padişah Vahdet­tin, Sadrazam Tevfik Paşa ve Hariciye Nazırı Ahmed İzzet Paşa ile görüşmelerde bulundu ancak bu görüşmelerden Ankara lehine bir so­nuç alamadı. Yusuf Kemal Bey, Avrupa'daki temaslarında önce Pa­ris'te şehir merkezine yakın bir köyevinde eski başbakanlardan Aris­tide Briand ile görüştü ve Ankara'nın yaklaşlaşımını aktardı. Ardından 16 Mart 1922'de Londra'da İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Curzon'la görüşerek, barışın yolunun Misak-ı Millî'yi kabul etmekten geçtiği­ni belirtti. Lord Curzon, Yusuf Kemal Bey'e TBMM Hükümeti'nin Sovyetler Birliği ile olan ilişkisinden rahatsızlık duyduklarını açıkladı. Hatta İngiltere'ye karşı kuvvet kullanılmaması konusunda güvence is­tedi ve Ankara Hükümeti'nin kuvvet kullanması halinde İngiltere'nin her türlü silahla buna karşı koyacağını bildirdi. Daha önce kararlaş­tırıldığı gibi İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Curzon, Fransız Dışişleri Bakanı Raymond Poincare ve İtalya Dışişleri Bakanı M. Schanzer 22 Mart 1922'de Paris'te bir araya gelerek Türkiye ve Yunanistan'a bir ateşkes önerisinde bulundu (Yakut, 2023: 8). Ateşkes önerisinde; taraflar arasında on kilometrelik askersizleştirilmiş bir alan oluşturulması, tarafların askeri kıta, asker ve cephane bakımından güçlendirilmesi, askeri kuvvetle­rin mevcut konumlarını koruması, İtilaf devletlerine ait askeri komis­yonların söz konusu şartları denetlemesi, çarpışmalara üç ay süreyle ara verilmesi gibi konular ön plana çıkarılmıştı. Yunan tarafı ateşkes önerisini kabul etti. Bu sırada cephede bulunan Mustafa Kemal Paşa, hükümetle görüşerek ateşkes önerisini ilkesel olarak kabul edileceğini açıkladı. Sakarya Savaşı'nda maddi ve manevi açıdan büyük darbe alan Yunan ordusunun toparlanmasına fırsat verilmemesi ve ordunun ta­arruza hazırlanması ile ateşkesle tahliyenin paralel yürütülmesi verilen kararlar arasındaydı. TBMM Hükümeti'nin kararı Paris'e ulaşmadan üç dışişleri Bakanı 26 Mart'ta Ankara'ya ortak bir nota daha verdi. Bu notanın koşulları arasında; Yunanistan'ın Anadolu'yu boşaltması, Doğu Trakya'nın paylaşılması (Tekirdağ'ın Türkiye'ye, Kırklareli ve Edirne'nin Yunanistan'a), Çanakkale ve İstanbul boğazlarında geçiş serbestliğinin sağlanması için askersizleştirilmiş bölgeler oluşturulma­sı, İzmir'in Türkiye'de kalması ancak İzmir'deki Rumlarla Edirne'deki Türklere yönetime katılma imkânının sağlanması, Doğu Anadolu'da bir Ermeni yurdunun olması, İstanbul'un Türkiye'de kalması ve barı­şın sağlanmasıyla İstanbul'un boşaltılması gibi Türkiye'nin egemenli­ğiyle bağdaşmayan hükümler vardı (Yakut, 2023: 9).

Yunanistan bu teklifi hemen kabule yanaştı. Türkiye ise öneriyi hemen reddetmeyip şartlı kabul edilmesini benimsedi. Anadolu'nun işgal ordularından tamamen boşaltılması şartı ileri sürülerek diğer şartlarının ise kabul edilmeyeceği ve teklif edilen barış konferansına sıcak bakılabileceğine karar verilmesi düşünüldü. Atatürk 22 Mart 1922'den beri Batı cephesinde denetlemelerde bulunuyordu. Atatürk derhal Ankara'ya haber verip bu minval üzerine kesin karar almak için hazırlık yaptırarak Bakanlar Kurulunu Sivrihisar'a çağırdı. Bakanlar Kurulu; Atatürk ve beraberindeki askeri heyetin misafir kaldığı ve konakladığı Sivrihisar'daki Zaimağa Konağı'nda toplandı ve 24-25 Mart 1922 gecesi çalışmalar yapılarak İtilaf Devletlerine verilecek cevap hazırlandı (Şakar, 2016: 61).

Ödün vermeyen ama savaşçı da görün­meyen incelikli bir cevap hazırlamıştı. Bakanlar Kurulu cevabı uygun buldu. Cevap Meclis'te görüşülüp onaylandıktan sonra Londra, Paris ve Roma'ya tellenecekti. Bakanlar kuruluyla birlikte, Başkomutan'ın davet ettiği Sovyet Rusya Büyükelçisi Aralov, Ataşemiliter (Askeri Ateşesi) Zvonaryev ve Azerbaycan Büyükelçisi İbrahim Abilov da Sivrihisar'a gelmişlerdi (Özakman, 2025: 545).

Aralov, Gazi Mustafa Kemal Paşa ve Abilov (Dökmeci, 2024: 23)

Sovyet Diplomatı S. L Aralov'un Türkiye Hatıralarından Sivrihisar’daki o günleri okumak mümkündür[1]:  27 Mart günü (1922) sabah saat 7'de özel bir vagonla, Ankara istasyonundan yaklaşık 50 km. uzaklıkta (gerçekte yaklaşık 120 km. Orhan Keskin) Biçer istasyonuna hareket ettik. Abilov'la birlikte, Biçer istasyonundan Sivrihisar'a otomobille gittik. Bu yol 100 km. yi aşkın bir yoldu. (Yaklaşık 42 km.) Yolda, itilaf devletleri tarafından teklif edilen silah bırakılması meselesini konuşmak üzere tam kadro halinde M. Kemal'e giden Türk Hükümeti'ne rastladık. Sivrihisara sabahleyin saat 8'de vardık. Resmi bir törenle karşılandık. (Bakanlar karşılanmış olmalı- Orhan Keskin) Şeref kıt'ası, bando, halk topluluğu, kısacası her şey vardı. Sivrihisar'da Albay Arif Bey komutasındaki Kolordu'nun karargâhı bulunuyordu. Mustafa Kemal Paşa ile batı cephesi komutanı İsmet Paşa burada idiler. Bizi kabul ettiler, kahvaltı ikram ettiler….        .

Ertesi sabah, Sivrihisar kasabasıyla tanışmaya gittik. İlkokulu gezdik, derslerinde bulunduk. Manzara oldukça can sıkıcı idi. Çocuklar doğrudan doğruya yerlerde oturuyorlardı. (Herhalde halı ve kilim gibi sergi üzerinde oturmuş olmalılar-Orhan Keskin) Sıra falan yoktu. Müzik dersinde çocuklar Mustafa Kemal'le ilgili şarkılar söylediler ve şiirler okudular. Okuldan ayrılırken, çocuklara gerekli hediyeler alınmak üzere, sarıklı öğretmene Sovyetler Birliği adına biraz para verdik. Çok duygulanan ögretmenin gözleri yaşardı. Boynuma sarıldı. Okulda kitap ve ders aracı yokluğundan uzun uzun yakındı. Sivrihisar kasabasının Millî Kurtuluş Savası'nda hizmetleri dokunmuştur. Halkın topladığı para ile bir uçak satın alınmış ve cepheye gönderilmiştir. Kasabaya ziyaretimiz sırasında, uçak kasabanın göklerinde uçmakta idi.

Aralov'un Bahsettiği Uçak (Dökmeci, 2024: 23)

1921 yılında Yunanlıların yaptığı taarruz sonucunda Sivrihisar, Yunanlıların eline geçmişti. Ama kasabanın çilesi çok sürmemiş, Türk Ordusunun baskısı altında Yunanlılar kasabayı bırakmak zorunda kalmışlardı.

Sivrihisar, çok eski, Ankara'dan da eski bir kasabadır. Padişahlardan birinin mezarı burada imiş. (yanlış-Orhan Keskin) Eski camii tamamıyla ihmal edilmiş harap bir durumda idi. Eski caminin neden böylesine ihmal edildiğini sorduğumuzda: caminin imamı, devletin yardım etmediğini ödenek vermediğini söyledi. Kendisine, dindar kişilerin bu işle ilgilenmeleri gerektiğini söyledik, imam buna cevap vermedi.

(Emirdağ) Batık köyünde komutanı Yarbay Murad Bey olan 41. Tümen karargâhı bulunuyordu.

Aziziye (Emirdağ) kasabasına geldik. Burada komutanı Selahaddin Adil Paşa olan 2. Kolordunun karargâhı bulunuyordu(Keskin, 2001: 49-50).

Bakanlar Kurulunun Sivrihisar'da toplanması İşgal Devletlerinin Anadolu'yu bölmek isteyen Ateşkes Teklifine Ret Cevabının Verilmesi, Sivrihisar'da yapılan bu toplantıda kararlaştırılmıştı. Bu karar aslında Yunanlıların Anadolu'dan tamamen atılması için cesaretle ve azimle savaşa devam edileceğinin kesin bir kararı olmuştur. İşte bu açıdan Gazi Paşa’nın konakladığı bu bina İstiklal Savaşı tarihimizin manevi bakımından çok önemli ve değer verilmesi gereken bir yer olmaktadır. Ayrıca Bakanlar Kurulunun Ankara dışında toplandığı ilk ve son yer olarak da istisnai bir konum arz etmektedir. Sivrihisar'da ateşkes önerisiyle ilgili notanın karşılığı olan bu karar verildikten sonra Bakanlar Kurulu Ankara'ya döndü. Başbakanı Fevzi Paşa (Çakmak) olan 18 Bakandan oluşan kabinenin 11 (10) Bakanı bu toplantıya katılmıştı (Şakar, 2016: 60).

Toplantıya Katılan Mustafa Kemal Paşa ve Kabine Üyeleri:

İcra Vekilleri Heyeti Reisi: Fevzi Paşa (ÇAKMAK)

Umuru Şeriye Vekili: Mustafa Fevzi Efendi (GERÇEKER)

Millî Müdafa Vekili: Kazım Paşa (ÖZALP)

Adliye Vekili: Refik Şevket (İNCE)

Maliye Vekili: Hasan Fehmi (ATAÇ)

Dahiliye Vekili: Ali Fethi (OKYAR)

Maarif Vekili: Vehbi Bey (BOLAK)

Nafia Vekili: Fevzi Bey (PİRİNÇCİZADE)

Sıhhıye Vekili: Dr. Rıza NUR

Hariciye Vekili:Yusuf Kemal (TENGİRŞENK) (Yurt Dışı Görüşmelerde Bulunmaktadır)

İktisat Vekili:  Sırrı Bey ( DAY)  (Şakar, 2016: 60).

Ankara ile İletişimi Sağlayan Telgraf Makinesi (HÖ 2025)

Mustafa Kemal Paşa(ATATÜRK) Fevzi Paşa (ÇAKMAK)

Ali Fethi (OKYAR), Mustafa Fevzi Efendi (GERÇEKER)

Kazım Paşa (ÖZALP), Sırrı Bey ( DAY)

Yusuf Kemal (TENGİRŞENK), Refik Şevket (İNCE), Hasan Fehmi (ATAÇ),

Vehbi Bey (BOLAK), Dr. Rıza NUR, Cevat Paşa (ÇOBANLI)

Temsili Sovyet Askeri Ateşesi (Ataşemiliter) Zvonaryev ve Türk Heyeti (HÖ 2025)

Bakanlar kurulu, Sivrihisar’dan ayrıldıktan sonra Atatürk özel olarak davet ettiği Sovyet Rusya Büyükelçisi Averov ve Azerbaycan Büyükelçisi Abilov ile İsmet Paşa’da olduğu halde kritik konuları tartıştılar ve 29 Mart 1922'de Çay/Afyon 1.  Ordu karargâhına geçtiler (Şakar, 2016: 61).

Sonuç

Kesin cevap vermek üzere Hariciye vekili Yusuf Kemal Bey'in yurda dönüşüne karar verildi. Yusuf Kemal Tengirşenk’i Daily Telgraph Gazetesi muhabiri “Mustafa Kemal Paşa’nın kuvvetli sağ kolu” olarak tanıttı. Müttefiklerin 22 Mart 1922 tarihli mütareke ve 26 Mart 1922 tarihli barış önerisini Paris’te öğrendi. Poincare’ye TBMM’nin son Yunan askerinin Türk toprağını terk ettiğini görmedikçe kılıcını kınına koymayacağını hatırlattı. Türkiye’nin, davasını ancak kuvvetle kazanabileceği izlenimini edindi. Anadolu’nun tahliyesine açıklık getirmeyen, Türk ordusunu müttefiklerin kontrolüne bırakan, Misak-ı Milli’yi göz ardı eden barış önerileri karşısında TBMM Hariciye Vekilinin Paris’te kalamayacağını düşünerek 2 Nisan’da Ankara’ya döndü (Halıcı, 2024). TBMM Hüküme­ti, üç büyük İtilaf devletinden gelen iki notayı 5 Nisan 1922'de cevap­ladı. Ateşkesi ilkesel olarak kabul ettiğini açıklayan TBMM Hükümeti, Anadolu'nun boşaltılmasını şart koşmaktaydı. On beş gün içinde Es­kişehir-Kütahya-Afyon çizgisindeki kalan, dört ayın sonunda da Anadolu ve Doğu Trakya'nın işgali tümüyle sona erdirilmeliydi. Bu ce­vap İtilaf devletleri tarafından kabul görmedi. Buna rağmen TBMM Hükümeti 22 Nisan'da üç devlete ikinci bir nota vererek sonuç almaya çalıştı. Bir kez daha Yunan ordusunun Anadolu'yu boşaltması isten­di ve üç devletin temsilcileriyle barış için İzmit'te bir ön konferansın düzenlenebileceği belirtildi. İngiltere Dışişleri Bakanlığı yetkililerin­den biri olan D. G. Osborne bu notanın “küstahlık, iki yüzlülük ve yetersiz” olduğunu öne sürdü. İstanbul'daki İngiliz Yüksek Komiseri Sir Horace Rumbold ise konferans teklifini “tuzak” olarak nitelendir­di. Dışişleri Bakanı Lord Curzon da bu değerlendirmelere katıldığını ve Ankara'nın amacının “barışı geciktirme” olduğunun açıkladı. Bu değerlendirmelere bakıldığında TBMM'nin diplomasi yoluyla Misak-ı Millî'yi gerçekleştirme niyeti akamete uğramakta ve taarruz fikri tek seçenek olarak öne çıkmaktaydı. İngiliz siyasetçilerinin kışkırtıcı tutumuna karşılık Fransız kamuoyu daha mutedil idi. Üç ülkenin dışişleri bakanlarının ortak ateşkes ve barış önerisi Fransız basının etkili gazetelerinden bir olan Le Temps tarafından sert bir şekilde eleştirildi. Girişim, “Curzon Projesi” olarak nitelendirildi. Gazete, ateşkes ve barış önerisinin Türklerin “şevklerini kırma amacını taşıdığını”, hiçbir teminat sağlamadığını ve iki belgenin “müttefikleri şerefini küçük düşürücü olduğu kadar Türklerin zekası ile alay eden bir oyun olduğunu” öne  sürdü. Fransız kamuoyunun TBMM Hükümeti'nin lehine döndüğünün açık belirtilerinden biri de Le Petit Journal gazetesinin İngiltere'nin doğu politikasına destek verilmemesine ilişkin yaklaşımıydı (Yakut, 2023: 9-10).

TBMM Hükümeti ve ordunun kurmay heyeti diplomasi yoluyla amaca ulaşılamayacağının farkındaydı, ancak Batı karşısında zor du­ruma düşmemek ve Meclis içerisinde yükselen eleştirileri bertaraf etmek için bir süre diplomasi aracına başvurdu. Diplomasinin başarı­sızlığa uğramasından sonra toplumun topyekün taarruza hazırlanması safhasına geçildi. Mustafa Kemal Paşa 15 Nisan 1922'de Anadolu ve Rumeli Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti örgütüne gönderdiği genelgede, Cemiyet'in “hayat ve istiklal ve refahı milleti temin için bugüne ka­dar olduğu gibi bundan sonra da kemal-i ciddiyet ve tam vahdetle mesaisine devam” etmesi gerektiğini ihtar etti. Böylelikle toplumun birlik içerisinde seferber edilmesi amaçlandı. 1922 yılının Mart ayı bo­yunca subayların mali özlük haklarını iyileştirmek üzere yedi kanun çıkarıldı. Ordunun ihtiyaçlarının karşılanması için gerekli finansmanı sağlamak üzere 15 Nisan-2 Mayıs 1922 tarihleri arasında 11 vergi tü­rünün orarıları arttırıldı. Bunlara ek olarak, 6 Mayıs, 3 Temmuz ve 21 Ağustos 1922'de Müdafaa-ı Milliye Vekaletince harcanmak üzere 22 milyon lira ödenek çıkarıldı (Yakut, 2023: 11).

Başkomutan Mustafa Kemal Paşa ordunun silah, cephane ve eği­tim açısından hazırlandığını da belirtmektedir. TBMM'de 18 Nisan 1922'de yaptığı konuşmada Batı Cephesinde bir buçuk ay süren teftişi sonucunda ordunun moralinin yüksek ve savaşa hazır olduğunu gördüğünü milletvekillerine açıkladı. Mustafa Kemal Paşa, milletve­killerine, “Emin olabilirsiniz ki, ordumuzun bir neferi bile müstesna olmamak üzere, heyet-i umumiyesi takip ettiğimiz mukaddes dava­yı tamamen idrak etmiştir. (…) Ne için muharebe ettiğini biliyor ve hangi neticeyi istihsal edinceye kadar muharebe zaruretinde olduğunu kemal-I sükûn ve vicdanla takdir ediyor. (…) ) Ordular filvaki Viyana surlarına dayanan eski Osmanlı ordularından biri değildir. Ancak haiz olduğu âli ve insanî mefkure itibariyle onlardan daha yukarı meziyette, kıymette bir çelik parçasıdır (Yakut, 2023: 11-12).

Daha sonra bilindiği gibi 26-30 Ağustos 1922 tarihleri arasında Afyonkarahisar-Dumlupınar Meydan Savaşı (Başkomutanlık Meydan Savaşı) yapılarak Yunan kuvvetleri yurdumuzdan tamamen çıkarıldı. M. Kemal Paşa Başkomutanlık Meydan Muhaberesinden hemen sonra 31 Ağustos 1922'de Dumlupınar'dan orduya “İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri” diye bitirdiği ve Türk Milletine ayrı ayrı iki bildiri yayımlandı. Bu bildiriler büyük ve asil Türk milletinin ve onun ordusunun cefakârca ve vefakarca savaşlar vererek kendisinden üstün kuvvetleri milletçe birlik ve beraberlik içinde yurdundan atmasının zaferini ifade etmesi bakımından en değerli tarihi bildirilerdir. 1 Eylül 1922'de Türk Milletine yayımlandığı bildiri aynen şöyledir: “Büyük ve asil Türk Milleti” Garp cephesinde 26 Ağustos 1922'den beri başlayan taarruzi hareketlerimiz Afyonkarahisar­ Altınbaş- Dumlupınar arasında büyük bir meydan muhaberesi halinde beş gün beş gece sürdü. Türkiye Büyük Millet Meclisi Ordularının şecaat (kahramanlığı) şiddet ve sür’ati tevfikatı süphaniyeye vesile-i tecelli oldu (Allah'ın yardımları ile görülmüş oldu). Zalim ve mağrur düşman ordusunun asıl unsurları akıllara dehşet verecek katiyetle imha edildi. Teşkilat ve teçhizatı gibi ananat zaferiyatı ve ismi, münhasıran (özellikle) milletimin şuurundan ezeli ve edebi imanından vücut bulan ordularımızı fedakârlıklara layık olarak size takdim ediyorum. En büyük kumandanından en küçük erine kadar ordularımıza hâkim olan fikir, milletin gösterdiği vazife uğrunda şehit olmaktır. Bunu muharebe meydanında yakından müşahede ederek büyük milletime haber veriyorum. Milletimizin bünyesindeki kudret ve mefkûreyi (ülkü, ideal) üç buçuk yıl evvel çalışma arkadaşlarımla ifade etmekten başlayarak, tahammül edilemeyecek güçlükler içinde devam eden mücahidatımızın netayici tezahür ediyor (Mücadelemizin neticeleri ortaya çıkıyor).  Milletin rey ve iradesine istinat (dayanan) eden her işin neticesi, millet için hayır ve selamet olduğu sabittir. Milletimizin istikbali emindir ve nusratı mevduayı (vaat ve emanet edilen zaferi) Ordularımızın istihsali (elde etmesi) muhakkaktır” (Şakar, 2016: 61- 62).

Kaynaklar

1-Halil Dökmeci, Dünyanın Merkezi Sivrihisar, Sivrihisar Belediyesi, Eskişehir.

2-Kemal Yakut, İşgal ve Direniş, 100. Yılında Eskişehir’in Kurtuluşu, Tarih Vakfı

Yurt Yayınları,İstanbul, 2023.

3-Naci Şakar, Burası Sivrihisar, Eskişehir Tepebaşı Belediyesi&Sivrihisar Eğitim Vakfı, Eskişehir, 2016.

4-Orhan Keskin, Bütün Yönleriyle Sivrihisar, Bayrak Matbaası, İstanbul, 2001.

5-Turgut Özakman, Şu Çılgın Türkler, Bilgi Yayınevi, 412. Basım, Ankara, 2015.

6-Yüksel Sayan, Sivrihisar Evleri, Ege üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, İzmir, 2009.

7- Şaduman Halıcı,  Yusuf Kemal Tengirşenk (1878-1969), Atatürk Ansiklopedisi, Atatürk Araştırma Merkezi, 2024.

Dr. Bülent Güven 

Siyaset Bilimci 

Perşembe 16 Nisan 2026 8:04

İllüstrasyon: Annelise Capossela/Axios

7 Ekim 2023’te Gazze savaşının başlamasıyla Ortadoğu’da uluslararası boyutta da yansımaları olan yeni bir süreç başladı. Fakat Gazze savaşı bu anlamda belki bir kırılma anı oldu. Asıl süreç, çok daha önceden Arap Baharı’nı ve İsrail’in agresif ve yayılmacı politikalarını içeren olaylarla başladı. Son olarak İran, ABD ve İsrail arasında yaşanan savaş da bölgede önümüzdeki dönemde yeni gelişmelerin ve dönüşümlerin önünü açtı.

Bu vesileyle Körfez ülkeleri, güvenlik politikaları ve jeopolitik ilişkilerinde kuvvetle muhtemel yeni bir yapılanma sürecine giriyor. Kendi güvenlikleri için ABD’ye yakın duran ve bu kapsamda ABD’ye milyarlarca dolar aktaran Katar, BAE gibi ülkelerde giderek daha net şekilde şu algı yerleşiyor: ABD için İsrail’in güvenliği vazgeçilmezdir; bu nedenle kriz anlarında öncelik İsrail’in güvenliğine verilmektedir. Bu algı, Amerika’nın bu ülkelere verdiği güvenlik garantilerine duyulan güveni kalıcı biçimde sarsıyor.

Bu perspektiften bakıldığında Körfez monarşilerinde stratejik bir yeniden kalibrasyonun gerekli ve kaçınılmaz olduğu yönünde bir anlayış yerleşiyor. Ancak bu sürecin başlangıcı belirtildiği gibi son çatışmayla sınırlı değil. En geç 7 Ekim 2023’ten, Eylül 2025’te İsrail’in Doha’ya yönelik saldırısından ve aynı ay Suudi Arabistan ile Pakistan arasında imzalanan savunma anlaşmasından itibaren bu jeopolitik kaymanın işaretleri görünür hâle geldi. 

Daha da geriye gidildiğinde, 2019’da İran’ın Suudi petrol tesislerine yönelik saldırısına ABD’nin askerî karşılık vermemesi bu anlayışın yerleşmesinde kritik bir dönüm noktasıydı. Bu olay, Washington’un güvenilir bir koruyucu güç olup olmadığına dair ilk ciddi şüpheleri doğurdu. Benzer bir durum Türk-ABD ilişkileri için de geçerliydi. Türkiye’nin tüm uyarılarına rağmen “müttefik” ABD’nin, kırk yılı aşkın süredir NATO ülkesi Türkiye’yi bölmeye çalışan bir terör örgütünün Suriye’deki uzantısını ağır silahlarla donatması da bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bu gelişmeleri yalnızca bölgesel dinamiklerle açıklamak mümkün değil. Bu anlamda uluslararası sistemdeki yapısal değişimleri de dikkate almak gerekiyor. ABD’nin küresel hegemonyasındaki yavaş ama sürekli gerileme ve Çin’in yükselişi, Körfez ülkelerini global anlamda da stratejik tercihlerini yeniden gözden geçirmeye zorluyor. Aynı zamanda İran, Şii kartı üzerinden Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen gibi ülkelerde nüfuzunu artırma çabaları nedeniyle önemli bir istikrarsızlık unsuru olmaya devam ediyor bu ülkeler için. İran bu yolla kendi konumunu Ortadoğu’da güçlendirmeye çalışıyor.

Bu ülkelerin ABD’nin güvenilirliğine ilişkin açık ve resmî açıklamaları olmasa da, çeşitli gelişmeler Körfez ülkelerinde ciddi bir rahatsızlık yaşandığını gösteriyor. Bölge ülkelerinin Çin gibi yeni güçlerle ilişkilerini artırmaya çalışmaları da bu şekilde okunabilir. Özellikle ABD’nin kayıtsız ve şartsız biçimde İsrail’in güvenliğine odaklanması, bölge ülkeleri arasında ciddi bir eleştiri konusu. Bu durum, Körfez ülkelerinin on yıllar boyunca Amerikan ekonomisine yaptıkları büyük yatırımlar düşünüldüğünde daha da dikkat çekici hâle geliyor. Bu yatırımların bir yönüyle İsrail saldırganlığına karşı kendilerini güvence altına alma amacı varken, diğer yönüyle İran gibi tehditlere karşı güvenlik desteği sağlama beklentisi bulunuyordu.

Son dönemde yaşanan gelişmeler ABD’ye yönelik şüpheleri daha da derinleştirdi. ABD’nin, Eylül 2025’te Doha’daki bir Hamas ofisine yönelik İsrail saldırısını engelleyememesi, bölge ülkeleri tarafından sessiz ama derin bir şekilde kayda alındı. Buna ek olarak Gazze’de süren savaş, Batı Şeria’daki yerleşimlerin genişletilmesi ve 2025 tarihli yeni ABD ulusal güvenlik stratejisinde Ortadoğu’nun daha düşük bir seviyede önceliklendirilmesi, Washington’un güvenilirliği konusunda soru işaretlerini artırdı. Aynı durum İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırıları için de geçerli.

Son İran savaşında İran’ın Katar, BAE, Suudi Arabistan gibi ülkelere yönelik saldırıları karşısında, ABD’nin İsrail’i koruma konusundaki hassasiyetine benzer bir refleksi bu ülkeler için göstermemesi, belki de bardağı taşıran son damla oldu. Mevcut ABD yönetiminde savaş bakanı olarak anılan Siyonist evanjelist Peter Hegseth gibi isimlerin yer alması ve bunların İslam karşıtı söylemleri açıkça dile getirmeleri, ABD’nin güvenilir bir koruyucu olduğu yönündeki şüpheleri daha da artırdı.

Aslında Körfez ülkeleri ile ABD arasındaki ittifak uzun süre istikrarlıydı. Bu ilişki, “güvenlik karşılığında petrol” ilkesine dayanıyordu ve Soğuk Savaş sonrasına kadar etkili bir şekilde işledi. Ancak bu düzen hiçbir zaman iç çelişkilerden tamamen arınmış değildi. ABD’ye olan güvenlik bağımlılığı, toplumların bazı kesimlerindeki Batı karşıtı duygularla çelişiyordu. Ayrıca İran’a karşı denge unsuru olarak İsrail’e yaklaşılması da iç politik gerilimleri artırdı.

Buna rağmen bu ülkelerdeki yönetimler uzun süre bu çelişkileri kontrol altında tutmayı başardı. Ancak Arap Baharı, iç istikrarın ne kadar kırılgan olabileceğini ortaya koydu. Öte yandan İran’ın sahip olduğu asimetrik askerî kapasite –özellikle füze ve insansız hava araçları– Körfez ülkeleri için ciddi bir tehdit oluşturmaya devam ediyor. İran’ın nükleer programı da bu belirsizliği artıran önemli bir faktör olarak kayda geçti.

Bugünkü tablo ise oldukça çelişkili. Bazı Körfez ülkeleri İran’ın zayıflamasını isterken, aynı zamanda İsrail’le aynı cephede yer almanın yaratacağı siyasi sonuçlardan kaçınmak istiyor; çünkü halkta Filistin meselesi nedeniyle İsrail’e karşı güçlü bir tepki var. İsrail ile aynı safta bulunmak, bu monarşilerin iktidarını Arap Baharı’na benzer bir şekilde tehlikeye atabilir. En önemlisi ise uzun sürecek bir savaşın ekonomik ve güvenlik açısından doğuracağı öngörülemez sonuçlar ile ABD’nin böyle bir durumda bu ülkelere gerçekten destek verip vermeyeceği konusundaki belirsizliktir. Mevcut durum analiz edildiğinde, bugünkü ABD’nin bu ülkelere böyle bir durumda destek verme ihtimali oldukça düşüktür.

ABD’ye olan güvenin ileri derecede aşınması, bölge için köklü sonuçlar doğurabilir. Gelinen noktada eski düzenin aynen devam etmesi pek olası görünmüyor. Bunun yerine Ortadoğu’nun güvenlik mimarisinde kapsamlı bir yeniden yapılanma ihtimali büyüktür. Bu süreç; silahlanmanın artması, Çin ve Rusya’ya yönelimin güçlenmesi ve ABD yapımı silah sistemlerinden uzaklaşılması gibi sonuçlar doğurabilir. Nitekim bu ülkelerin BRICS çerçevesinde bu aktörlerle yakınlaşmaya başlaması da bunu göstermektedir.

Bu yönde ilk işaretler de ortaya çıkmış durumda. Örneğin Ukraynalı bir askerî heyetin bölgeye yaptığı ziyaret, alternatif askerî iş birliklerine duyulan ilginin arttığını gösteriyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nin, teknoloji transferi konusundaki anlaşmazlık nedeniyle Fransa ile yürütülen bir savunma projesinden çekilmesi ve Suudi Arabistan-Pakistan savunma anlaşması da bu arayışın göstergeleri arasında zikredilebilir. Ayrıca Suudi Arabistan’ın kendi nükleer programını geliştirmeye çalıştığı da ifade ediliyor. Yine bu ülkelerin Türk savunma sanayi ürünlerine ilgi duyması da bu sürecin yansımalarından biridir.

Bu çerçevede Çin’in rolü giderek önem kazanıyor. İran’ın önemli bir ortağı olan Pekin, Körfez ülkeleri için hem bir risk hem de bir fırsat olarak görülüyor. Çin ile iyi ilişkiler, istikrar ve dolaylı bir güvenlik garantisi sunabilir. Ancak bölge içindeki dengeler farklılık gösteriyor: Şii nüfusun ağırlıkta olduğu ülkeler İran etkisine karşı daha hassas kalırken, Birleşik Arap Emirlikleri gibi aktörler İsrail’le ilişkilerini daha da geliştirebilir.

Belirtildiği gibi, bazı Körfez ülkelerinin askerî bilgi ve teknoloji alanında Ukrayna ve Türkiye gibi yeni ortaklara yönelmesi dikkat çekici, hem de yeni dengelerin oluşması açısından önemli gelişmelerdir. Bu eğilim yalnızca yeni siyasi tercihlerin sonucu değildir; aynı zamanda ABD’nin askerî-sanayi kompleksinde ortaya çıkan yapısal sorunlarla da bağlantılıdır. Özellikle modern savaşın gerektirdiği alanlara, örneğin drone teknolojilerine yeterince uyum sağlanamaması eleştiri konusudur. 

Yüksek maliyetli füze savunma sistemlerinin, düşük maliyetli insansız hava araçlarına karşı kullanılması bu yapısal dengesizliği açık biçimde ortaya koymaktadır. 20 ile 50 bin dolara mal olan bir drondan korunmak için 3 ile 9 milyon dolar arası maliyeti olan bir füzeyi kullanmak savaş ekonomisi açısından pek mantıklı görünmüyor. İyi bir altyapı ile yılda bir milyon drone üretmek mümkün iken, bahsedilen savunma sistemleri füzelerinden yılda ancak 700 ile 800 arası üretmek mümkün.

İran ise ABD ile Körfez ülkeleri arasında giderek belirginleşen bu gerilimi kendi lehine çevirmeye çalışmakta ve önümüzdeki dönemde bu yöndeki çabalarını artırması beklenmektedir. Tahran uzun zamandır ABD’nin bölgeden çekilmesini savunmakta ve bunun yerine İran’ın da dâhil olduğu bölgesel bir güvenlik mimarisinin oluşturulmasını önermektedir. Ancak İran’ın hegemonya arayışı ve ideolojik karakteri, Körfez ülkelerindeki mevcut yönetimlerde kalıcı bir güvensizlik duygusu yaratmaktadır. 

Savaşın ABD açısından maliyeti arttıkça, Irak ve Afganistan örneğinde görüldüğü gibi, ABD’nin bölgeden çekilmesi büyük bir ihtimaldir. ABD’deki güçlü İsrail lobisi hem toplumda hem de genç nesil siyasetçilerde ciddi eleştirilere tabi tutulduğu için orta vadede bu lobinin gücü ABD’yi İsrail güvenliği açısından bölgede tutmaya yetmeyebilir.

Yaşanan bu gelişmeler yalnızca bölgesel dinamiklerin sonucu değildir; aynı zamanda küresel siyasi ekonomideki daha geniş çaplı dönüşümlerin de bir yansımasıdır. ABD öncülüğünde şekillenen liberal dünya düzeni ve neoliberal ekonomik yapı, artık Amerikan ekonomisine geçmişte sağladığı ölçüde katkı sunmamaktadır. Çin’in yükselişi ve Hint-Pasifik bölgesinin artan stratejik önemi, Washington’un önceliklerini son yirmi yılda önemli ölçüde değiştirmiştir. İç politikada ise “America First” yaklaşımı bu yönelimi daha da pekiştirmektedir.

Tüm bu unsurlar birlikte değerlendirildiğinde, Körfez bölgesindeki güç dengelerinin yeniden şekillendiği açıkça görülmektedir. ABD’nin bu süreçten beklenildiği kadar olumsuz etkilenmeyebileceği öne sürülse de, Avrupa Birliği’nin bölgede daha etkin bir rol üstlenme arayışında olması muhtemeldir. Bununla birlikte hem AB hem de Körfez ülkeleri, başta Çin olmak üzere yeni ortaklık seçeneklerine temkinli bir şekilde yönelmektedir.

Tasvir edilen bu jeopolitik çerçevede, dış güçlerin etkisinde kalmadan bölge ülkelerinin kendi aralarında bir düzen kurup kuramayacağı sorusu önem kazanmaktadır. Sadece bölgede değil, tüm İslam dünyasına bakıldığında insanın aklına 1860 yılında Ziya Paşa tarafından yazılmış şu dizeler gelmektedir:

Dolaştım mülk-i İslâm’ı bütün viraneler gördüm,
Harâb olmuş bu cihânın her tarafın hâneler gördüm.

Bölgenin bu kısır döngüden kurtulması ve virane hâlinden çıkabilmesi için yeniden yapılanmaya gitmesi gerekmektedir. Aslında ideolojik duruşu nedeniyle bölgede risk unsuru olarak algılanan İran, Türkiye ile birlikte burada anahtar bir rol oynayabilir. Bölgenin iki büyük ülkesi, ideolojik bagajlarını bir kenara bırakarak Almanya ve Fransa’nın İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’da yaptıkları gibi yeni bir düzenin kurulmasının önünü açabilirler. Bu yapılmadığı takdirde bölge ülkeleri bugün ABD ve İsrail’in, yarın ise Çin veya Rusya’nın hegemonik etkisi altında kalmaya devam edecektir. Ümit edelim ki son yaşanan gelişmeler böyle bir yeniden yapılanmanın kapısını aralar.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir.

Bruxelles Korner | Analyse

Un accord centenaire ressuscité

Il y a plus d’un siècle, le sultan ottoman Abdülhamid II lançait la construction d’une ligne ferroviaire destinée à relier Istanbul aux villes saintes de La Mecque et Médine. Inauguré en 1908 après huit ans de travaux, le Chemin de fer du Hedjaz avait alors relié Damas à Médine, réduisant un voyage qui prenait quarante jours en caravane chamelier à quelques heures de trajet. Endommagé pendant la Première Guerre mondiale, sabordé lors de la Révolte arabe sous l’impulsion du légendaire T.E. Lawrence, puis progressivement abandonné avec l’effondrement de l’Empire ottoman, ce joyau ferroviaire semblait condamné aux mémoires et aux musées. Ce n’était pas compter avec les recompositions géopolitiques du Moyen-Orient post-Assad.

Le tournant de 2025–2026

En septembre 2025, des responsables des ministères des Transports de Jordanie, de Syrie et de Turquie se sont réunis à Amman pour soumettre un mémorandum conjoint à leurs ministres respectifs, proposant de relancer le Chemin de fer historique du Hedjaz avec l’appui d’Ankara. Ce n’était qu’une première étape. Le 7 avril 2026 il y a moins de 24 heures les ministres des Transports des trois pays ont franchi un pas décisif en signant à Amman un mémorandum d’entente trilatéral visant à développer la connectivité des transports et de la logistique entre leurs pays. Le texte prévoit la mise en place d’un cadre institutionnel et technique de coopération dans les domaines routier, maritime et ferroviaire, ainsi que la formation de comités mixtes chargés de coordonner les efforts et d’harmoniser les procédures.

La répartition des rôles est déjà définie : la Turquie s’est engagée à financer la maintenance du tronçon du Chemin de fer du Hedjaz entre Damas et la frontière jordanienne, tandis que la Jordanie prendra en charge la restauration des locomotives. Les deux pays ont également accepté de lancer des études de faisabilité pour de nouvelles extensions ferroviaires reliant leurs capitales à Ankara.

Un calendrier ambitieux

Les délais annoncés sont serrés. Des passagers pourraient emprunter le train entre Amman et Damas dès la fin 2026, selon un responsable jordanien. Plus au nord, la réouverture d’un tronçon de 350 kilomètres à la frontière turco-syrienne est envisagée dès le début de l’année 2026, tandis qu’un premier voyage d’essai entre Amman et Damas est projeté pour la fin de la même année.

Ces projections restent conditionnées à des facteurs encore incertains : financement, stabilité sécuritaire dans certaines zones syriennes, et coordination entre de nombreux acteurs. Aucun accord formel n’a à ce stade intégré l’Arabie Saoudite ou Oman dans ce processus même si les perspectives à plus long terme mentionnées par les officiels jordaniens visent bien à relier Amman aux projets ferroviaires du Golfe.

La dimension géopolitique

Ce projet ne se résume pas à de la ferraille et des rails. Il s’inscrit dans une recomposition profonde des équilibres régionaux. La chute de Bachar al-Assad en décembre 2024 a rouvert des corridors terrestres fermés depuis plus de quatorze ans. Le couloir envisagé relierait la Jordanie et la Syrie à la Turquie, et de là à l’Europe ,un axe bidirectionnel vital pour le commerce, qu’il s’oriente vers le nord ou vers le Moyen-Orient, via l’Arabie Saoudite, les États du Golfe et l’Égypte.

Pour Ankara, l’enjeu est stratégique. Restaurer et moderniser la ligne en particulier le tronçon Syrie–Jordanie rouvrirait un corridor commercial vital entre la Turquie et la mer Rouge. La Turquie pourrait ainsi développer considérablement ses échanges avec l’Arabie Saoudite et la Corne de l’Afrique. Pour Damas en phase de reconstruction, la relance ferroviaire représente une bouée économique autant qu’un signal de normalisation envoyé à la communauté internationale.

Mémoire, identité et soft power

Le Chemin de fer du Hedjaz n’est pas qu’un projet d’infrastructure. C’est un objet de mémoire chargé d’une symbolique islamique et ottomane puissante. Financé sans recours aux puissances étrangères, un tiers de son coût avait été couvert par des donations volontaires de la communauté musulmane mondiale, depuis Singapour jusqu’à l’Amérique du Nord. Sa renaissance, portée par la Turquie d’Erdoğan, s’inscrit dans une rhétorique néo-ottomane assumée, où l’histoire devient argument diplomatique et la coopération régionale, vitrine d’influence.

Conclusion

Le Chemin de fer du Hedjaz traverse à nouveau les colonnes de l’actualité. Ce que l’Empire ottoman avait construit en huit ans au tournant du XXe siècle, trois États Turquie, Syrie, Jordanie tentent aujourd’hui de ressusciter dans un contexte de normalisation post-guerre civile. L’accord du 7 avril 2026 est un signal fort. Reste à savoir si la volonté politique, les financements et la stabilité régionale seront au rendez-vous pour transformer ce mémorandum en trains qui roulent.

Sources : Arab News, Gulf News, Enab Baladi, Daily Sabah, TRT World, The National, Radio Free Syria avril 2026.

Kadir Duran / Bruxelles Korner

Naturalisation en Europe : qui deviennent les nouveaux citoyens ?

Bruxelles Korner | Analyse

En 2024, l’Union européenne confirme une tendance de fond : la citoyenneté nationale devient le point d’aboutissement de trajectoires migratoires de plus en plus structurantes.

Selon les dernières données d’Eurostat, 1,17 million de personnes ont acquis la nationalité d’un État membre. Une hausse significative qui traduit un basculement discret mais profond : l’Europe ne se contente plus d’accueillir, elle intègre durablement.

Une géographie de la naturalisation sans surprise… mais révélatrice

En tête, la Syrie avec 110 100 acquisitions de nationalité. Derrière, le Maroc (97 100), suivi de l’Albanie (48 000).

Ce trio n’est pas anodin.

Il reflète trois dynamiques distinctes :

• les conséquences prolongées des crises géopolitiques (Syrie),

• les flux migratoires historiques et structurés vers l’Europe (Maroc),

• l’intégration progressive des Balkans dans l’espace européen (Albanie).

L’Europe qui naturalise : Allemagne, Espagne, Italie en première ligne

La naturalisation n’est pas homogène sur le territoire européen. Trois pays concentrent l’essentiel des acquisitions :

• Allemagne

• Espagne

• Italie

Ces États jouent un rôle de pivot : ce sont eux qui transforment le plus massivement des résidents étrangers en citoyens à part entière.

Derrière les chiffres, une réalité politique

Ces données ne sont pas qu’administratives.

Elles traduisent :

• une installation durable de populations issues de zones de crise,

• une mutation démographique progressive de l’Europe,

• et surtout, une redéfinition silencieuse de la citoyenneté européenne.

Car il faut le rappeler : on ne devient pas “citoyen de l’Union européenne” directement.

On devient d’abord citoyen d’un État membre, et c’est cette nationalité qui ouvre ensuite les droits européens.

Une Europe en transformation lente mais irréversible

La naturalisation est souvent perçue comme une formalité. Elle est en réalité un marqueur stratégique.

Elle signe :

• la fin d’un cycle migratoire,

• le début d’un ancrage politique et social,

• et, à terme, une influence sur les équilibres électoraux et sociétaux.

L’Europe de 2030 se dessine déjà dans les naturalisations de 2024.

      Gizli arzuların ifadesidir rüya. Şuuraltı isteklerin dışa vurumudur. Karışık hayâllerdir. Rüya geçmişten çok, geleceğin planlanmasıdır. Bu yüzden “düş olmadan iş olmaz.” der Anadolu insanı. Rüyada görülenler bir beklentinin, umudun, amacın göstergesidir. Rüya, âlemlerden âlemlere göçülen zaman üstü sırlardır. Destanlarda, efsanelerde, menkıbelerde, halk hikâyelerinde, âşıklık geleneğinde baştan sona, bir rüya motifi yer alır.

Kahramanlar rüya ile hayâl kurar, rüya ile yönetirler halkı. Rüya, işlerine yön verir. Türk devletlerinin kuruluş felsefesi bir rüyaya dayanır. Rüya ki, bir olay, manevi güç verir devletin kuruluşunda. Jung’a göre toplumların da rüyası vardır; bu toplumun ortak şuuraltı anlatımıdır. “Fertler gibi, toplumlar da rüya görür. Bu rüyalar bir bakıma halin planlanması, geleceğin tahayyülü ve ideallerin belirlenmesi için yapılan taslaklar gibidir. Bu özellikleriyle bu rüyalar, cemiyetin mevcut tavırlarını tefsir ve gelecekteki hareketlerini tahmin etmeye yardımcı olur” Fertlerin ve toplumların gelecek tasarımları vardır. Biz bunlara; hayâl, imge, tasavvur, tasarım deriz. Bunlar aynı zamanda düşüncedir, fikirdir. Düşünce dünyasının sözlü ve yazılı ifadeleri kavramlardan oluşan önermelerdir.

   Kızıl Elma, Türkler tarafından değişik şekillerde tasvir edilmiş olup bazen bir belde, bazen bir taht, bazen de dünya hâkimiyetini temsil eden som altından yapılma kızıl renkli bir küre olmuştur. Bazen fethedilmesi gereken illeri ifade eder, çoğu kez ise bütün Türklerin, tek bayrak altında toplandığı devletin simgesidir. Bu altın top, bazen zaferin işareti, bazen hâkimiyetin sembolü, bazen de fethedilmek üzere hedef seçilen yerin sembolü olarak ifade edilmiştir. Çok eski bir Türk inanç ve töresi olan Kızıl Elma, Türkistan'dan Hazar Denizi'nin doğusundan gelen Oğuzların, Hazar Kağanının ipek çadırının üzerinde hâkimiyetinin ifadesi olarak bulunan altın topu yani Kızıl Elma'yı ele geçirmeyi ülkü edinmişlerdir. Destanlarda da varlığı kuvvetle hissedilen Kızılelma, Oğuz Destanı’nda hedef gösterilen “büyük nehirler ve büyük denizler ülkesine varmak” tabiri çok eski bir Türk ülküsüydü. Yine Türk kültüründe toy ve düğün bayrağının ucuna ‘‘Kızılelma yerleştirmek âdeti” kutsiyeti açısından kayda değer bir durumdur. Yaygın olan bir efsane şöyledir: “Ayasofya’da bir heykelin elinde bulunan kızıl renkteki elma, cihan hâkimiyetinin tılsımını taşıyordu. Bu elma Hıristiyan seyyahlara göre Bizans’a uğur getiriyordu. Nitekim XV. yüzyılda heykelin yıkılması ve Kızılelma’nın düşmesi birçok ülkenin elden çıkmasına, bunların Türkler tarafından fethine ve imparatorluğun yıkılmasına işaret sayılmıştır.”

   Tarihî açıdan Türk insanına baktığımızda onun düşünce dünyasını ifade eden bazı kavramların varlığını, Türk tarih eserlerinde bulabiliriz. İslâm'dan önce Ergenekon veya kut; İslâmî dönemde, İlâ-yı Kelimetullah, cihan hakimiyeti, din ü devlet, nizam-ı alem ve benzeri kullanılan bir başka kavram, “Kızıl Elma”dır. Sözgelimi, Ziya Gökalp Kızıl Elma isimli eserinde, Türk varlığının neşv ü nema bulduğu Türk yurdu "Turan" veya Türk olma düşüncesinin verildiği bir "eğitim kurumu"; Ömer Seyfettin “Kızıl Elma Neresi?” isimli hikâyesinde, Osmanlı askerinin "padişahın fethini düşündüğü yer" olarak ifade ederken tarihçilerin belirttiği Kızıl Elma imgesi, "fethedilecek yerler" anlamını verir. Bu imge, “altın top”, “altın âlem”, “altın hokka” yanında “kızıl elma” simgesiyle anlatılır. Bu simgenin, fethedileceği düşünülen mekânlarda maddesel olarak var olduğu imlenirdi. Bu anlamda “kızıl elma” Osmanlı döneminde, hem "Kuzey Kafkasya" hem "Bizans" dolayısıyla "Batı dünyası" anlamını ifade eder.

   XVII. Yüzyılın tarihçilerinden olan Peçevi, Kızılelma’yla ilgili şunları söyler: ’Ehl-i İslam, Kızılelma’ya değin fethetseler gerektir deyu lisan-ı halkta şayidir. Lakin bu kelamın me’hazı ve sebebi malum değildir.”

Gevheri’de Kızılelma bir murattır... Peygamberleri, evliyaları, gazileri yanına alan şair Kızılelma’ya şu dörtlüğüyle ulaşır:

“Gaziler serveri binip Düldül’e

Evliye vü enbiya vü melekler ile

Mucizât-ı Nebi ve lutf-ı Hak ile

Kızılelma’ya dek uçmak isteriz “

Kızıl Elma’ya ulaşılmazlığı Atsız şöyle belirtir;

“Yüz paralık kurşunla gider hayat dediğin;

Tanrı yolu uzaktır; erken kalk sıkı giyin.

Yazık, bütün ömrünce o kadar özlediğin

Güzel Kızılelma'na varmadan öleceksin.'’

Yahya Kemâl de Otranto seferine çıkmayı Kızıl Elma’ya bağlar;

“Çıktı Otranto’ya pür-velvele Ahmet Paşa

Tuğlar varsa gerektir Kızılelma’ya kadar

Ra’d-ı tekbîr kopup gitmelidir bank-i ezan

Dâr-ı küffârda meşhûr kenîsâya kadar”.

Bir başka şair, Yeniçeri Ocağı ile Kızıl Elma ülküsüne dikkat çeker:

“Kızıl Elma kapusunu feth ederken nacağı,

Ne revâdır bozula Hazreti Bektaş ocağı.”

   Bir yazar Kızıl Elma konusuna daha farklı yaklaşır: “Bence Kızılelma, bir yerde değildir, burada bizim içimizdedir; onun öteki ismi milli asabiyet, milli ahlâktır.” der.

   İbrahim Kafesoğlu, Kızılelma’yı Türk ordusunun manevi hedefi olarak belirtmiştir. "... Türk ordusunu diğer ordular arasında çok yükselten insani vazife, büyük milletimiz tarafından Kızılelma tefsiriyle ifadelendirilmiştir.”

   İsmail Hami Danişment, Kızılelma için “... Türk’ün yüreğindeki coğrafyanın merkezine Kızılelma denir.” hükmünü vermiştir.

Zeki Velidi Togan, "Nerede Türk varsa orasıdır vatan” diyerek Kızılelma’yı Türk’ün olduğu yer olarak tarif eder.

   Bu arayış, yaklaştıkça uzaklaşan, uzaklaştıkça vuslat arzusunu artıran bir ideal, bir fikirdir. Fikrin temel özelliği ise, ufukta parlayan güneş gibi ulaşılamaz kalmasıdır. İnsanı cezbeden yönü de onun bu ulaşılmazlığıdır.

AHMET URFALI

A        

Dünyaya gelmeden önce her şey o küçük bedende gizlidir, diyorlar. Ama dünyaya geldiğinde gözleri şaşkın bakıyor bebek. Sonra “öyle yapma, böyle söyleme” diyen sesler… 
Kendi sesinle çarpışmaya başlıyorsun zamanla. Ama Larousse olsa yetmez; yapraklardan dökülüyor sözler yere.

“Benim balonlarım vardı” diyordu çocukluğumuzun şarkısında İbo. Müslüm Baba, “kelimeler büyüyor ağzımda” diyerek gitti, paramparça.

Ve en acısı… En sevdiğine çıkıyor faturası. İş deyip sosyal! ortam deyip pek çok kişiye eyvallah diyorsun, ama nazını sevdiğine, seni sevene yapıyorsun. En çok seven, en çok yaralanıyor.

Adaletin bu mu, dünya?

Tarih boyunca güç mücadelesi yalnızca karada verilmedi. İmparatorlukların yükselişi ve çöküşü çoğu zaman deniz yolları üzerinde şekillendi. Bugün dünya gündeminin merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı, bu kadim gerçeğin modern bir yansımasından ibarettir.

19.yüzyılın sonlarında Amerikan deniz stratejisti Alfred Thayer Mahan (1840–1914), tarihe damga vuran bir tez ortaya koymuştu: “Denizlere hâkim olan, dünyaya hâkim olur.” Mahan’a göre deniz gücü yalnızca savaş gemilerinden ibaret değildir; ticaret yollarını kontrol etmek, limanlara hükmetmek ve stratejik geçitleri denetlemek, küresel üstünlüğün anahtarıdır. Daha açık bir ifadeyle Mahan’a göre devletlerin küresel güç hâline gelmesi, karadan ziyade denizlere hâkim olmalarına bağlıdır. Güçlü bir deniz gücü; hem ticaret filosunu hem de bu yolları koruyacak askerî donanmayı kapsamalıdır. Bu çerçevede Mahan, İngiltere’nin küresel başarısını deniz ticaret yolları üzerindeki hâkimiyetine ve güçlü donanmasına bağlamıştır. Nitekim 20. yüzyılın başlarında Amerika Birleşik Devletleri’nin dış politikasını ve büyük bir donanma kurma vizyonunu da derinden etkilemiştir.

Aradan geçen uzun zamana rağmen bu düşüncenin geçerliliğini yitirmediğini bugün bir kez daha görüyoruz. Zira Hürmüz Boğazı yalnızca coğrafi bir geçit değil, küresel ekonominin adeta can damarıdır. Dünya petrol ticaretinin önemli bir kısmı bu dar su yolundan geçerken, burada yaşanacak en küçük bir kriz dahi küresel piyasaları sarsmaya yetmektedir. Bu durum, modern çağda deniz hâkimiyetinin artık yalnızca askerî değil, aynı zamanda ekonomik bir anlam taşıdığını açıkça ortaya koymaktadır.

Aslında bu tablo tarihçiler için hiç de yabancı değildir. Çanakkale Muharebeleri sırasında İtilaf Devletleri’nin hedefi yalnızca bir boğazı geçmek değil, aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin kalbine ulaşarak savaşın kaderini değiştirmekti. Benzer şekilde İngiltere’nin Süveyş Kanalı ve Basra Körfezi üzerindeki hâkimiyet mücadelesi de aynı stratejik aklın ürünüdür.

Bugün değişen yalnızca aktörlerdir. Dün imparatorlukların rekabet alanı olan bu dar geçitler, bugün küresel güçlerin nüfuz mücadelesine sahne olmaktadır. Ancak değişmeyen bir gerçek vardır: Enerji yollarını kontrol eden, küresel sistem üzerinde söz sahibi olur. Bu nedenle Hürmüz Boğazı etrafında şekillenen gerilim, sadece bölgesel bir kriz olarak değil, küresel güç dengelerinin yeniden yazıldığı bir süreç olarak okunmalıdır.

Peki, Mahan’ın tezi bugün hâlâ geçerli mi?

Kısmen evet. Ancak bir farkla: Artık denizlere hâkim olmak tek başına yeterli değildir; bu hâkimiyeti ekonomik, teknolojik ve diplomatik güçle desteklemek gerekmektedir. Modern dünyada savaşlar yalnızca toplarla değil, enerji akışları, ticaret zincirleri ve finansal dengeler üzerinden de yürütülmektedir.

Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı bize bir kez daha şunu hatırlatmaktadır: Coğrafya kaderdir; ancak bu kaderi anlamlandıran, insanın stratejik aklıdır. Tarih değişir, aktörler değişir; fakat dar boğazların dünya siyasetindeki belirleyici rolü değişmez. Belki de bugün sormamız gereken asıl soru şudur: Denizlere hâkim olan gerçekten dünyaya hâkim olur mu, yoksa artık dünyaya hâkim olanlar denizleri mi kontrol eder?

Abdulhamid Hamid Al-Kba 

On March 31, 2026, Deputy Prime Minister and Minister of Artificial Intelligence and Digital Development Zhaslan Madiyev announced during a government meeting that Astana Hub exported information technology services worth 328 billion Kazakh tenge, equivalent to $681 million, during the year 2025.This achievement represents a qualitative leap for Kazakhstan’s technology sector, which has historically relied on natural resources such as oil and minerals.Established in 2018 as part of Kazakhstan’s Digital Kazakhstan strategy, the center is located at the site of Expo 2017 and has become the primary hub for innovation in Central Asia.The role of Astana Hub revolves around building an integrated innovation ecosystem.

It serves as a one-stop window for supporting technology entrepreneurship, hosts business acceleration programs, and connects startups with investors and international markets.Its growth focuses on four main pillars:

Stimulating industrial innovation,

Applying digital solutions in the subsurface sector (such as exploration and mining),

Developing the ecological environment through the Hub itself,

Forming a national innovation cluster.

In cooperation with the Astana City Administration, the program integrates startups into the urban environment to secure real commercial contracts.The Hub also supports the AI Entrepreneurs program, launched in September 2024. Since then, it has completed three cohorts comprising 35 startups, guiding them from the idea stage to investment.Tangible and diverse successes have been achieved. By the end of 2025, residents of the Hub had created more than 32,500 job opportunities, while 537 companies exported IT services to 111 countries worldwide.The center currently hosts approximately 2,000 technology companies and extends its network to 20 regional platforms and four international platforms. Participants’ revenues exceeded $1.5 billion (800 billion tenge), representing a 20% growth compared to the previous year.These figures are not merely statistics; they translate into real economic growth. Astana Hub contributed to raising national IT exports to $1 billion in 2025, a 31% increase compared to 2024.The importance of the center goes beyond financial numbers. Kazakhstan, a resource-rich country striving for economic diversification, finds in Astana Hub a strategic tool to shift toward a knowledge-based economy. It reduces dependence on oil, enhances global competitiveness by training talent in artificial intelligence, financial technology, and blockchain, and attracts international talent through digital visa programs, transforming Astana into a magnet for innovation in Central Asia.In a world witnessing a fierce race in artificial intelligence, the center helps place Kazakhstan on the global digital map, particularly through the launch of international platforms such as Digital Bridge.Personal View:

Astana Hub represents a successful model for emerging countries seeking to break free from rentier economies. Its achievements in job creation, attracting investments, and exporting high-quality services are clear.Analytically, the center succeeded because it combined strong government support — including tax exemptions, acceleration programs, and international partnerships such as Google for Startups — which enabled the transformation of ideas into exportable products.However, balance requires acknowledging the challenges: heavy reliance on government support may hinder long-term sustainability if private investment does not increase. Kazakhstan also faces fierce competition from hubs in India and Singapore, along with geopolitical challenges and supply chain issues.I believe the real success will be measured by the center’s ability to produce independent unicorns (billion-dollar companies) and train 10,000 AI specialists by 2030, as officials aspire.Positively, the center shows great potential for growth if it continues to innovate and remain open.In conclusion, Astana Hub is not just a technology center; it is a symbol of Kazakhstan’s digital future. Thanks to its 2025 achievements, it has become a model of sustainable development in the region. By focusing on balancing government support with private initiative, this center can transform Kazakhstan into a genuine regional technological power.The road ahead is still long, but the beginning is promising and deserves continuous monitoring and support.

Writer and Researcher in Central Asian and Azerbaijani Affairs

Dün katıldığım bir etkinlikte, 25 yıllık bir serüvenin kutlanmasına tanıklık ederken kendi yolculuğum üzerine düşünme fırsatı buldum bir anda. Sohbet ilerledikçe masadaki arkadaşlarla, benim ilk sergimin tam 18 yıl önce açıldığını fark ettik. Aslında bu da başlı başına önemli bir eşikti. 
Konu konuyu açtı derken arkadaşlardan biri, biraz da takılarak, “Sen aslında kendi kutlamanı ıskalamışsın,” dedi. 

İlk başta gülüp geçtim ama söylediklerinin içinde ciddi bir gerçek payı vardı aslında.
Düşününce, insan hayatında 18 yaş nasıl ki bir dönüm noktasıysa, reşit olmanın, birey olmanın sembolüyse ve çoğu zaman kutlanıyorsa, benim için de o ilk sergiden buyana geçen zaman benzer bir anlam taşıyordu. Kendi yolculuğumda bağımsız bir adım attığım, üretimimi görünür kıldığım, belki de “ben buradayım” dediğim bir andı. 

Ama ben o anın değerini o zamanlar yeterince fark etmemiş, onu özel bir dönüm noktası olarak görmeyi bile akıl etmemiştim. Öylesine gelişen bir an gibi gelip geçmişti. Biraz ürkek, endişeli, özgüven eksikliğiyle dolu bir gündü sanki.

Şimdi geriye dönüp bakınca, sadece büyük ve yuvarlak rakamların değil de, insanın kendi hikâyesinde anlam taşıyan her eşiğin çok değerli olduğunu daha iyi anlıyorum. 

25 yıl elbette etkileyici bir süre; emek, sabır ve sürekliliğin sembolü. Ama 18 yıl da bir o kadar kıymetli, hatta daha kişisel olduğu için, daha samimi bir anlam taşıyor benim için.

Belki de mesele, ne kadar zaman geçtiğinden çok, o zamanın içinde ne biriktirdiğimiz ve hangi anların bizi biz yaptığıdır. Bu farkındalıkla bakınca, evet, biraz geç kalmış olabilirim ama fark etmek de önemli bir adım. Çünkü bazı şeylerin değeri, onları fark ettiğimiz anda başlar.
Şimdi bunu biraz daha ileriye taşıyabileceğimi hissediyorum. Belki bu “gecikmiş” farkındalık, aslında daha bilinçli, daha içten bir duruşun ifadesi olur. O ilk sergideki ürkeklikten ziyade, heyecanı, belirsizliği, cesareti yeniden hatırlamak; o günkü halime dönüp teşekkür etmek için bir fırsat gibi bakmalı. 

Sadece geçmişi anmak değil, bugüne nasıl geldiğimi görmek ve bundan sonrası için de kendime yeni bir alan açmak…
Belki küçük bir buluşma, belki sessiz bir içsel an, belki de yeniden üretime daha güçlü bir bağ kurduğum bir başlangıç. Ama her ne şekilde olursa olsun, bu kez farkında olarak, isteyerek ve sahiplenerek durmak.
Çünkü bazen en anlamlı kutlamalar veya anmalar, tam zamanında yapılanlar değil; insanın gerçekten hazır olduğu anda yaptığı diye düşünüyorum. Ve sanırım ben şimdi tam da o yerdeyim...

Nerkiz Şahin

İnsan yaş aldıkça akıllanıyor galiba. Ya da yaş aldıkça bazı şeylerin değişmediğini değişmenin çok zor hatta mümkün olmadığını görünce bir adım geri çekiliyor. Her şeye anlık tepkiler vermemeyi öğreniyor. Ya da öğretiyor hayat. Doğduğun coğrafya kaderindir. Bu cümle için ne beylik laf derdim önceden. Hiç öyle şey olur mu? Oluyor işte her gün yüzümüze çarpa çarpa öğretiyor.

İnsan yaş aldıkça siyaset için sendika için, parti için, futbol takımı için arkadaşlarla, dostlarla kavga etmenin ne gereksiz, yıpratıcı, yorucu olduğunu anlıyor. Duygularımız bizi yanıltıyor zayıf davranışlar göstermemize neden oluyor. Oysa çoğunlukla gördüğümüz erdemsizlik, ölçüsüzlük, ahlaksızlık. Hayatta her şey değişir bu değişim gelişme yolunda daha iyiye güzeleyse evet değişelim ama değişmez şeyler vardır hayatımızda. Birileri istedi diye değiştirilemez onlar. Bazıları da o değişmezler için yolunu değiştirebilir. Her birimiz bir birey olarak kendimizden emin olursak kaderimizi de değiştirebiliriz. Yaşamımızı değiştiren şekillendiren bizim onun karşısında aldığımız tavırlarımızdır, tutumlarımızdır. Kant’ ın dediği gibi akıl ahlakın kaynağı olursa kaderimizin de değişme ihtimali var.

Hoşgörü önemli tabi. Farklı yerde duran her şey ve herkesin kıymetini bilmek gerekir. Farklılık, çok renklilik, değişiklik, gelişmenin, felsefenin, yaratıcılığın da önünü açar. Hani liberal kapitalizmin hür teşebbüsü ve serbest dolaşımı savunan meşhur sözü var ya “Bırakınız geçsinler, bırakınız yapsınlar.” Bu söz kendi alanının dışında da her şey için kullanılabilir. Onun için sakin olmak gerekir. İsteyen istediği takımı, partiyi, sendikayı, siyasetçiyi, görüşü vs. savunsun. Demokrasi bu değil mi zaten. Bilmek için önce anlamak gerekir. Demek ki hepimiz bir şeylerden anlıyoruz. O halde herkes kendi yolundan devam etsin.

Dostoyevski “Zamanımızda her aklı başında adam korkaktır, köle ruhludur; Açıkçası böyle olmak zorundadır. Bu onlar için normal bir durumdur.” der. Bu her dönem için geçerli bir söz. Ama korkaklık ve köle ruhluluk bir yere kadar. Söz konusu dilimiz, vatanımız, bayrağımız olduğu zaman aklı başındalık son bulur. Yoksa Kurtuluş Savaşı gibi şanlı bir tarihimiz olabilir miydi?

“ŞEHİTLER ALLAH’TAN ŞUNU İSTEDİLER:

-YA RABBİ BİZİ DÜNYAYA TEKRAR GÖNDER VE SENİN UĞRUNDA BİR KERE DAHA ŞEHİD OLALIM”

HAZRETİ MUHAMMED (O’NA, ASHAB-I GÜZİNE, EHL-İ BEYTİNE SELÂM OLSUN)

Mehmetçik yürüdü Allahu Ekber/Alamaz onları yerde bin makber

Yürekler göründü cihandan ekber/ Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Conkbayırında toprak düz müdür?/ Baharın mevsimi yoksa güz müdür?

Cennete gülenler başta yüz müdür ?/ Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Ölüm düğün günü yiğit harmanı/ İstemez düşmana boyun kırmanı

Dilinde söylüyor Hakk’ın fermanı/ Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Mehmetçik kartaldı arşa doldular/ “İngilizler için afet oldular”

Mustafa Kemal’le yaran buldular/ Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Saygı ve Şükranla

Hilmi Özden

Birinci Dünya Savaşında, Kasım 1914 ile Ocak 1916 arasında Çanakkale cephesinde yoğun muharebeler yaşandı. 19 Şubat 1915 günü iki İngiliz zırhlısının Çanakkale Boğazı’na girip Türk mevzilerini topa tutmasıyla başlayan savaş, 18 Mart 1915 günü deniz harekâtıyla devam etti. 25 Nisan 1915’te ingiliz ve Fransız Orduları’nın Kumkale ve Gelibolu yarım adasına yaptıkları kara çıkartmasıyla süren savaş; 7 Ocak 1916’da İngiliz ve Fransız birliklerinin Seddülbahir’den çekilmesiyle sona erdi. Bu savaşlarda insan kayıpları farklı kaynaklarda değişik sayılarda verilir. “Avustralyalı yazar Alan Moorehhead 1956 yılında yayımladığı; Gelibolu isimli eserinde tarafların Çanakkale Savaşları kayıplarını şöyle sıralar: Türkler: 251.309, İngilizler: 205.000, Fransızlar: 47.000 kişidir”

Mustafa Kemal Çanakkale muharebeleri sırasında “Vatan Müdafası”nı askerlerindeki yüksek ruh ve imanı bilerek yapıyordu. Fakat cephedeki Alman komutanların Mustafa Kemal’in bildiği bu ruhu anlamaları beklenemezdi. Üstelik öngörüleri yetersiz, Türk Milletinin, Vatanları üzerindeki hassasiyetleri onlar için çok önemli değildi. Bu yüzden Ordunun sevk ve idaresinde de gerçekçi olamıyorlardı. Örneğin 5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders’in düşmanın çıkartma yapacağı yerleri yanlış tahmin etmesi ve ordumuzun ana kuvvetlerini yanlış yerlerde konuşlandırması, çıkartma yapılan alanlarda savunmasız yakalanmamıza neden olmuştur. Hâlbuki savunma hattımız Seddülbahir ve Kabatepe bölgelerinde gerekli miktarda kuvvetlerle konuşlandırılsaydı, belki düşmanın karaya bile çıkmasına izin verilmeyecek ve savaş da o kadar uzun sürmeyip, o kadar fazla kayıpla bitirilmeyecekti.

25 Nisan 1915 Anzak Koyu çıkarması: Halim Sami Bey’den gelen raporu okuyan Mustafa Kemal, 57. Alay’a ve topçu bataryasına derhal hazır olma emrini verir. Yanındaki 57. Alay 1. Tabur Komutanı Zeki Bey, dört yıl sonra, 1919’da Çanakkale’ye geri dönen Avustralyalı tarihçi Charles Bean’e o anı ve Mustafa Kemal’in sözlerini şöyle aktaracaktır: “Alay toplandı. Mustafa Kemal şöyle dedi. “Eğer düşman kuvveti Kocaçimen’e doğru yönlenmişse bu basit bir çıkarma olamaz: bu gerçek bir şey; bu bir ana çıkarma.” Ve bunun üzerine, sadece 1 taburu değil tüm 57. Alay’ı harekete geçirmeye karar verdi.”

Mehmetçik yürüdü Allahu Ekber/Alamaz onları yerde bin makber

Yürekler göründü cihandan ekber/Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Mustafa Kemal durumu son derece iyi okumuş, Conkbayırı hattının önemini kavramış ve bu hat güçlü bir şekilde tutulmazsa, düşmanın stratejik olarak üstünlüğü ele geçireceğini ve savunmanın yetersiz kalacağını anlamıştır. Düşman çıkarma yaptığı zaman bölgede sadece gözetleme görevini sürdüren küçük avcı birliklerimiz bulunmaktaydı. Her ne kadar bu birlikler kahramanca çarpışarak düşmanı oyalasalar da, sayıca çok üstün olan düşman kuvvetleri, bu birlikleri ezip geçerek bölgeye yayılmaya başlar. Kanlısırt, Kırmızısırt ve daha kuzeydeki sırtlar işgal edilir. Kocaçimen’e 57. Alay’ı bizzat sevk ederek ulaştıran Mustafa Kemal’in ilk gördüğü manzara pek fikir verici değildir. Düşmanın çıkarma yapmış olduğu Arıburnu sahilleri Kocaçimen’den görülmemektedir. Bunun üzerine bin bir güçlükle Conkbayırı’na ulaşır. Bu esnada Conkbayır’ın güneyindeki 261 Rakımlı Tepe’den, 27. Alay’dan sahili gözetlemekle görevli bir müfreze efradının Conkbayır’a doğru kaçmakta olduğunu görür. Mustafa Kemal onların önüne geçer. Olayın geri kalan bölümünü kendisinden dinleyelim:

“Bizzat bu efradın önüne çıkarak: -Niçin kaçıyorsunuz? Dedim. -Efendim, düşman! Dediler. -Nerede? -İşte! Diye 261 Hâkimli Tepe’yi gösterdiler. Filhakika düşmanın bir avcı hattı 261 Rakımlı Tepe’ye yaklaşmış ve kemal-i serbestiyle ileri doğru yürüyordu. Şimdi vaziyeti düşünün: Ben kuvvetlerimi bırakmışım, efrat on dakika istirahat etsin diye… Düşman da bu tepeye gelmiş. Demek ki, düşman bana benim askerlerimden daha yakın ve düşman benim bulunduğum yere gelse, kuvvetlerim pek fena bir vaziyete düçar olacaktı. O zaman artık bunu bilmiyorum, bir muhakeme-i mantıkiye midir, yoksa sevk-i tabii ile midir, bilmiyorum. Kaçan efrada: -Düşmandan kaçılmaz, dedim. -Cephanemiz kalmadı, dediler. -Cephaneniz yoksa süngünüz var dedim. Ve bağırarak bunlara süngü taktırdım. Aynı zamanda Conkbayırı’na doğru ilerlemekte olan piyade alayı ile Cebel bataryasının yetişebilen efradının marş marş’la benim bulunduğum yere getirilmesi için yanımdaki emir zabitini geriye yolladım. Bu efrat süngü takıp yere yatınca düşman efradı da yere yattı. Kazandığımız an bu andır.

“Bir koca muharebenin ufacık bir lahzaya bağlı olduğunu, hatta bir memleket hayatının fena kullanılmış bir an yüzünden tehlikeye düşebileceğini, burada olduğu gibi iyi kullanılmış bir anın ise bir muharebenin ve bir vatanın mukadderatını iyileştireceğini o dakikayı görür gibi canlanmış bir ifade ile duymak insanın tüylerini ürpertiyor.”

Conkbayırında toprak düz müdür?/ Baharın mevsimi yoksa güz müdür?

Cennete gülenler başta yüz müdür

5. Ordu Komutanı Alman Liman Von Sanders Mehmetçik için demiştir ki: “Ölüme onlar kadar gülerek giden bir millet ferdi daha görmedim”

Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

57. Alay’ın bir taburu düşmanın kuzey kanadını tutacak şekilde yerleşir. Bu kuvvetlere Mustafa Kemal şu tarihi emri verir: “Ben size taarruzu emretmiyorum. Ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler gelebilir, başka komutanlar kaim olabilir.” 57. Alay bir sel gibi düşmanın üzerine atılır. Düşman sahile kadar geri püskürtülür, öyle bir darbe yemişlerdir ki, ne yapacağını şaşıran düşman askerlerinin bir kısmının kayıklara binip kaçma çabaları görülür. 25/26 Nisan 1915 gecesi, İngilizler 5 tümenlik bir kuvvetle yeniden Arıburnu’na çıkarma yaparlar. Bu küçük bir ordudur. Hâlbuki bizim kuvvetlerimiz onlara göre hem sayıca çok az hem de bir sürü yetersizlik ve olumsuzluklarla mücadele etmektedir. Muharebe iletişimi iyi kurulamamıştır. Mustafa Kemal her türlü olumsuzluklara rağmen emrindeki birliklerle düşmana bir başarı şansı vermez.

Ölüm düğün günü yiğit harmanı

30 Nisan 1915’de Mustafa Kemal’e padişah adına Gümüş İmtiyaz Madalyası gönderilir. Bu madalya yazısının bir cümlesinde şu ifade vardır: “Geceli gündüzlü süren harbi, başarılı bir şekilde idare ederek, her an başka bir surette tecelli etmekte olan fedakâr hizmetinizin sürüp gitmesini bekler, bütün kalbimle sizi kutlarım” 30 Nisan’da bir kumandanlar toplantısı yapılır. Mustafa Kemal şöyle der: “Bir’e kadar hepimiz ölerek düşmanı mutlaka denize dökmemiz lazımdır. İçimizde ve askerlerimizde, Balkan Harbi utancını tekrar görmektense ölmeyecek yoktur. Böyleleri varsa kendi elimizle kurşuna dizelim”.

İstemez düşmana boyun kırmanı/Dilinde söylüyor Hakk’ın fermanı

Âl-i İmrân Sûresi 142. Ayet “Yoksa siz; Allah, içinizden cihat edenleri (sınayıp) ayırt etmeden ve yine sabredenleri (sınayıp) ayırt etmeden cennete gireceğinizi mi sandınız?”

Mâide Sûresi 35.Ayet “ Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının, ona yaklaşmaya vesile arayın ve onun yolunda cihat edin ki kurtuluşa eresiniz”.

Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Kahraman 57. Alay askerlerimiz için komutanları Mustafa Kemal şunları demiştir: “Onlar mukaddes vatan toprakları için canlarını seve seve vermişler, Çanakkale Savaşlarının kaderini değiştirmişlerdir. Burada geçen her saniye, kullanılan her an, ölen her nefer Türk vatan ve milletinin mukadderatını çizmiştir. Kara savaşlarına katılan ilk birlik olan 57. Alay vatan sevgisinin ne olduğunu insanlıkta göstermiştir. Bu kahraman alayı, hayranlık, minnet ve rahmetle anıyorum.”

Mehmetçik kartaldı arşa doldular

Mustafa Kemal “Askerin önüne geçerek yüksek sesle selam verdim ve dedim ki; -Askerlerim, karşımızdaki düşmanı yeneceğimize hiç şüphem yoktur: fakat siz acele etmeyin, önce ben ileriye gideyim. Siz ben kırbacımla işaret verdiğim zaman hep birden atılırsınız!.. Komutan ve subaylara da, işaretime askerlerin dikkatini çekmelerini emrettim. Ondan sonra hücum safının önünde bir yere kadar giderek oradan kırbacımı havaya kaldırıp, hücum işaretini verdim. Bütün erler, subaylar arlık her şeyi unutmuşlar, gözlerini, kalplerini verilecek işarete vermiş bulunuyorlardı. Süngüleri ve bir ayakları ileri uzatılmış olan askerlerimiz ve onların önlerindeki tabancaları ve kılıçları ellerinde olduğu halde subaylarımız, kırbacımın aşağıya inmesiyle birden demirden bir kitle halinde, aslanlar gibi saldırdılar ve ileriye atıldılar. Bir saniye sonra düşman siperleri içinde gök gürültüsü gibi (Allah! Allah! Allah!) seslerinden başka bir şey işitilmiyordu. Düşman silah kullanmaya fırsat bulamadı. Boğaz boğaza kahramanca mücadele sonucunda, ilk hatta bulunan düşman kâmilen yok edildi. Dört saat gibi kanlı bir mücadeleden sonra 23. ve 24. Alaylarımız Conkbayır’ı düşmandan tamamen temizledikten ve 28. Alay da Şahinsırt’ın en yüksek sırtını geriye attıktan sonra, Sarılarla, Ağıldere üzerine batıya doğru saldırdılar. Askerlerimiz önlerine çıkan düşman birliklerini yeniyor, bozguna uğratıyordu.”

“İngilizler için afet oldular”

Mustafa Kemal, röportajında gazeteci Ruşen Eşref’e “Çanakkale Savaşının İngilizler için afet olduğunu” söyler. Savaştan sonra bir İngiliz yazarı, o günkü çarpışmalarda harekâtı komuta eden Mustafa Kemal hakkında şöyle diyecektir: “Mustafa Kemal’in savaş yönetiminde gösterdiği şaşırtıcı başarılar silsilesi bu tarihten itibaren başladı diyebiliriz. Ne Liman Von Sanders ne de başkasının göremediğini o görmüş, Gelibolu yarımadasına ancak Conkbayırı ile Kocaçimen Tepesinde egemen olunabileceğini o anlamıştı. Müttefikler buraları ele geçirselerdi, bütün boğaza egemen olurlar ve 20 km’lik bir çevreyi istedikleri gibi topçu ateşine tutabilirlerdi. Küçük rütbeli ama dahi bir Türk subayının orada bulunması müttefikler için harbin en büyük talihsizliklerinden biri oldu.”

Mustafa Kemal’le yaran buldular

Mustafa Kemal “Conkbayır tepesi birliklerimizin eline geçtikten sonra, düşman karadan ve denizden yağdırdığı yoğun topçu ateşiyle bu tepeyi cehenneme çevirmişti. Gökten şarapnel ve demir parçaları yağmur gibi yağıyordu. Büyük çaplı gemi toplarının tam isabetli daneleri yerin içine büyük lağımlar açıyordu. Bütün Conkbayır koyu dumanlar ve ateşler içinde kaldı. Herkes tevekkül içinde akıbetini bekliyordu. Etrafımız şehitlerle ve yaralılarla doldu. Savaş meydanında olanı biteni gözetlerken, bir şarapnel parçası göğsüme isabet etti. Cebimdeki saat parça parça oldu. Şarapnel bu yüzden vücuduma girememiş, yalnız derince bir kan lekesi bırakmıştı”. Mustafa Kemal’in saatinin vurulma anını Şevki Yazman ise şöyle nakleder: Askerlerin saflarından ileriyi gözetleyen grup kumandanı bir ara göğsünün sağ tarafına bir şeyin çarptığını duyuyor, başını çeviriyor ve burada bir delik görüyor. Yanında 24. Alay’ın Kumandanı ve çocukluk arkadaşı Nuri Bey (Conker) vardır. O telaşlanıyor, “Efendim vuruldunuz!” diye bağırıyor. Maiyetinin bundan haberdar olmasını istemeyen kahraman kumandan, “Sus!” diyor, eliyle Nuri Bey’in ağzını kapıyor. Sonra hissettirmeden sızı veren bu yanını yokluyor. Bütün hızıyla bu yanına çarpan misket ceketinin cebini deldikten sonra cebin içindeki eski mektep saatini paramparça ediyor ve bu suretle Türk’ün koruyucusunu da Türk’ün talihini de koruyor.

Ya Allah Bismillah Allahu Ekber

Anafartalar Grup Komutanı Albay Mustafa Kemal 9. Ağustos. 1915 gecesi birliklerin bulundukları hattı tahkim ederek savunma için düzenlenmeleri emrini verir. Kendisi de 10 Ağustos’ta yapılacak taarruzu yönetmek için Conkbayırı’na hareket etmiştir. Öte yandan 9. İngiliz Kolordu Komutanı da, Türkler’in elinde bulundurduğu Anafarta sırtlarını elde etmek amacıyla 10 Ağustos sabahı taarruz için gerekli emirleri vermiştir. İngilizler 20.000 kişilik bir kuvvetle günlerce kazdıkları siperlere yerleşmişler hücum anını beklemektedirler. Mustafa Kemal taarruzu çok erken saatlerde baskın tarzında planlamıştır. Bu taarruz süngü hücumu şeklinde olacaktır. 10 Ağustos 2015 taarruzu çok çetin ve çok kanlı muharebelere sahne olmuştur. Mehmetçik savaşın bütün evrelerinde olduğu gibi bu cephede de çok büyük kahramanlık destanları yazmıştır. Bakın o günkü muharebedeki askerimizin kahramanlıklarını Mustafa Kemal nasıl anlatır: “Karşılıklı siperler arasında mesafe sekiz metre… Yani ölüm muhakkak! Birinci siperdekiler hiçbiri kurtulmamacasına hepsi düşüyor. İkincidekiler onların yerine giriyor. Fakat ne kadar imrenilecek bir soğukkanlılık ve tevekkülle biliyor musunuz? Öleni görüyor, üç dakikaya kadar öleceğini biliyor. En ufak bir duraksama bile göstermiyor. Sarsılma yok! Okuma bilenler ellerinde Kur’an-ı Kerim, Cennete gitmeye hazırlanıyorlar. Bilmeyenler, kelime-i şahadet getirerek yürüyorlar. Bu Türk askerin deki ruh kuvvetini gösteren hayrete ve tebrike değer bir örnektir! Emin olmalısınız ki, Çanakkale Muharebesini kazandıran bu yüksek ruhtur!“

Kaynaklar:

İsmail Bilgin, Çanakkale savaşı Günlüğü, Timaş Yayınları, İstanbul, 2015.

Dr. Bülent Güven Siyaset Bilimci 

Görsel: trendsresearch.org

Yıllar önce Türkiye’nin içinde bulunduğu güvenlik riskini dikkate alarak emekli büyükelçi Şükrü Elekdağ, Milliyet gazetesinde “İki Buçuk Savaş Stratejisi” başlıklı bir yazı kaleme almıştı. Elekdağ bununla ne kastettiğini şöyleyazıyordu:

Türkiye'nin yaşamsal hakları ve toprakları üzerinde hak iddia eden Yunanistan ve Suriye, ülkemize karşı çıkar birliğiiçindedir ve Türkiye'yi çökertmek amacıyla PKK'ya her türlüyardımı yapmaktadır. Türkiye, bu ülkelere karşı savunmaplanlamasını, aynı anda iki ayrı cephede çatışmayazorlanacağı varsayımı üzerine dayandırmalıdır.

 (Milliyet, 27 Kasım 1994)

Yani o dönem Türkiye’ye doğrudan tehdit oluşturan Suriye veYunanistan, her biri Türkiye için kendi başına birer tehditoluşturmalarına karşın, bunların enstrümanı olan PKK’nın iseyarım tehdit olarak tasvir edildiği görülmektedir Elekdağtarafından. Bu perspektiften bakıldığında: 

Türkiye, buülkelere karşı savunma planlamasını, aynı anda iki ayrı cephede  çatışmaya zorlanacağı varsayımı dayandırmalıdır.

Elekdağ’ın 90'lı yıllar için yaptığı tespit, dönemin konjonktürü açısından doğru ve önemliydi. Fakat bugünkonjonktür değişti. Suriye’de Türkiye’ye en azından düşmanca bakmayan bir yönetim ve Türkiye’yi tanıyan ve Türkiye ile gönül ve akrabalık bağı olan bir halk var. Dolayısıyla konuya Suriye merkezi hükümeti açısındanbakıldığında, Türkiye için kalıcı bir tehdit unsuru olmaktançıkmış durumda.

Fakat İsrail’in niyet olarak hep var olan ancak son yıllarda uygun şartları oluşturup fiiliyatta uyguladığı agresif vesaldırgan politikası, Türkiye için kalıcı ve ontolojik bir risk hâline gelmiş durumdadır. Fanatik ve ırkçı Yahudilerin dışındaİsrailli devlet adamları ve güvenlik yetkilileri de açık ve netolarak farklı ortamlarda Türkiye’yi kendileri için bir “tehdit” olarak gördüklerini belirterek İran sonrası sıranın Türkiye’ye gelmesi gerektiğini söylemeye başlamışlardır.

Bunları İsrail’in travmatik yetkililerinin hezeyanları olarak ciddiye almamak doğru bir yaklaşım değildir. İsrail’in başbakanı Netanyahu, 90’lı yıllardan itibaren Saddam’ın başında olduğu Irak’ı ve İran’daki molla rejimini bölge barışıve İsrail güvenliği için tehdit göstererek ABD’yi bu iki ülkeye karşı savaşa sokmayı başarmıştır. ABD’li bir senatörün dediğigibi İsrail başbakanı Netanyahu, kendine göre aptal bir ABD başkanı bulduğunda İsrail lobisi AIPAC’ın ABD’deki gücünü kullanarak bu ülkeyi istediği ülkeye karşı bir lejyoner gibi kullanarak savaşa sokabilmektedir.

En son ABD’nin niçin İran’a karşı savaşa girdiğini başta Trump olmak üzere hiçbir ABD’li yetkili açıklayamıyor, Netanyahu hariç. Netanyahu, İran’a karşı savaş açmak benim 40 yıllık hayalimdi diyor. ABD’li yetkililerin anıları okunduğunda, Netanyahu‘nun başta olduğu zamanlarda ABD’nin Obama ve Biden’ı da İran’a karşı savaşa zorlamak istediği, fakat bu iki başkanın buna direndiği görülmektedir. Biden dönemindeki durumu Washington Post yazarı Bob Woodward, War (Savaş) isimli kitabında detaylı anlatıyor.

İran’da savaşın sonu ne olursa olsun, ister mevcut rejim ayakta kalsın ister gitsin, İran; proksileri (vekil güçleri) ile birlikte İsrail ve ABD tarafından aldığı darbeler ile artık İsrail için kısa ve orta vadede bir tehdit oluşturmaktan çıkmış durumda. Dolayısıyla İsrail, kendi bölgesel planlarını gerçekleştirmekiçin Türkiye’yi hedef tahtasına oturtmuş durumdadır.

İsrail’in ana hedefi, Tevrat’ta geçen vadedilmiş toprakları elegeçirip bölgede uzun vadede bu hedeflerine ulaşmakta kendisine engel olabileceğini düşündüğü ülkeleri bölüpparçalayarak istikrarsızlaştırmak ve bölgede bir hegemonya kurmaktır. Bölgede Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Mısır, Ürdün gibi ülkeleri ABD’nin baskısı ile kendi açısından hizaya getirerek İsrail için bir güvenlik riskiolmaktan çıkarmıştır. Suriye, Lübnan, Irak gibi ülkeleri isekendi gayretleri ve ABD’nin askerî desteği ile fiilen parçalayarak kendisi için zararsız hâle getirmiş durumdadır.

Mevcut ABD hükümeti de İsrail’in tüm bölgesel planlarını destekliyor. ABD’nin İsrail Büyükelçisi Huckabee gibisiyonist evanjelistler, Ortadoğu topraklarının İsrail’e vadedilmiş olduğunu ve İsrail’in bu topraklara sahip olmasıgerektiğini açık ve net bir şekilde söylüyorlar. Bir başka Siyonist Evanjelist olan ABD’nin mevcut savunma bakanı Peter Hegseth de bakan olmadan yaptığı konuşmalarda İsrail’in kuruluşunu Mesih’in tekrar gelişinin bir mucizesi olarak değerlendirip, Mesih’in gelmesinin ön şartı olan üçüncüsü  tapınağın tekrar inşasına sıranın geldiğini vurguluyor. Bu açıdan bakıldığında İsrail ve ABD’de an itibarıyla sorumluluk taşıyan kişiler, rasyonel çıkar eksenli bir politika takip etmekten ziyade fanatik dinî hezeyanlarının gerçekleşmesini hedefleyen bir kaosu hedeflemektedirler. Bu fanatik insanların elinde dünyanın en büyük askerî gücü vardır ve bu gücühukuk, kural ve merhamet tanımadan fütursuzca kullanmak istemektedirler. Bunca sivil ve masum insanın ölmesinin bunlar açısından hiçbir anlamı yoktur. Bu ölümler onlar için kolateral hasardır.

Bu perspektiften bakıldığında İsrail’e göre Türkiye, kendisi ve hedefleri için en büyük engellerden biri olarak görünmektedir. İsrailli yetkililerin Türkiye’yi İran sonrası yeni bir hedef olarak göstermelerinin arkasında bu gerçek yatmaktadır. İsrail’in hedefi, İran’ı bir “failed state” hâline getirdikten sonra Türkiye’yi mercek altına almaktır. Nitekim başta İsrail Başbakanı Netanyahu olmak üzere, bu niyeti  İsrailli yetkililerin açıklamalarında belirtildigini görmek mümkündür.

İsrail’in Türkiye’ye saldırma niyetinin, Türkiye’nin NATO ülkesi olması nedeniyle mümkün olmayacağına dair itiraz, oldukça romantik bir bakış açısı olur. NATO, Trump ilebirlikte fiilen bitmiş durumdadır. ABD ve İsrail’dekisiyonistlerin gözünde NATO’nun ciddi bir önemi bulunmamaktadır.

Son yıllarda Türkiye’nin F-35 savaş uçakları programından çıkarılmasının, Türkiye’ye 1988’den beri taleplerine rağmen ABD’nin hava savunma sistemi satmamasının arkasında, Türkiye’nin kendini savunabilecek duruma gelmesini engellemek isteyen İsrail ve ABD’deki siyonistlerin etkisi gözardı edilemez. ABD’nin Türkiye’nin Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemine aşırı tepki vermesinin arkasında da bu düşünceler yatmaktadır. Tüm parçalar bu perspektiften biraraya getirildiğinde, İsrail’in Türkiye’ye karşı ABD’nin desteği ile bir savaş planı olduğu iddiası artık çok da  abartılı görünmemektedir.

İsrail, Türkiye’ye yönelik bu düşmanca tutumunu Türkiye’nin hem komşusu hem de kadim “düşmanı” Yunanistan ile 2021 yılından bu yana yaptığı bir dizi askerî anlaşma ile  ç stratejisi çerçevesinde sürdürmektedir. Bu anlamda Türkiye ile İsrail arasında çıkabilecek muhtemel bir savaşt Yunanistan sadece İsrail’e ülkesinde vereceği lojistik destekile sınırlı kalmayabilir. Yunanistan da geliştirdiği askeri kapasite ile Türkiye ile Kıbrıs’ta ve Ege’deki adalarda kendiaçısından "yarım kalmış" işini bizzat savaş açarak tamamlama yoluna gidebilir. Yunanistan’daki ABD askerî üsleri de bu anlamda hem Yunanistan’a hem de İsrail’e savaş lojistiği ve mühimmat açısından destek verebilir. An itibarıyla sahip olduğu 5. nesil savaş uçakları F-35’ler ve hava savunma sistemleri ile Yunanistan’ın askerî teknoloji açısındanTürkiye’ye karşı üstünlüğü bulunmaktadır. Dolayısıyla Türkiye, güney ve batı sınırlarında ABD’nin askerî desteğine sahip bu iki ülkenin savaş tehdidi altındadır. Böyle bir savaş belki kısa vadede gerçekleşmeyebilir; ancak orta vadede bu riskin varlığı göz ardı edilemez.

Tasvir edilen böyle bir savaş durumunda Türkiye için birbaşka tehdit ise kuzeydoğuda komşusu olan Ermenistan olabilir. Ermenistan’daki Paşinyan yönetimi ABD’nin desteğiile iktidardadır. Türkiye’nin İsrail ve Yunanistan ile bir savaş içinde olduğu bir durumda, ABD’nin yönlendirmesi ile Ermenistan’ın da böyle bir konjonktürde Türkiye’ye saldırma ihtimali bulunmaktadır. Ermenistan açısından bakıldığında, Türkiye’ye karşı düşmanlık duygusunun tarihsel gerekçeler bulunmaktadır. 1915 tehcirinden sonra bazı Ermeni gruplar, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti ile sorun yaşayan ülkeler tarafından zaman zaman terör amacıyla kullanılan bir araç haline gelmiştir.

Yukarıda tasvir edilen bu üç ülke ile aynı anda savaş durumuilk bakışta abartılı görünebilir. Ancak tarihsel ve güncel gelişmeler bu ihtimali tamamen dışlamamaktadır.

Bu nedenle Türkiye, güvenlik mimarisini bu üç ülke ile aynıanda savaşabilecek bir yapıya göre yeniden kurgulamalıdır.

Türkiye’nin kara kuvvetleri güçlü olmakla birlikte, hava ve deniz kuvvetlerinin daha da geliştirilmesi gerekmektedir. Özellikle 5. nesil savaş uçakları ve hava savunma sistemleri kritik öneme sahiptir. Türkiye’nin geliştirdiği KAAN savaşuçağının tam operasyonel hâle gelmesi 2030’lu yılları bulabilir.

Ayrıca İsrail’in elinde farklı kaynaklara göre 250 ile 400 arasında nükleer silah bulunduğu iddia edilmektedir. Bu durum da caydırıcılık tartışmalarını gündeme getirmektedir. Türkiye mutlaka atom bombasına sahip olmanın yollarını araştırmalıdır. İran örneğinde görüldüğü gibi, İsrail'in saldırganlığı ve baskısından korunmanın yollarından biri nükleer silaha sahip olmaktır. Kuzey Kore, atom bombasına sahip olduğu için kendi güvenliğini ve bağımsızlığını koruyabilmektedir. ABD’nin, ister NATO çerçevesinde isterikili ilişkiler boyutunda sağladığı güvenlik garantilerinin hiçbir önemi yoktur. Körfez ülkeleri, İran ile olası bir savaşta ABD tarafından korunamadığı gibi, tam tersine ABD Askerî islerinin varlığı nedeniyle hedef hâline gelmişlerdir. ABD, Körfez’de en yakın müttefiklerinden biri olan Katar’ı dahi İsrail’in saldırısından koruyamamıştır.

Bu üç ülke ile savaş ihtimalinin dışında, olası bir savaşta ABD ve Avrupa’nın bu ülkelere destek vereceği de dikkate alınmalıdır. Ayrıca Suriye’de YPG üzerinden Kürt kartının da kullanılabileceği yönünde ciddi şüpheler bulunmaktadır.

Sonuç olarak Türkiye, iç güvenlik mimarisinin yanı sıra çevresindeki ülkeler ve küresel güçlerle ilişkilerini butehditleri dikkate alarak yeniden kurgulamalıdır.

The early months of 2026 have marked a turning point for Kazakhstan’s tourism industry, particularly in its relationship with Europe. The country has experienced a notable increase in visitors from across the continent, with Belgium standing out as one of the most dynamic sources of new arrivals. According to data provided by Turkish Airlines, flights from Brussels to Kazakhstan have risen sharply—an evolution closely linked to the geopolitical crisis unfolding in the Middle East.

As the war in the Middle East reshapes global travel routes, tourists are increasingly redirecting their plans toward destinations perceived as safer and more stable. Kazakhstan has emerged as one of the unexpected beneficiaries of this shift. Its relative political stability, visa‑exemption policies, and extraordinary natural landscapes—ranging from vast steppes to magical lakes and dramatic mountain ranges—have positioned the country as a compelling alternative for travelers seeking security without sacrificing adventure. In these uncertain times, Kazakhstan is increasingly seen as a safe and attractive choice, fueling a potential surge in international arrivals.

This trend was already anticipated last year. An EURACTIV article titled “Kazakhstan, the Next Frontier of European Tourism” suggested that the country was on track to become a new favorite among European travelers. Kazakhstan’s massive investments in tourism are beginning to bear fruit, as highlighted by Euronews in its piece “Kazakhstan Aims to Make Tourism a €10 Billion Sector by 2029.”

French writer Arthur, contributing to Atlas-monde.net, captured this momentum by stating that “Kazakhstan is now establishing itself as an essential destination for travelers seeking adventure, wild nature, and cultural heritage.” Similarly, Zajmi, writing for EURACTIV, emphasized that “as travelers look for more authentic, sustainable, and off-the-beaten-path destinations, Kazakhstan appears as a promising choice. With its spectacular landscapes, its nomadic heritage, and the continuous development of its infrastructure, the largest country in Central Asia is positioning itself as both accessible and attractive.”

Adding to this growing recognition, Kazakhstan was recently ranked among the top ten best places to live by the prestigious Italian magazine Dove Travel, further boosting its international profile.

Kazakhstan and the Growth of Tourism

The year 2024 marked a period of explosive growth for Kazakhstan’s tourism sector. Investments reached $822.6 million in the first semester alone, reflecting both domestic ambition and rising global interest.

Why Kazakhstan?

Kazakhstan’s cultural identity is a unique blend of Russian, Mongolian, Turkic, and Persian influences—a civilizational mosaic that gives the country immense potential to attract tourists from China, Turkey, and Europe, as noted by Ra^haem Ruiz. Those who celebrated Navruz in Kazakhstan were arguably among the luckiest travelers on Earth, experiencing one of the most vibrant and meaningful cultural festivities in Central Asia.

The country’s appeal for European tourists lies in the extraordinary diversity of its natural environments:

• deserts and endless steppes
• the beaches of the Caspian Sea
• ski resorts
• modern cities such as Almaty and Astana
• museums and cultural institutions
• nomadic traditions, yurts, and horse culture
• a distinctive gastronomy, including the iconic beshbarmak
• the Silk Road heritage, including UNESCO sites in the historic city of Turkistan

Kazakhstan is also renowned for its 14 national parks, which welcomed 2.8 million visitors in 2024, representing an 18% year‑on‑year increase.

Why Europeans Are Choosing Kazakhstan?

One of the strongest incentives is the visa‑free regime. Citizens of all EU member states can travel to Kazakhstan without a visa for up to 30 days. This convenience makes spontaneous travel possible—one can book a ticket today and fly tomorrow without bureaucratic hurdles.

In 2024, nearly 180,000 Kazakh citizens applied for a Schengen visa, with Germany being the top destination. This growing demand could pave the way for reciprocity agreements or a relaxation of visa conditions between Kazakhstan and the European Union.

A Digital Nation

Kazakhstan is investing heavily in digital platforms to enhance the travel experience. The SafeTravel.kz application provides real‑time safety information and direct communication with law enforcement. According to research by Zajmi (2025) for EURACTIV, this digital convenience significantly simplifies travel planning and daily logistics, making the country increasingly attractive to European tourists.

Infrastructure is also evolving. A new airport will soon provide direct access to Katon‑Karagay National Park, while improvements to the transborder railway network—including onboard border controls—will make travel across Central Asia smoother and more welcoming.

Conclusion: Kazakhstan at the Crossroads of Continents

Situated at the meeting point of Europe and Asia, Kazakhstan is rapidly emerging as a major tourism destination. Its visa‑liberalization policies, modern infrastructure, and digital innovations are attracting European travelers in search of unique, authentic, and sustainable experiences.

As tourism becomes a central component of Kazakhstan’s international identity, opportunities for deeper cooperation with the European Union are expanding. The country is filled with natural wonders that remain largely unknown to the wider world.

In the east, Katon‑Karagay captivates visitors with its crystal‑clear lakes, thermal springs, and majestic peaks such as Mount Belukha. Further north, the Korgalzhyn Reserve draws photographers from around the world with its wild flamingos. In the south, Sayram‑Ugam, still a hidden gem, offers trails leading to glacial lakes surrounded by vibrant alpine flora.

Kazakhstan is not merely a destination—it is an emerging frontier where nature, culture, and modernity converge. As global tourism continues to evolve, the country stands ready to become one of the most exciting new horizons for European travelers.

BIBLIOGRAPHY

BIBLIOGRAPHIE

Euronews. (2025, 5 août). Le Kazakhstan vise à faire du tourisme un secteur de 10 milliards d’euros d’ici 2029. https://fr.euronews.com/business/2025/08/05/le-kazakhstan-vise-a-faire-du-tourisme-un-secteur-de-10-milliards-deuros-dici-2029

Ruiz, R. (2024, 7 août). Le Kazakhstan : le tourisme explose. Tourismorama. https://www.tourismorama.com/kazakhstan-tourisme-explose/

Zajmi, X. (2025, 21 février). Le Kazakhstan, prochaine frontière du tourisme européen. Euractiv France. https://euractiv.fr/news/le-kazakhstan-prochaine-frontiere-du-tourisme-europeen/

HİZMET

Geçtiğimiz pazartesi bir öneride bulundum.

Amaç basitti: Bayram günü vatandaşın hayatını kolaylaştırmak.

Ancak her zaman olduğu gibi, bazıları hemen konuşmaya başladı.

Yok efendim geç kalınmış…

Yok samimi değilmiş…

Oysa siyaset, niyet tartışma yeri değil, çözüm üretme yeridir.

Bugün eleştirenlere küçük bir hatırlatma yapmak isterim.

22 Mart 2016.

Yani tam 10 yıl önce bugün .

Brüksel saldırıları…

O dönemde belediyede sorumluluk taşıyordum.

Bir mahalle güvenlik nedeniyle tamamen boşaltılmıştı( gare de Schaerbeek).

İnsanlar evlerine giremiyor, ne yapacaklarını bilmiyordu.

O gün,o an bir karar aldım.

Belçika Kızılhaçını aradım ve yatak talep ettim.

Bir spor salonumuzu( Crossing stadının altındaki salon) onlarla birlikte geçici yatakhaneye çevirdik.

İnsanların geceyi güvenli ve insani şartlarda geçirmesini sağladık.Ve mahalle tamamen güvenli hale gelene kadar insanlarımız gecelerini aileleri ile birlikte o sıcak ortamda geçirdi.

Ne uzun tartışmalar yaptım,

Ne de niyet sorguladım.

Çünkü mesele basitti:

İnsan vardı, ihtiyaç vardı… ve çözüm gerekiyordu.

Bugün de aynı noktadayım.

Önerilerim polemik için değil, çözüm içindir.

Aşağıda da paylaştığım yazışmalarda görüleceği üzere,

konu ilgili makamlar tarafından değerlendirilmiş ve çeşitli seçenekler üzerinde çalışıldığı ifade edilmiştir.

Bu vesileyle, geç de olsa dönüş yaparak konuyu ele alan

Belediye Başkanı Martin de Brabant ve Başkan yardımcısı Sayın Justine Harzé’ye topu taça atmalarına rağmen teşekkür ederim.

Çünkü siyaset;

laf üretme sanatı değil,

hizmet etme sorumluluğudur.

Bazıları konuşur.

Bazıları eleştirir.

Bazıları ise gerektiğinde sorumluluk alır.

Ben her zaman üçüncü tarafta oldum.

Ve olmaya devam edeceğim.

Sait Köse

Brüksel

Pazar, 22 Mart 2026

Not: 22 Mart 2016 Brüksel terör saldırısında hayatını kaybeden tüm vatandaşlarımıza Allah'tan rahmet dileyip saygıyla anıyoruz .

Le Premier ministre belge Bart De Wever ne parle plus seulement de politique  il redéfinit le cadre.
Dans une tribune aux accents idéologiques assumés, il déplace le débat : de la Belgique vers la civilisation, de l’individu vers l’héritage, du présent vers la continuité historique.

Derrière la critique du postmodernisme et la défense des racines occidentales, une question émerge :
La Belgique est-elle encore un projet… ou simplement un outil ?

Bart De Wever et le patriotisme des racines : la Belgique en arrière-plan, la civilisation au premier plan

Par Kadir Duran – Bruxelles Korner

Un discours qui dépasse la Belgique

À première lecture, le propos de Bart De Wever pourrait être interprété comme une forme de patriotisme classique. Pourtant, une analyse plus fine révèle une construction idéologique bien différente.

Ce n’est pas la Belgique qui est au centre du discours. Ce n’est même pas la Flandre. C’est la civilisation occidentale.

Dans cette prise de parole, Bart De Wever s’inscrit dans une tradition conservatrice structurée autour de trois piliers :

• la continuité historique

• la transmission des valeurs

• le rejet du relativisme culturel contemporain

Le cadre national belge est ici secondaire. Il sert de scène, pas de finalité.

Le conservatisme comme réponse au vide moderne

Le cœur du message est limpide, l’individu ne peut exister sans héritage collectif. Ce positionnement s’oppose frontalement à deux modèles contemporains :

• l’individualisme absolu

• l’État-providence omniprésent

À la place, Bart De Wever propose une troisième voie : la primauté de la société comme structure organique

Dans cette vision, la citoyenneté ne repose pas uniquement sur des droits, mais sur un socle de valeurs héritées :

• philosophie grecque

• droit romain

• humanisme

• Lumières

Ce récit n’est pas belge.Il est civilisationnel, européen, occidental.Une offensive contre le postmodernisme

L’autre axe central du discours est une critique directe du postmodernisme.

Selon cette lecture, les sociétés occidentales seraient entrées dans une phase d’auto-délégitimation :

• culpabilité historique permanente

• remise en cause des racines

• relativisation des valeurs fondatrices

Bart De Wever rejette cette dynamique qu’il considère comme dangereuse, car elle produit une érosion de la cohésion sociale.

L’exemple évoqué autour de Gianni Infantino est révélateur :
il illustre, dans son argumentation, une forme d’autocensure occidentale face au reste du monde.

Belgique : cadre politique, pas horizon idéologique

C’est ici que se situe le point clé.

Ce discours ne reconstruit pas une identité belge forte.Il contourne la question.

La Belgique apparaît comme :

• un espace administratif

• un terrain de gouvernance

• un cadre institutionnel

Mais pas comme un projet émotionnel ou civilisationnel en soi.Autrement dit :
ce n’est pas du belgicisme.C’est un conservatisme large, compatible avec la Belgique…mais qui pourrait tout aussi bien exister en dehors d’elle.

Le signal politique

Ce positionnement envoie un message stratégique clair :

• élargir le discours au-delà du nationalisme flamand

• parler à une base plus large (européenne, conservatrice)

• occuper le terrain idéologique face aux débats identitaires

Mais sans abandonner le fond : la nation reste un outil, la civilisation reste le cadre

Le Discours Complet : 

« On va tous les perdre. »

Et pour moi, c’est là l’essentiel du conservatisme : nous ne sommes pas nés dans le vide. Nous sommes nés dans une société construite par nos ancêtres, fondée sur des valeurs.

Pour un responsable politique conservateur, ce n’est donc pas l’individu qui prime. La liberté individuelle absolue n’est pas un idéal. Ce n’est pas non plus à l’État de tout régler et de tout prendre en charge. Ce qui compte, c’est la société.

La citoyenneté doit être fondée sur des valeurs. Une société a besoin de moyens matériels, bien sûr, mais aussi d’un “logiciel”. Et ce logiciel, ce sont nos racines profondes : la philosophie grecque, le droit romain, l’humanisme, les Lumières. Voilà la base de notre société.

Sur le long terme, il existe une continuité dans ces racines. L’histoire connaît parfois des ruptures, mais à grande échelle, c’est la continuité qui domine. Et il est essentiel d’assumer ces racines, de les connaître et d’en être fier.

Je rejette totalement le postmodernisme, qui a instauré une forme de honte de soi, poussant à rejeter nos racines. Selon cette vision, notre identité occidentale ne serait faite que de racisme, de colonialisme et d’impérialisme, et nous serions responsables de tous les maux du monde.

Prenons l’exemple de Gianni Infantino. Je ne suis pas particulièrement le football, mais il s’agit d’une figure importante dans ce domaine. Lors de la Coupe du monde au Qatar, des questions ont été posées sur les droits de l’homme. Et M. Infantino a déclaré que l’Europe devait se taire et s’excuser pendant 3000 ans avant de pouvoir critiquer qui que ce soit. À mes yeux, c’est totalement absurde.

Si l’on regarde l’histoire de manière critique, oui, nos ancêtres n’étaient pas parfaits. Mais ce sont précisément les valeurs des Lumières qui nous ont permis d’évoluer. Nous avons changé, nous avons progressé.

Comme l’a dit François Mitterrand : on ne tourne pas le dos à son passé, on évolue.

Mais exiger que nous nous reprochions en permanence notre histoire, tout en exemptant les autres sociétés de toute critique, affaiblit notre citoyenneté.

Et avant même de nous en rendre compte, nous en arrivons à des situations absurdes, comme installer des crèches abstraites à Bruxelles, simplement par honte de nos racines.

Et c’est précisément cela qu’il faut refuser. »

Conclusion

Le discours de Bart De Wever ne doit pas être lu comme une déclaration d’amour à la Belgique.

C’est une tentative de redéfinir :

• l’identité

• la citoyenneté

• et la légitimité culturelle

à une échelle plus large.

Une Belgique gérée. Une civilisation revendiquée.

C’est toute l’ambiguïté et toute la stratégie.

Abdulhamid Hamid Al-Kba

 SustainabilityIn a world grappling with geopolitical tensions and economic volatility, Kazakhstan stands out as a notable exception in Central Asia. According to the latest World Investment Report by the United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), Kazakhstan accounts for approximately 68.6% of the total accumulated foreign direct investment (FDI) stock in the region. This figure is far more than a statistic—it reflects a decades-long economic story that began after independence in 1991 and continues to evolve. Yet, while this dominance highlights significant success, it also raises important questions: Is this level of concentration a sustainable model, or does it signal underlying challenges that require deeper reforms?Kazakhstan's inward FDI stock stands at $151.3 billion, dwarfing the combined FDI stock of its four neighboring Central Asian countries—Uzbekistan, Turkmenistan, the Kyrgyz Republic, and Tajikistan—which totals just $69.3 billion. When compared to Kazakhstan's GDP of $291.5 billion in 2024, the FDI stock represents about 51.9% of the national economy, underscoring the heavy integration of foreign capital into sectors such as energy, infrastructure, and manufacturing.

This makes Kazakhstan not only the regional leader but also a key player in the post-Soviet space, attracting multinational corporations through its vast natural resources and strategic location along modern Silk Road routes.The gap with neighbors has widened steadily over time. In 2000, Kazakhstan's FDI stock was $10.1 billion—already several times higher than that of Uzbekistan ($0.7 billion) or Turkmenistan ($1.8 billion). By 2010, it had surged to $63.4 billion, and by 2023, it reached $157.6 billion before settling at around $151 billion in 2024 amid some adjustments. This growth stems from a combination of factors: abundant oil, gas, and mineral resources; early openness to foreign investment post-independence; and a relatively stable institutional environment compared to regional peers. Partnerships with China, Russia, Western firms, and others have further bolstered inflows, positioning Kazakhstan as a bridge between East and West.Comparisons with the Baltic states—Estonia, Latvia, and Lithuania, now integrated into the European Union—add nuance. In Estonia, FDI stock reaches 73.9% of GDP, Latvia 55.2%, and Lithuania 40.9%. While these smaller economies benefit from EU membership for deeper diversification and stability, Kazakhstan surpasses them in absolute terms, with a larger economy and greater overall FDI volume. The combined GDP of the three Baltic states is around $171.4 billion, with an aggregated FDI stock of $97.5 billion—figures that Kazakhstan exceeds on its own.However, the picture is not entirely rosy. Kazakhstan remains a net importer of capital: while hosting over $151 billion in foreign investment, outward FDI from Kazakh companies stands at only $17–18 billion. This imbalance means the country is still building domestic champions capable of investing abroad. Moreover, recent UNCTAD data highlight a decline in net FDI flows—in 2024, Kazakhstan recorded its first negative net FDI figure since independence, at -$2.6 billion—driven by global instability, geopolitical risks, reduced multinational activity, and profit repatriation from major projects. These trends reflect broader challenges in a world of tightening financing and shifting investor confidence.Analytically, Kazakhstan's success rests on smart policies: early liberalization, strategic resource partnerships, and infrastructure investments. Yet heavy reliance on the energy sector carries risks—commodity price volatility, environmental pressures, and potential over-dependence on foreign firms in strategic industries. Economists emphasize the need for diversification into non-oil sectors like technology, advanced agriculture, logistics, and renewables to ensure long-term resilience. The country's large market size and population offer strong potential if governance, tax incentives, and bureaucratic efficiency continue to improve.Regionally, Kazakhstan's dominance benefits Central Asia as a whole. Investments flowing into the country often spill over through supply chains, joint projects, and connectivity initiatives like the Eurasian Economic Union. Still, the widening gap risks creating imbalances, where neighbors rely more on Chinese funding or aid. Greater regional cooperation could help distribute opportunities more evenly.In conclusion, the $151 billion FDI stock is a genuine achievement—a testament to Kazakhstan's ability to attract international trust amid regional and global uncertainties. It positions the country as the undisputed investment hub in Central Asia, outpacing even some post-Soviet peers in scale. True sustainability, however, demands more than impressive numbers: bold reforms for economic diversification, stronger institutions, and reduced resource dependence. If Astana can convert this momentum into a broader, inclusive growth model, Kazakhstan will not only lead Central Asia in investment attraction but also serve as an example for emerging economies on turning geography and resources into shared, enduring prosperity. The opportunity is present—the path forward depends on decisive leadership

Writer and researcher on Central Asian and Azerbaijani affairs

                                                                                Ahmet URFALI

Bütün Türk dünyasının kültürel kodları içinde bir başlangıç günü olarak kabul edilen Nevruz, tarih sahnesine çıkışımızdan bu yana coşkun  şölenlerle kutlanagelmiştir. Nevruz, Türk dünyasında; Yılsırtı, Mart Dokuzu, Mart Bozumu, Sultan Nevruz, Gün Dönümü, Yeni Gün gibi  pek çok isimlerle anılmaktadır. Nevruz, birlik, beraberlik ve bir kültür günü olarak  anılmaktadır. 18.yüzyıl ozanlarından Ali Nebi, Nevruz şiirinde şöyle diyor: 

‘’ Bu gün dağlar yeşillendi

Sultan Nevruz safa geldinli

Cümle kuşlar hep dillendi

Sultan Nevruz safa geldin

Bu gün bahar eyyamıdır

Nevruz Türk‘ün bayramıdır

Gönüllerin sultanıdır

Sultan Nevruz safa geldin

Allah deyü öten kuşlar

Dua eyler dağlar taşlar

Yeşillendi hep ağaçlar

Sultan Nevruz safa geldin

Geçti şita  döndük yaza

Ali Nebi’m vurur saza

Kızanlar düştü alaza

Sultan Nevruz safa geldin’’ 

Tarih boyunca bütün Türk devletlerinde Nevruz, bayram olarak kutlanmıştır. Türklerin Ergenekon‘dan çıkış gününün 21 Mart’a rastladığı kabul edilmektedir. On İki Hayvanlı Türk Takviminde yıl başı da aynı güne rastlamaktadır. Oğuz Kağan‘ın bu günü kutsal saydığını ve bayram gibi törenlerle karşıladığı bilinmektedir. Türklerin Nevruz kutlamaları Eski Uygur Dönemi resimlerine de konu olmuştur. Selçuklu Sultanı Sultan Celaleddin Melikşah, devrin uzay bilimcilerini Selçukluların başkenti İsfahan’da toplamış, kendi adıyla anılan Celali Takvimi’ni yaptırmıştır. Şemsi Takvim adıyla İran ve Afganistan’da kullanılan bu takvime göre yılbaşı 21Mart’tır. Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan, Nevruz gününü yılbaşı kabul etmiş, vergileri buna göre düzenlemiştir. Sultan kelimesinin Nevruz’la birlikte kullanılması, padişahların halkla birlikte Nevruz kutlamalarına katılmasıyla ilgilidir. Ertuğrul Gazi Törenleri, II. Abdülhamid zamanına kadar  Mart Dokuzu, Nevruz  günü yapılmıştır.21 Mart 1919′da Konya’da Ergenekon Bayramı’nın kutlandığını devrin gazetelerinden yazmaktadır. Atatürk, Ankara Keçiören’de 21 Mart 1922′de Ergenekon bayramı ismiyle düzenlenen bir törene katılmıştır.  Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan Cumhuriyetleri’nde 21 Mart 1991′den itibaren Nevruz resmi bayram ilan  edilmiştir.Nevruz, Farsça ‘yeni gün’ anlamına gelmektedir. İranlılar bu kutlamaları Saka Türklerinden alarak kendi kültürlerinin içine sokmuştur. Nevruz, bütün milletlerin kültürüne  Türklerden  geçmiştir.

Nevruz; Altay Türklerinde  Cılgayak bayramı; Azerbaycan’da Novruz ve  Ergenekon bayramı, Bozkurt bayramı, Ölüler bayramı; Başkurt Türklerinde  Ekin bayramı, Doğu Türkistan’da  Yeni Gün, Baş Bahar, Gagavuzlarda  İlkyaz; Karaçay-Malkar Türklerinde  Gollü, Gutan, Saban Toy, Tegri Toy; Kazakistan Türklerinde Navruz, Nevruz bayramı, Nevruz Köce, Ulus Günü; Kazan ve Karapapaklar  Ergenekon bayramı; Kırgızistan’da Noruz; Kumuk Türklerinde  Yazbaş; Nogay Türklerinde Navruz, Saban Toy; Özbekistan’da  Nevroz; Tatarlarda Nevruz; Türkmenlerde Teze Yıl; Uygur’da Yeni Gün  olarak adlandırılmaktadır.

Ateş kültü, su kültü ve atalar kültü temel inanışlardır. Demir dövülmesi, Ergenekon’dan çıkışı anlatır. Sabah ateş yakarak üzerinden atlamak  ateş kültü ile ilgilidir.  Suyun yola ve eve serpilmesi, geri kalan suyun ev halkınca içilmesi su kültünü belirtisidir. Konu komşuya yumurta, süt, yoğurt dağıtılması, ortak eğlenceler düzenlenmesi Türk kültürünün temel taşlarından olan  sosyal dayanışma anlayışının bir örneğidir.

Divan edebiyatında da işlenmiş, şairler tarafından gazel ve kaside tarzında Nevruziyeler yazılmış, devrin hükümdarlarına ve devlet adamlarına sunulmuştur.

Nef‘î’, Nevruz gazelinde;

‘’Erişdi bahar oldu yine hemdem-i nevrûz

Şâd etse n’ola dilleri câm-ı Cem’i nevrûz’’derken

Pir Sultan Abdal, nevrûziyyesinde;

‘’Âşık olan canlar bugün gelirler

Sultan nevrûz günü birlik olurlar

Hallâk-ı cihândan ziyâ olurlar

Himmeti erince nevrûz sultanın’’ söyleyişi ile birlik olmaya dikkati çeker.

Şehriyar, Haydar Baba’ya Selam adlı şiirinde bir Nevruz eğlencesini anlatır ;

“Yumurtanı göyçük güllü boyardık

Çakğışdırıp sınanların soyardık

Oynamaktan birce meğer doyardık

Eli mene yaşıl aşık vererdi.’’

Hüseyin Hüsnü Erdikul  bir deyişinde Nevruz’a kavuşmaktan mutlu olur;

“Gönüller şad oldu, ilkbahar geldi

Nevruz bayramına eriştik ya Hu.

Çemenzar şevk ile nura bezendi

Nevruz bayramına eriştik ya Hu…”

Cemlerde okunan bir  gülbangta  Nevruz kutlanır :

“Bismi Şah Allah Allah…!

Nevruz bayramınız kutlu ola

Yeni yılınız hayırlı uğurlu ola.

Şah-ı Velayet İmam Ali Efendimizin doğum günü mübarek ola .

Boz Atlı Hızır yoldaşınız ola.

Dilde dileklerimizi, gönülde muratlarımızı vere.

Hastalara şifa, dertlilere deva, borçlulara eda ihsan eyleye…

Dil bizden, nefes Pirimiz Hünkarımız Hacı Bektaş-ı Veli’den ola.

Gerçeğe Huuu…”

Namık Kemal, Ramazan bayramı ile Nevruz bayramını kasidesinde birlikte kutlar:

“Bayramı getürdü şeref-i makdem-i nevruz

Hem hürrem-i îdiz yine hem mükrem-i nevruz

At köhne libâs-ı gamı tecdîd-i sürur et,

Hem îd-i safa sür yürü hem âlem-i nevruz

Olsam ki yüzden nola şekker çeş-i buse

İd-i ramazan oldu bugün hemdem-i nevruz…”

Yavuz Bülent Bakiler, Turan şiirinde  Nevruz ateşini tutuşturur:

“Nevruz toylarımızda ateşler tutuşturdum.

Orhun’dan, Seyhun’dan, Ceyhun’dan geçtim.

Yol gösterdi kükreyerek bana Bozkurt’um.

Atımla hep yan yana gözelerden su içtim.

Baykal’da da çimdim ben, Hazar Denizi’nde de

Toprağıma bağdaş kurup oturdum.”

Nevruz, birlik ve beraberliğin en eski adıdır. Nevruz’da kin, nefret, bölücülük ve ayrılıkçılık olmamalıdır. 

    Bu en eski Türk bayramını, kendilerine tarih ve kültür arayışına giren bölücülerin ellerine teslim etmemek gerekir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Ey yalnızlığı giyinen zamanın insanı!
Gel otur yanıma
Sana bayramı anlatayım…

Biz çocukken bayram sabahı
sabah ezanıyla açılırdı gözlerimiz,
uykulu gözümüzden çapakları ovalayarak başlardık.

Babam camiye giderken
ardından bakmak bile ibadet gibi,
annemin ocağa koyduğu çaydanlık
usul usul kaynardı.

Bayramlık elbisemizi giyerdik, ne haz verirdi.
Hiç unutmam beyaz rugan pabuçlarım olmuştu. 
“Bu çok güzel kaymak gibi”
 diyerek yanağıma sürmüştüm. 
Annemle ablam bana gülmüşlerdi. Başucuma koyarak uyumuştum o gece pabuçlarımı.

Arefeden hazırlanırdı bayram, 
baklavalar açılır, çörek otlu pişiler kızarır,
helva kavrulur.
Anneler sadece unu değil,
hatıraları da çevirirdi sabırla.
Komşulara sırayla dağıtılırdı bunlar.

“Ölenler de gelir bugün” derdi annem,
ben inanırdım kapıyı her açışımda
geçmiş içeri girerdi sanki.

Evde büyüklerin elleri öpülür, bayramlaşılır.
Neşe ve huzur kalplerde gezerdi.

Ben küçüktüm…
Elimde şeker torbam, yüreğimde telaş,
kapı kapı dolaşan bir bayramdım.

Her kapıyı çaldığımda “gel yavrum” sesiyle 
dünya biraz daha güzelleşir.
El öpüşlerde verilen harçlık ve şekerler
Sevince dönüşür.

Yıllar geçti…
Ben büyüdüm,
anneliğin, sonra neneliğin eşiğine vardım.

Şimdi aynı ocakta
yine çay kaynıyor,
ama bu kez buhara
torunların gülüşü karışıyor.

Kapı çalınıyor
koşan ben değilim artık,
bekleyenim.
İçeri giren her çocukta
kendi çocukluğumun ayak seslerini duyuyorum.

Evlatlarım geliyor,
torunlarım sarılıyor dizlerime,
eller öpülüyor
ama bu kez sadece el değil,
bir ömür öpüyorum sanki.

Ey yalnızlığı giyinen
ba!…
Bayram hiç gitmedi aslında,
sadece yer değiştirdi.

Bir zaman ben taşırdım onu,
şimdi o beni buluyor.

Ben artık kapı çalmıyorum
Şimdi kapım çalınıyor.

Bir zaman harçlık alan bendim,
şimdi harçlıkla gülüş dağıtanım.

Şimdi anlıyorum artık:
Bayram,
aynı sevincin nesilden nesile el değiştirmesiymiş.

Bir annenin ocağından
bir nenenin yüreğine geçen
değerli bir mirasmış.

Telefon ekranına dokun
“iyi bayramlar” yazıyor
ama sesi yok, kokusu yok.
Kalk ve canlan hayata karış.

Bir telefonu önce sen aç.
Bir mesajı önce sen gönder.
Bir kapıyı önce sen çal.
Bayramınız mübarek olsun de.

Gel,
yalnızlığını çıkar üzerinden
bak, kapı yine çalıyor…
Beyaz pabuçlarını giymiş
İçeri
bayram giriyor…

Tüm ülkemin, gurbetteki hemşerilerimin ve islam aleminin mübarek ramazan bayramını kutlar sağlık ve afiyetler dilerim.

Par Kadir Duran – Bruxelles Korner

Bugün Arefe.

Takvimde sıradan bir gün gibi görünse de, toplumların hafızasında çok daha derin bir anlam taşır. Arefe, sadece bayramdan önceki gün değildir; aynı zamanda bir duraklama anıdır. Günlük hayatın hızının yavaşladığı, bireyin kendisiyle ve sevdikleriyle yeniden bağ kurduğu bir eşiktir.

Brüksel gibi yoğun, çok katmanlı ve hızlı bir şehirde bile, Arefe’nin hissi farklıdır. Telefonlar biraz daha fazla çalar, mesajlar daha anlamlı hale gelir, geçmiş daha çok hatırlanır. Mezarlık ziyaretleri, aile hazırlıkları, son alışverişler… Hepsi aslında tek bir şeye işaret eder:

Bağ kurma ihtiyacı.

Arefe, modern hayatın unutturduğu değerleri kısa süreliğine de olsa geri getirir:

• Hatırlamak

• Affetmek

• Yakınlaşmak

• Paylaşmak

Bu yönüyle Arefe, sadece dini bir gün değil, aynı zamanda sosyal bir denge mekanizmasıdır. Toplumu yeniden birbirine yaklaştıran, bireyi yalnızlıktan çıkaran bir geçiş anıdır.

Ancak bir gerçek de var:

Bugünün en sessiz ama en derin mağdurları, yalnız olanlardır. Ailesinden uzak yaşayanlar, göçmenler, yaşlılar, kimsesizler… Bayramdan önceki bu gün, onlar için çoğu zaman bir hatırlatma değil, bir eksikliktir.

Bu nedenle Arefe, sadece hazırlık günü değil; aynı zamanda sorumluluk günüdür.

Bir telefon açmak.

Bir mesaj göndermek.

Bir kapıyı çalmak.

Bazen bir bayramı başlatan şey, takvim değil, insanın kendisidir.

Yarın bayram. Ama bayram, bugün başlar.

Cheffe Gonul Duran

 Ahmet URFALI

Eski Türk devletlerinde “ordu-millet” geleneği vardır. Hakan aynı zamanda ordunun komutanıdır. Askerlik özel bir meslek sayılmaz ve paralı askerler bulunmazdı. Hayat tarzları o zamanın şartlarında Türklerin asker bir millet olmasını sağlamıştır. Savaş zamanında kadın-erkek, eli silah tutan herkes askerdir. Türk ordu teşkilatının temeli olan “Onluk Sistem” Mete Han tarafından kurulmuştur.

Bu sistem Türk devlet teşkilatına da etki etmiş ve idarede kolaylık sağlamıştır. Türk orduları çağın tekniğine uygun en etkili silahları kullanmıştır. Türk ordusu atlı birliklerden oluşur ve silah olarak genelde ok ve yay kullanılırdı. Türklerin en yaygın savaş taktiği ani baskınlar şeklinde gerçekleşen Turan “Hilal Taktiği” dir. Türk ordu teşkilatı; Çin, Moğol ve Bizans ordularını da etkilemiştir.

Türk ordusunun kuruluş tarihi, Mete Han’ın M.Ö. 209’da düzenli orduya geçtiği tarih olarak alınır. Orta Asya’da başlayan uzun öykü, büyük göçlerin neden olduğu hareketlilikle tüm ana karalara yayılmıştı. Doğuda; Hun, Göktürk ve Uygur devletleri, batıda ise 1040 yılında Oğuz kökenli Türklerin kurduğu başka bir Türk devleti Selçuklu İmparatorluğu, Türkleri dünyaya tanıtmış oldu.

Türklerin ön plana çıkmış meziyetlerinden biri doğuştan asker olmalarıdır. Türk askeri cesur, fedakâr ve itaatkardır. Tarih boyunca kurulan Türk devletlerinin temeli düzenli bir askeri teşkilata dayanmıştır. Askerlik, Türklerde milli bir görev olmuştur. Türklerin mükemmel askeri kuruluşları ve değerli komutanları tüm dünyanın hayranlığını kazanmıştır. Arap düşünür Cahiz, “Türk’e karşı hiçbir şey duramaz. Hiçbir kimse onu, yutulacak bir lokma olarak kabul edemez”  diyerek Türk Ordularının üstünlüğüne işaret etmiştir. Kanuni devrinde 7 yıl boyunca (1555-1562) Avusturya sefiri olarak İstanbul’da bulunan Ogier Ghiselin de Busbecq, Türklerin askeri yönünden şöyle söz eder: ‘’ Türkler, sefer esnasında sabırlı, tahammüllü ve iktisatlı hareket ederler. Türk sistemini kendi sistemimizle mukayese edince istikbalin başımıza getireceği şeyleri düşünerek istemiyorum. Bu ordu galip gelecek ve payidar olacak, biz ise mahvolacağız. Çünkü Türkler hiç sarsılmamış kuvvete sahip oldukları gibi, kendilerine has zafer itiyatları, meşakkatlere tahammül kabiliyeti, intizam, disiplin, kanaatkârlık ve uyanıklık var.’’

Türklerde vatanın savunulması bir askerlik hizmetinden çok severek, isteyerek yapılan ve gereklilikten doğan bir gelenektir. Bu borç adeta namus borcudur. Askerlik, kanunlardan önce adetlerimizde, törelerimizde yaşatılır. Hatıraları, bir ömür torunlara kadar anlatılır. Komutanlarımıza saygı, generallerimize-ki bizde paşa ifadesi daha tutulur ve sevilir- hürmet sınırsızdır. Onlara “paşa” diyerek geleneksel kıymetin en güzide yerine oturturuz.

Mete Han’ın ordusundan bugüne kadar 2500 yıldır ordu, milletin ordusudur, Çin kaynakları Göktürkler hakkında şunları kaydetmiştir; “ savaşta ölmeyi şeref sayarlar, hastalanarak ölmeyi istemezler, bu şekilde ölmekten utanırlar.” Macar Türkoğlu Rasony Türklerin çok mükemmel ordu teşkilatına sahip olduklarını söylerken özelliklerini vurgular; Dayanıklılığı kanaatkârlılığı, savaş araçlarını kullanmaktaki maharette ve üstün yetenekleri buluşları çok eski çağlardan itibaren batılı komşuları arasında ün salmıştır.

Büyük zaferin hemen ardından 1924 yılında Atatürk Türk ordusu için şöyle diyor:

“Türkiye Cumhuriyeti yalnız iki şeye güvenir. Biri millet kararı diğeri en acıklı ve en güç şartlar içinde dünyanın takdirlerine hakkıyla layık olma niteliğine kazanan ordumuzun kahramanlığı”

Türk tarihini diğer milletlerin tarihlerinden ayıran noktaları merhum Prof.Dr. İbrahim Kafesoğlu şöyle açıklıyor “Türklerin en belirgin özelliği tarih sahnesine çıktıkları anlardan itibaren ordu-millet karakterlerinde görünmeleridir… İlk Türk anayurdu olan bozkırlar coğrafyası Türkler için ordu millet vasfını zaruret haline geçirmiştir. O zaman ki tabii şartların gereği her an mücadeleye hazır olmaları icap ediyordu. Sürülerin korunması su başlarının korunması yaz aylarında süratle kuruyan sınırlı otlakların muhafazası gibi hayati meseleler Türkleri binlerce yıl evvel askeri disiplin içinde yaşamaya zorlamıştır. Her an asker her an çiftçi demek ki Türk ordusu Türk milleti kadar eskidir.” ifadesi milletimizin tarihi bünyesini en iyi şekilde ortaya koyan bir gerçeğin ifadesinden başka bir şey değildir. Kadını ve erkeği ile her Türk insanı askerdir. İşte milli mücadele en yakın örneği Alman generali Moltke’nin: ‘Ordu milletin en canlı örneği Türklerdir.’ sözü de bu gerçeğin beyanıdır.

Tarihlerine şan ve şeref örnekleri veren kahramanlık için milletlerin çeşitli düşünce ve yorumlar vardır. Bu düşüncelerde çok kere cesaret ile kahramanlık karıştırılmış ve karıştırılmaktadır. Cesaret, insanda sadece manevi bir kuvvet, kahramanlık ise fazilettir. Kahramanlık ruhu ferde ırkından intikal eder. Bir millet yapısı itibariyle kahraman değilse, içinden çıkacak birkaç yiğitle dünya üzerinde özgür yaşamak imkânını bulamaz veya özgürlüğü her savaşta tehlikeye girer.

Buna karşı bir milletin cephede savaşan evlatları dünyayı hayretler içinde bırakan kahramanlıklar yaratmışsa hiç şüphe yok ki o milletin yalnız cephede savaşan erleri değil, beşik sallayan anaları, okul çağındaki evlatları ve ak saçlı ihtiyarları, sonuç olarak bütünü kahramandır.

Türk ordusunun kahraman askerine verilen unvan olarak “Mehmetçik” simgesi, kökenini İslamiyet öncesi Türk medeniyetine kadar uzanmaktadır. Atalarımız daha Orta Asya’dayken belirli eşyaları, cisimleri ve şekilleri belirli manalara simge yapmışlardır. Meselâ, “ok” Tanrı’ya bağlılığın, “yay” da bu bağlılığın cihana yayılmasının simgesiydi. Keza davulun, tuğun devlet şeklinde değişik anlamları vardı. Doğal olarak Türk ordusu içerisinde görev yapan askerler için de bir simge geliştirilmişti. Bu dönemde Türk ordusu içerisinde görev yapan askerlere “alp , alp er”, “alperen” vs. gibi unvanlar verilmekte idi. Bu unvanların verilmesinin temel nedeni askeri kişiliğin bir kişiye ait olmaması, tüm ulusu temsil etmesi nedeniyle olmuştur.

İslâmiyet sonrası Türk ulusunun oluşturduğu devletler içerisindeki ordularda görev alan askerlere “Mehmetçik” unvanının verilmesi görülmeye başlanmıştır. Bu durumun gerekçesi ise şu şekilde ortaya konmaktadır: İslam dini benimsendikten sonra uluslar üzerinde özellikle bu dinin peygamberi olan Hz. Muhammed’e karşı bir hayranlık oluşmuştu. Oluşan bu hayranlık üzerine insanlar doğan erkek çocuklarının birçoğuna “Mehemmed” ismini vermişlerdir. Bu isim daha sonra “Mehmet” şekline dönüşecektir. Mehmet isminin kullanımı günümüzde de yaygın şekilde görülmektedir. İnsanlarımızın birçoğu doğan erkek çocuklarına “Mehmet” ismini koymaktadırlar.

“Mehmet” isminin kullanım alanının bu kadar geniş olması sonucunda zamanla askere giden erkek evlatlar için söylenen bir deyim haline dönüşmüştür. Tüm Türkiye’de bu şekilde anılan askerlerimizin bu adı alması zaten cesaret ve kahramanlığının sonucu olmuştur. Bütünü kahraman olan bir milletin fertlerini ismen ayırt etmek, kahramanlıklarını sayabilmek ise imkânsızdır. İşte onların hepsini bir tek adla bağrına basmak için Türk milleti, adları ayırt edilemeyen evlatlarının hepsine birden bir sevgi, kendisini savaş alanlarında tanıyan düşmanları ise bir saygı nişanesi olarak “MEHMETÇİK” demiştir. Mehmetçik bütün Türk ordusunun simgesidir. Mehmetçik bir isim değil bir fikirdir, bir amaçtır.

Mehmetçik; Devlet-Ebed Müddete inanır, o yüzden Türk devletinin bekası için canını feda etmekten çekinmez. Mehmetçik; Nizam-ı Âlemin kurucusu, Kızılelma ülküsünün  kahramanıdır. Mehmetçik; vatandır, bayraktır, Türklüktür.

Bayram paralarımıza renkli şekerler alırdık… Çocukluğum Amasya’da geçti. Ama bayramlar iki ayrı güzel hatıra gibi kaldı içimde.

Babam devlet memuruydu. İzni az olduğunda bayramı Amasya’da geçirirdik, ama eğer bir haftadan uzun izni olursa, işte o zaman Çorum’a, büyükbabamlara giderdik. Köye vardığımızda tüm sülale toplanmış olurdu. Büyükler kendi aralarında sohbet eder, biz çocuklar oyunlara dalardık. O kalabalık, o ses, o telaş… bayramın ta kendisiydi.

Amasya’da kaldığımız bayramlarda ise bambaşka bir dünyamız olurdu. Boş tren vagonlarında evcilik oynar, tren raylarına kulak verirdik. Bir tren gelmeden önce raylardan bir ses geldiğine inanır, o sesi dinleyip heyecanlanırdık. Raylarda bağıra bağıra şarkılar söyler hoplar zıplardık. Sonrada istasyondaki terk edilmiş banklara oturup bayram şekerlerimizi yerdik. Çocukluk işte… küçücük şeylerden kocaman mutluluklar çıkarırdık.

Bizim evde bayram hazırlığı babamın bize bayramlık almasıyla başlardı. İçim içime sığmazdı. Alınan her yeni kıyafet bizim için tarifsiz bir heyecandı. Günlerce bayramı bekler, o kıyafetleri giyeceğimiz anın hayalini kurardık.

Sonra bayram temizliği başlardı. Annem zaten çok titiz bir kadındı; evimiz her zaman düzenliydi ama bize o bayram heyecanını vermek için bir hafta öncesinden evin içi dip köşe temizlenir, perdeler yıkanır, ütülenir, camlar silinir, dantellerimiz özenle yıkanıp ütülenirdi. Koltuklar, sehpa, masa, vitrin ve televizyonun üzeri adeta yeni gelin evi gibi süslenir, üzerine yıkanıp ütülenmiş dantelli örtülerimizi özenle sererdik; evimiz mis gibi kokardı. İşte buna bayram temizliği deniliyordu. Annem bize bunu öğretmişti; biz de şimdi çocuklarımıza aynı sevgiyi ve özeni gösteriyor, aynı geleneği yaşatıyoruz

Bayram sabahı babam erkenden bayram namazı için camiye giderdi. Annem mutfakta hazırlık yapar, mis gibi yemek kokuları tüm evi sarardı. Biz ise sabırsızlıkla babamın camiden gelmesini bekler, bir yandan da yeni kıyafetlerimizi giymeye çalışırdık. Babam eve girince annem babamın elini öperdi—saygıdan. Her yerde olmayan ama bizim evde yeri olan bir gelenekti bu. O anın anlamını belki o zaman tam bilmezdik ama evin içindeki o saygıyı, o ince bağı hissederdik. Ardından biz kardeşler sıraya girer, önce babamın sonra annemin elini öperdik.

İlk bayram harçlığımız her zaman olduğu gibi babamdan gelirdi. O anın keyfi bambaşkaydı. Sonra hep birlikte sofraya oturur, güzel bir muhabbetle yemeğimizi yer, ardından ortalığı toparlardık. Çok geçmeden kapı zilleri peş peşe çalmaya başlardı.

Evimizin içi bir anda hareketlenirdi. Misafirlerimiz daha kapıdan içeri girer girmez evimizin havası değişirdi.
Annem çoğu zaman bir bakışıyla bizi yönlendirir, ne yapmamız gerektiğini sessizce anlatırdı. Biz de hemen anlardık zaten; Çocuk aklı işte, ne zaman kolonya tutulacak, ne zaman bayram şekeri ikram edilecek… hepsini annemin o küçük işaretleriyle öğrenirdik. Kardeşlerimle de tatlı bir yarış başlardı: “Sen kolonya tutacaksın, ben bayram şekerini!” diye birbirimize gülerek bakar, heyecanlanır bu işi sıraya koyardık. Daha sonra annem misafirlerimiz için özenle hazırladığı baklava, sarma, su böreği gibi bayram ikramlıklarını sunardı misafirlerimize. Ve en son da mis gibi kokan Türk kahvesi ikram ederdik. Gelen her misafirle evimiz biraz daha şenlenirdi.

Bir de o zamanların kartpostalları vardı… Bayramdan önce kırtasiyeye giderdik… O kartpostalların önünde uzun uzun durur, en güzelini seçmeye çalışırdık. 
Üzerindeki resme bakar, kime göndereceğimizi düşünürdük. Sonra eve gelip özenle birkaç satır yazardık. O küçücük kâğıda koca bir özlem sığdırırdık aslında… Uzakta olanlara “unutmadık” demenin en içten yoluydu bu. Şimdi dönüp bakınca, o kartpostalların ne kadar kıymetli olduğunu daha iyi anlıyorum.

Bugün ise bayramlar bambaşka… Herkes tatil planında, sahillerde, otellerde. Bavullar günler öncesinden hazırlanıyor ama gönüller eskisi gibi hazırlanıyor mu, emin değilim… Dost, arkadaş, akraba ziyaretleri neredeyse yok oldu. Kapılar eskisi gibi çalınmıyor, sofralar kalabalık kurulmuyor.

Bir de o bayram mesajları var… Kopyala yapıştır, herkese aynı cümleler. Ne bir isim, ne bir his, ne bir emek… Oysa insan, en azından iki kelimeyi kendi yüreğinden yazmak ister. “Seni düşündüm” demek ister. Ama şimdi ya hazır sözler ya da başkasına ait cümleler dolaşıyor sosyal medyalarda. Aynı mesaj onlarca kişiye gidiyor… Kimse kendini özel hissetmiyor.

Herkes bayram kutluyor güya ama o eski sıcaklık, o samimiyet yok artık… Aynı şehirdeyken bile birbirine uğramayan insanlar var artık. Bir şeyler eksik… hem de tarif edilemeyecek kadar büyük birşeyler...

Belki de en çok o kalabalığı, o sesi, o içtenliği özlüyorum. Çünkü çocukluğumun bayramları… gerçekten bir başka güzeldi.

Fikriye Ayrancı Keper
Belçika-Genk

      Köşe yazarımız Ahmet Urfalı “Değerler Bayrakla Yaşar” ana teması başlığı altında ‘Bayrak’ konulu konferans verdi.

      Kütahya Aysel-Selahattin Erkasap Sosyal Bilimler Lisesi Bilimler Lisesinde eğitimci, yazar ve şair Ahmet Urfalı’nın verdiği konferansa öğrenciler,  öğretmenler ve eğitim camiasından davetliler katıldı.

      Katılanlar tarafından yoğun ilgi gören etkinlikte, Ahmet Urfalı, Türk milletinin köklü tarihinden beslenen milli ve manevi değerlerin önemine dikkat çekti.

      Konferansta bayrağımızın milletimizin bağımsızlığının, birlik ve beraberliğinin en güçlü sembollerinden biri olduğu vurgulanırken, milli kimliğimizin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasının önemi üzerinde duruldu.

     Öğrenciler programı ilgi ve dikkatle takip ederek değerler eğitimi açısından önemli kazanımlar elde etti.

        Program sonunda İl Milli Eğitim Müdür Yardımcısı Mustafa Topuz tarafından günün anısına Ahmet UrfalI’ya hediye takdim edilirken, Okul Müdürümüz Zeki Kilitci de değerli katkılarından dolayı Ahmet Urfalı’ya teşekkür etti.

NORMAL

Son yıllarda etrafımızda “normal” olan çok şey kalmadı.

Normal fiyatlar yok.

Normal siyaset yok.

Normal tartışmalar yok.

Her şey ya aşırı gergin, ya aşırı hızlı, ya da aşırı yüzeysel.

Eskiden insanlar fikirleri tartışırdı,

Şimdi insanlar birbirlerini tartışıyor.

Eskiden siyaset çözüm üretmek içindi,

Bugün çoğu zaman sadece tarafını savunmak için kullanılıyor.

Oysa toplumlar ve insanlar bağırarak değil, konuşarak ilerler.

Demokrasi herkesin aynı düşündüğü bir düzen değildir,

Farklı düşünen insanların çözüm üretip bir arada yaşayabildiği düzendir.

Belki de bugün en büyük ihtiyaç yeni bir şey değildir

Sadece yeniden normal olmaktır.

Bazen en büyük değişim,

kaybettiğimiz dengeyi tekrar bulmaktır.

Anormal olan herşeyin normal gibi görünmediği bir dünya dileğiyle .

Sait Köse

Brüksel

Pazar,15 Mart 2026

Bazen bir yolculuk sadece kilometreleri aşmak değildir. Bazen bir yolculuk, insanın kalbine dokunan hikâyelerle, unutulmayacak yüzlerle ve samimiyetle tanışmaktır. Yardım kampanyamız vesilesiyle, De Klavertjes van Genk Derneği olarak yolumuz Karadeniz’in yeşil cennetlerinden biri olan Aybastı’ya düştü. Bir haftalık kısa bir zaman dilimi… Ama geride bıraktığı iz, çok daha uzun bir yolculuğun hatırası gibi.

Aybastı’ya ilk adım attığınızda sizi karşılayan şey yalnızca doğa değil. Evet, Karadeniz’in o meşhur yeşili burada bütün ihtişamıyla karşınızda duruyor. Dağlar, vadiler, temiz hava ve huzur… Ama Aybastı’nın gerçek güzelliği doğasının ötesinde saklı: İnsanlarında.

Bu topraklarda insan hâlâ selamı içten verir. Kapılar misafire açıktır, gönüller paylaşmaya hazırdır. Güler yüz, yardımseverlik ve tevazu burada sadece birer kelime değil; günlük hayatın doğal bir parçası.

Yardım çalışmalarımız süresince ilçenin değerli yöneticileri ve eğitim camiasıyla tanışma fırsatı bulduk. Aybastı Kaymakamı Sayın Makbule Adacı ve Aybastı Belediye Başkanı Sayın İzzet Gündoğar’ın ilçeye olan ilgisi, halkla kurdukları yakın bağ ve gösterdikleri destek bizler için son derece kıymetliydi.

Eğitim alanında ise aynı özveriyi görmek mümkündü.
Sefalık Şehit Sadık Kütük Ortaokulu Müdürü Beytullah Evin, Ordu Aybastı Hacıosmanlı Özel Eğitim Uygulama Okulu Müdürü Ünal Çelik ve Ortaköy Ortaokulu Müdürü Aydın Emergen ile yaptığımız sohbetlerde eğitime gönül vermiş insanların çabasını ve samimiyetini görmek gerçekten umut vericiydi. Bir toplumun geleceğinin, çocuklarına verilen değerle şekillendiğini bir kez daha hatırladık.

Aybastı’da geçirdiğimiz günler boyunca bizleri evlerinde misafir eden ve her konuda desteklerini esirgemeyen Fatih İkiz ve Suna İkiz ailesine ayrıca çok teşekkür ediyorum. Onların sıcaklığı ve içtenliği, Aybastı insanının misafirperverliğinin en güzel örneklerinden biriydi.

Elbette bu güzel organizasyon sadece birkaç kişinin değil, gönlünü ortaya koyan birçok insanın emeğiyle mümkün oldu. Yardım kampanyamızda desteklerini esirgemeyen LC Waikiki'den Özel Yılmaz, Canik Kasap'dan Hasan Güney, Cemal İkiz, ulaşım konusunda bizleri büyük bir özveriyle götürüp getiren Kutlar Mahallesi Muhtarı Fikret Yıldız, belediyede görev yapan kıymetli arkadaşlarımız ve Aybastı medyasına da gönülden teşekkür ediyorum.

Bir hafta sonunda Aybastı’dan ayrılırken yanımızda sadece fotoğraflar ya da manzaralar yoktu. Yanımızda samimiyet vardı, dostluk vardı, insanlığın hâlâ ne kadar güçlü olduğunu hatırlatan güzel hatıralar vardı.

Bazen bir yer sizi doğasıyla etkiler.
Bazen tarihiyle…
Ama bazı yerler vardır ki sizi insanıyla büyüler.

Aybastı işte tam da böyle bir yer.

Yolunuz bir gün Karadeniz’e düşerse, haritaya bakıp sadece bir ilçe görmeyin. 

Aybastı’ya uğrayın. Çünkü burada yalnızca bir coğrafya değil, kocaman bir gönül dünyası sizi bekliyor.

Fikriye Ayrancı Keper
Belçika-Genk

Chaque année, nous attendons ce jour avec la même joie, la même nostalgie et le même espoir.
Bienvenue à toi, Bayram…
Bienvenue dans nos familles, à nos tables, dans nos maisons et dans nos cœurs.

Tout au long du mois de Ramadan, chacun de nous a vécu un voyage intérieur.
Nous avons essayé de discipliner notre âme et de redécouvrir le sens de la patience.
Atteindre la patience du prophète Job (Hazreti Eyüp) n’est peut-être pas chose aisée, mais essayer d’en apprendre ne serait-ce qu’une part suffit parfois à transformer le cœur de l’être humain.

Ce mois nous a rappelé une fois encore que le partage est l’une des plus belles dimensions de l’humanité.
Même si nos tables ne sont pas celles, abondantes, du prophète Abraham (Hazreti İbrahim), nous avons appris à partager ce que nous possédons.
Nous avons compris une fois de plus combien une bouchée de pain, un sourire ou une prière peuvent avoir une immense valeur.

Les tables dressées lors des soirées de Ramadan n’étaient pas seulement des tables pour se nourrir.
Elles étaient aussi des lieux où se rencontrent les souvenirs, les amitiés et les prières.

Les rues où les enfants couraient avec joie,
les histoires racontées après l’iftar,
ont ravivé la même chaleur et la même espérance.

Cette scène ne s’est pas vécue dans une seule ville.
Elle s’est répétée dans de nombreuses régions, dans nos pays comme ailleurs dans le monde.
Chaque région, chaque ville possède son esprit propre, mais la foi, l’espoir et le partage restent immuables.

Aujourd’hui, en célébrant la joie du Bayram, nous ne pouvons pas ignorer les réalités douloureuses du monde.
À Gaza, au Soudan, en Ukraine, en Iran et dans bien d’autres régions, des millions de personnes souffrent, subissent l’injustice et espèrent la paix.

Nos prières ne sont donc pas seulement pour nos propres tables,
mais pour que la justice, la paix et la compassion règnent partout dans le monde.

Car le Bayram n’est pas seulement un jour de fête.
C’est aussi un rappel qui élargit le cœur de l’homme.

Il est le moment de gratitude, de solidarité et de miséricorde
qui vient après un mois façonné par la patience.

Depuis des siècles, nous portons l’héritage de peuples qui ont construit une civilisation faite de foi, de culture et de solidarité, et qui ont toujours vécu au rythme de leurs fêtes.

Notre responsabilité aujourd’hui est claire :
ne pas seulement se souvenir de cet héritage,
mais le faire vivre par notre éthique, nos actions et nos valeurs.

Et le transmettre, avec espoir, aux générations futures.

C’est pourquoi aujourd’hui nous rendons grâce une fois encore.
Nous partageons la joie et la sérénité d’avoir atteint ce jour béni.

À de nombreux Bayrams encore…

Je souhaite à toutes et à tous
une très belle fête de l’Aïd el-Fitr, avec mes vœux les plus sincères.

Kadir Duran

Ramazan Song — Une ode à la patience et au partage Dans un monde marqué par la vitesse, l’individualisme et la fragmentation sociale, Ramazan Song s’inscrit comme une pause nécessaire. Cette chanson propose un retour à l’essentiel : la patience, la foi, la solidarité et le lien humain. Écrite et interprétée par Kadir Duran, avec une composition réalisée à l’aide de l’intelligence artificielle, elle incarne aussi une rencontre entre tradition et modernité. Une spiritualité ancienne portée par des outils contemporains. Inspirée de l’esprit du mois de Ramadan, elle traduit une expérience universelle. Au-delà du jeûne, c’est une période de discipline intérieure, de recentrage et d’ouverture aux autres. Chaque parole évoque cette attente annuelle, presque intime, où les cœurs se préparent à accueillir un temps différent — plus lent, plus profond. La référence aux figures prophétiques, notamment à la patience du prophète Ayyub (Job) et à la générosité d’Ibrahim, inscrit la chanson dans une continuité spirituelle. Elle rappelle que Ramadan n’est pas uniquement un rituel, mais un héritage moral : apprendre à endurer, à partager et à se rassembler. Le refrain — centré autour de la table — symbolise un espace social fondamental : celui du partage. À travers l’iftar, les différences s’effacent, les liens se recréent, et une forme de fraternité prend place. En définitive, Ramazan Song dépasse le cadre musical. C’est une narration collective, une passerelle entre foi, culture et innovation. Une invitation à ralentir, à se reconnecter — à soi-même, aux autres — dans un monde qui en a profondément besoin.

https://youtu.be/U_HScppAm40?si=8wMeWfolAkO8eY_g

Her yıl seni sabırla, özlemle bekliyoruz.
Ailemize, soframıza, evimize hoş geldin.

Bu mübarek ayda hepimiz nefsimizi terbiye etmeye çalıştık.
Hazreti Eyüp kadar olmasa da onun sabrından bir parça öğrenmeye ve onun yolunda yürümeye gayret ettik.

Her yıl sabırla seni bekliyoruz.
Hazreti İbrahim kadar olmasa da soframızı paylaşmayı bildik.
Özellikle Ramazan ayında aileler, dostlar ve komşular bir araya geldi; aynı sofrada buluştu, aynı dualarda birleşti ve seni bekledi.

Etrafta neşeyle koşuşturan çocuklar,
iftar sonrası anlatılan hikâyeler,
aynı sıcaklığı ve aynı heyecanı yeniden yaşattı.

Bu manzara yalnızca tek bir yerde değil;
yurt içinde ve yurt dışında birçok şehirde aynı coşku ile yaşandı.
Her bölgenin kendine özgü bir ruhu olsa da inanç, umut ve paylaşma duygusu hiç değişmedi.

Her yıl şükrediyoruz.

Ama bir yandan da dünyanın acı gerçeklerini görmezden gelmiyoruz.
Gazze’de, Sudan’da, Ukrayna’da, İran’da ve dünyanın farklı yerlerinde acı çeken, zulüm gören ve huzuru bekleyen mazlumları da unutmuyoruz.
Dünyanın her yerinde barışın, adaletin ve huzurun hâkim olmasını diliyoruz.

Çünkü paylaşmak bayramın özüdür.
Sabır ve inanç ise bizi biz yapan değerlerdir.
Ramazan da bayram da bu yüzden yalnızca bir gelenek değil; bir ruh, bir ahlak ve bir dayanışma biçimidir.

Her yıl senin için dua ediyoruz.

Bizler asırlardır bayramlarıyla yaşayan, inancıyla yoğrulan ve bu topraklarda bir medeniyet kurmuş insanların mirasını taşıyoruz.
Şimdi bize düşen görev; bu mirasa güzel ahlakımızla, güzel amellerimizle layık olmaya çalışmak ve onu gelecek nesillere aktarmaktır.

Bu yüzden bayramımıza kavuştuğumuz için Allah’a şükrediyoruz.

Her yıl bu güzel güne ulaşmanın sevincini ve huzurunu yeniden yaşıyoruz.

Ve “nice bayramlara” diyerek,
herkesin Ramazan Bayramı’nı en içten dileklerimle kutluyorum.

Kadir Duran

Ramazan Song — Sabra ve Paylaşmaya Adanmış Bir Ezgi

Hızın, bireyselliğin ve toplumsal parçalanmanın öne çıktığı bir dünyada, Ramazan Song adeta gerekli bir duraklama anı sunuyor. Bu şarkı, insanı yeniden özüne çağırıyor: sabır, iman, dayanışma ve insani bağ.

Kadir Duran tarafından yazılıp seslendirilen, bestesi ise yapay zekâ desteğiyle hazırlanan bu eser, aynı zamanda gelenek ile modernliğin buluşmasını temsil ediyor. Kadim bir maneviyatın, çağdaş araçlarla yeniden hayat bulmuş hali gibi.

Ramazan ayının ruhundan ilham alan şarkı, aslında evrensel bir deneyimi dile getiriyor. Çünkü Ramazan, sadece oruçtan ibaret değildir; aynı zamanda iç disiplinin, yeniden dengelenmenin ve başkalarına açılmanın zamanıdır. Şarkının her sözü, her yıl yeniden hissedilen o derin ve mahrem bekleyişi yansıtıyor; kalplerin farklı, daha yavaş ve daha anlamlı bir zamana hazırlanışını anlatıyor.

Özellikle Hz. Eyyub’un sabrı ve Hz. İbrahim’in cömertliği gibi peygamberî örneklere yapılan göndermeler, eseri güçlü bir manevi sürekliliğe yerleştiriyor. Böylece şarkı, Ramazan’ın yalnızca bir ibadet dönemi olmadığını; aynı zamanda sabretmeyi, paylaşmayı ve birlikte olmayı öğreten ahlaki bir miras olduğunu hatırlatıyor.

Nakaratta sofranın merkezde yer alması ise son derece anlamlıdır. Çünkü iftar sofrası, yalnızca yemek yenilen bir yer değil; farklılıkların silindiği, bağların yeniden kurulduğu ve kardeşliğin görünür hale geldiği sosyal bir alandır. Aynı sofrada buluşmak, aynı duada birleşmek, aynı vakti paylaşmak… Şarkı tam da bu ortak ruhu yansıtır.

Sonuç olarak Ramazan Song, müziğin sınırlarını aşan bir anlatıdır. Bu eser; iman, kültür ve yeniliği bir araya getiren, insanı yavaşlamaya, düşünmeye ve yeniden bağ kurmaya çağıran güçlü bir davettir. Hem kendimizle hem de başkalarıyla yeniden temas kurmayı önerir. Bugünün dünyasında ise belki de en çok ihtiyaç duyduğumuz şey tam olarak budur.

Söz ve yorum: Kadir Duran
Müzik: Yapay zekâ destekli beste

https://youtu.be/U_HScppAm40?si=8wMeWfolAkO8eY_g

https://youtu.be/U_HScppAm40?si=8wMeWfolAkO8eY_g

Arizona: Reformun sosyal kırılmaya dönüşmesi

12 Mart 2026 gösterisi – Bir değerlendirme
Analiz – Bruxelles Korner / Kadir Duran

12 Mart 2026’da düzenlenen gösteri, Belçika’nın siyasi yaşamında önemli bir dönüm noktası oldu. On binlerce vatandaş – sendikalara göre 100.000’den fazla, polise göre ise yaklaşık 80.000 kişi – bugün Başbakan Bart De Wever tarafından yönetilen ve artık “Arizona hükümeti” olarak anılan federal hükümetin başlattığı reformları protesto etmek için sokaklara çıktı.

12 Mart 2026’daki gösterinin ardından yaşananları ve ortaya çıkan tabloyu değerlendirmek gerekir. Bu gösteri, Belçika hükümetinin aldığı kararların yol açtığı sorunları protesto etmek amacıyla düzenlenmişti.

Gerçekte bugün bakıldığında Bart De Wever, hükümet gemisinin gerçek kaptanı olarak görünmektedir. Hükümet kurulurken tartışılan birçok girişimi sürdürmekte ve bu reformları adım adım hayata geçirmektedir.

Ayrıca bu hükümetin son derece kırılgan bir çoğunlukla, neredeyse tek oy farkıyla kurulduğunu hatırlatmak gerekir. Bu nedenle mevcut siyasi denge yapısal olarak hassastır ve her an sorgulanabilir.

Buna rağmen Bart De Wever’in eleştirilerden veya toplumsal mobilizasyondan ciddi biçimde etkilenmiş görünmediği dikkat çekmektedir. İlginç olan ise bu koalisyonun mimarlarından biri olan Georges-Louis Bouchez’in artık çok daha az görünür olmasıdır.

Sonuçta siyasi sorumluluk büyük ölçüde Başbakan Bart De Wever’in omuzlarında toplanmış görünmektedir; bu da doğal olarak onun başbakan olmasının bir sonucudur.

Önemli bir toplumsal mobilizasyon… ama görmezden mi geliniyor?

Dün birçok toplumsal hareket hükümetin reformlarına karşı sesini yükseltti.

Sendikalar 100.000’den fazla kişinin, polis ise yaklaşık 80.000 kişinin gösterilere katıldığını belirtiyor. Her durumda bu önemli bir mobilizasyondur.

Gösterinin amacı açıktı: Federal hükümetin aldığı ve birçok kişi tarafından adaletsiz ve sosyal açıdan sert olarak görülen önlemleri protesto etmek.

Ancak bu kadar büyük bir katılıma rağmen hükümetin oldukça kayıtsız kaldığı görülüyor.

Son günlerde yapılan bazı açıklamalar da gerilimi artırdı. Özellikle Georges-Louis Bouchez’in, bazı muhalifleri “aptal” olarak nitelemesi ve ardından sözlerini yumuşatmaya çalışarak “bizi Mars’a göndereceklerini düşünmedim” demesi tartışma yarattı.

Bu tür açıklamalar, bazı siyasi aktörlerle toplumun gerçekliği arasında derin bir kopukluk olduğu izlenimini güçlendirdi.

Bu sırada Bart De Wever, hükümetin reform rotasından sapmayacağını açıkladı.

Endişe yaratan emeklilik reformu

Eleştirilerin merkezinde özellikle emeklilik reformu bulunuyor.

Mevcut mantık, vatandaşların daha uzun süre çalışmasını teşvik ediyor. Planlanan sistemde kariyer süresinden çok çalışılan saat sayısının dikkate alınması gündemde. Bu da Belçika’nın sosyal modelinin dengelerini ciddi şekilde değiştirebilir.

Bazı gözlemciler bu modeli, bütçe dengesini korumak için insanların çok ileri yaşlara kadar çalıştığı sürekli bir çalışma sistemi olarak tanımlıyor.

Yeni ekonomik kaynaklar, büyüme modelleri veya yapısal inovasyonlar aramak yerine hükümetin politikası daha çok kamu harcamalarını azaltmaya odaklanıyor.

Bu kesintiler şu alanları kapsıyor:

• emeklilik sistemi

• sosyal yardımlar

• sağlık sigortaları (mutualiteler)

• bazı sosyal güvenlik mekanizmaları

Başka bir deyişle, sosyal harcamaların azaltıldığı bir politika söz konusu.

Ancak temel soru şu:

Bu kesintilerin yükünü kim taşıyor?

Cevap çoğunlukla açıktır:
orta sınıf ve işçi sınıfı.

Orta sınıf üzerindeki baskı

Bu politik yönelim, doğrudan halk kesimlerini ve orta sınıfı etkileme potansiyeline sahiptir. Bu kesimler zamanla bazı sosyal kazanımlarını kaybedebilir.

Emeklilik yaşı belirsizliğini koruyor:
Bugün 67, yarın 70 olabilir.

Ayrıca emeklilik hesaplama yöntemlerinde yapılacak değişiklikler nedeniyle kadın-erkek eşitsizlikleri konusunda da endişeler bulunuyor.

Bazı analistler, Bart De Wever’in politikalarının Belçika modelinde daha derin bir dönüşümü temsil ettiğini düşünüyor.

Bu bakış açısına göre sonuç açık olabilir:

orta sınıfın giderek zayıflaması.

Neden?

Çünkü gelirler azalırken mali ve vergi baskısı yüksek kalmaya devam ediyor.

Vergi indirimleri azalıyor, daha fazla çalışanlar ise her zaman daha fazla avantaj elde edemiyor.

Sonuç olarak toplum daha çok çalışıp göreceli olarak daha az kazanılan bir modele doğru ilerleyebilir.

Bir sosyal krizin eşiğinde mi?

Orta vadede bunun ciddi sonuçları olabilir.

Bir-iki yıl içinde birçok hanenin kredilerini ödeyememesi nedeniyle zorunlu gayrimenkul satışlarının artması şaşırtıcı olmayacaktır.

Bu durum şu sonuçlara yol açabilir:

• aile içi gerilimler

• boşanmalar

• güvenlik sorunlarında artış

• sosyal şiddet

Birçok kişinin bugün düşünmek istemediği senaryolar bunlar.

Hatta bazı siyasi aktörlerin dikkati başka yönlere çekmeye çalıştığı da söylenebilir.

Bugün bu sosyal gerçeklerin Rusya gibi dış tehditlere ilişkin alarmcı söylemlerle gölgelenmek istendiğini düşünmek bile mümkündür. Böylece artan silahlanma, daha fazla askeri varlık ve devlet kontrolünün güçlendirilmesi meşrulaştırılabilir.

Bazı söylemlerde, sanki dış bir istilacıya karşı değil de kendi toplumuyla bir gerilime hazırlık yapıldığı izlenimi doğuyor.

Üstelik aynı dönemde Vladimir Putin, Avrupa ile diyaloga açık olduğunu ve hatta Avrupa ekonomisinin ihtiyaç duyduğu gaz ve enerji kaynaklarını sağlamaya hazır olduğunu dile getirmiştir.

Bu durum önemli bir soruyu gündeme getiriyor:

Bu güvenlik söylemlerinin arkasında daha derin bir sosyal dönüşüm mü hazırlanıyor?

Ve bu dönüşüm özellikle büyük şehirlerde yaşayan kırılgan bir sosyal sınıfın zayıflamasına mı yol açacak?

Çok kültürlü ama kırılgan bir şehir: Brüksel

Bu kırılgan sosyal yapı özellikle Brüksel gibi şehirlerde görülüyor.

Brüksel 200’den fazla milliyetten insanın yaşadığı, kültürel açıdan son derece zengin bir şehir.

Ancak aynı zamanda ekonomik açıdan giderek daha kırılgan hale geliyor.

Şehrin sosyal dokusunun önemli bir bölümü 60-70 yıl önce gelen göç dalgalarının oluşturduğu topluluklardan oluşuyor.

Buna rağmen bu sosyal gerçeklerin siyasi karar alma süreçlerinde yeterince dikkate alınmadığı görülüyor.

Elbette Brüksel’in reformlara ihtiyacı var.

Bazı harcamaların gözden geçirilmesi, idari yapıların yeniden düzenlenmesi, belediyelerin ve polis teşkilatının daha etkin yönetilmesi gerekebilir.

Ancak bu dönüşümler toplumsal gerçeklikleri dikkate almadan ve ani biçimde gerçekleştirilemez.

Bu kadar çeşitli bir şehirde herkes aynı koşullarda yaşamaz ve aynı perspektifi paylaşmaz.

Bu nedenle daha kapsayıcı ve daha uyumlu kamu politikalarına ihtiyaç vardır.

Siyasi olarak kırılgan bir hükümet

Mevcut koşullarda şu soru kaçınılmaz hale geliyor:

Arizona hükümeti bu yasama dönemini gerçekten tamamlayabilecek mi?

Koalisyon kırılgan.
Toplumsal gerilim artıyor.
Bazı reformlar bu gerilimi daha da büyütebilir.

Örneğin %10’luk sermaye kazancı vergisi, zenginleri hedef alan bir önlem olarak sunuluyor.

Ancak pratikte birçok vergi mekanizması bu yükün hafifletilmesine veya ertelenmesine olanak tanıyor.

Sonuç olarak en ağır yük çoğu zaman sıradan vatandaşların üzerine kalıyor.

Emeklilik reformları, mobilite kısıtlamaları, hayat pahalılığı ve artan borçlar nedeniyle birçok kişi ciddi ekonomik kırılganlık yaşayabilir.

Hatta bazıları yüksek kiralar nedeniyle Brüksel’i terk etmek zorunda kalabilir.

Bu sistemde yalnızca yüksek gelire veya birden fazla gelir kaynağına sahip olanlar daha rahat uyum sağlayabilir.

Ancak toplumun büyük bölümü için gerçeklik farklı olacaktır.

Son söz

Belki de en başından şu gerçeği anlamamız gerekiyordu:

Arizona aslında Amerika Birleşik Devletleri’nde bir eyalettir.

Ve ABD, dünyada en güçlü kapitalist sistemin sembollerinden biridir.

Bugün Belçika’nın da yavaş yavaş benzer bir modele doğru ilerlediği görülüyor.

Bu modelde:

satın alma gücü toplumdaki değerin temel ölçüsü haline geliyor,
ve sosyal politika giderek sadece parayla ölçülür hale geliyor.

Başka bir ifadeyle:

Paranız varsa ayakta kalabilirsiniz.
Paranız yoksa sistem sizi korumaz.

Ve bütün bunların ortasında vatandaşlardan hâlâ aynı şey isteniyor:

daha fazla çalışmak
ve daha fazla ödemek.

Belki de Arizona modelinin gerçek mantığı tam olarak budur.

Kadir Duran
Tax Man Bruxelles – Vergi Uzmanı

Bruxelles Korner – Analist ve Köşe Yazarı

https://www.bruxelleskorner.com/haber/arizona-quand-la-reforme-devient-fracture-sociale-11030

SÜRPRİZ -SURPRISE

Türkçe zengin bir dildir. Tarih boyunca başka dillerden kelimeler aldığı gibi, başka dillere de pek çok kelime vermiştir.

Kültürlerin ve toplumların etkileşimi dilde de kendini gösterir.

Bugün günlük hayatımızda kullandığımız birçok kelime Fransızcadan Türkçeye geçmiştir. Örneğin tren, istasyon, gar, otomobil, restoran, şoför, asansör, balkon gibi kelimeler Fransızca kökenlidir ve artık dilimizin doğal bir parçası haline gelmiştir.

“SÜRPRİZ” kelimesi de bunlardan biridir. Fransızca "surprendre" fiilinden gelir. Anlamı; beklenmeyen bir anda ortaya çıkan ve insanı şaşırtan durumdur.

Hayatımızda yaşadığımız sürprizler bazen mutluluk,bazen korku bazende kızgınlık uyandırır.

Bazıları insanı çok mutlu eder; beklenmedik ama güzel gelişmelerdir. İnsan böyle sürprizleri yaşamayı ister.

Hayatın içinde küçük ama değerli sürprizler de vardır. Uzun zamandır görmediğiniz bir dosttan gelen bir telefon, beklenmedik bir başarı haberi, hiç ummadığınız bir anda karşınıza çıkan yeni bir fırsat… Bazen hayat, en sade anların içine bile küçük sürprizler saklar.

Bazı sürprizler ise şaşırtır. İnsanları düşünmeye sevk eder. Beklenen düzeni değiştirir ve yeni bir tablo ortaya çıkarır.

Hayat ve siyaset de aslında biraz böyledir. Bazen herkesin tahmin ettiği gelişmeler olur. Bazen de kimsenin beklemediği sürprizler ortaya çıkar.

Ancak hayat ve siyasette asıl mesele sürprizin kendisi değildir. Asıl mesele; doğru zamanda doğru adımı atabilmektir.

Çünkü hayat da siyaset de bekleyerek değil, karar vererek ilerler.

Ve bazen bir adım, uzun süredir konuşulan ama kimsenin cesaret edemediği bir değişimin başlangıcı olur.

Sonuçta şunu da unutmamak gerekir:

Hayatta ve siyasette en büyük sürprizler, aslında en çok konuşulan ama kimsenin gerçekleşeceğine inanmadığı adımlardır.

Bazıları o adımı uzaktan izler.

Bazıları ise o adımı atar.

Hayatımız hep güzel sürprizlerle dolu olsun inşallah !

Bugün 8 Mart Dünya Kadınlar Günü.

Hayatımıza değer katan, emeğiyle, sabrıyla ve gücüyle toplumumuzu ayakta tutan tüm kadınların DÜNYA KADINLAR GÜNÜNÜ KUTLUYORUM.

Daha adil, daha eşit ve daha güzel bir dünya için kadınların varlığı ve katkısı her zaman en büyük gücümüzdür.

Sait Köse

Brüksel, Pazar 8 Mart 2026

      Anayasa’nın  3. maddesinde Cumhuriyetimizin nitelikleri sayılırken, ‘’Millî marşı “İstiklal Marşı”dır.’’ hükmüne yer verilmiş, değiştirilmesi teklif  edilemeyecek ibaresiyle karara bağlanmıştır.  Düşmanlara karşı ordu ve millete cesaret vermek isteyen İstiklal Marşımızın şairi Mehmet Akif  Ersoy, şiirine “Korkma!” diye başlar. “Doğacaktır sana vadettiği günler Hakk’ın/Kim bilir belki yarın, belki yarından da yakın.” mısraları da ümitli zafer bekleyişini ve geleceğe olan inancını gösterir.

     Korku , bir tehlike anında hayatta kalmayı sağlayan temel bir duygu  mekanizmasıdır.İnsan vücudu tehdit algısına farklı tepkiler gösterir.Doğal bir tepki olan korku, ancak kahramanlık gösterilerek ortadan kaldırılır. Kahramanlık, cesaretli olmanın çok ötesindedir. Cesur, içindeki korkusuzluğu  davranışa dönüştürdüğünde kahraman olur. Kahramanlık ‘kut’ almış Türk milletine Tanrı’nın bir armağanıdır. Türk’ün kahramanlığı, sadece tarih sayfalarında kalan bir hatıra değildir. Türk, tarih sahnesine çıktığı zamandan bu yana kahramanlığını her zaman göstermiştir. Aradan yüzyıllar geçse de Türk’ün kahramanlık ruhu her dem taptazedir. Kırk yoldaşıyla Çin sarayını basan Kürşad’ın kahramanlığıyla Mehmetçiklerimizin  gösterdiği kahramanlıklar arasında fark yoktur.

      Sözlüklerde kahraman: ‘Savaşta yiğitlik ve cesâret göstererek korkusuzca dövüşen kimse, yiğit, bahadır. Mukaddes bildiği şey uğruna büyük fedakârlıklara katlanan, gayretli, gözü pek ve cesur kimse’’olarak açıklanmıştır. Türkçe’de yiğit, alp, bahadır, er  kelimeleri kahraman kavramıyla eşanlamlı olarak kullanılmaktadır.

 Atsız Ata’nın dizelerinde kahramanlık anlamını bulur:

Sızlasa da gönüller düşenlerin yasından
Koşar adım gitmeli onların arkasından.
Kahramanlık: İçerek acı ölüm tasından
İleriye atılmak ve sonra dönmemektir.

     Mehmet Akif, İstiklal Marşını ‘’Kahraman Ordumuza’’ armağan etmiştir. Bu hitap, kahramanlık üzerine ne varsa bünyesinde toplayan   Milli Ordumuza gerçek anlamda çok uygundur.

     Şair, buradaki ‘’Korkma’’   sözünün  esinlenmesini  Yüce Peygamberimizin Hicret sırasında sığındıkları Sevr Mağarasında müşriklerden endişelenen Hz. Ebubekir’in elini tutarak söylediği sözden almıştır: "Korkma, Allah bizimle beraberdir"

     Eski Türklerde bir tevekkül sözü olarak zikredilen;  "Tengri biz menen" (Tanrı bizimledir.) deyişi de bu benzerlik bakımından ilgi çekicidir. Keza "Korkmadık, savaştık" sözü, Türk’ün düşmanlarına karşı bir meydan okuma haykırışıdır. Bu ses, 725 yılından Bilge Tonyukuk atamızdan miras olarak 1921’de Mehmet Akif Ersoy dilinde İstiklal Marşımızın ilk sözü olur. Namık Kemal de ‘korkma’ sözünün kaynağını şu dizeyle belirtir: ‘"Fıtrat değişir sanma, bu kan yine o kandır.’’

   Korkma, sen kanından, tarihinden ve  manevi  değerlerinden aldığın cesaret ile  her zorluğu yenersin. Tarihine dön, kendine dön.  
    Şiirin birinci dörtlüğünde söz konusu olan; “al sancak” tır. Al sancak, Türk milletinin sembolüdür. Türk bayrağının al rengi, şairde alev izlenimi uyandırmıştır. Bu alev “sönmez” dir. Zira onun çıktığı kaynak her Türk ailesinin evinde yanan “ocak” tır     
       Bayrağımızdaki dikkati çeken ikinci sembol; “yıldız”dır. Birinci dörtlüğün üçüncü dizesinde Şair, bu yıldız ile gökteki yıldızı birleştirir. Gökteki yıldıza kimsenin eli dokunamayacağı gibi, “Türk milletinin yıldızı” olan al bayrağın yıldızına da kimse el süremez. Burada yıldız, , baht ve talih anlamında  da kullanılmıştır. Ayrıca inanışa göre her insanın gökte bir yıldızı bulunmaktadır. Bu inanış Şair tarafından Türk milletinin yıldızı olarak verilmek istenmiştir. Yıldız, Türk milletinin sembolüdür.

    İstiklal Marşımız, bağımsızlık ve hürriyetimizi elimizden almak isteyen yedi düvele karşı verilen namus savaşının en sıcak günlerinde yazılmıştır. Mehmet Akif, bu  millet destanını Safahat’a almamış, ‘“O benim değil milletimindir” diyerek Türklüğe armağan etmiştir. Son günlerinde “Allah bu millete bir daha İstiklâl Marşı yazdırmasın” dileğinde bulunmuştur.

     Marşımızda milli ve dini kavramlar lirik/hamasi ifadelerle belirtilerek savaşın neler uğruna yapıldığı vurgulanmıştır. Bayrak, hilâl, yıldız, hak, hürriyet, istiklâl, yurt, millet, ırk, vatan, kahramanlık gibi millî kavramlarla iman, şehâdet, helâl, cennet, hudâ, ezan, mâbed, vecd gibi dini değerler birbiriyle uyum halinde zengin bir belâgatla kullanılmış, böylece Millî Mücadele’yi gerçekleştiren Türk milletinin ruh ve şuuru ortaya konulmuştur.

      İstiklal Marşımız, 12 Mart 1921’de TBMM tarafından ‘Milli Marş’ olarak kabul edilmiştir. Bu kutlu günün 105. Yıldönümünde atalarımızı rahmet ve şükranla anıyoruz.

    Mehmet Kaplan Hocamızın tarihimizin her döneminde gerçek kahramanlarımız olan Mehmetçiklerimiz için söylediği sözler kendi gök kubbemizde parlak bir yıldız misali parlamaktadır:’’ Bu milleti, bütün mazisi, halihazırı ve istikbali ile bütün gerçeği,ideali ve hayat felsefesi ile temsil eden müşterek, gerçekten millî bir sembol varsa, o, Mehmetçik'tir.

AHMET URFALI

AHMET URFALI

    Tarih aynı zamanda bir milletler mezarlığıdır. Binlerce toplum, tarihin tozlu sayfalarında kaybolup gitmiştir. Varlığını sürdüren toplumlar, kutlu ülküler etrafından birbirine kenetlenmiş insanlardan oluşur. Topluluktan topluma, toplumdan milletleşme aşamasına geçebilmek milli kültür sayesinde gerçekleşebilir. Milletleşme sürecine geçememiş topluluklar, hâliyle devlet de kuramamışlardır. Devlet, milletin teşkilatlanmış yapısıdır. Devlet, milletlerin ana cevheri olan milli kültürden tezahür eder. Milleti meydana getiren insanlar, maddi çıkarları için bir araya gelmiş, anonim şirket üyeleri değildir. Onları gönül ve ruh birliği bir araya toplar, birleştirir, yüce hedeflere ulaştırır.

   Avusturyalı bilim insanı Oswald Menghin’in yeryüzünde ilk siyasi kadroları Türklerin meydana getirdiğini ifade eder: “Savaşçılık kabiliyetini iyice güçlendiren demirciliği yanında, otlak ve su için mücadeleler dolayısıyla metaneti artan bozkırlı, aynı zamanda, huzur içinde yaşayabilmek için insanların karşılıklı saygı hissi ile donanması gerektiğini de öğrenmiş ve insan kütlelerini sürekli olarak barış halinde tutabilmek için toplulukta herkes tarafından zaruri bir hukuk düşüncesine ulaşmıştır. Bu devlet fikrinin doğuşudur. İşte savaşçılığına, hukuk fikrine ilavaten yine at sayesinde sağladığı uyuşuk yerli kütleleri zihin durgunluğundan kurtararak, insan iradesine sonsuz faaliyet ufukları açan sürat kavramı ve maddi araç olarak sahip bulunduğu demir vasıtası ile Türkler, kendilerine bağladıkları insanları idare etmek üzere yeryüzünde ilk siyasi kadroları vücuda getirmiş, ilk kanun koyucu millet olmuştur.”

Türkler erdemli millettir. Onların yöneticileri acun beyidir. Dünyadaki gelişmeleri onlar takip eder, yönlendirme ve yönetme onların işidir.

   Türk devleti; din ü devlet mülk ü millet esasına dayanır. "Dini Devlet, Mülkü Millet Muhafazası için Rızaenlillah Nöbetteyim Komutanım”  sözü Türk askerinin yeminlerinden biridir. Türk devleti; Devlet-i Aliyye, Devlet-i Hümayun’dur. Devletin kutlu yüceliği bütün dünyayı kucaklayıp sevgi çemberinin içine alır. Bu yüzden Türk devleti, cihan devletidir, cihanşümul devlettir. Türk devleti, devlet-i ebed-müddettir. İla-yı Kelimetullah için nizam-ı âlemi kurmak için mücadele eder. Anadoluculuktan Oğuzculuğa, oradan da Turan’a ulaşmak ve sonunda Türk Cihan Hâkimiyetini sağlamak, Adalar Denizinden Altayların daha ötesine kadar bütün Türk Gençliğine verilmiş milli bir görevdir. Kızıl Elma ise yaklaştıkça uzaklaşan bir kavuşma arzusudur ki, kara sevdası sürüp gider.

Türklüğün sırrı yüksek ülkülere sahibi ve takipçisi olmakta yatar. Hangi milletin insanlık hayrına bu kadar erdemli düşünceleri vardır?

   Türk milleti; Uluğ Türkistan’da milli kültürle yoğrulmuş, insanlık ülküleriyle donanmış belli bir yetkinliğe ulaştıktan sonra da ‘’Kutsal Göç’’ ile görevlendirilmiş ve böylece dünyaya yayılmıştır. Dünyanın kaos buhranı yaşadığı çağlarda sevgi, dostluk, kardeşlik ilkelerini bayraklaştırarak barışın elçisi olmuşlardır. Türk’ün kültürel yapısında bulunan kosmos fikriyle dünyaya yeni bir düzen vermişlerdir. Kosmos; düzenlemek, çeki düzen vermek, güzelleştirmek, bezemek, süslemek, donatmak, dünyanın uyumlu birliğini sağlamaktır.

     Kemal Üçüncü, bu konuda muhteşem bir yargıda bulunur; “Türk milleti 5000 yıllık tarihi süreç içerisinde Asya, Avrupa ve Afrika kontrol ettiği 55 milyon kilometrekarelik alanda barış, hoşgörü ve adaletin öncüsü, olmuştur. Bu coğrafyalardaki bütün kadim medeniyetlerle kültürel ve siyasal ilişkilerde bulunmuş tarihin kıdemli bir milletidir.”  Bu muazzam fütuhat sadece askeri zaferlerle açıklanamaz. Gönüllere girmek, gönülleri fethetmek Türk hâkimiyet anlayışının en belirgin özelliğidir.

Türkçe’de, "er erdemi-insanlık değeri’’ ifadesi sıkça rastlanılan bir kavramdır. Erdem bir ahlâk terimi olarak kullanılmıştır. Erdem, nefsin iyi huyları ve bunların ahlâkî kalitesine göre dışa yansıyan adaletli davranışlar olarak açıklanmaktadır. TDK sözlüğünde erdem; ahlâkın övdüğü iyi olma, alçak gönüllülük, yiğitlik, doğruluk vb. niteliklerin genel adı, fazilet, insanın ruhsal olgunluğu şeklinde ifade edilmiştir. Er erdemi, insanın yukarıda belirttiğimiz olumlu davranışları gösterebilmenin adıdır. İnsanlık değeri olarak karşılık bulan er erdemi, ahlâki değerlere bağlı kalarak bütün insanlığı kucaklayabilmektir. Buradaki er kelimesi, cinsiyet anlamında olmayıp yiğitlik, doğruluk gibi insanlara gösterilebilecek kavramların karşılığıdır.

   Divân-ı Lügati't-Türk'te Kaşgarlı Mahmut, ‘’Yüce Tanrı, devlet güneşini Türk burçlarında doğdurdu. Dönenceleri onların ülkeleri çevresinde döndürdü. Bundan dolayı onları Türk diye adlandırdı. Onları çağın hakanları yapıp dünyanın egemenlik dizginlerini ellerine verdi. Onları herkese üstün kıldı, tüm insanlıkla görevlendirdi, doğruluğa yöneltti. Onlara katılanları ve onlar adına çabalayanları güçlendirdi.’’ diyerek milli ülkü ülkünün hareket noktasını ortaya koymuştur.

   Türk maşeri şuurunda bütün bu erdemli düşünceler yer almaktadır. Siyasi buhranlar, iç çekişmeler, dış müdahaleler, Türk devlet geleneğinden saplamalar gelip geçer. Türk milletinin basireti zaman içerisinde her şeyi yerli yerine oturtur. Nurettin Topçu’nun dediği gibi; ‘’Millet, kökleri mazide, gövdesi halde bulunan, dalları ve yaprakları istikbale uzanan, geçmişte, halde ve gelecekte hatıraları, temayülleri ve tasavvurlariyle birleşmiş olan varlıktır. Maziden gelip hâlden geçerek istikbâle akan bir nehir gibidir. Milleti yaşatan hayatî kuvvetler onun mazisinde gömülüdür. Bu kuvvetler halin hayat tarlasını suladıktan sonra yine kaybolmaz, toprağa gömülmezler,  istikbâli de onlar yaratırlar.”

Dünyada insan çok, adam az
Adam bulursan altın kalemle yaz
Her görünen yüz değil bir nişan
Her konuşan dil değil bir vicdan

İnsan yürür, gölgesi peşinden gider
Adam yürür, duası önden gider
İnsan bakar menfaate, payına düşene
Adam bakar yetimin titreyen yüreğine

İnsan kalabalıktır çarşıda, pazarda
Adam sessizdir, durur dara düşen yerde
İnsan çıkarına göre eğilir bükülür
Adam doğruysa kırılır ama eğilmez, dik ölür

İnsan söz verir, rüzgarla savrulur
Adam söz verir, canıyla kavrulur
İnsan alkış arar, göz arar, meydan arar
Adam geceyi sever; Rabbine açılan bir kapı arar

Bir anne düşün, saçına ak düşmüş
Kapısında bekler evlat diye üşümüş
İnsan geçer görmeden o kapıyı
Adam: “Bir ihtiyacın var mı, ana?” diye sorar soruyu

Bir çocuk düşün, kalbinde hayalleri kırık
Ayakkabısı yırtık, yüzü solgun buruk
İnsan görür ve susar
Adam görür ve susmaz; yüreği yanar

İnsan çoğalır, dünya daralmaz
Adam azalır, gönüller daralır biraz
Çünkü adam omuzdur, sığınılacak dağdır
Fırtınada yanındaysa, korku ayıptır

Adam dediğin merhamettir, emanettir
Helal lokma, temiz niyettir
Yetimin başını okşayan eldir
Emanete sahip çıkan güvendir

Ey ustam, sen hangisisin söyle?
Kalabalıkta bir isim mi
Yoksa aranan bir gölge mi çölde?
Yoksa utanılan bir karakter mi baş köşe de?

Dünyada insan çok, adam az
Bulursan birini, kıymet bil, yaz
Hemde altın kalemle yaz ismini deftere
Silmesin zamanın sert esen rüzgarı

Adamı tanımak zordur ilk bakışta
Çünkü göstermez kendini alkışta
O, yangın yerinde sudur
Yıkılan gönülde umuttur

İnsan toksa da gönlü açtır
Adam açsa da gönlü toktur
Canlar temiz suyla değil 
Temiz niyetle canlanır
Temizliğin suyla değil
Gönülle olduğunu bilir

İnsan, yetimin hakkına girebilen
Adam olamamış, aynaya bakınca küçülen
Değil adamlık üç beş kuruşta
Marifet adam gibi adam olmakta

İnsan, mazlumun hakkını yerken susabilen
Vicdanını üç kuruşa kiraya verebilen
Adam, bir mazlumun iç çekişini duyunca irkilen
El uzatmadığı gün kendinden eksilen

İnsan olmak kolaydır doğmakla
Adam olmak zor; doğrulmakla
Bir ömürlük imtihandır bu yol
Niyetle başlar, tamam olur sabırla

Ustam…
Sen de bilirsin, adam dediğin
Kırıldığında bile kırmayan
Yandığında bile yakmayan
Sevdi mi omuz olan
Gitti mi iz bırakan 

Dünyada insan çok, adam az
Adam bulursan altın kalemle yaz
Hatta bir değil, iki kere yaz…
Çünkü böyleleri
Her çağda
Biraz…

Görüş – Kadir Duran | Bruxelles Korner

Stratejik darbe, anayasal halefiyet, İran’ın muhtemel karşılığı ve güç dengelerinin yeniden şekillenmesi

Giriş

İran devlet televizyonu, Ayetullah Ali Hamaney’in İsrail’e atfedilen bir askeri operasyon sonucunda hayatını kaybettiğini duyurdu. Bölgesel kaynaklara göre operasyona Amerikan desteği de sağlandı.

İsrail, Türk ve Anglo-Sakson medya organları, Tahran’daki konutuna yönelik hedefli bir saldırıdan söz etti.

Yazının kaleme alındığı saat itibarıyla bazı operasyonel detaylar bağımsız ve kesin teyit sürecini beklemektedir. Ancak bir husus nettir: İran, Anayasa’nın 111. maddesinde öngörülen halefiyet mekanizmasını devreye sokmuştur.

Eğer Yüce Lider’in ölümü tüm büyük uluslararası ajanslarca kesin biçimde doğrulanırsa, bu gelişme Orta Doğu açısından tarihsel ölçekte bir stratejik deprem anlamına gelecektir.

Operasyonel ayrıntılar tam bağımsız doğrulama aşamasındadır. Bununla birlikte, birçok uluslararası medya kuruluşu şu yapısal unsurları teyit etmiştir: anayasal mekanizmanın aktive edilmesi, anlık diplomatik tepkiler ve enerji piyasalarındaki dalgalanma.

Olayın kendisinden öte, asıl mesele bölgesel istikrar ve büyük güçler arasındaki sistemik rekabettir.

Bildirilen Olaylar

Çeşitli medya organlarının aktardığı unsurlar şunlardır:

• Yüce Lider’in konutuna yönelik bir hava operasyonu düzenlendiği,

• Yaklaşık 30 mühimmat kullanıldığı,

• Birkaç üst düzey İranlı askeri yetkilinin öldüğü,

• İsrail medyasının fotoğrafik kanıtların İsrail makamlarına iletildiğini öne sürdüğü,

• Wall Street Journal’ın, operasyon tarih ve saatinin üst düzey İranlı yetkililerin stratejik bir toplantısına göre belirlendiğini yazdığı,

• Reuters ve Associated Press’in, İran’ın Anayasa’nın 111. maddesi uyarınca halefiyet mekanizmasını devreye soktuğunu doğruladığı,

• Rus ajanslarının aktardığına göre Devlet Başkanı Vladimir Putin’in operasyonu kınadığı.

İran: Anayasal Mekanizmanın Derhal Devreye Girmesi

Yüce Lider makamının boşalması halinde İran Anayasası açık bir prosedür öngörmektedir.

Geçici olarak görevler şu üçlü konsey tarafından yürütülür:

• Cumhurbaşkanı,

• Yargı Erki Başkanı,

• Anayasayı Koruyucular Konseyi’nden bir dinî üye.

Yeni Yüce Lider ise 88 seçilmiş din adamından oluşan Uzmanlar Meclisi tarafından belirlenir.

Reuters ve AP, kurumsal boşluk oluşmaması için bu mekanizmanın devreye alındığını teyit etmiştir.

Dolayısıyla söz konusu olan bir iktidar boşluğu değil, hukuken çerçevelenmiş bir geçiş sürecidir.

Bir Liderin Sonu, Jeopolitik Bir Eşiğin Başlangıcı mı?

Bazı olaylar askeri taktik düzeyindedir.
Bazıları ise tarihin tektonik plakalarını yerinden oynatır.

Ayetullah Ali Hamaney’in ilan edilen ölümü ikinci kategoriye girer.

Eğer nihai olarak teyit edilirse, bu yalnızca hedefli bir saldırı değildir; İran’ın ötesine taşan büyük bir stratejik kırılmadır.

Çatışmanın Niteliğini Değiştiren Bir Darbe

İsrail yalnızca bir rakibi etkisiz hale getirmemiş olabilir.
Rejimin doktriner merkezini hedef almış olabilir.

Yüce Lider sıradan bir devlet başkanı değildir.
İslam Cumhuriyeti’nin teolojik-siyasal sürekliliğinin sembolüdür.

Yabancı bir askeri operasyonla ortadan kaldırılması, jeopolitik çatışmayı sembolik bir hesaplaşmaya dönüştürür.

Bu artık yalnızca stratejik bir karşılaşma değildir.
Algılanan bir aşağılanmadır.

Ve İran siyasal kültüründe aşağılanma, karşılıksız bırakılmaz.

İsrail Mantığı: Mutlak Önleyicilik Doktrini

Tel Aviv yıllardır aynı doktrini uygular:
İran’ın askeri nükleer eşiğe ulaşmasını her ne pahasına olursa olsun engellemek.

Eğer saldırı doğrulanırsa, bu niteliksel bir sıçramadır:

• Artık çevresel altyapılar değil,

• Sistemin başı hedef alınmaktadır.

Mesaj açıktır: İsrail caydırıcılığında tabu kalmamıştır.

Ancak baş kesme stratejileri her zaman bir risk taşır:
Rakibin ideolojik dayanıklılığını hafife almak.

İran: İntikam ile Soğukkanlı Hesap Arasında

İran karikatürize edildiği gibi salt duygusal hareket eden bir aktör değildir.
Rejim derin stratejik akılla hareket eder.

Muhtemel karşılık doğrudan ve konvansiyonel olmayacaktır.
Asimetrik olacaktır:

• Hizbullah’ın devreye sokulması,

• Amerikan üslerine baskı,

• Deniz hatlarında gerilim,

• Siber operasyonlar.

Tahran, ABD ile doğrudan bir savaşın yıkıcı olacağını bilir.
Ancak çatışmayı uzun, maliyetli ve istikrarsız hale getirme kapasitesine sahiptir.

Enerji Boyutu: Gerçek Kaldıraç

Orta Doğu, küresel enerji sisteminin kalbidir.

Hürmüz Boğazı bir coğrafi detay değildir;
küresel sistemin sinir düğümüdür.

Kalıcı bir kesinti şu sonuçları doğurabilir:

• Petrol fiyatlarında sert yükseliş,

• Küresel enflasyon artışı,

• Avrupa ekonomilerinin kırılganlaşması,

• Çin üzerinde doğrudan baskı.

Kriz burada bölgesel çerçeveyi aşar.

Çin: Tartışmanın Kör Noktası

İran ekonomik olarak izole değildir.
Asya enerji mimarisine entegredir.

Çin, yaptırımlara rağmen İran petrolünün önemli alıcılarındandır.
Tahran’ın kalıcı biçimde zayıflatılması dolaylı olarak Pekin’i etkiler.

Bu dolaylı bir Çin hesaplaşması mıdır?
Bu boyutu dışlamak safdillik olur.

Orta Doğu bir kez daha küresel rekabetin çevresel sahnesine dönüşmektedir.

Rusya: Hesaplı Stratejik Mesafe

Moskova kınar, ancak angaje olmaz.

Rusya’nın İsrail ile doğrudan çatışma çıkarı yoktur.
Yüksek enerji fiyatlarından fayda sağlar.

Tutumu pragmatik kalacaktır:
resmî mesafe, stratejik gözlem.

Avrupa: Siyasi Hizalanma, Ekonomik Kırılganlık

Avrupa itidal çağrısı yapar.
Ancak belirleyici aktör değildir.

Sorunu şuradadır:

• Enerji bağımlılığı,

• Lojistik kırılganlık,

• Gerçek stratejik özerklik eksikliği.

Bu kriz Avrupa gücünün sınırlarını bir kez daha ortaya koymaktadır.

Türkiye: İhtiyat ile Maruziyet Arasında

Ankara doğrudan angajmandan kaçınacaktır.

Ancak çatışma Suriye ya da Irak’a yayılırsa, Türkiye kayıtsız kalamaz.

Bölgesel istikrar, doğrudan ulusal güvenlik meselesidir.

Gerçek Risk: Hesap Hatası

Orta Doğu yıllardır paradoksal bir dengeyle çalışıyor:

• Sürekli çatışma,

• Sınırlı tırmanma,

• Karşılıklı caydırıcılık.

Yüce Lider’in ölümü bu denklemi değiştirir.

Sembol ne kadar güçlü ise, görünür bir karşılık baskısı o kadar artar.

Karşılık ne kadar görünür olursa, zincirleme tırmanma riski o kadar büyür.

Henüz küresel bir savaş aşamasında değiliz.
Ancak yüksek istikrarsızlık fazına girilmiş durumdadır.

Gidişatı belirleyecek üç soru:

1. İran intikamı mı, stratejik sabrı mı tercih edecek?

2. Hizbullah açık savaş eşiğini aşacak mı?

3. Çin pasif mi kalacak, yoksa dolaylı biçimde devreye mi girecek?

Sonuç: Tarihsel Bir Eşik

Yüce Lider’in ilan edilen ölümü bir döngüyü kapatmıyor.
Yeni bir döngü açıyor.

Bu an, kırılgan bir denge döneminin sonu ve daha sert bir bölgesel yeniden yapılanmanın başlangıcı olabilir.

Bölge tarihi bir sabiti öğretir:
Krizler tek bir olaydan doğmaz.
Gerilim hatları kesiştiğinde patlar.

Bugün o hatlar kesişmektedir.

Ve sistemin baskın değişkeni artık belirsizliktir.

Uluslararası Medyanın Teyit Ettikleri

Reuters

111. madde kapsamındaki anayasal mekanizmanın aktive edildiğini doğrulamıştır. Görevlerin geçici olarak Cumhurbaşkanı, Yargı Erki Başkanı ve Anayasayı Koruyucular Konseyi’nden bir din adamı tarafından yürütüldüğünü belirtmiştir. Ayrıca Rus diplomatik tepkilerine ve itidal çağrılarına yer vermiştir.

Associated Press (AP)

Kurumsal boşluk oluşmadığını, devlet yapısının sürdüğünü ve güvenlik aygıtının Devrim Muhafızları kontrolünde kaldığını vurgulamıştır. Halefin belirlenmesinin yalnızca Uzmanlar Meclisi’nin yetkisinde olduğunu belirtmiştir.

Wall Street Journal (WSJ)

Operasyonun titiz planlamasına dikkat çekmiş; zamanlamanın üst düzey İranlı yetkililerin stratejik toplantısına göre ayarlandığını aktarmıştır. İsrail’in önleyici doktrini bağlamına yerleştirmiştir.

New York Times (NYT)

Operasyon öncesinde ABD’nin Körfez’deki askeri varlığını artırdığını belirtmiştir. Washington’un İsrail’e destek verirken geniş çaplı bir bölgesel savaştan kaçınma arayışında olduğunu yazmıştır.

Bloomberg

Enerji piyasalarındaki anlık etkiye odaklanmıştır. Hürmüz Boğazı’ndaki herhangi bir aksamanın petrol fiyatlarında ciddi sıçramaya yol açabileceğini belirtmiştir. Piyasaların son derece hassas olduğunu vurgulamıştır.

Tonyukuk BORAN

ABD yönetiminin İran’a yönelik doğrudan bir savaşa girmesi konusunda ciddi bir toplumsal ve politik tereddüt olduğu görülmektedir. Özellikle İsrail adına savaşma algısı ve Donald Trump’ın 2018’de çekildiği nükleer anlaşmaya benzer bir sürecin yeniden inşa edilmesinin anlamsızlığı yönündeki eleştiriler dikkat çekmektedir. Hatta Gerald R. Ford uçak gemisi personelinin gemideki tuvalet sistemlerini sabote ettiğine dair iddialar dahi kamuoyuna yansımıştır. Bu iddiaların doğruluğu tartışmalı olsa da, uzun süredir görevde olan Gerald R. Ford uçak gemisi personelinin savaş yorgunluğu psikolojisi etkisi altında olduğu açıktır.

ABD’nin hava gücü yığınağına bakıldığında Arap Yarımadası dışında, Ürdün, İsrail ve Yunanistan’ın Suda Hava Üssü dâhil ciddi bir kuvvet yığmıştır. Ancak dikkat çeken nokta İran'a yakın üslerde nakliye uçaklarının çokluğudur.

Lincoln uçak gemisinin İran’dan 700 km mesafede bulunmasının nedeninin İran balistik füzelerinin tehdidinin azaltılması olarak okunmalıdır. Ayrıca balistik füzelere karşı şimdiye kadar üretilmiş dokuz THAAD sisteminin en az dördünün bölgede bulunduğu bilinmektedir. Ayrıca ABD muhripleri balistik füzelere karşı SM-3 ve SM-6 füzelerini fırlatabilmektedir.

ABD İRAN’A NASIL SALDIRACAK

Öncelikli soru; saldırıya İsrail mi yoksa ABD tarafından mı başlanacağıdır. ABD’nin bu savaşa İsrail için girdiği düşünürse; İsrail’in ilk hedef olmaması ve az zayiat alması maksadı ile ABD’nin saldırıyı başlatması daha makuldür. Ancak; diplomatik görüşmeler devam ederken ABD’nin kendi ve dünya kamuoyunu ikna edebilmek için İsrail tarafından başlatılan, İran’ın balistik füzeler ile İsrail’e saldırdığı ve devamında ABD’nin İsrail’i korumak için saldırılara başladığı senaryo da gözden kaçırılmamalıdır.

ABD’nin saldırısı; hava unsurları, gemi ve denizaltılardan atılacak füzeler ile ilk saatlerde aşırı yoğun olarak başlayacaktır. İlk hedefler kritik personel, komuta kontrol, hava savunma ve balistik füze sistemleri olacaktır. Ancak şu anda uçakların konuşlandığı üslerden kalkarak ilk sortiyi gerçekleştirmelerini müteakip aynı üslere inmeleri beklenmemelidir. Zira balistik füzelere karşı yeterince korunmayan üslerden harekâtın devam etmesi beklenemez. İran’ın saldırılarının durumunda göre ABD hava gücünü ilerleyen günlerde daha yakın üslere intikal ettirecektir. Bu öngörünün en büyük dayanağı ABD’nin 100’ün üzerinde tanker uçağını bölgeye intikal ettirmiş olması ayrıca İsrail ve Suudi Arabistan’ın sahip olduğu 36 tanker uçağı ile beraber değerlendirildiğinde bu sonuca ulaşılmaktadır.

12 Gün Savaşı’nda İran’ın diplomatik görüşmelerin devam etmesi, saldırının başında yönetim kadrolarının çeşitli yöntemler ile vurulması, komuta kontrol sistemlerinin yok edilmesi ve karıştırılması nedenlerinden dolayı etkili karşı saldırıya geçmesi uzun sürmüştür. Şayet İran gerekli dersleri aldı ise daha kısa zamanda daha yoğun bir şekilde karşı saldırıya geçmesi beklenmelidir.

ABD’NİN KARA SALDIRISI

YPG/PKK’nın bir anda Suriye’de etkisizleşerek malzeme ve teçhizatının dahi Irak bölgesine aktarılması, IŞİD tutuklularının Irak’a aktarılması kritik gelişmelerdir. İran’ın PJAK (PKK’nın İran kolu) dâhil beş örgütün İran Kürdistanı Siyasi Güçleri Koalisyonu’ nu kurmaları dikkat çekicidir.

ABD nakliye uçaklarının uçuşlarını takip eden bazı kaynaklar, ABD uçaklarının Hazar Denizi üzerinde vericilerini kapatarak izlenmelerini önüne geçildiği bilgisi yer almaktadır. İran’a sınır ülkeler düşünüldüğünde inecekleri ülkelerin Türkmenistan, Afganistan veya Pakistan olması muhtemeldir. Türkmenistan’ın tarafsız ülke konumunda olması, Pakistan’ın ise Belucistan nedeni ile İran saldırısına karşı olması nedeni ile Afganistan olması muhtemeldir. Taliban’ın İran karşıtlığı değerlendirildiğinde ABD ile anlaşma yapması yüksek olasılıktır. Son günlerde Afganistan-Pakistan Savaşının ABD etkisi ile Pakistan’ın meşgul edilmesi maksadını gütmesi muhtemeldir.

ABD’nin özel kuvvetlerin yönlendirmesi ile batıda Kürtler ve IŞİD güçlerini kullanarak karada operasyon gerçekleştirmesi muhtemeldir. Bu saldırılar İran’a yönelik hava ve füze taarruzlarının etkisine göre başlatılacaktır. Ancak Trump’ın politik olarak riske girmemek adına özel kuvvetleri kullanmak yerine adını Irak’ta sıkça duyduğumuz Blackwater gibi şirketleri de kullanabilecektir.

SALDIRI NE ZAMAN BAŞLAYACAK

Basra Körfezi’nde bulunan ABD savaş gemilerinin denize açıldıkları, Gerald R.Ford uçak gemisinin Girit Adasında bulunan Suda Deniz Üssünden ayrılmış olması, ABD’nin İsrail’deki büyükelçiliğini kritik görevdeki personel hariç boşaltması en büyük emarelerdir.

ABD tarafından; piyasalarda dalgalanmanın azaltılmasına yönelik bir düşünce hâkim olursa saldırının ABD borsalarının Cuma günü kapanışı sonrasında olması beklenmelidir.

ABD’nin İran’a saldırısının gerçekleşmesi durumunda kaybeden en başta İsrail olmak üzere İran ve ABD olacaktır. Saldırı sonrasında ABD’nin modern mühimmat ve balistik füzelere karşı cephaneliğinin ihtiyacı karşılamaktan çok uzak olacağı değerlendirildiğinde Çin’in Tayvan’a müdahalesinin önünde etkili bir ABD askeri gücü olmayacağından en büyük kazanan Çin olacaktır.

Belçika’da yaşayan bir Çorumlu olarak memleketimi her zaman büyük bir özlem ve merakla takip ediyorum. Son yıllarda Çorum’un sadece fiziksel bir dönüşüm değil; aynı zamanda sosyal gelişim, kültürel zenginleşme ve toplumsal dayanışma alanlarında da önemli adımlar attığını görmek, gurbetçi yüreğimi ısıtan bir mutluluk kaynağı oluyor.

Bu değişimin arkasında, Başkan Halil İbrahim Aşgın’ın vizyon sahibi yöneticilik anlayışı, kararlı duruşu ve hizmet odaklı yaklaşımı açıkça hissediliyor. Başkan Aşgın’ın çalışmalarının merkezinde “Çorum’un geleceğini inşa etmek” gibi büyük bir hedef var. Göreve geldiğinden bu yana seçim sürecinde söz verdiği projelerin önemli bir kısmını başarıyla hayata geçirerek halkla verilen sözlerin büyük bir bölümünü tutmayı başardı; altyapıdan üstyapıya, kültür‑sanattan sosyal hizmetlere kadar geniş bir alanda çalışma yürüttü.

Çorum Belediyesi’nin son dönemde tanıtılan 41 büyük projesi, Çorum için yeni bir dönemin başlangıcını işaret ediyor. Bu projeler arasında modern bir kongre ve kültür merkezi, yeni yaşam ve ticaret alanları, rekreasyon projeleri ve sosyal mekanlar yer alıyor; bu sayede Çorum, hem kültürel etkinliklere hem bilimsel buluşmalara ev sahipliği yapabilecek bir şehir hâline geliyor.

Bununla birlikte sosyal belediyecilik alanında da adımlar atılıyor. Özellikle çocuklar ve gençler için kurulan Bilim ve Teknoloji Merkezi, aileler için tasarlanan sosyal alanlar ve eğitim‑destek çalışmaları, toplumun her kesimine hitap eden projeler olarak öne çıkıyor. Bu merkezler, geleceğin liderlerini yetiştirmeye yönelik önemli fırsatlar sunuyor.

Ramazan ayı boyunca Başkan Halil İbrahim Aşgın’ın öncülüğünde düzenlenen etkinlikler, şehrin manevi ve toplumsal bağlarını güçlendiriyor. Kurulan iftar çadırları sayesinde halk bir araya gelirken, Hacivat‑Karagöz ve meddah gösterileri, tasavvuf ve ilahi dinletileri Ramazan’ın coşkusunu Çorum’a taşıyor. Çocuklar için düzenlenen yarışmalar, animasyonlar ve etkinlikler, ailelerin birlikte keyifli zaman geçirmesine imkân sunuyor. Tüm bu programlar, sadece manevi bir atmosfer yaratmakla kalmıyor; aynı zamanda toplumsal dayanışmayı ve birlik duygusunu pekiştiriyor.

Çorum’un tarihi dokusuna sahip çıkmak da bu hizmet anlayışının bir parçası. Kale restorasyonu gibi projeler hem tarihî mirasın korunmasını sağlıyor hem de yeni kuşaklara köklerini hatırlatıyor. Bu tür çalışmalar, yerel kimliği güçlendiren önemli adımlar…

Yine uluslararası arenada Çorum’un temsil edilmesi, kardeş şehir ilişkileri ve kültürel iş birlikleriyle şehrin adı sadece Türkiye’de değil, dış dünyada da duyuluyor. Bu tür girişimler, yerel yönetimin vizyoner bakış açısını ve dışa açılan bir şehir olma hedefini gösteriyor.

Tüm bu hizmetler, sadece fiziki değişimi değil; aynı zamanda toplumun her kesimini içine alan kapsayıcı bir kalkınmayı da beraberinde getiriyor. Çorum’un ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan yükselmesine tanıklık etmek, gurbetçi bir yazar olarak beni hem gururlandırıyor hem de ilham veriyor.

Bu yazıda değindiğim tüm projelerin ve çalışmaların arkasında büyük emek, özveri ve kararlılık var. Bu sebeple Çorum’un bugününe ve yarınlarına şekil veren Başkan Halil İbrahim Aşgın’a ve bu süreçte gece gündüz çalışarak emek veren tüm ekibine içtenlikle teşekkür ediyorum. Çorum halkı, böylesine vizyon sahibi bir lider ve özverili bir ekip ile çalışma imkânına sahip olduğu için gerçekten çok şanslı.

Aynı zamanda bende;
Mutluyum ve Çorumluyum ?

Sağlıcakla kalın!

Fikriye Ayrancı Keper
Belçika-Çorum

Le Parlement belge, ou la République de la chaise musicale

Quand le pouvoir devient un jeu de déplacement permanent

La chaise musicale.
Un jeu d’enfance en apparence. Une métaphore politique en réalité.

Le principe est simple : la musique joue, les participants tournent autour des sièges, et lorsque le son s’arrête, chacun se précipite pour conserver une place. Un siège en moins, un éliminé de plus. Et ainsi de suite, jusqu’à ce qu’il ne reste qu’un seul occupant.

Ce mécanisme, conçu comme un divertissement, semble aujourd’hui constituer une grille de lecture étonnamment pertinente du fonctionnement du pouvoir politique en Belgique.

La Belgique : un théâtre institutionnel permanent

La Belgique n’est pas une démocratie présidentielle. Elle est une démocratie parlementaire de coalition, ce qui implique une réalité structurelle : le pouvoir ne se conquiert pas seul, il se négocie en permanence.

Dans ce système :

• Les électeurs votent pour des parlementaires ;

• Les partis négocient entre eux pendant des semaines, parfois des mois ;

• Les postes ministériels sont répartis selon des équilibres politiques, linguistiques et stratégiques ;

• Et les acteurs changent régulièrement de fonction, sans nécessairement repasser par les urnes.

Ce phénomène produit une dynamique caractéristique : le pouvoir circule davantage qu’il ne s’enracine.

Un parlementaire devient ministre.
Un ministre devient bourgmestre.
Un bourgmestre devient président de parti.
Un président de parti redevient parlementaire.

La musique ne s’arrête jamais vraiment.

Le pouvoir comme mouvement, non comme mandat

Dans les systèmes politiques plus centralisés, le pouvoir repose souvent sur une figure dominante. En Belgique, au contraire, le pouvoir est fragmenté, partagé, et constamment redistribué.

Ce modèle repose sur trois réalités structurelles :

1. La logique des coalitions

Aucun parti ne gouverne seul. La majorité est toujours le produit d’un compromis.

2. La logique des équilibres communautaires

Chaque nomination doit respecter un équilibre entre francophones et néerlandophones.

3. La logique des partis

Les présidents de partis disposent d’un rôle déterminant dans la désignation des fonctions exécutives.

Ainsi, le vote populaire constitue une base, mais la répartition effective du pouvoir relève d’une architecture négociée.

Le Parlement comme scène, le gouvernement comme coulisse

La démocratie belge fonctionne selon une distinction fondamentale :

• Le Parlement est la scène visible, où se tiennent les débats publics ;

• Le gouvernement est l’espace exécutif, où se prennent les décisions ;

• Les partis sont les véritables centres de gravité, où se négocient les équilibres.

Dans cette configuration, les acteurs politiques deviennent à la fois :

• comédiens,

• metteurs en scène,

• et parfois scénaristes de leur propre trajectoire.

Le déplacement entre ces rôles est constant.

Une instabilité structurelle ou une stabilité sophistiquée ?

Ce système peut donner l’impression d’une instabilité permanente. Pourtant, il constitue aussi une forme de stabilité paradoxale.

La Belgique évite les ruptures brutales. Elle privilégie les transitions négociées.

Ce n’est pas une politique de conquête.
C’est une politique de positionnement.

Le pouvoir ne s’impose pas.
Il se redistribue.

Conclusion  La musique continue

La chaise musicale n’est ni un film, ni un instrument dans le cas belge.

C’est une mécanique.

Une mécanique institutionnelle où le pouvoir circule, se déplace, se négocie et se recompose sans cesse.

Le Parlement belge n’est pas immobile.
Il est en mouvement permanent.

Et tant que la musique institutionnelle joue, les acteurs continueront à tourner autour des sièges.

Question centrale :
dans ce système, qui contrôle réellement la musique ?

Kadir Duran
Bruxelles Korner

Hilmi ÖZDEN[1]

https://www.youtube.com/watch?v=vQHfJy3E9CA

            Özet

            Öznur Yılmaz Soyağacı romanına Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün “Vatanı Korumak çocukları korumakla başlar” uyarısı ile giriş yapar. Eser 2021 yılında kaleme alınmıştır. Roman güçlü ve zengin bir öngörüye sahiptir. Günümüzde (2026) Epstein skandalı ile çocukların korunmadığı ortaya çıkmaktadır. İstihbaratın o denli güçlendiği bir dünyada (CIA, MI6, MOSSAD, vd.)  bu utanç nasıl olurda insanlığa ağır yükler getirmektedir.

Eserde Şöhret ve Murat’ın bebekleri olarak dünyaya gelen Meryem, Murat’ın ABD 6. Filosu protestosu sonrası öldürülmesiyle Şöhret tarafından yabancı uyruklu okul arkadaşları Şeküre ve Ziya’ya evlatlık olarak verilir. Onların ise emperyalistlerle ilişkisi vardır. Şeküre yeni doğanları hastanelerde karıştırarak soyu bozmakla görevlidir.

Şeküre ve Ziya daha sonra İngiltere’ye gidince Uluslararası pedofil sapıklara ölümsüzlük serumu pazarlayan kilit isimler olur. Meryem’i Mary olarak büyütürler. Mary, annesi ve babası sandığı Şeküre ve Ziya’nın ölümünden sonra onların nasıl korkunç bir çetenin üyesi olduğunu öğrenecektir. Romanın bebek ve çocuk kaçakçılığı ilgili kısmı adeta günümüzde basına düşen Epstein bataklığını deşifre etmektedir. Bu yazıda romanın sadece bu boyutu kaleme alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Soyağacı, Epstein Skandalı, Bebek/çocuk Kaçakçılığı, Sözde Seçilmişler, Adrenokrom

            Giriş

Gazeteler: “ABD Adalet Bakanlığı’nın Jeffrey Epstein ile ilgili belgelerin ilk bölümünü 19 Aralık 2025 Cuma günü yayınladığını açıkladı.

O günden bugüne ve gelecek günlerde neler ortaya çıkacağı kamuoyunca görülecektir. Çocuk istismarı, cenin ve bebek katliamlarına kadar birçok insanlık suçunun işlendiği gözler önüne serilmektedir. Ne yazık ki kendini elitler, seçkinler yahut seçilmişler sanan bir sürü insan dışı insan görünümlü organizma bu suç örgütüne katılmıştır.

Bu noktada edebî bir roman olmasına rağmen belgesel nitelik taşıyan (E) Mak.Müh.Kd.Alb.Öznur YILMAZ’ın “Soysuzlar için Soyağacı[2]” isimli eseri Epstein Bataklığı ve benzerlerinin haber vericisi ve toplumları uyandırı aydın kalemlerden birine aittir. Karanlıkta kalmış toplumlar ve insanlar mutlaka böyle kalemlerin ışığına ihtiyaç duyarlar. Edebî eserler veya kaynaklara dayanan bilimsel çalışmalar gözleri açar ve uyuyan gözleri rahatsız eder.

 İnsanlığın rehavet uykusundan uyanması ve üzerindeki ölü toprağını atması gerekmektedir. ABD ve birçok ülke ile bağlantısı olduğu ortaya çıkan Epstein skandalı bilim insanından siyasetçisine, sanatçısından iş dünyasına kadar kendilerini elit ve yeryüzünde ölümsüzlük hakkına sahip olduğunu zanneden yaptıkları sorumsuzlukları adrenalin yükseltiyoruz bahanesiyle doğal bir stres hormonunu karanlık dünyalarına karıştıranlara herhalde insanlığın değil tüm canlıların yüz karası demek gerekmektedir. Üstelik adrenalin hastanelerin acil servislerinde yoğun bakımlarında hayat kurtarıcı bir ilaçtır. Her sağlık personelininde yanında bulunması da tavsiye edilir. Epstein skandalında çokça bahsedilen Adrenochrom’un adrenalin türevi olduğu ve piyasada satıldığı bilindiğine göre komplo teorilerine bir yenisi daha mı eklenmektedir? Bu konuda yani adrenokrom üzerinden birşey söylemek için erken olsa da her hormon yahut kimyasal bileşiğin doz ve sürelerinin dikkate alınması tıbbi çalışmalarda bilinen bir gerçektir. Vitaminler dahil kimyasal bileşiklerin uygulanan süre, doz, vd. birçok belirleyicileri ile faydalı yahut zararlı olabilmektedir. Hayvan deneyleri yahut hücre kültürü çalışmaları yapanlar bunu gayet iyi bilmektedir. Klinik uygulamalarda bunu teyit eder. Bu yazıda “Soysuzlar için Soyağacı” romanının Epstein Bataklığını yıllar öncesinden deşifre eden yönlerinin ele alınması amaçlanmıştır.

Soysuzlar için Soyağacı (Türkiye)

Soyağacı romanı ABD altıncı filosunun İstanbul’a (Welcome 6. Filo) gelişi ile başlar. Evli bir kadın olan Hanife’nin Missouri zırhlısından bir askeri personelle eşini aldatması soyağacının ilk (1. kuşak: 1946) bozulmasıdır. Bu yasak ilişkiden Şöhret isimli bir kızları olur. Yıllar sonra (2. kuşak: 1968-1969) Şöhret’in Murat isimli bir sevgilisi vardır. Şöhret ve Murat’ın aralarındaki beraberlikten Meryem  isimli kızları dünyaya gelse de Murat’ın 6. Filo’nun geliş sonrası öğrenci protestoları sırasında öldürülmesi nedeniyle yabancı uyruklu arkadaşlarına onu evlatlık olarak verir. Arkadaşları “Şeküre ve Ziya, öğrenci gibi görünen, ancak emperyalistler tarafından seçilmiş, özenle eğitilmiş ve çeşitli ülkelere bir ve­sileyle sızdırılmış yasadışı örgüt üyesi, sosyal ajanlardandı. Gö­revleri, bulundukları ülkelerde soyu bozmak için emperyalizm uşaklarını seçmek ve emperyalizme tehdit olabilecek, Murat gibi geleceğin kuvvetli seslerini tespit edip ihbar etmekti!”(s. 88 )

Ziya, Meryem bebeğin babası ve vatanperver, antiemperyalist  bir Türk genci olan Murat’ı ihbar etmiş öldürtmüştü. “Şeküre'nin görevi ise Ziya'ya nazaran biraz daha ağırdı. Kadın olduğu için bulundukları coğrafyada dikkat çekmeyecekti. Şeküre, hastanelerin yeni doğan kliniğinde gezmek ve yeni doğan bebeklere beşiklerinde yer değiştirmekle görevliydi. Amaç, netti. Birbirleriyle karışan bebeklerin gerçek aileleri ile bağlantıları kesileceğinden sosyal yapının organize olarak bozulması daha kolay sağlanacaktı. Soyağacının temelini oluş­turan aile ortamında nüve, yani çekirdek çatladı mı düşüncele­rin duygulardan bağımsız olması, dilin ise bambaşka telden çalması kendiliğinden kaos ortamını beraberinde getirecekti. Her kaos da bir süre sonra asıl sömürgecilerini ortaya çıkaracaktı” (s.89).

“Çekirdek ailede nüve çatlatılınca aile sandıkları ortamda yetişirken kan bağının yüklediği aidiyetle alakalı manevi de­ğerlerden olabildiğince yoksun kalan nesil, bu eksikliklerini kapatmak amacıyla maddi değerlere ölümüne bağlanacaktı. Ne kadar doysa da tatminsiz olan yeni yeşeren nesle, tam bağımlılık konusunda istenilen şekil en doğal yoldan verilebilecekti. Toplumun genel kesimi de üzüm üzüme baka baka kararacaktı! Tek bir merkezden kontrol edilip yönetilecek, milliyet, zür­riyet ayrımını ortadan kaldıracak ve tüm sınırları yok edecek dünya vatandaşlığı düzeninin zemini, yıllar öncesinden üst akıl tarafından hazırlanmıştı. Yenidünya düzenine geçilirken, yani rahmani düzen yıkıldıktan sonrası için de gereği düşünülmüştü. Soyağacının en temel taşı çekirdek ailede nüveyi çatlatmak. Zira inanç ve etnik ayrımlarla coğrafyayı karıştırmak, ancak bir zamana kadar mümkün olabilecekti. Yani, X, Y kuşağı tamamdı da Z kuşağı için de gereği düşünülmüştü!” (s.89)

“Bilinçli ve farkındalığı yüksek, gümbür gümbür gelen Z kuşağının başkaldıran, kafa tutan isyanı, emperyalizmin işine gelmiyordu. Çünkü emperyalizmin ekmek kapıları, inanç ve etnik ayrışmalardı. Bilim, teknoloji ve yeni oluşum ekseninde din eski gücünü yitirdikçe emperyalizm farkındalığı yüksek nesil için de yıllar öncesinden yenidünya düzeni bağlamında önlemini almıştı. Kişiye özel farklı senaryo çoktan yazılmış, zar atar gibi kültür motiflerine işlenmişti. Bu plan, dinler muazzam güçlerini kaybettiği anda uygulamaya geçirilecekti. Amaç, yeni nesle yaptığından ya da ona yapılandan utanmamasını öğretmekti. Yani, vicdan diye bir şeyin olmayacaktı ... insani değerler sömürülürken kalpler nasır tutacak, olup biten kendi başına gelmedikçe kimse umursamayacaktı. Bu planda, "Önce ben" vardı. “Sonra ben, hep ben” vardı. Uluslar üstü sosyal düzenin sağlanması için, herhangi bir ahlaki anlayışın, tüm inanç sisteminin, vatanseverlik gibi ulvi değerlerin ve insan haysiyetinin hiçe sayılarak yok edilmesi ya da talan edilmesi planın aşamalarındandı. Plan, işlevsellikten uzakmış gibi görünse de, soyu bozmanın amacı göz dikilen coğrafyaya topyekun saldırıp imha etmek değildi. Emperyalizmin istediği model, her şartta insanın insanı rahatça sömüreceği zeminleri oluşturmaktı. Kurulacak sistem, insanı yaşatmak değil, sömürmek üzerineydi. Ta ki sömürülecek bir şeyleri kalmayıncaya kadar ... Teknolojinin insan hayatında ilerlemesi, bilgiyi eninde so­nunda, sömürülen ve oyuna getirilen cahillerin bile gözlerinin önlerine serecekti. Sonrasında, onlar bile uyanacaktı. Çünkü, günümüz teknolojisinden bilinçli faydalanan nesil için doğru ile yanlışı ayırt etmek de kolaylaşmaktaydı; bu durum on­ları sömürecek sistemin işini hem kolaylaştırıp hem de zor­laştırmaktaydı. Ancak, bu tehdidi bertaraf etmek de yeni kur­gulanan planda kolaydı” Eğitim sistemi, türlü bahanelerle en çarpık hale sokulacaktı. Emperyal hülyaya hizmetteki en kolay ve en etkili mihenk taşı bulunmuştu” (s.90). Zira neslin kırılması ve geriden gelenlerin emperyalizmin niyeti doğrultusunda kayıtsız şartsız hizmet etmeleri için eğitim sisteminin çöküşüne sabretmek gerekliydi. Malum, her şeyin başı da sonu da eğitimdi! Eğitimde, sadece iki nesil kaybedildi mi geriden gelen ne­silden ne ailesine ne de milletine yarar gelmeyeceği açıktı. Hedef buydu. Çünkü emperyalizm gözünü diktiği coğrafyada, hedef aldığı ülkede amaçlarını gerçekleştirmek için sinsi plan­larını uzun vadeye yayar. Hedef, ortalama yirmi yıl içinde nesiller arasındaki nüveyi çatlatabilmektir. Bunun için toplum mühendisliği ve sosyal mühendislik stratejilerini kullanır. Bu kara büyü gibi stratejiyle, uzun vadeli propagandalarla halkın önceden değer verdiği her şey ama özellikle ülkenin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk gözden düşürülecektir. Örümcek ağı gibi sarılan iyi bir hikayenin arasına gizlenen türlü mesajlar ile de algı yanılması oluşturularak halk doğru bildiği şeylere önce şüphe ile yaklaşacak, daha sonra doğruların yerini yalanlar alacaktır. En ileri safhada da tepkisizleştirilen ve sıkı sıkıya maddiyata sarılan nesle verilen talimatlar otomatik kabul ettirilecektir. Böylesi cehaletle yetişen şuursuzlar, emperyalizmin karanlık niyetlerini adeta kanların son damlası kalana kadar, onlardan bile daha hararetle savunurlar. Emperyalizm ise koltuğuna yaslanıp seyre dalmıştır. Bu kanı bozuk yöntemde, her şeyin çok yavaş, sezdirmeden ilerlemesi esastı. Ancak sonuç kesindi. Zincir en zayıf nokta­sından kendiliğinden kırılacaktı. Hastalıklı genler, aileler arasında birbirlerine en doğal ve en kolay yoldan bebek de­ğişimleriyle bulaştırılacaktı. Ailelerin ruhu bile duymadan, soyu bozma eylemlerine start verilmişti. Ne kadar çok bebek değiştirilebilirse, hain plan o kadar rayında işleyecekti. Bu yön­tem misyonerlikten daha etkiliydi. Maneviyat değerleri yerine geçen maddi tutulmaları da yeni neslin arasına sokmak, emperyalizm için çocuk oyuncağıydı. "Hep ben" diyen, hiç vermeden hep almak isteyen doyumsuz bir gençlik yetişecekti (s.91). Çevrelerinde ne dolap döndüğünü önemsemeyen, ellerindekiyle yetinmeyip avazı çıktığı kadar daha iyisi benim hakkımdır diye bağıran -hakkı olmasa da- baş­kasının elindekine göz diken bir nesil. Şeküre ve Ziya da plandaki asıl yerlerinin ne olduğunu henüz sökememişlerdi. Sistem diye tanımladıkları matrisin içinde kendilerine verilen görevleri layıkıyla yaptıkça, yani acımasızlıkları ölçüsünde edindikleri terfiler ile piramidin üst basarnaklanna hızla tırmanıyorlardı. Bu mevkid insan diye bir şey yoktu! Matris içinde, insanın insanı sömürmesi, ama özellikle ilk etapta çocukların sömürülmesi amaçtı. Şeküre ve Ziya, ilerleyen yıllarda “ölümsüzlük serumu” adı altında şişelenip dünya genelindeki pedofil sapıklara açık artırma ile satılan “adrenochrome”un uluslararası trafiğinin üst düzey kilit isimlerinden olacaklardı (92).

    Adrenokrom

            Burada Epstein bataklığı (Skandalı)nda da bahsi çok geçen adrenochrom (Adrenokrom) üzerinde durmak gerekiyor. Adrenokrom, Hunter Thompson’ın 1971 tarihli “Fear and Loathing in Las Vegas” romanı ve 1998 yapımı filmi ile tanınmıştır. Hem roman hem de filmde adrenokromun insanlardan elde edilen halüsinojen madde  olarak tanımlanmıştır. Fakat bu maddenin tedavi edici, gençleştirici bir özelliği henüz keşfedilmemiştir. 

 Her klasik kaynakta ifade edildiği gibi “adrenokrom, adrenalinin oksidasyon ürünüdür ve ilgili katekolaminlerin oksidasyonunda kolayca elde edilen aminokromlar olarak bilinen kırmızıdan mora renkli indolin-5,6-kinonlar ailesinin en bilinen üyesidir” (Heacock & Powell, 1975: 277) .  Panfilov ve arkadaşlarının (2025) “Epinefrinin (Adrenalin) Fotokimyasal Salınımı Sırasında Toksik Yan Ürün Oluşumunun Azaltılması” isimli çalışmasında “adrenalinin (epinefrin) fotokimyasal salınımı, nöro ve kardiyotoksik etkilere sahip olan adrenokrom oluşumuyla birlikte gerçekleşir” denmektedir.  Panfilov ve arkadaşları bu etkiyi ayrıntılı olarak incelemek için, iki “kafeslenmiş” (Bileşenlerden birinin oluşturduğu boşlukların başka bir bileşene ait atom ve iyonlarla doldurulmasıyla oluşan bir kimyasal bileşik) adrenalin analogu (başka bir bileşiğe yapısal açıdan benzese de, işlevsel ve alt gruplarda farklılık göstermesi durumu) sentezlemişler ve karşılaştırmışlardır. Bu analoglardan ilki, adrenalin’in amino grubuna bağlı bir orto -nitrobenzil koruyucu gruba sahip klasik bir bileşiktir. İkinci analog, orto -nitrobenzil grubunu korumakla birlikte ek bir karbamat bağlayıcı içermiştir. Her iki bileşiğin fotolizi (bir kimyasal bileşiğin moleküllerinin ışığın ( fotonların ) emilimiyle parçalandığı kimyasal bir reaksiyon) aynı koşullar altında gerçekleştirilmiş ve elde edilen ürünler UV-Vis spektroskopisi (Ultraviyole ve görünür ışık (UV-Vis) absorpsiyon spektroskopi bir ışın demetinin bir örnekten geçtikten veya bir örnek yüzeyinden yansıtıldıktan sonraki azalmasının ölçülmesi), kromatografi (karışım halindeki maddeleri analiz etmek, saflaştırmak, ve karışım içerisindeki bileşenleri tanımlamak ve miktarını ölçmek amacı ile kullanılan bir yöntem) ve NMR teknikleri (kimyasal olarak moleküllerin yapı tayinini belirlemek için)  kullanılarak analiz edilmiştir. Şaşırtıcı bir şekilde, klasik bileşik adrenokrom oluşumuna yol açarken, karbamat tipi kafeslenmiş adrenalin bu yan ürünü üretmemiş ve aktif maddenin temiz bir şekilde salınmasını sağlamıştır. Sonuç olarak bu makalede, bir karbamat bağlayıcısının adrenalinin “kafesli” bir analoğuna eklenmesinin, ürünün kafesten çıkarılması sırasında foto oksidasyonunu azalttığını göstermiştir. Bu, nöro ve kardiyotoksik etkilere sahip adrenokrom ve alt ürünlerin oluşumu olmadan adrenalinin temiz bir şekilde üretilmesini sağlamıştır. Çalışma daha sonra, yeni karbamat tipi “kafesli” adrenalinin in vitro trombosit aktivasyonu için uygulanabilirliğine de örnek teşkil edecektir (Panfilov, 2025:10).

Adrenalin ve adrenokromdam benzerliğinden farklı olarak “clostridium botulinum” bakterisinin ürettiği bir toksin olan botulinum toksini de örnek verilebilir. Tıbbi uygulamalarda gerekli durumlarda ve minimal dozlarda örneğin; kas tonusunda azalma, inme hastalarındaki üst ekstremite (kollar) spastisitesinde (kas hareketlerinde)  botulinum toksini hastaların iyileşmesine katkıda bulunmaktadır. Aynı botulinum’un bir tatlı kaşığı kadarı ise teorik anlamda (pratikte mümkün olmasa da ) 85 milyonluk Türkiye’yi biyolojik silah olarak yok edebilme gücüne sahiptir.

Soysuzlar için Soyağacı (Londra)

Meryem’i de yanlarına alan Şeküre ve Ziya daha sonra Türkiye’den ayrılır ve Londra’ya yerleşirler. Evlatları gibi gösterdikleri Meryem ile hiç dikkatte çekmezler. Meryem’in adını da Mary  yapmışlardır. Mary burada büyür anne ve babası olarak Şeküre ve Ziya’yı bilir. Londra’da David isimli biriyle evlenir (1990: 3.Kuşak). Bu evlilikten Adam isimli bir çocukları (2000’ler: 4.Kuşak) olursa da boşanırlar.

“Boşanma sonrası yıkılan hayatını geri toplayıp ayağa kalk­maya çalışan Mary, annesi Şeküre'yi ve babası Ziya'yı ru­hunda deprem etkisiyle ansızın Londra'da toprağa verdikten hemen sonra baba evine döndüğünde şaşkınlıktan küçük dilini yutacaktı. Elini atıp açtığı her çekmecenin ya da kilitli her valizin içinden tomar tomar para ve külçe külçe altın çıkmıştı”(s.182). Bu paralar illegal bir hayatın birikimidir. Üvey babası ve üvey annesi uluslararası çetenin organizatörleri olarak çok servet edinmişlerdir. Halbuki Mary,  Ziya’yı mütevazi atelyesinde çalışan biri olarak bilmektedir.

Mary (Meryem)“Evlerinin garajına yöneldi. Babası, evdeki vaktinin çoğunu bahçedeki garajın içinde bakımsız dökük atölyesinde tek başına geçirirdi. Dışarıdan bakılınca her şey ne de köhne görünüyor ve çevresindeki herşeyle yamalı bohça gibi sırıtıyordu. Babası her bulduğunu garajın içine tıkmıştı. Düzen yoktu. Her şey üst üste yığılmıştı. Hiçbirine yıllarca el değmediği herşeyin toz ve pisik içerisinde olmasından belliydi. Kapının harap halinden de belliydi ki içeride ne var ne yok hiç de merak edilmemişti” (s.182).

“Babası Ziya'nın ıvır zıvır şeyleri tamir ettiğini sandığı atöl­yesinin sözümona derme çatma tahta kapısını açtığında ise, gördüklerine asıl o an inanamadı. Harap kapının içerden açılan tarafındaki ikinci kapı, adeta bir uzay mekiğine açılıyordu. Plazma ve ışın lazerle kesilen monoblok paslanmaz çelikten sur gibi kapıyı otomatik açmak için neyse ki göz retinası isten­miyordu. -Belki de babası özellikle önlem almak için yapmıştı. Kim bilir?- Teknoloji çağında bio-medikal ve moleküler biyolojinin mikro yazılım ile bu kadar ilerlediği çağda canlıyken iradesi dışında herhangi bir zorlamaya karşı, retina ile değil de aklı ile karşılık verebilmek için şifreyi eski usul ile sağlamlaştırmıştı. Malum, insanlığa henüz çip takılmamıştı. Beyni, kodladığı “password”u koruyacak hakimiyetteydi. Yani kapının şifresini rızası dışında kurcalayanlara karşı, en ilkel yöntemle tedbirini almıştı. Kapı zorlandığı anda, içeride ne var ne yok demeden kendini imha edecek düzenek kapının gerisinde profesyonelce tuzaklanmıştı. Çok az kişi bilirdi Londra'da Mary'nin “Meryem” olduğunu. Mary,şansını denemeye karar verdi, şifre “Meryem” olabilirdi. İsmini tuşladı, evet, haklı çıkmıştı, gizli kapı açıldı. İçeri girdiğinde ise, askeri üsteymiş hissine kapıldı. Teknoloji fakiri sandığı, her haliyle mülayim, hayatını otomatiğe bağlamış, işinden eve, evden işe ve bir de derneğe gidip gelen, kendi halinde yaşayıp giden babasına inanamıyordu. Hatta babasının başka herhangi bir şeyden anlamadığına yemin bile edebilirdi. Mary'nin ağzı açık kalmıştı. Şaşırmayıp da ne yapsın? Garajdaki teknolojiyi görse Ellon Musk'ın bile gözü kamaşır, ağzının suyu akardı” (s.183).

      “Bilgisayar ekranı açılınca ortaya çıkan resimler korkunçtu. Bir iki resim ve görüntüden fazlasını izleyemedi Mary. Ağlamaya ve kusmaya başladı. Çocuk kaçakçılığının dünyadaki en büyük ticaret alanla­rından biri olmasının sebebi, sadece seks değildi. Fazla dillen­dirilmeyen, ancak dünya tarihi kadar eski “adrenochorom” şeytani ayinlerinin günümüzde de varlığının kanıtları gözünün önündeydi. Resimler ve videolardaki işkence gören çocukların değil bedenleri, gözlerinin akı dahi, artık beyaz bile değildi. Kan revandı. Acı ve korkudan göz damarları çatlamış, gözlerinin tamamına kan oturmuştu. Küçücük bedenlere yapılan işken­cenin boyutu korkunçtu! Stres, korku ve dehşet altında acımasızca işkence gördükten sonra bu yavruların minik vücutlarından pompalanan adrenalin hormonu içeren kan, açık artırma ile satılıyordu. Alıcı listeleri ne kadar da uzun ve talep nasıl da çoktu. Sıraya dizilmişlerdi. Çarşaf çarşaf listelerde, dünyanın dört bir yanından itibarlı -sözüm ona- çok saygın isimler, ayrı gruplar halinde bir araya toplanmıştı” (s.184).

“İksir dedikleri, şişelenen temiz enerjiye sahip olma yarışına giren bu vampir yaratıklardan bazısı, o kanın ne şartlarda şişelendiğiyle de ilgilenmiyordu. Bu, organ mafyasına parasını bastırıp kendisine ya da bir yakınına organ satın almak gibi bir şeydi. Ya da kürk giyip et yiyen sözde hayvan severler gibi ... Onlara göre ne vardı ki? Parasını bastırmış, almışlardı. Onlar almasa başka birisi nasılsa alacaktı. Vampirlerin vicdanları ra­hattı ... Mary'nin ruhu kararmıştı. Gördükleri karşısında yüreği cayır cayır yanıyordu. iyi kalpli babasının nasıl kalpsiz biri olduğunu anlamıştı. Babası Ziya, uluslararası pedofili trafiğinin üst düzey yöneticilerinden biriydi. Dünya, şeytani bir ağ tarafından yönetiliyordu. İngiltere, Avustralya ve Amerika bu şeytani şebekenin güç kaynağıydı. Enerji, şeytani şebekenin tünel adını verdiği yeraltında gizli sığınaklarında hapsettiği, genellikle Uzakdoğulu ve Ortadoğulu “batarya” dedikleri çocuklardan akıyordu. Çoğu kaçırılmıştı ya da pedofili, tecavüz, işkence, cinayet ve soyu bozma eylemleri için özel üretiliyordu. Şeytani ağın katılımcılarına pedofil sapıklara üye deniliyordu. Sistem, suça ve vahşete karışan tüm üyelerin, her birinin işledikleri suçun infaz bedelinin ödendiği bir ücret karşılığında çalışıyordu. Ödediği paraya göre, kademe kademe ... Bir piramit gibi. Ayinleri ekrandan izlemek, ayinin olduğu mekanda camın gerisinden ayini izlemek, bizzat ayine katılarak ama eyleme katılmadan izlemek, ayine katılmak ve ayinde başrol ya da tali rol üstlenmek, hepsi için ayrı para ödenirdi. Ancak adrenochrome için, yani kurban edilen çocuktan akan kanı içmek için para basma, ayin tamamlanmadan, internet üzerinden açık artırma yöntemiyle yapılırdı. Parayı bastıranlar arasında, yani ekran karşısında ya da ayinin yakınında ya da tam içinde olan katılımcıların asıl enerji patlaması, masum canlar acı içinde çığlık attıklarında yaşanı­yordu. Medeniyet yalanı ile evrimleştiğini sanan insanlık, günü­müzde de ilkel çağda arenada toplanan kalabalıktan farksızdı”(s.185).

“Adına ritüel denen dünün sapıklığını bugüne taşıyan inanılmaz bir yeraltı endüstrisi vardı. Küçük çocukların yaka­lanmasından, işkence görmesinden, kanlarının boşaltılmasına, “adrenochrome”un satılmasına kadar giden ama bununla bitmeyen bir süreçti bu. Öldürülen çocukların ve özellikle kürtaj yoluyla alınan fetüs ve bebeklerin vücut parçalarını, aşılarda ve pahalı krem içeriklerini oluşturmak için kozmetik sanayiine satmak, sektör için sıradan finans kaynaklarıydı. Her bir çocuk için para peşin alınıyordu. Sisteme giriş yapanların ve alacaklarını alanların kayıtlardan isimleri derhal siliniyordu. İsimler sadece birkaç kişinin, o da Mary'nin babası Ziya gibi üst düzey yöneticilerin kayıtlarında yer alıyordu. Yeni bir üye, sisteme daha önce giriş yapan eski bir üyenin tavsiyesi ve referansı ile, detaylı araştırma ve ön izleme ile, uygun görülürse kabul ediliyordu. Kurbanlar, dünyanın dört bir yanından ama özellikle az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerden kaçırılan çocuklar veya sırf bu şeytani sapıklık için tünelde özel üretilen çocuklardı. Bu organizasyon piramidinin en alt seviyesinde sokak çeteleri. sonra kendi aralarında organize olmuş mafya men­supları, uluslararası terör örgütünün finansörleri ve üst akıl yöneticisi paranın baronları vardı. Elitler kulübü üyeliğine kabul edilenler, normal pedofil oluyordu. Yani sadece çocuklara tecavüz. Ritüellere katılmak içinse elit VIP, yani soylu olmak, bu tanıma dahilolmak gerekirdi” (s.186).

“Ayinlerde çocuklar ya hipnotize ediliyordu ya da uyuşturucu enjekte edilerek serseme çevriliyorlardı. Üyeler fiziki eyleme geçmeden önce önlerindeki çorbada bulunan bütün halindeki cenini iştahla parçalayıp yiyorlardı. Özellikle sekiz dokuz yaşında hamile kalan çocuklar kürtaj edilip alınan ceninler yıkanmadan çorba için kullanılıyordu. Doğum sonrası kadından atılan plazmanın habersizce top­lanıp güzellik kremlerinde kullanıldığı, bilinen bir gerçekti. Ancak, bazı hastanelerden ceninler de toplanıyordu. Satanist pedofili ayinler için ceninler hamile çocuk annelerden özellikle üretiliyordu. Ayin sırasında, çocuk anneden alınıyordu. Can­lıyken işlem yapılıyordu (s.187).  

“Pedofil çetenin eline geçmiş, istismar edilen mağdurlardan canlı kalanların ifşa ettiği itiraflar,  medyada sayısız kez yer bulmuştu. İtirafları ile derin devlet tarafından yönetilen süb­yancı çevrelerinin şeytan'ı ayin ve tacizlerini açıklamakla kal­mamış, sapık pedofil devlet başkanlarının, siyasetçilerin, ünlü iş insanlarının, din adamlarının ve saygın görünümlü Hollywood artistierinin VIP partilerde ne haltlar işlediklerini de deşifre etmişti.

Mary yıkılmıştı.

Yoksa annesi de mi biliyordu? Evet” (s.188).

“Mary, bir an bile tereddüt etmeden ölmüş anne ve babasını ihbar etti. Tüm belge ve delilleri de polise teslim etti.  Sadece Londra'da değil dünyanın birçok yerinde özellik­le kimsesiz çocukların barındığı yurtların altı tünelden geçil­miyordu. Krokilerde belirtildiği üzere, çoğu tünelin bağlantısı kutsal sayılan bir ibadethanenin direkt kapısına açılıyordu. Korkunçtu. Tünel denilen ağı düşündü. Dünyada ne kadar tünel olabilirdi? Filipinler'i düşündü. Bu ülke, yedi bin altı yüz kırk bir ada dan ibaretti. İnsan ticareti için ağ üzerindeki tünel­lerin olası sayısını düşününce Mary dehşete kapıldı. Felaketin büyüklüğü, bedenini zangır zangır titretiyordu(s.189).

Soyağacı romanını teyit eden bir olayda kapsamı tam olarak bilinmesede “New York'ta Brooklyn Crown Heights 770 Eastern Parkway'de bulunan ve Yahudilerin yoğun olarak kullandığı “Chabad-Lubavitch World Headquarters” adlı sinagog, polis baskınına uğradı. Baskında, sinagogun altında kazılmış gizli tüneller tespit edilmesidir” (Gazeteler: 10.Ocak. 2024 By euronews).

“Devletler ne yapıyordu? Ne işe yararlardı? Dünyada olup bitene ne kadar yakın ne kadar uzaktılar? Yoksa hepsi mi bu endüstriden nemalanıyordu? Yoksa bazısına sus payı mı dağı­tılıyordu? Bağımsız ülke yok, birbirine bağımlı ülkeler var, sözünden ne anlaşılırdı? Düşünüyor ama işin içinden çıkamı­yordu. Misyonerlik ya da halkına ne kadar dindar bir hükümet ol­duğunu gösterme yarışında olanlar, Tanrı'nın ismiyle ve din kardeşliği adına elinde kutsal kitapla boy gösteren yetkililer, tünellerin varlığını bilmiyorlar mıydı? (s.189).

“CIA, MI6, MOSSAD gibi “anlı şanlı!” istihbarat örgütlerinin de mi haberi yoktu olan bitenden? Tünel hadisesinde yeraltı örgüt faaliyetleri ile yerüstü faa­liyetler karmakarışıktı. Fareler ve insanlar boşuna beraber yaşamıyoriardı. Fareler garanti yukarıdaydı” (s.190).

Soyağacı (2021) romanının bir kısmında geçen bu olaylar zinciri Epstein skandalı (2026) ile adeta bire bir örtüşmektedir. “Gazeteler: Epstein skandalı Kraliyet Ailesi’ne sıçradı... Eski prens sorgulandı, vb.”(20. Şubat. 2026).

Sonuç

Öznur YILMAZ’ın çok yönlü bir romanı olan “Soysuzlar için Soyağacı”nda Epstein Bataklığını önceden adeta haber verircesine Türk toplumunu aydınlatmaya çalıştığı görülmektedir. Günümüzde istihbarat çalışmaları her türlü disiplinin verilerini kullanarak çalışmaktadır. Hatta İngiliz dış istihbaratı MI6 “Military intelligence” ile kendisini ifade etmekte entellektüel yönünü vurgulamaktadır. Mutlaka istihbarat teşkilatları açık istihbarat medyayı takip etmekle birlikte akademik disiplinleri ve aydın insanların kaleminden çıkan eserleri okuyan, değerlendiren birimleri de güçlendirmelidir. Çünkü istihbarat (intelligence demek daha isabetli) başlı başına bilimsel, sanatsal ve üstün yetenekler içeren bir faaliyettir. Bu çerçeveden bakıldığında “Soyağacı” romanı önemli laboratuar verileri de sunmaktadır. Edebiyatçılar ve kültürel antropologlar içinse Türkiye’nin sosyal değişiminin anahtarı niteliğinde, öngörü ve derin gözlem içeren edebî eser özelliğine sahiptir.

Kaynaklar

Öznur Yılmaz, Soysuzlar için Soyağacı, Gölkitap yayıncılık, İstanbul, 2021.

Öznur Yılmaz, Soysuzlar için Soyağacı, Doğu Kitapevi, 2. Baskı, İstanbul, 2024.

Heacock RA& Powell W S, Adrenochrome and related compounds, Prog Med Chem,  1972; 9(2):275-339.

Panfilov MA, Starodubtseva ES, Karogodina TY,  Vorob’ev A Y and Moskalensky AE, Article Reducing the Formation of Toxic Byproducts During the Photochemical Release of Epinephrine, Journal of Xenobiot, 2025,15,(8): 1-12.

            İnternet: https://tr.euronews.com/

Légitimité démocratique indirecte ou fracture de perception ?

Par Kadir Duran | Bruxelles Korner

À chaque formation de gouvernement, la même question refait surface. Pourquoi des figures parfois absentes des listes électorales ou inconnues du grand public se retrouvent-elles à la tête de ministères stratégiques ? La réponse ne réside ni dans une anomalie démocratique ni dans une exception belge, mais dans le fonctionnement même du régime parlementaire.

Car en Belgique, le citoyen n’élit pas directement un gouvernement. Il élit un Parlement. Et c’est ce Parlement qui produit ensuite l’exécutif.

Le principe fondamental : la légitimité parlementaire, pas élective directe

Le système belge repose sur une chaîne de légitimité indirecte mais claire : les citoyens élisent des représentants, et ces représentants désignent un gouvernement.

Dans ce schéma, un ministre n’est pas titulaire d’un mandat électif direct. Il exerce une fonction exécutive issue d’une majorité parlementaire.

À Bruxelles, cette logique est explicite. Le gouvernement régional est élu par le Parlement bruxellois, lui-même élu par les citoyens. La légitimité des ministres est donc indirecte, mais institutionnelle.

Le cas emblématique de Boris Dilliès, ministre-président sans candidature en 2024

La nomination de Boris Dilliès (MR) comme ministre-président de la Région de Bruxelles-Capitale illustre parfaitement cette mécanique institutionnelle.

Boris Dilliès ne s’était pas présenté aux élections régionales de juin 2024. Pourtant, il dirige aujourd’hui l’exécutif bruxellois.

Cette situation est parfaitement conforme au droit belge.

Sa légitimité ne repose pas sur un mandat parlementaire personnel obtenu lors du dernier scrutin, mais sur la confiance accordée par la majorité parlementaire bruxelloise.

Il convient néanmoins de préciser que Boris Dilliès n’est pas un inconnu du suffrage. Bourgmestre d’Uccle depuis 2017, il dispose d’une légitimité électorale locale solide. Mais sa fonction actuelle de ministre-président résulte d’une désignation politique, non d’un vote direct des électeurs bruxellois pour cette fonction spécifique.

Une réalité répandue à tous les niveaux de pouvoir

Le cas de Boris Dilliès n’est pas isolé.

Plusieurs ministres actuels n’ont pas été élus directement lors du dernier scrutin :

• Bernard Quintin siège comme ministre fédéral sans avoir été élu à la Chambre lors des dernières élections.

• Rob Beenders exerce également une fonction ministérielle fédérale sans mandat parlementaire direct.

• Cécile Neven est ministre au sein du gouvernement wallon.

• Laurent Hublet est devenu ministre bruxellois après avoir été désigné par son parti.

Dans chacun de ces cas, la légitimité découle de la majorité parlementaire, non d’un vote individuel direct.

La logique des coalitions : stabilité avant personnalisation du vote

La Belgique fonctionne presque exclusivement par coalitions. La désignation des ministres répond donc à des équilibres complexes :

• équilibre entre partis,

• équilibre interne aux formations politiques,

• équilibre linguistique,

• équilibre stratégique et institutionnel.

Le critère déterminant devient la capacité à maintenir la stabilité gouvernementale, plus que la performance électorale personnelle.

Le paradoxe démocratique : légitimité juridique, défi politique

Sur le plan constitutionnel, aucune anomalie n’existe. Le système fonctionne conformément aux principes du régime parlementaire.

Mais sur le plan politique, la perception citoyenne est différente.

Un ministre non élu peut apparaître comme désigné en dehors du suffrage direct. Cette perception alimente un sentiment de distance entre le pouvoir exécutif et l’électeur.

Plus la désignation semble éloignée du vote, plus l’exécutif doit compenser par la performance et la transparence.

Le véritable centre du pouvoir reste le Parlement

Un ministre belge ne gouverne jamais seul. Il dépend en permanence de la confiance de la majorité parlementaire.

Le Parlement conserve le pouvoir réel : il contrôle, interroge, et peut renverser un gouvernement.

La légitimité démocratique reste donc intacte, mais elle s’exerce de manière indirecte.

Conclusion : Boris Dilliès, symbole d’un système légal mais politiquement sensible

La nomination de Boris Dilliès comme ministre-président sans candidature aux élections régionales illustre une réalité structurelle du système belge.

La démocratie parlementaire ne repose pas sur l’élection directe des exécutifs, mais sur la désignation par les représentants élus.

Ce modèle est légal, constitutionnel et largement répandu en Europe.

Mais il impose une exigence politique plus forte.

Car dans l’esprit du citoyen, la légitimité ne se décrète pas uniquement par les institutions.

Elle se construit aussi par le vote.

Et lorsque celui-ci semble indirect, la confiance devient la véritable monnaie du pouvoir.

Bruxelles–Washington : l’affaire Rousseau, ou le rappel brutal des rapports de force transatlantiques

Par Kadir Duran | Bruxelles Korner

Une polémique belge devenue signal diplomatique international

La Belgique pensait assister à une polémique politique interne. Elle se retrouve confrontée à un incident diplomatique transatlantique.

Tout part d’une vidéo publiée par Conner Rousseau, président du parti socialiste flamand Vooruit, dans laquelle il compare Donald Trump à Adolf Hitler, évoquant notamment une prétendue “milice privée” et des actes d’une extrême gravité attribués aux autorités américaines. Une déclaration qui, dans un climat politique déjà fortement polarisé, n’a pas tardé à franchir les frontières nationales.

La réaction américaine ne s’est pas fait attendre. L’ambassadeur des États-Unis en Belgique, Bill White, a officiellement demandé au gouvernement belge de condamner ces propos, les qualifiant de “totalement inconcevables et inacceptables”.

À partir de cet instant, la polémique cesse d’être belge. Elle devient diplomatique.

Une réaction américaine qui dépasse la simple indignation

Il serait naïf de considérer cette réaction comme une simple manifestation d’indignation morale.

Dans les relations internationales, chaque prise de position officielle est calibrée. Lorsqu’un ambassadeur adresse une demande formelle à un gouvernement hôte concernant les propos d’un acteur politique national, il envoie un message clair : ce qui est en jeu dépasse l’opinion individuelle.

Ce type d’intervention poursuit plusieurs objectifs simultanés :

• protéger l’image institutionnelle américaine ;

• dissuader la banalisation de comparaisons historiques extrêmes ;

• et, surtout, rappeler les limites implicites du discours politique lorsqu’il touche à des intérêts stratégiques américains.

Ce n’est pas seulement une réaction. C’est un acte diplomatique.

La Belgique face à sa propre réalité géopolitique

La Belgique occupe une position paradoxale.

Sur le plan juridique, elle est un État pleinement souverain. Mais sur le plan stratégique, elle constitue l’un des centres névralgiques du système occidental. Bruxelles abrite à la fois les institutions européennes et le siège de l’OTAN. Cette concentration institutionnelle unique transforme chaque incident politique local en événement à portée internationale.

Dans ce contexte, la Belgique n’est pas un État neutre dans l’équilibre occidental. Elle en est une pièce centrale.

Cela implique une conséquence directe : les propos tenus sur son territoire, surtout par des dirigeants politiques de premier plan, ne sont jamais interprétés uniquement comme des opinions individuelles. Ils sont perçus comme des signaux politiques potentiels.

Conner Rousseau : responsabilité politique et effet systémique

La responsabilité politique de Conner Rousseau est réelle. Comparer un dirigeant contemporain à Adolf Hitler constitue un acte discursif d’une intensité exceptionnelle. Ce type de comparaison appartient à ce que les politologues appellent la “rhétorique de disqualification absolue”.

Son objectif est clair : délégitimer radicalement l’adversaire en l’associant à la figure politique la plus universellement condamnée de l’histoire moderne.

Mais dans un pays comme la Belgique, cette rhétorique produit un effet secondaire : elle expose l’État lui-même à des conséquences diplomatiques.

Ce n’est plus seulement une déclaration politique. C’est un événement international.

Washington rappelle sa capacité d’influence symbolique

L’intervention américaine doit également être comprise comme un rappel de puissance.

Les États-Unis n’ont pas menacé la Belgique. Ils n’ont pris aucune sanction. Mais ils ont utilisé un instrument diplomatique fondamental : la pression symbolique.

En demandant officiellement une réaction du gouvernement belge, Washington teste implicitement la capacité de l’État belge à gérer ses propres équilibres politiques sans compromettre la relation transatlantique.

Ce type de démarche est classique dans les relations entre alliés asymétriques.

Elle ne vise pas à rompre l’alliance. Elle vise à en maintenir la cohérence.

La Belgique face à un dilemme silencieux

Le gouvernement belge se retrouve face à une équation délicate.

Condamner officiellement Rousseau reviendrait à créer un précédent : celui d’un gouvernement national réagissant sous l’impulsion directe d’une demande diplomatique étrangère.

Ne pas réagir pourrait être interprété comme une tolérance implicite à l’égard de propos jugés inacceptables par un allié stratégique majeur.

Dans les deux cas, la marge de manœuvre est étroite.

Ce type de situation illustre une réalité souvent ignorée du grand public : la souveraineté moderne n’est pas absolue. Elle s’exerce dans un réseau d’interdépendances politiques, militaires et symboliques.

Un incident révélateur, plus qu’une crise

Il serait excessif de parler de crise diplomatique. Les relations entre la Belgique et les États-Unis restent structurellement solides, ancrées dans des décennies d’alliance stratégique, de coopération militaire et d’intégration institutionnelle.

Mais cet épisode agit comme un révélateur.

Il rappelle que la Belgique, malgré sa taille, se trouve au cœur du système occidental. Et que dans ce système, les mots prononcés à Bruxelles résonnent bien au-delà de ses frontières.

Conclusion | La souveraineté à l’épreuve de la réalité géopolitique

L’affaire Rousseau n’est pas seulement une polémique politique. Elle est une illustration concrète de la position réelle de la Belgique dans l’ordre international.

Conner Rousseau a exercé sa liberté politique.
Les États-Unis ont exercé leur influence diplomatique.
Et la Belgique se trouve entre les deux, dans son rôle habituel : celui d’un État souverain, mais exposé.

La véritable question n’est pas de savoir qui a raison ou tort.

Elle est de comprendre que dans le monde contemporain, la politique nationale et la géopolitique internationale ne sont plus séparées.

À Bruxelles, elles ne font qu’un.

14 Şubat’a dair birkaç gerçek.

Bir kadının gözlerinin içi gülmüyorsa,
bunu makyaj kapatmaz.

Ne pahalı çiçekler,
ne gösterişli hediyeler,
ne de sosyal medyada paylaşılan mutlu fotoğraflar…

Çünkü gözler, gerçeği ele verir.

Kadınlar güçlüdür, evet.
Ama çoğu zaman güçlü olmak zorunda bırakıldıkları için güçlüdürler.
Herkesi idare eden, ortamın huzurunu sağlayan, kırılınca bile toparlayan taraf olmaktan yorulurlar.

Ve yorulan bir kadının ilk sönen yeri gözleridir.

Bir kadının gözleri sönmüşse,
bu bir gecede olmaz.
Yarım bırakılan cümleler,
geçiştirilen duygular,
“abartıyorsun” denilerek küçümsenen hisler birikir.

Kadın en çok anlaşılmadığında susar.
En çok yalnız hissettiğinde güçlü görünür.
En çok değersiz hissettiğinde “iyiyim” der.

Ama…

       Şair/YazarAhmet Urfalı, davetli olarak verdiği ‘Bayrak Sevgisi’ konferanslarını bu defa  Borsa İstanbul Fen Lisesi ile Şehir Nadir Şimşek Anadolu Lisesinde gerçekleştirdi.  Konferanslara liselerin yönetici, öğretmen ve öğrencileri katıldı.

      Yoğun ilgi gören etkinlikte, Ahmet Urfalı, Türk milletinin köklü tarihinden beslenen milli ve manevi değerlerinin önemine dikkat çekti. Türk bayrağının milletin bağımsızlık, birlik ve beraberliğinin en güçlü sembolü olduğu vurgulanırken, milli kimliğin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasının önemi üzerinde duruldu.

      “Bayrak Sevgisi” temalı  etkinliklerde  milli ve manevi değerler, vatan sevgisi ve sorumluluk bilinci üzerine vurgu yapılırken tarihten de duygulu ve etkileyici örnekler gösterildi. Konferanslar öğrenci ve öğretmenlerle  anlamlı ve  ilham verici bir buluşma oldu.
          Borsa İstanbul Fen Lisesi Müdürü Ercan Atasayar ve Şehir Nadir Şimşek Anadolu Lisesi Müdürü Süreyya Dokuzağaç, etkinlik için Ahmet Urfalı’ya teşekkür ettiler.

                                                                                                            Ahmet URFALI

  ‘’Türkler bir Ramazan medeniyeti kurmuşlardır.

                          O medeniyet görüyoruz ki, ruhlarda berdevamdır.’’

                                                                                       Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver

     Ramazan; sabır, ibadet, rahmet, mağfiret ve bereket ayı olup gelişi coşku ve heyecanla karşılanır. Yalnız Allah’a kul olma bilinciyle vecd içinde yapılan ibadetlerin yoğun olarak yaşandığı bu ayda, toplumsal bilinç, yardımlaşma ve dayanışma davranışlarının en üst seviyesine ulaşır. Kalplerin yumuşamasıyla merhamet, hoşgörü duyguları sevginin çiçekli baharı olup insanların simalarına yansır. Ramazan ayında çirkinlik ve kötülük, kin ve nefret gibi olumsuz tutumlar kaybolur. Şu da bir gerçektir ki, bu ayda kabahat ve suç işleme oranları en düşük oranlara iner.

    Oruç, kişisel bir ibadet olmasına karşılık toplumsal bir mahiyet kazanmıştır. Ramazan ayı,  kültürel bir değer olarak da pek çok geleneğin doğmasına vesile olmuştur. Camilerde kandillerin yakılması, minareler arasına mahya kurulması, iftar davetleri, ihtiyaç sahiplerine yardımların arttırılması, sokaklarda davul çalınıp mâniler söylenerek sahur vaktinin halka duyurulması, Ramazan gecelerinde oyun ve eğlencelerin tertiplenmesi, Ramazan’a has yiyeceklerin hazırlanması gibi uygulamalar varlığını hâlen sürdürmektedir.

     Süheyl Ünver’in ‘’Türkler, İslâmiyet’i bedii bir şekle sokmuşlar ve bir Ramazan Medeniyeti oluşturmuşlardır.’’  sözü, bir hakikat serlevhası olarak imanlı gönüllerde terennüm edilip duran bir ilahi gibidir. Onun temellendirdiği Ramazan Medeniyetinin ana öğeleri; temizlik, ahlak tasfiyesi, günah ve zararlı şeylerden çekinme, yerinde eğlenebilme, dinlenebilme, cömertliktir. O, bu unsurların ışığında herkesi düşünme terbiyesiyle bir araya getirmek ister. Mümin kalpler;‘’ gökten yıldızlar toplayıp minareler arasına asılan mahyalarla aydınlanır.’’

     Bütün ailenin sofra başında ezanın okunmasını beklerken çocukların gözlerine doğan o huşu ışıltısı, bütün güzelliklerin bir araya gelerek manevi zenginliği kanatlandırır.  Yine çocukları bu ibadete alıştırmanın bir eğitim yöntemi olan ‘tekne orucu tutmak’,  her insanın yaşadığı sürece hafızasında taşıdığı kutlu bir hatıra değil midir? Çocukların ısrarla sahura kalkma istekleri ailelerin mutluluğunu katlar, onların sofra başında uyuklamaları hoş latifelerle karşılanır. Hele bir de teravih namazlarında en arka saflarda yer verilen çocukların arada bir gülüşmeleri ve muziplikleri ramazanın unutulmaz anılarıdır.

   Bütün bunların yanı sıra, yazar ve şairlerimizin eserleriyle oluşturduğu bir ramazan edebiyatı teşekkül etmiştir. Edebiyat toplumun aynasıdır. İnsan ve toplumu ilgilendiren her şey edebi-estetik disiplin dikkate alınarak edebiyatın konusu olabilir. Din, insan ve toplum hayatında önceliği olan bir kurumdur. Oruç tutmak, İslâm’ın şartlarından farz olan  bir ibadettir. Ramazan, Kameri ayların dokuzuncusu olup oruç bu ayda tutulur.

     Ramazan; inanç, kültür ve gelenek olarak Türk milletinin önemli bir değeridir. Teravih, iftar, sahur, Kadir Gecesi inancın toplum üzerindeki yansımalarını gösterir. Öte yandan atasözleri, deyimler, maniler, ilahiler ve şiirlerle dopdolu geçen Ramazan, edebiyat alanına da farklı etkiler yapmıştır. Ramazan gecelerinde yapılan eğlenceler toplum tarafından beğenilerek izlenmiştir. Yardımlaşma ve kaynaşma duygularının  zirve çıktığı bu ayda, birlik ve beraberlik şuuru da yükselir. Oluşan manevi hava, her kesimi çekim sahasına alarak sevgi ışıltılarının gönülleri aydınlattığı, davranışlarda görülmektedir. İnsanların ruhlarında yanan mahyalar, fazilet ve hikmetin güzellikleriyle çorak bozkırları çiçeklendirmektedir. Türk kültür ve medeniyetinin mühim bir öğesi olan Ramazan, yüzyıllardan beri Türk milletini ortak değerlerde birleştirip bütünleştirmektedir.
Türk edebiyatı bünyesinde bir Ramazan edebiyatı doğmuş, Ramazaniye adıyla bir edebi tür oluşmuştur. Dini, tasavvufi ve edebi olarak ele alanın Ramazaniyeler, en çok da kaside nazım şekliyle örnekler vermiştir. Kasidelerin nesip bölümlerinde Ramazan’ın gelişi, faziletleri, oruçlu insanların davranışları, camilerin kandillerle, mahyalarla süslenişi, iftar ve sahur sofraları, edebi bir özellikle anlatılır. Övülen kişinin üstünlük ve meziyetleri, özellikleri Ramazanla ilgi kurularak anlatılır. Bu tür kasidelerin dua bölümlerinde Ramazan, Kadir Gecesi ve Ramazan Bayramı’yla ilgili çeşitli kavramların çağrışımlarından faydalanılır. Ramazaniyelerin yanı sıra, Ramazan ilahileri ve Ramazan manileriyle edebiyatın bu kolu zenginleşmiştir. Tasavvuf ve divan edebiyatında yoğun olarak işlenen Ramazaniyeler günümüzde de örnekler vererek geleceğe doğru uzanmaktadır.

   Enderunlu Fâzıl, Sâbit, Nazîm, Edirneli Kâmî, Nedîm, Koca Râgıb Paşa, Şeyh Galip, Enderunlu Vâsıf, Sünbülzâde Vehbî gibi isimler Ramazâniyye şairleri arasında sayılabilir.

Şair Bahtî  mahlasıyla şiir yazan Sultan 1. Ahmet, Ramazan ayının gelişini selamlayarak söze başlar: “On bir aydır gideli biz de çekerdik hicran,

              Merhaba etti yine bize şehr-i Ramazan”

    Üftâde’de şiirinde Ramazan ayını coşkuyla karşılar:

‘’Âşıklara edin salâ

Oruç ayı geldi yine

Rahmet denizi cûş edip

Âlemlere doldu yine’’

Niyazi Mısrî, Ramazanın sona ermesinden hüzünlenir:

 ‘’Yine firkat nârına yandı cihân

‘Hasretâ gitti mübarek Ramazan

Nûruyla bulmuşdu âlem yine can

Firkatâ gitti mübarek Ramazan’’

Ramazan davulcularının mânileri, sahur gecelerine ayrı bir güzellik katar:

‘’ Ramazan’ın ibtidası

Kuruldu cennet binası

Bu ayda oruç tutanın

Kabul olur her duası’’

Mehmet Akif Ersoy, ramazanı dizelerine şöyle aksettirir:

‘’Yâ Rab, şu muazzam Ramazan hürmetine,
Kaldır aradan vahdete hâil ne ise.
Yâ Rab, şu asırlarca süren tefrikadan
Artık ezilip düşmesin ümmet ye’se
Mâdâm ki verdin bize rûh-ı nevîn
Yâ Rab, daha bir nefha-i te’yîd insin. ‘’

Arif Nihat Asya,  Ramazan Akşamı  başlıklı şiirinde  İstanbul camilerini dile getirir:
‘’İftar topu aksedince İhsâniye’den
Seslendi ezanlarım, Süleymaniye’den
Altında ve üstünde yanıp bin kandil
Nûr indi civâra Nuruosmaniye’den ‘’ Şair, oradan yaylalara koşar ve iftarını karla yapar:

“Ey karlı köyüm, beyaz köyüm hür yayla,

Bir gün ki oruçluydu yamaç, dam, tarla

Yoldaydım uzakta okunurken ezanın,

Bir dağ tepesinde iftar ettim karla.’’

   Faruk Nafiz Çamlıbel, Ramazan ayının bir başka yönünü şiirleştirir:

‘’Alnımız secdede bulsun bizi her lahza ezan
Ve hazin ömrümüzün her günü olsun Ramazan
Zikrimiz Arş’-ı geçip fecre kadar yükselsin
Mâveralardan ümîd ettiğimiz ses gelsin ‘’

Yahya Kemal Beyatlı, ‘’Atik Valde’den İnen Sokakta ‘’ şiirinde hayatın içindeki ramazanı anlatır:

‘’İftardan önce gittim Atik-Valde semtine,
Kaç def’a geçtiğim bu sokaklar, bugün yine,
Sessizdiler. Fakat Ramazan mâneviyyeti
Bir tatlı intizâra çevirmiş sükûneti;
Semtin oruçlu halkı, süzülmüş benizliler,
Sessizce çarşıdan dönüyorlar birer birer;
Bakkalda bekleşen fıkarâ kızcağızları
Az çok yakından sezdiriyor top ve iftarı.
Meydanda kimse kalmadı artık bütün bütün;
Bir top gürültüsüyle bu sâhilde bitti gün.
Top gürleyip oruç bozulan lâhzadan beri,
Bir nurlu neş’e kapladı kerpiçten evleri.
Yârab nasıl ferahlı bu âlem, nasıl temiz!
Tenhâ sokakta kaldım oruçsuz ve neş’esiz.
Yurdun bu iftarından uzak kalmanın gamı
Hadsiz yaşattı rûhuma bir gurbet akşamı.
Bir tek düşünce oldu tesellî bu derdime;
Az çok ferahladım ve dedim kendi kendime:
‘Onlardan ayrılış bana her an üzüntüdür;
Mademki böyle duygularım kaldı, çok şükür.’’

     Ramazan, bütün renkleriyle hayatın içinde devam edip gidiyor. Türk  insanının manevi yönünü kuvvetlendiren, her yıl bir ay boyunca tazelenen, yenilenen bilinç dünyasıyla  güzelliklere ulaşmaktadır. Mukabeleler, hatimler, ilahilerle dini bağlar, insanları birbirine yaklaştırarak ruh ve gönül birliği yeniden kurulmaktadır. Ramazanda sadece oruç ibadeti değil, toplumsal ve kültürel bütünlüğün, millet olmanın algısı da canlanmaktadır. Yardımlaşma ve dayanışmanın maddi yönlerden olan fitre, bu ayda dağıtılır. Keza zekâtlar tercihen genellikle bu ayda verilir.

       Ramazan Bayramı’nda insanlar sevdikleriyle buluşur, hasret giderirler. Küskünler ve dargınlar birbiriyle barışır, küçükler büyüklerin ellerinden öper, büyükler küçükleri sever, hastalar ve yaşlılar ziyaret edilerek gönülleri alınır. Uzakta olanlar sevdiklerine mesaj gönderir, onları arar veya onlarla konuşur. Kısacası bayramlar dostluk ve sevginin zirve yaptığı zamanlardır. Komşuluk ilişkileri de bayramda pekişir.

     Ramazan ayı içinde yoğun olarak güzellik, iyilik ve doğruluk barındırır.  Nefis terbiyesi öncelikli oruç ibadeti bu ayda yapılır, Adı Allah tarafından verilen ve yüce kitabımızda yer alan Kadir Gecesi bu ayda idrak edilir. Dini bayramlarımızın birincisi olan Ramazan Bayramı’nı yine bu ayda kutlarız. İnsani, milli ve dini pek çok değer birlikte yaşanır.

 Kadir; değer ve kıymettir. Hüküm, şeref, güç ve yüceliktir. Yüce kitabımız sonsuz ışığı ve hikmeti ile bütün evreni bu gece indirilerek aydınlatmış ve aydınlatmaya devam etmektedir.

   Bayram, sevinç ve mutluluk günleridir. İnsanlara çok güçlü bir mensubiyet şuuru kazandırır. Aile ocağı, akrabalık bağları, komşuluk ilişkileri, millet olma bilinci, dindaş olma duygusu bayram günlerinde gerçek anlamını bulur.

  Ramazan Bayramı namazı; en saf, temiz ve duru bir yakarıştır Tanrı’ya. Dualar, salavatlar, tekbirler ve ilahiler çocuk hafızalarında yerlerini alırken kalabalıklar, aynı duyguların cezbesiyle gönüllerini birleştirir. Müminle saf saf huzura durur. Uçmak sırası avludaki güvercinlerden önce inanan yüreklerdedir. Kanat sesleri, Yunus Emre ilahilerinin terennümüne karışır.

  Yahya Kemal Beyatlı’nın; “Ömrümün en mesut anı, iki hamal arasında kıldığım Bayram namazıdır.” Deyişi doğudan batıya bir güneş gibi doğar. Medeniyetle dini hayat arasında kuvvetli bir bağ bulunmaktadır. Medeniyet kavramı; hayat tarzı, yaşama biçimi olarak da adlandırılmaktadır. Bundan dolayı Türk kültüründe önemli bir değer olan Ramazan ile medeniyet kavramı kutlu bir izdivaçla hemhâl edilerek ‘’Ramazan Medeniyeti’’ ortaya çıkmıştır. Ramazan’ın hikmetine vâkıf olmak, irfanını idrak etmek ve atalardan gelen değerler sistemi içindeki yerinin yüceliğini anlamak, gelecek nesillere emanet edilecek görkemli bir mirastır.

Hilmi ÖZDEN[1]

Önsöz

“Bu memleket, dünyanın beklemediği, asla ümid etmediği bir müstesna mevcudiyetin yüksek tecellisine, yüksek sahne oldu. Bu sahne 7 bin senelik, en aşağı, bir Türk beşiğidir. Beşik tabiatın rüzgârları ile sallandı; beşiğin içindeki çocuk tabiatın yağmurları ile yıkandı. O çocuk tabiatın şimşeklerinden, yıldırımlarından, kasırgalarından evvela korkar gibi oldu; sonra onlara alıştı; onları tabiatın babası tanıdı, onların oğlu oldu; Bir gün o tabiat çocuğu tabiat oldu; şimşek, yıldırım, güneş oldu; Türk oldu. Türk budur. Yıldırımdır, kasırgadır, dünyayı aydınlatan güneştir.” Gazi Mustafa Kemal Atatürk

Giriş

Bir rastlantı sonucu keşfedilen Sivrihisar Balkayası kaya resmi, Eskişehir’in Sivrihisar ilçesindeki sarp kayalıkların doğudaki en uç kısmında, Hisarönü-Balkayası mevkii olarak adlandırılan granit cinsi kayalıkların en uç kesiminde Ali Rıza ÖZTEKİN ve Nizamettin ASLAN tarafından bulunmuştur[2]. Frig Kaya Anıtı Böğürtlen Köyü'nün güneyinde, Balkayası olarak da adlandırılan yüksek kaya kütlesinin dik yüzüne oyulmuştur. Beşik çatılı, üçgen alınlıklı bir yapının ön cephesini simgeler. Ortada kapıyı simgeleyen dikdörtgen sığ bir niş vardır. Bilinen aynı tip Frig anıtlarından farklı olarak alınlık ve cephedeki geometrik bezemeler koyu kırmızı renk boya ile yapılmıştır[3]. Burada özellikle Balkayası’ndaki at resimleri dikkat çekicidir.

M.Ö. 5000 yıllarında prehistorik döneme ait granit kaya üzerine toprak boya ile resmedilmiş “At Sürüleri, Çoban ve Köpeği” görülmektedir (Görsel: Ali Rıza Öztekin, Nizamettin Aslan, 2001)[4]

Böğürtlen Balkayası

(Görsel: Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Şimdilik bunlar Anadolu’da bulunan ilk At Figürleri olarak düşünülmelidir. Bu somut tespitin ne kadar açık/net olduğu da o denli önemlidir. Eskişehir tarihine ait birçok araştırmaları ile tanıdığımız Nizamettin ASLAN Beyle konuşmamızda Balkayası ve civarında araştırmayı bekleyen birçok kaya resminin beklediğini öğreniyoruz. 2005 yılında Ali Rıza ÖZTEKİN ve Nizamettin ASLAN’ın bu büyük tespitini akademik çevrede tanıtan Ali Umut TÜRKCAN ve Eskişehir halkına duyuran Naci ŞAKAR’ın “Balkayası resimleri” yazıları Eski Türk Tarihî araştırmacılarının yeterince ilgisini çekmemiştir.

Hâlbuki bu resimler Anadolu Eski Türk Uygarlıkları ve Tarihinde bir devrim niteliği özelliğindedir. Bu yazımız “devrim niteliğindeki” “Balkayası At Resimlerini” geniş (akademik yahut Türk halkı) çevrelere duyurmak amacı taşımaktadır. Bu çalışmada Ali Rıza ÖZTEKİN ve Nizamettin ASLAN’ın fotoğrafları ile Ali Umut TÜRKCAN’ın “Balkayası Anadolu’nun İlk At Figürleri[5]” yazısı ve Naci ŞAKAR’ın “Burası Sivrihisar[6]” eseri bize bu çalışmada yol gösterici olacaktır. Ekrem Hayri PEKER’in hazırlamakta olduğu “Anadolu ve Balkanlarda Turanîler” kitabı da yayınlandığında mutlaka okuyuculara farklı bakış açıları sunacaktır.

Sivrihisar Balkayası’ndaki At Resimleri

Sivrihisar kayalıkları,yüksek zirveli granit kaya kütlelerinin ihtişamı ile sakin ve sarı bozkır bir ovanın zıtlığı içinde,Ankara-Eskişehir yolundan geçen herkesin belleğine eşi olmayan bir doğa manzarası olarak kazınır.Özellikle, kayaların zik zak çizen silueti ve bazı kesimlerinde peribacalarına benzeyen uzunlamasına kaya kütleleri günbatımında büyülü bir siluet halini almaktadır.Bir rastlantı sonucu keşfedilen Balkayası kaya resmi, Eskişehir’in Sivrihisar ilçesindeki engin kayalıkların doğudaki en uç kısmında Hisarönü Balkayası mevkii olarak adlandırılan granit cinsi kayalıkların en uç kesiminde bulunmuştur. Eskilerin de ayrıca “Şinşirak” olarak adlandırdığı bu kayalıklar,içinden bir su kanalı ve antik bir yolun bağlandığı bağlar ve yoğun bir ağaç örtüsüne sahip küçük bir vadiyi çevirmektedir[7].

2001’in sonbaharında, Eskişehir’in fotoğraf sevdalıları ve tarih araştırmacıları Ali Rıza ÖZTEKIN ve Nizamettin ASLAN, kayalık bölgede fotoğraf çekmek için dolaşırken, ani bir yağmurun başlamasıyla bir kaya cephesine sığınırlar.Bu arada dikkatlerini,kayanın 4 m üzerinde,L şeklinde bir nişin içinde yer alan kırmızı çizgisel şekiller çekmiş ve duvar yazısı olabileceğini düşündükleri bu yeni keşiflerini fotoğraflayarak kayıt altına almışlardır. Kaya resminin fark edilmesinde,olasılıkla yağmurun resmi ıslatarak kırmızı toprak boyayı daha belirgin hale getirmesi etkili olmuştur.Çünkü, ilk bakışta bir yazı olarak düşünülen kırmızı şekiller,dikkatle incelendiğinde kalabalık bir kompozisyonun tekil öğeleri olan hayvan ve insan figürleri olarak algılanmaktadır.Öğle saatlerinden önce resmin doğuya bakan ve açık olan cephesine kuvvetli güneş ışınları vurması,resmin değil anlaşılmasını, seçilebilmesini bile zorlaştırmaktadır[8].

            Yer seviyesinden yaklaşık 4 m yukarıda ve L şeklinde bir kaya nişinin içinde yer alan resim, granit kaya cephesine kırmızı toprak boya ile yapılmıştır. Resmin ana eksenindeki atlar ve bir insan figürünün oluşturduğu kompozisyon, çizgisel ve şematik at tasvirlerinin oluşturduğu kalabalık grup ve onların karşısında yer aldığı anlaşılan kolları havada şematik bir insan figüründen oluşur. Kaya resmi, çıplak gözle bakıldığında dikine iki sıra halinde gövdeleri oldukça uzatılmış,kuyruk ve kafa kısımları daha kaim fırça darbesi ile vurgulanmış at figürlerinden ve kompozisyonun hemen sağ tarafında yer alan atlardan daha büyük resmedilen bir insan figüründen oluşmaktadır. Her iki sıradaki atların bir kısmının diğerlerinden daha küçük betimlendiği de gözden kaçmamaktadır. Daha küçük boydaki atların ikinci sıranın üst kesiminde üçlü bir öbek oluşturması dikkat çekicidir.Atların genel olarak, baş kısımlarının aşağı eğik ve bacaklarının düz halde sabit konumları, atların koşmalarından ziyade dinlenir halde olduklarını gösteriyor gibidir. Kompozisyonun sağ kesiminde atlardan ayrı olarak, daha büyük resmedilmiş ayakta bir insan figürü sahneyi tamamlayan bir diğer öğedir.İnsan figürünün altındaki boş bırakılan alanda (kalabalık at kompozisyonunun önünde) ise, daha çok köpeği anımsatan eğik kısa başlı, kısa ve bodur gövdesi ile bir figür daha yer almaktadır. Figürlerin ağırlıklı olarak şematize bir şekilde tasvirlenmesi ve zaman içinde boya pigmentlerinin solması, resim hakkındaki yorumları zorlaştırmaktadır[9].  

            Bununla birlikte Üst Paleolitik Dönem Batı Avrupa Mağara Sanatı’ndaki at tasvirleri ile karşılaştırıldığında (Chauvet, Lascaux), resimlerin özellikle bu gelenekten farklı olarak, şematik çizimleri ile genelde Mezolitik ve Neolitik Dönem Kuzey Avrupa, Ön Asya ve Orta Asya’da görülen şematik kalabalık hayvan toplulukları (At, Geyik vb.)ve insanı ilişkisini konu alan (bazılarının kostümlerinden şaman figürleri olduğu anlaşılan) resim geleneğini hatırlatmaktadır[10].

            Sivrihisar Balkayası resimlerinin rahmetli Sevet SOMUNCUOĞLU’nun Sibirya’dan “Anadolu’ya Taştaki Türkler” eserindeki Kazakistan-Tamgalı-Say, Kırgızistan, Talas Karakol Yaylası kaya resimleri[11] ile benzerlikleri çok önemlidir. Servet SOMUNCUOĞLU bu resimleri geniş bir Türk coğrafyasını dolaşarak tespit etmiştir. Kazakistan, Tamgalı Say, Almatı’ya 170 km uzaklıktaki Yedi Su Bölgesinde “Damgalı Vadi” anlamına gelmektedir. Yaklaşık 3000 resim bulunmaktadır. Kırgızistan, Talas Karakol Yaylasında 200 kadar değişik resim vardır[12]. Karakol Yaylası çizimlerinde dağ keçisi ağırlıklı olmakla birlikte avcı insan ve at resimleri de görülmektedir.

            2005 yazında, Sivrihisar Balkayası kaya resminin üzerinde Eskişehir (Arkeoloji) Müzesi ve Anadolu Üniversite işbirliği ile belgeleme çalışmaları yapılmıştır.Resim üzerinde yapılan ilk tetkiklerde, Özellikle sağ ve sol taraflarda boyanmış figürlerin genel olarak zaman içinde yağmur suyu ve güneş ışınları gibi dış etkilere maruz kaldığı görülmektedir.Bunun sonucunda resmin solduğu ve böylece çıplak gözle her figürün fark edilmesinin güçleştiği belirlenmiştir. Kaya resminin çevresinde bulunan çok sayıda çanak çömlek parçası ile çakmak taşı dilgiler ve bazalttan bir ezgi taşı kaya resminin tarihlenmesi konusunda fikir verebilecek buluntulardır.Bölgede uzun yıllar araştırmalar yapan İstanbul Üniversitesinden Prof. Dr. Turan EFE’nin bu buluntuları Son Neolitik ile ilk Kalkolitik Çağ’a ait olduğunu belirtmesi kaya resminin M.Ö. 5. binyıla ait olabileceğini düşündürmektedir[13].  

            “Bilindiği üzere Anadolu, maden devrine erişinceye kadar, binlerce yıl süren uzun bir taş devri yaşamıştır. Taş devri kültürleri; Paleolitik, Mezolitik ve Neolitik devirler olmak üzere üçe ayrılır. Paleolitik devir, tarihten önceki devirlerin en eski safhası olup, “Yontma Taş Devri” olarak da bilinir. Bu devirde insanlar, kültür bakımından avcılık seviyesinde bulunuyorlardı. Paleolitik devirden sonra başlayan ve “Orta Taş Devri” demek olan Mezolitik devir, M.Ö. 15.000-8.000 yılları arasında tarihlenmektedir. Mezolitik devir, Paleolitik devrin bir devamı niteliğindedir. Mezolitik devirden sonra, insanlığın eriştiği kültür aşamasına Neolitik (Yeni Taş Devri) devir denilir. Neolitik devir, taş devri kültürleri içerisinde bir inkılâp devri olarak kabul edilir. Çünkü bu devirde birtakım yeni keşif ve icatlarla karşılaşılmaktadır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Ateş, insanoğlu tarafından kontrol altına alınmıştır.

2 Pişirme tekniği ile seramik imaline başlanmıştır.

3. Ziraat keşfedilmiştir.

4. İlk defa olarak yerleşik hayat başlamıştır.

Yukarıdaki keşif ve icatların her biri, bir diğerinden kaynaklanmıştır. Gerçekten, paleolitik devirlerden beri mevcudiyeti bilinen ateş, Neolitik devirde insanoğlu tarafından kontrol altına alınmış ve buna bağlı olarak da o güne kadar elde yapıldıktan sonra güneşte kurutulan çanak çömlekler, ateşte pişirilmek suretiyle daha sağlam ve daha kullanışlı hale getirilmiştir. Neolitik devre, “Cilalı Taş Devri” de denilmektedir. Anadolu'da Neolitik devirden sonra başlayan ve taş aletler yanında az miktarda madenin de kullanıldığı devre Kalkolitik devir denilir. Kalkolitik tabiri, Hellen dilinde “bakır” anlamına gelen khalkos ile “taş” anlamına gelen lithos'tan türetilmiş olup, “Bakır-Taş Devri” olarak da isimlendirilir. Bu devrin en önemli özelliği, taş aletlerden yine yaygın bir şekilde yararlanılmakla beraber, madenlerden de yararlanılmaya başlanmış olmasıdır. Bu devirde, yaygın olmamakla beraber, en çok kullanılan maden bakırdır. Kalkolitik devirde, Neolitik devre göre önemli değişiklikler olmamış ise de, yine de bazı gelişmeler tespit edilebilir. Her şeyden önce tarım daha ilerlemiş, araçlar daha gelişmiştir. Dokumacılığın da bu devirde başladığı tahmin edilmektedir. Çömlekler çömlekçi çarkı henüz bilinmediğinden yine elde yapılmakta, bazı yerlerde ise bunların üstüne kalın bir astar boya çekildikten sonra, geometrik motiflerin çizildiği görülmektedir. Bu devirde ölüler daha ziyade ağzı açık küplere gömülmüş, küpün içerisine ölen kişinin silahları ve eşyaları da konulmuştur”[14].

Şimdiye kadar yapılan araştırmalar ışığında Balkayası resmi, içerdiği 20 at ve 1 insan figürü ile üslup açısından Prehistorik döneme ait gözükmektedir. Kaya resminin olduğu kaya kütlesinin yüzünün işlenmiş olduğu ve kabartmalarla bezendiği anlaşılmaktadır.Ayrıca, kaya yüzeylerindeki bazı işlenmiş kısımların direk soku yerleri, bu alanın olasılıkla üstü kapalı bir alan olduğu ve niteliğini henüz bilemediğimiz bir amaçla kullanılmış bir mekan olabileceğini düşündürmektedir.Buranın bir yerleşime ait olduğuna ilişkin öngörümüzü güçlendiren bir diğer neden ise, resmin bulunduğu uzunlamasına alanın (yaklaşık5x25m) üzerinde ve yamaca doğru olan dolgusunda yoğun seramikle az da olsa çakmaktaşı düğüler ve bir bazalt öğütme taşına sahip olmasıdır. Kırmızı, bej ve gri renkteki bu seramiği, Orman Fidanlığı ve Keskaya yerleşmelerindeki örneklerinde olduğu gibi Eskişehir Bölgesi Erken ve Kalkolitik seramik grupları ile ilişkili olduğu söylenebilir[15].

            Atlar ile insan arasındaki ilişki hem bölge için hem de Anadolu’nun Tarih öncesi sürecinde önemli detaylara sahiptir. Eskişehir Merkez’e bağlı Orman Fidanlığı Kalkolitik Dönem yerleşmesinin Orta Kalkolitik Çağ tabakalarında ele geçen çok sayıdaki yabani at kalıntısı M.Ö 5. binyılda bölgede atın önemli bir besin kaynağı olarak tüketildiğini kanıtlar. Geçim ekonomisinde yabani atın yeri ve tarihsel süreçte Frigya (Phrygia) bölgesinde at yetiştiriciliğinin önemi, Balkayası kaya resminin merkezini atların oluşturması ile örtüşür niteliktedir. Neticede, Balkayası kaya resmi, yalnızca Eskişehir için değil, bölgedeki tek kaya üstü resim olması nedeni ile bütün Orta Anadolu içinde büyük önem taşımaktadır[16].

Sonuç

Turanî halklarda atın binek ve ulaşımda kullanılması yanında gıda/ beslenme vasıtası olarak değerlendirilmesi  Sivrihisar Balkaya'sı resmi ile Eskişehir Orman Fidanlığında bulunan at kalıntıları ile tespit edilmektedir. Halen Türkistan coğrafyasında atın gıda zincirinde Türkler arasında kullanılması Türkiye- Türkistan kültür ve uygarlık köklerinin zamanın ne kadar derinlerine gittiğini göstermektedir. M.Ö. 5000 günümüzden 7000 yıl önceye ait bu bulguların Türklüğün Anadolu'da yurtlanması açısından güçlü kanıtlarını ispat etmektedir. Mustafa Kemal Atatürk'ün “Anadolu en az 7000 yıllık Türk beşiğidir” sözü böylece Türk ilim insanlarına ve gençliğine yol göstericiliğini sürdürmektedir. Türkler 1071'den binlerce yıl önce de Anadolu'da coğrafyasını vatan yapmışlardır. 1071 Türklerin Anadolu'ya gelişlerinden sadece bir tanesidir ve bu yakın bir zamana tarihlenmektir.  Atatürk'ün binlerce yıl öncesinden itibaren Anadolu'da Türk tarihini araştırması ve araştırma yaptırması asla duygusal değil tamamiyle gerçek verilere dayanan bilimsel bir metodolojinin sonucudur. “Ne mutlu Türküm diyene”.

Kaynaklar:

Ali Umut TÜRKCAN, Balkayası Anadolu’nun İlk At Figürleri, Aylık Coğrafya ve Keşif Dergisi, Sayı: 152, Kasım 2005, s. 38-40.

Ekrem Memiş, Eskiçağ Türkiye Tarihi, Ekin Basım, Bursa, 2017.

Eskişehir Rehberi (5.Baskı), Eskişehir Valiliği (2014). Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.

Naci ŞAKAR, Burası Sivrihisar, Eskişehir Tepebaşı Belediyesi, Sivrihisar Eğitim Vakfı, Eskişehir, 2016.

Sevet Somuncuoğlu, Sibirya’dan, Anadolu’ya Taştaki Türkler, A-Z Yapı İnşaat Sanayii A.Ş. Kültür Hizmeti, İstanbul, 2008.

Fotoğraflar:

Ali Rıza ÖZTEKİN & Nizamettin ASLAN

Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Sevet SOMUNCUOĞLU